၄. ဘောဇနဝဂ္ဂေါ

၁. အာဝသထပိဏ္ဍသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၂၀၃-၄. ပူဂဿာတိ ပူဂေန. ကုက္ကုစ္စာယန္တောတိ နိဿရဏေနေတ္ထ ဘဝိတဗ္ဗံ၊ တံ မယံ န ဇာနာမာတိ သန္နိဋ္ဌာနဿ ကရဏဝသေန ‘‘ကုက္ကုစ္စာယန္တော’’တိ ဝုစ္စတိ. ယထာ ဟိ အာယသ္မာ ဥပါလိ နယဂ္ဂါဟေန ‘‘အနာပတ္တိ အာဝုသော သုပိနန္တေနာ’’တိ (ပါရာ. ၇၈) အာဟ၊ တထာ ထေရောပိ ‘‘အနာပတ္တိ ဂိလာနဿာ’’တိ ကသ္မာ န ပရိစ္ဆိန္ဒတီတိ? အနတ္တာဓိကာရတ္တာ ဝိနယပညတ္တိယာ၊ ‘‘နာယံ အတ္တနော ဩကာသော’’တိ ပဋိက္ခိတ္တတ္တာ၊ သိက္ခာပဒဿ အပရိပုဏ္ဏတ္တာ. ပဌမပါရာဇိကသိက္ခာပဒေ ပရိပုဏ္ဏံ ကတွာ ပညတ္တေယေဝ ဟိ သော ထေရော ‘‘အနာပတ္တိ သုပိနန္တေနာ’’တိ အာဟ ‘‘အညတြ သုပိနန္တာ’’တိ ဝုတ္တပဒါနုသာရေနာတိ. ယသ္မာ ဩဒိဿ အယာဝဒတ္ထေဝ ဒါယကာနံ ပီဠာ နတ္ထိ၊ တသ္မာ ‘‘အနောဒိဿ ယာဝဒတ္ထော’’တိ ဝုတ္တံ.

၂၀၈. ‘‘အန္တရာမဂ္ဂေ ဧကဒိဝသ’န္တိ ဧကံယေဝ သန္ဓာယ ဝုတ္တ’’န္တိ စ ‘‘ဧသေဝ နယောတိ ဝုတ္တနယမေဝ ဒဿေတုံ ဂန္တွာ ပစ္စာဂစ္ဆန္တော ဟီတိအာဒိမာဟာ’’တိ စ ‘‘သုဒ္ဓစိတ္တော ဟုတွာ ပကတိဂမနေဝ ဘုဉ္ဇိတုံ လဘတီ’’တိ စ ‘‘အဂိလာနဿ ဂိလာနသညိနော ကာယေန သမုဋ္ဌာတီ’’တိ စ လိခိတံ.

အာဝသထပိဏ္ဍသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၂. ဂဏဘောဇနသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၂၀၉-၂၁၈. ဂုဠှပဋိစ္ဆန္နောတိ အပါကဋောဝ. ဧကော ပုတ္တေနာတိ ဧကဿေကံ ဘတ္တံ ‘‘အဟံ အညေန နိမန္တိတော’’တိ န ဝုစ္စတိ. ‘‘သစေ ဧကတော ဂဏှန္တိ ၊ ဂဏဘောဇနံ ဟောတီ’’တိ (ပါစိ. အဋ္ဌ. ၂၁၇-၂၁၈) ဝုတ္တတ္တာ စတ္တာရော ဥပါသကာ စတ္တာရော ဘိက္ခူ ဝိသုံ ဝိသုံ နိမန္တေတွာ ဟတ္ထပါသေ ဌိတာနံ စေ ဒေန္တိ၊ ဂဏဘောဇနံ ဟောတိ ဧဝါတိ ဧကေ၊ တံ န ယုတ္တံ ဝိယ. ‘‘ဝိညတ္တိတော ပသဝနေ ဂဏဿ ဧကတော ဂဟဏေ ဣမိနာ သိက္ခာပဒေန အာပတ္တိ၊ ဝိသုံ ဂဟဏေ ပဏီတဘောဇနသူပေါဒနဝိညတ္တီဟီ’’တိ လိခိတံ. ‘‘ဝိညတ္တိတော ပသဝနံ အဋ္ဌုပ္ပတ္တိဝသေန အဋ္ဌကထာယံ အနုညာတံ. သူပေါဒနာဒိဝသေန တတ္ထ အာပတ္တိ ဧဝါ’’တိ ဝုတ္တံ၊ တံ န ယုတ္တံ. ကသ္မာ? ပရိဝါရေ (ပရိ. ၁၆၈) ဧဝ ဒွိန္နံ အာကာရာနံ အာဂတတ္တာ၊ တသ္မာ အဋ္ဌကထာယံ ‘‘အနုညာတ’’န္တိ ဒုဝုတ္တံ. အဋ္ဌုပ္ပတ္တိယံယေဝ ပါကဋန္တိ ‘‘ပဒဘာဇနေ န ဝုတ္တ’’န္တိ ဝတ္တဗ္ဗံ. ဧကတော ဂဏှန္တီတိ ဂဟိတဘတ္တာပိ အညေ ယာဝ ဂဏှန္တိ၊ တာဝ စေ တိဋ္ဌန္တိ၊ ဧကတော ဂဏှန္တိယေဝ နာမ. ‘‘ဂစ္ဆတိ စေ၊ အနာပတ္တီ’’တိ ဝဒန္တိ.

ဧတ္ထာဟ – ‘‘ပဋိဂ္ဂဟဏမေဝ ဟေတ္ထ ပမာဏ’’န္တိ ဝုတ္တံ၊ အထ ကသ္မာ ပါဠိယံ ‘‘ဂဏဘောဇနံ နာမ ယတ္ထ စတ္တာရော။ပေ။ ဘုဉ္ဇန္တိ၊ ဧတံ ဂဏဘောဇနံ နာမာ’’တိ (ပါစိ. ၂၁၈) ဝုတ္တန္တိ? ဝုစ္စတိ – ယတ္ထာတိ ဥပယောဂတ္ထေ ဘုမ္မဝစနံ. စတ္တာရောတိ ဂဏဿ ဟေဋ္ဌိမပရိစ္ဆေဒနိဒဿနံ. ပဉ္စန္နံ ဘောဇနာနန္တိ အာပတ္တိပ္ပဟောနကဘောဇနနိဒဿနံ. အညတရေန ဘောဇနေန နိမန္တိတာတိ အကပ္ပိယနိမန္တနနိဒဿနံ. နိမန္တနဝသေနေဝ ပန ဂဏဘောဇနဿ ဝုတ္တတ္တာ ‘‘နိမန္တိတာ ဘုဉ္ဇန္တီတိ ဝုတ္တ’’န္တိ ဝုတ္တံ. ‘‘အညတရံ ဘောဇနံ ဝိညာပေတွာ ဘုဉ္ဇန္တီ’’တိ ပန န ဝုတ္တံ အဋ္ဌုပ္ပတ္တိယံယေဝ ပါကဋတ္တာ. ယံ ဘုဉ္ဇန္တီတိ ဧဝံ သမ္ဗန္ဓော ဝေဒိတဗ္ဗော. တတ္ထ ဘုဉ္ဇန္တီတိ ပဋိဂ္ဂါဟကနိယမဝစနံ. န ဟိ အပ္ပဋိဂ္ဂဟိတကံ ဘိက္ခူ ဘုဉ္ဇန္တိ. ဣဒံ ဝုတ္တံ ဟောတိ ‘‘ဂဏဿ ယတော ပဋိဂ္ဂဟိတာဟာရဘောဇနဟေတု ပါစိတ္တိယ’’န္တိ. အာဂန္တုကပဋ္ဋံ မောဃသုတ္တေန သိဗ္ဗိတွာ ဌပေန္တိ၊ တတ္ထ အနုဝါတေ ယထာ ဧကတလံ ဟောတိ၊ တထာ ဟတ္ထေဟိ ဃဋ္ဋေတိ. ဝလေတီတိ အာဝဋ္ဋေတိ. ပရိဝတ္တနန္တိ သုတ္တံ ဂဏှန္တာနံ သုခဂ္ဂဟဏတ္ထံ သုတ္တပရိဝတ္တနံ ကရောတိ၊ ပဋ္ဋံ သိဗ္ဗန္တာနံ သုခသိဗ္ဗနတ္ထံ ပဋ္ဋပရိဝတ္တနဉ္စ. နဝစီဝရကာရကော ဣဓာဓိပ္ပေတော၊ န ဣတရောတိ. ‘‘ဗိမ္ဗိသာရံ အာပုစ္ဆိတွာ သမ္ဘာရေ ကယိရမာနေယေဝ ကာလာ အတိက္ကန္တာ၊ ပစ္ဆာ ဂဏဘောဇနသိက္ခာပဒေ ပညတ္တေ ဘဂဝန္တံ ဥပသင်္ကမိတွာ ပုစ္ဆီ’’တိ ဝဒန္တိ၊ အညထာ အဋ္ဌကထာယ ဝိရုဇ္ဈနတော.

၂၂၀. ‘‘ဒွေ တယော ဧကတောတိ ယေပိ အကပ္ပိယနိမန္တနံ သာဒိယိတွာ’’တိအာဒိဝစနေန အကပ္ပိယနိမန္တနပစ္စယာ ဧဝ အနာပတ္တိ၊ ဝိညတ္တိတော အာပတ္တိယေဝါတိ ဒီပေတိ. အနိမန္တိတော စတုတ္ထော ယဿ တဒေတံ အနိမန္တိတစတုတ္ထံ. ဧသ နယော သဗ္ဗတ္ထ. ပဝေသေတွာတိ နိသီဒါပေတွာ. စီဝရဒါနသမယလဒ္ဓကစတုက္ကံ စီဝရကာရသမယလဒ္ဓကစတုက္ကန္တိ ဧဝမာဒီနိ. တာနိ စာတိ ယေဟိ ဘောဇနေဟိ ဝိသင်္ကေတော နတ္ထိ၊ တာနိ. မဟာထေရေတိ ဥပသမ္ပန္နေ. အဋ္ဌတွာတိ ဌိတေန နိမိတ္တံ ဒဿိတံ ဟောတိ. တတ္ထ တတ္ထ ဂန္တွာတိ ရထိကာဒီသု ဘိက္ခုသမီပေ ဂန္တွာ. ဣမသ္မိံ ပန သိက္ခာပဒေ ကတ္ထစိ ပေါတ္ထကေ ‘‘အနုဇာနာမိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ စီဝရဒါနသမယေ ဂဏဘောဇနံ ဘုဉ္ဇိတုံ. ဧဝဉ္စိဒံ ဘဂဝတာ ဘိက္ခူန’’န္တိ ပါဌော ဒိဿတိ. ကတ္ထစိ ‘‘ဘုဉ္ဇိတု’’န္တိ ဝတွာ ‘‘ဧဝဉ္စ ပန၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဣမံ သိက္ခာပဒံ ဥဒ္ဒိသေယျာထာ’’တိ ပါဌော၊ အယံ သောဘနော.

ဂဏဘောဇနသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၃. ပရမ္ပရဘောဇနသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၂၂၁. အဓိဋ္ဌိတာတိ နိစ္စပ္ပဝတ္တာ. ဗဒရစုဏ္ဏသက္ကရာဒီဟိ ယောဇိတံ ဗဒရသာဠဝံ. ကိရကမ္မကာရေနာတိ ကိရဿ ကမ္မကာရေန.

၂၂၆. ‘‘ဝိကပ္ပေတွာ ဂဏှာဟီ’’တိ ဧတ္ထာဟု ပေါရာဏတ္ထေရာ ‘‘ဘဂဝတော သမ္မုခါ အဝိကပ္ပေတွာ ဂေဟတော နိက္ခမိတွာ ရထိကာယ အညတရဿ ဘိက္ခုနော သန္တိကေ ဝိကပ္ပေသိ၊ ဝိကပ္ပေန္တေန ပန ‘မယှံ ဘတ္တပစ္စာသံ ဣတ္ထန္နာမဿ ဒမ္မီ’တိ ဝတ္တဗ္ဗံ၊ ဣတရေန ဝတ္တဗ္ဗံ ‘တဿ သန္တကံ ပရိဘုဉ္ဇ ဝါ ယထာပစ္စယံ ဝါ ကရောဟီ’’’တိ. ပဉ္စသုသဟဓမ္မိကေသူတိ သမ္မုခါ ဌိတဿ သဟဓမ္မိကဿ ယဿ ဝိကပ္ပေတုကာမော၊ တံ သဟဓမ္မိကံ အဒိသွာ ဂဟဋ္ဌဿ ဝါ သန္တိကေ၊ သယမေဝ ဝါ ‘‘ပဉ္စသု သဟဓမ္မိကေသု ဣတ္ထန္နာမဿ ဝိကပ္ပေမီ’’တိ ဝတွာ ဘုဉ္ဇိတဗ္ဗန္တိ ဧကေ၊ ဧဝံ သတိ ထေရော တသ္မိံယေဝ နိသိန္နောဝ တထာ ဝါစံ နိစ္ဆာရေတွာ ပဋိဂ္ဂဏှာတီတိ တက္ကော ဒိဿတိ. မဟာပစ္စရိယာဒီသု ပန ပရမ္မုခါ ဝိကပ္ပနာဝ ဝုတ္တာ၊ သာ ‘‘တေန ဟာနန္ဒ၊ ဝိကပ္ပေတွာ ဂဏှာဟီ’’တိ ဣမိနာ သမေတိ၊ တထာပိ မာတိကာဋ္ဌကထာယံ (ကင်္ခါ. အဋ္ဌ. ပရမ္ပရဘောဇနသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ) ‘‘တသ္မာ ယော ဘိက္ခု ပဉ္စသု သဟဓမ္မိကေသု အညတရဿ ‘မယှံ ဘတ္တပစ္စာသံ တုယှံ ဒမ္မီ’တိ ဝါ ‘ဝိကပ္ပေမီ’တိ ဝါ ဧဝံ သမ္မုခါ ဝါ ‘ဣတ္ထန္နာမဿ ဒမ္မီ’တိ ဝါ ‘ဝိကပ္ပေမီ’တိ ဝါ ဧဝံ ပရမ္မုခါ ဝါ’’တိ ဝစနတော သဟဓမ္မိကဿ သန္တိကေ ဧဝ ဝတ္တဗ္ဗံ၊ န သယမေဝါတိ ဒိဿတိ. ယသ္မာ အယံ ပစ္ဆိမနယော ပေါရာဏဂဏ္ဌိပဒေနပိ သမေတိ၊ တသ္မာ ဣဓ မာတိကာဋ္ဌကထာနုသာရေန အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော. ဧတ္ထ ကိဉ္စာပိ ‘‘တေ မနုဿာ။ပေ။ ဘောဇနမဒံသူ’’တိ ဝစနတော အကပ္ပိယနိမန္တနံ ပညာယတိ၊ တထာပိ ထေရဿ ကုက္ကုစ္စုပ္ပတ္တိကာရဏေန ဘတ္တေန သော နိမန္တိတောတိ ဝေဒိတဗ္ဗော. အညထာ ပရတော ‘‘ဒွေ တယော နိမန္တနေ ဧကတော ဘုဉ္ဇတီ’’တိ ဝစနေန၊ အနာပတ္တိဝါရေန စ ဝိရုဇ္ဈတိ.

၂၂၉. ဧတ္ထာယံ ဝိစာရဏာ – ‘‘အညော မနုဿော ပတ္တံ ဂဏှာတိ၊ န ဒါတဗ္ဗ’’န္တိ ဝစနတော အပရဘာဂေ အကပ္ပိယနိမန္တနေန နတ္ထိ ပယောဇနံ၊ ပုဗ္ဗဘာဂေယေဝ အကပ္ပိယနိမန္တနေန ပယောဇနန္တိ သွေပိ ဘန္တေ အာဂစ္ဆေယျာထာတိ ဧတ္ထ ကတရံ အကပ္ပိယနိမန္တနံ၊ တသ္မာ အဓိပ္ပါယော စေတ္ထ ပမာဏန္တိ. န၊ ‘‘ပိဏ္ဍာယ စရိတွာ လဒ္ဓဘတ္တံ ဘုဉ္ဇတိ၊ အာပတ္တီ’’တိ ဝစနတောတိ. တတ္ထ ‘‘သွေပိ ဘန္တေ’’တိ ဧတ္ထ ယထာ ဝစနမတ္တံ အဂ္ဂဟေတွာ အကပ္ပိယနိမန္တနက္ကမေန အတ္ထော ဂဟိတော၊ တထာ ‘‘ပိဏ္ဍာယ စရိတွာ’’တိ ဧတ္ထာပိ အန္တရာ အကပ္ပိယနိမန္တနေန လဒ္ဓဘတ္တံ သန္ဓာယ ဝုတ္တန္တိ အတ္ထော ဂဟေတဗ္ဗော. ပိဏ္ဍာယ ဟိ စရန္တံ ဒိသွာ ‘‘ဧတ္ထ၊ ဘန္တေ၊ ဘတ္တံ ဂဏှထာ’’တိ ဒိန္နမ္ပိ အကပ္ပိယနိမန္တနေန လဒ္ဓံ နာမ ဟောတိ. ဝေါဟာရေန ပန ‘‘ပိဏ္ဍာယ စရိတွာ လဒ္ဓဘတ္တ’’န္တိ ဝုစ္စတိ၊ ဧဝံသမ္ပဒမိဒံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. အညထာ မာတိကာဋ္ဌကထာယံ ‘‘ဂဏဘောဇနေ ဝုတ္တနယေနေဝ ပဉ္စဟိ ဘောဇနေဟိ နိမန္တိတဿ။ပေ။ ပရဿ ပရဿ ဘောဇနေ’’တိ ဝုတ္တဝစနဝိရောဓော. ဣဒဉှိ ဝစနံ ယေန ပဌမံ နိမန္တိတော၊ တတော ပဌမနိမန္တိတံ အာဒါယ ဂတော ပရဿ ပရဿ နိမန္တနကဒါယကဿ ဘောဇနေတိ အတ္ထပရိဒီပနတော နိမန္တနတော လဒ္ဓဘတ္တဿ ဘောဇနေယေဝ အာပတ္တီတိ ဒီပေတိ. ‘‘ဒွေ တယော နိမန္တနေ ဧကတော’’တိ ဝစနေနပိ သမေတိ၊ အညထာ ‘‘ယေန နိမန္တိတော၊ တဿ ဘောဇနတော ပရဿ ဘောဇနေ’’တိ ဧတ္တကံ ဝတ္တဗ္ဗံ သိယာ၊ ပါဠိယံ ဝါ ‘‘နိမန္တနေန ဧကတောဘုဉ္ဇတီ’’တိ ဧတ္တကံ ဝတ္တဗ္ဗံ သိယာ. ဒုတိယနိမန္တနဿ ပဌမဘောဇနေ အာပတ္တိပ္ပသင်္ဂနိဝါရဏတ္ထံ ‘‘ယေန ယေနာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. နိမန္တနပဋိပါဋိယာ ဘုဉ္ဇတီတိ ပါဠီတိ စေ? န၊ ‘‘အနာပတ္တိ နိစ္စဘတ္တေ’’တိအာဒိပါဠိဝိရောဓတော.

ဂဏ္ဌိပဒေ ပန ‘‘ပိဏ္ဍာယ စရိတွာ လဒ္ဓဘတ္တံ ကသ္မာ ဘုဉ္ဇိတုံ န လဘတီတိ စေ? ‘ပရမ္ပရဘောဇနံ နာမ ပဉ္စန္နံ ဘောဇနာနံ အညတရေန ဘောဇနေန နိမန္တိတော၊ တံ ဌပေတွာ ပဉ္စန္နံ ဘောဇနာနံ အညတရံ ဘောဇနံ ဘုဉ္ဇတိ၊ ဧတံ ပရမ္ပရဘောဇနံ နာမာ’တိ ဝုတ္တတ္တာ’’တိ လိခိတံ. ယဒိ ဧဝံ နိစ္စဘတ္တာဒိကမ္ပိ န ဝဋ္ဋတီတိ အာပဇ္ဇတီတိ နိစ္စဘတ္တာဒိ ဩဒိဿကန္တိ စေ? တံ န၊ တဒညဿ အတ္တနော ဓနေန နိပ္ဖန္နဿ၊ သင်္ဃတော လဒ္ဓဿ ဝါ ပါတော ပစနကယာဂု စေ ဃနာ ဟောတိ၊ တဿာပိ၊ ဧကကုဋိကံ ဂါမံ ဥပနိဿာယ ဝိဟရတော ဘိက္ခာစရိယဝသေန လဘိတဗ္ဗနိစ္စဘတ္တဿ စ အကပ္ပိယဘာဝပ္ပသင်္ဂတော. တတ္ထ ဘိက္ခာစရိယဝသေန လဒ္ဓံ န ကပ္ပတိ နိမန္တနကာနံ အပ္ပသာဒါဝဟနတောတိ စေ? န၊ ‘‘ပဉ္စ ဘောဇနာနိ ဌပေတွာ သဗ္ဗတ္ထ အနာပတ္တီ’’တိ ဝစနဝိရောဓတော. ခါဒနီယမ္ပိ ဟိ ပရဿ ခါဒိတွာ ဘုတ္တတ္တာ နိမန္တနဘောဇနံ အဘုဉ္ဇန္တော အပ္ပသာဒံ ကရောတိ ဧဝ၊ တသ္မာ အပ္ပသာဒါဝဟံ အပ္ပမာဏံ၊ တသ္မာ နိစ္စဘတ္တာဒိ ဩဒိဿကံ န သမ္ဘဝတိ. အပိစ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တနယေန သဒ္ဓိံ ဣဓ ဝုတ္တနယေန သံသန္ဒိတွာ ယံ ယံ ခမတိ၊ တံ တံ ဂဟေတဗ္ဗန္တိ သဗ္ဗောပိ ကေသဉ္စိ အာစရိယာနံ ဝိနိစ္ဆယော. အာစရိယဿ ပန ဝိနိစ္ဆယော အန္တေ အာဝိ ဘဝိဿတိ. ‘‘ခီရံ ဝါ ရသံ ဝါ ပိဝတော အမိဿမ္ပီတိ အဓိပ္ပါယော’’တိ ဝုတ္တံ. ဂဏ္ဌိပဒေ ‘‘ဟေဋ္ဌာ ဩဒနေနာမိဿေတွာ ဥပရိ တိဋ္ဌတီ’’တိ လိခိတံ.

မဟာဥပါသကောတိ ဂေဟသာမိကော. မဟာအဋ္ဌကထာယံ ‘‘အာပတ္တီ’’တိ ဝစနေန ကုရုန္ဒိယံ ‘‘ဝဋ္ဋတီ’’တိ ဝစနံ ဝိရုဒ္ဓံ ဝိယ ဒိဿတိ. ‘‘ဒွိန္နမ္ပိ အဓိပ္ပါယော မဟာပစ္စရိယံ ဝိစာရိတော’’တိ လိခိတံ. ‘‘စာရိတ္တတောတိ ‘သန္တံ ဘိက္ခုံ အနာပုစ္ဆာ’တိ ပရတော ဝတ္တဗ္ဗတော’’တိ ဝုတ္တံ. ဝစီကမ္မံ အဝိကပ္ပနံ. ဧတ္ထ ‘‘မဟာဥပါသကော ဘိက္ခူ နိမန္တေတိ။ပေ။ ပစ္ဆာ လဒ္ဓံ ဘတ္တံ ဘုဉ္ဇန္တဿ အာပတ္တိ. ပိဏ္ဍာယ စရိတွာ လဒ္ဓဘတ္တံ ဘုဉ္ဇတိ၊ အာပတ္တီ’’တိ အဋ္ဌကထာယံ ဝစနတော၊ ‘‘ကာလဿေဝ ပိဏ္ဍာယ စရိတွာ ဘုဉ္ဇိမှာ’’တိ ပါဠိတော၊ ခန္ဓကေ ‘‘န စ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အညတြ နိမန္တနေ အညဿ ဘောဇ္ဇယာဂု ပရိဘုဉ္ဇိတဗ္ဗာ၊ ယော ပရိဘုဉ္ဇေယျ၊ ယထာဓမ္မော ကာရေတဗ္ဗော’’တိ (မဟာဝ. ၂၈၃) ဝစနတော စ နိမန္တေတွာ ဝါ ပဝေဒေတု အနိမန္တေတွာ ဝါ၊ ပဌမဂဟိတနိမန္တနဿ ဘိက္ခုနော ပဌမနိမန္တနဘောဇနတော အညံ ယံ ကိဉ္စိ ပရသန္တကံ ဘောဇနံ ပရမ္ပရဘောဇနာပတ္တိံ ကရောတိ. အတ္တနော သန္တကံ၊ သံဃဂဏတော လဒ္ဓံ ဝါ အဂဟဋ္ဌသန္တကံ ဝဋ္ဋတိ၊ နိမန္တနတော ပဌမံ နိဗဒ္ဓတ္တာ ပန နိစ္စဘတ္တာဒိ ပရသန္တကမ္ပိ ဝဋ္ဋတိ. ခန္ဓကေ ‘‘န စ၊ ဘိက္ခဝေ။ပေ။ ယထာဓမ္မော ကာရေတဗ္ဗော’’တိ (မဟာဝ. ၂၈၃) ဝစနံ ပရသန္တကဘောဇနဝုတ္တနိယမနံ. တတော ဟတ္ထကောဝ နော တက္ကောတိ အာစရိယော.

ပရမ္ပရဘောဇနသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၄. ကာဏမာတာသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၃၁-၃. ပဋိယာလောကန္တိ ပစ္ဆိမံ ဒေသံ. ပူဝဂဏနာယာတိ အတိရိတ္တပူဝဂဏနာယာတိ အတ္ထော. သစေ ‘‘အပါထေယျာဒိအတ္ထာယ သဇ္ဇိတ’’န္တိ သညာယ ဂဏှာတိ၊ အစိတ္တကတ္တာ သိက္ခာပဒဿ အာပတ္တိ ဧဝ. အထ ဥဂ္ဂဟိတံ ဂဏှာတိ၊ န မုစ္စတိယေဝ. အသံဝိဘာဂေ ပန အနာပတ္တိ အကပ္ပိယတ္တာ. အစိတ္တကတာ ပညတ္တိဇာနနာဘာဝေနေဝ၊ န ဝတ္ထုဇာနနာဘာဝေနာတိ ဧကေ. န၊ မာတိကာဋ္ဌကထာယံ ‘‘ပါထေယျာဒိအတ္ထာယ သဇ္ဇိတဘာဝဇာနန’’န္တိ အင်္ဂေသု အဝုတ္တတ္တာ. ပေါရာဏဂဏ္ဌိပဒေ ပနေဝံ ဝုတ္တံ ‘‘ဧကေန ဝါ အနေကေဟိ ဝါ ဒွတ္တိပတ္တပူရေသု ဂဟိတေသု တေသံ အနာရောစနေန ဝါ သယံ ဝါ ဇာနိတွာ ယော အညံ ဂဏှာတိ၊ တဿ ဒုက္ကဋံ. ဧကတော တီသု၊ စတူသု ဝါ ပဝိဋ္ဌေသု ဧကေန စေ ဒွေပတ္တပူရာ ဂဟိတာ၊ ဒုတိယေ ဒွေ ဂဏှန္တေ ပဌမော စေ န နိဝါရေတိ၊ ပဌမဿ ပါစိတ္တိယံ. နိဝါရေတိ စေ၊ အနာပတ္တိ၊ ဒုတိယဿေဝ ဒုက္ကဋ’’န္တိ. သစေ သဉ္စိစ္စ န ဝဒတိ၊ ပေါရာဏဂဏ္ဌိပဒေ ဝုတ္တနယေန ပါစိတ္တိယံ၊ မာတိကာဋ္ဌကထာဝသေန (ကင်္ခါ. အဋ္ဌ. ကာဏမာတာသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ) ဒုက္ကဋံ. ‘‘အတိရေကပဋိဂ္ဂဟဏ’’န္တိ တတ္ထ ပဉ္စမံ အင်္ဂံ ဝုတ္တံ၊ တသ္မာ အပ္ပဋိဂ္ဂဟိတတ္တာ န ပါစိတ္တိယံ၊ ကတ္တဗ္ဗာကရဏတော ပန ဒုက္ကဋံ. အညထာ ကိရိယာကိရိယံ ဣဒံ အာပဇ္ဇတိ၊ အနိဝါရဏံ၊ အနာရောစနံ ဝါ ဆဋ္ဌင်္ဂံ ဝတ္တဗ္ဗံ သိယာ. ဧကနိကာယိကာနံ ဝါတိ ဧတ္ထ ‘‘အာသန္နဝိဟာရဘိက္ခူ၊ အာသန္နအာသနသာလာဂတာ ဝါ သစေ ဝိသဘာဂေဟိ အာနီတံ န ပဋိဂ္ဂဏှန္တိ၊ ‘အာရာမိကာဒီနံယေဝ ဝါ ဒါပေန္တီ’တိ ဇာနာတိ၊ ယတ္ထ ပရိဘောဂံ ဂစ္ဆတိ၊ တတ္ထ ဒါတုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ ဝုတ္တံ. ‘‘ဒွတ္တိပတ္တပူရာ’တိ ဝစနတော ပစ္ဆိအာဒီသု အဓိကမ္ပိ ဂဏှတော အနာပတ္တီ’’တိ ကေစိ ဝိနယဓရမာနိနော ဝဒန္တိ၊ တံ တေသံယေဝ နိသီဒတု၊ အာစရိယာ ပန ‘‘ပစ္ဆိအာဒီသုပိ ဥက္ကဋ္ဌပတ္တဿ ပမာဏဝသေန ဒွတ္တိပတ္တပူရာ ဂဟေတဗ္ဗာ. ဥက္ကဋ္ဌပရိစ္ဆေဒကထာ ဟေသာ’’တိ ဝဒန္တိ.

ကာဏမာတာသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၅. ပဌမပဝါရဏသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၂၃၆. ယာဝဒတ္ထပဝါရဏာယ ပဝါရိတာ ကိဉ္စာပိ ‘‘ပဝါရိတာ’’ဣစ္စေဝ အဓိပ္ပေတာ အဋ္ဌုပ္ပတ္တိယာဝ၊ အထ ခေါ ပစ္ဆိမာဝ ဣဓာဓိပ္ပေတာ.

၂၃၇. ‘‘အလမေတံ သဗ္ဗ’’န္တိ ဝုတ္တတ္တာ အတိရိတ္တံ နာမ ဟောတိ. ဘိက္ခုဿ ဣဒမ္ပိ တေ အဓိကံ၊ ဣတော အညံ န လစ္ဆတီတိ ကိရ အတ္ထော.

၂၃၈-၉. ‘‘အသနံ ပညာယတီ’’တိ ဧတေနေဝ ‘‘ဘုတ္တာဝီ’’တိ ဧတဿ သိဒ္ဓတ္တာ ဝိသုံ အတ္ထသိဒ္ဓိ နတ္ထိ. ယဒိ အတ္ထိ၊ အင်္ဂါနံ ဆက္ကတ္တဒဿနန္တိ. ဝုတ္တမ္ပိ စေတန္တိအာဒိ ပဝါရဏင်္ဂါနံ ပဉ္စကတ္တဒဿနံ. ဝရကောတိ ယော ကောစိ ဝရကော. ‘‘ပဝါရဏံ ပန ဇနေတိယေဝါတိ ဝိသုံ သိတ္ထံ ဝေါဒကံ ကရောန္တိ၊ ပဝါရဏံ န ဇနေတိ. ယာဂုံ ဝါ ပိဝန္တော ပဌမံ ဥဒကံ ပိဝတိ၊ ဝဋ္ဋတိ. အဝသိဋ္ဌံ ဟေဋ္ဌာသိတ္ထံ ပဝါရဏံ န ဇနေတီ’’တိ လိခိတံ. ဥပတိဿတ္ထေရော ‘‘ဇနေတိယေဝါ’’တိ ဝဒတိ၊ တံ န ဣစ္ဆန္တိ အာစရိယာ. ဘဇ္ဇိတပိဋ္ဌန္တိ တဏ္ဍုလစုဏ္ဏမေဝ. ဘဇ္ဇိတသတ္တုယော ပိဏ္ဍေတွာ ကတမောဒကော သတ္တုမောဒကော.

‘‘ယာဂုသိတ္ထမတ္တာနေဝ ဒွေ။ပေ။ ပဋိက္ခိပတိ၊ န ပဝါရေတီ’’တိ ဝုတ္တတ္တာ ပရစင်္ကမစ္ဆာဒယော ပက္ခိပိတွာ ပက္ကယာဂုံ ပိဝန္တော သစေ အညံ တာဒိသံယေဝ ပဋိက္ခိပတိ၊ ပဝါရဏာ န ဟောတီတိ ကိရ ဓမ္မသိရိတ္ထေရော. သစေ အညံ ပဋိက္ခိပတိ၊ န ပဝါရေတိ. ကသ္မာ? အသနသင်္ခါတဿ ဝိပ္ပကတဘောဇနဿာဘာဝတော. ဘောဇနသာလာယံ ဘုဉ္ဇန္တော စေ၊ အတ္တနော အပါပုဏနကောဋ္ဌာသံ အဘိဟဋံ ပဋိက္ခိပတိ၊ န ပဝါရေတိ. ကာမံ ပဋိက္ခိပတိ၊ ပတ္တေ ပန အာရာမိကော အာကိရတိ၊ တတော ဘုဉ္ဇိတုံ န ဝဋ္ဋတိ. ဣဒဉှိ ဗုဒ္ဓပ္ပဋိကုဋ္ဌအနေသနာယ ဥပ္ပန္နေယေဝ သင်္ဂဟံ ဂစ္ဆတိ. ယထာ ဟိ သင်္ဃတော ဥဒ္ဓဋပိဏ္ဍံ ဒုဿီလော ဒေတိ၊ တံ ပဋိက္ခိပတိ၊ န ပဝါရေတိ၊ ဧဝံသမ္ပဒမိဒံ. ‘‘ဝိသဘာဂေါ လဇ္ဇီ စေ ဒေတိ၊ တံ တေန သမ္ဘောဂံ အကတ္တုကာမတာယ ပဋိက္ခိပတိ၊ ပဝါရေတီတိ အပရေ’’တိ ဝုတ္တံ. ပရိဝေသနာယာတိ ဘတ္တဂ္ဂေ. ‘‘မံသေန ရသံ၊ မံသဉ္စ ရသဉ္စ မံသရသန္တိ အာပဇ္ဇနတော ‘မံသရသ’န္တိ ဝုတ္တေ ပဋိက္ခေပတော ဟောတိ၊ မံသဿ ရသံ မံသရသန္တိ ဝိဂ္ဂဟော နာဓိပ္ပေတော’’တိ ဝုတ္တံ. မံသကရမ္ဗကော နာမ။ပေ။ ဝဋ္ဋတီတိ သုဒ္ဓယာဂု ဧဝ ဟောတိ. အပ္ပဝါရဏမိဿကကရမ္ဗကောယေဝ ဟောတိ၊ တသ္မာ န ပဝါရေတိ၊ တေန ဝုတ္တံ ပရတော ‘‘ဣဒဉ္စ ကရမ္ဗကေန န သမာနေတဗ္ဗ’’န္တိအာဒိ၊ တသ္မာ ‘‘တံ အဘိဟရိတွာ ကဉ္ဇိယံ ဂဏှထာ’တိ ဝဒန္တံ ပဋိက္ခိပတိ၊ ပဝါရဏာ န ဟောတီ’’တိ စ ‘‘မိဿကယာဂုံ ဂဏှထာ’တိ အဝုတ္တတ္တာ ‘သမ္မိဿိတံ ဝိသုံ ကတွာ ဒေတီ’တိ ဝုတ္တတ္တာ’’တိ စ ဝုတ္တံ၊ ယသ္မာ ယာဂုမိဿကန္တိ ဧတ္ထ ပဒဒွယေ ပဝါရဏာရဟဿ နာမဂ္ဂဟဏံ နတ္ထိ၊ တသ္မာ တတြ စေ ယာဂု ဗဟုတရာ ဝါ ဟောတိ သမသမာ ဝါ၊ န ပဝါရေတိ. ကသ္မာ? တတ္ထ အဘိဟာရကပဋိက္ခေပကာနံ ယာဂုသညတ္တာ. ယာဂု စေ မန္ဒာ၊ ဘတ္တံ ဗဟုတရံ၊ ပဝါရေတိ. ကသ္မာ? တေသံ ဥဘိန္နမ္ပိ တတ္ထ ဘိန္နသညတ္တာတိ တက္ကော အာစရိယဿ. ဘတ္တမိဿကေ ပဝါရဏာရဟဿ နာမဿ သဗ္ဘာဝတော သဗ္ဗဒါ ပဝါရေတိ ဧဝ. မိဿကေ ပန ဝုတ္တနယေန ကာရဏံ ဝတ္တဗ္ဗံ. ဝိသုံ ကတွာ ဒေတီတိ ယထာ ဘတ္တသိဋ္ဌံ န ပတတိ၊ တထာ ဂါဠှံ ဟတ္ထေန ပီဠေတွာ ပရိဿာဝေတွာ ဒေတိ.

အကပ္ပိယကတန္တိ ဧတ္ထ ‘‘ကပ္ပိယံ အကာရာပိတေဟိ ကဒလိပ္ဖလာဒီဟိ သဒ္ဓိံ အတိရိတ္တံ ကပ္ပိယံ ကာရာပေတွာပိ တံ ကဒလိပ္ဖလာဒိံ ဌပေတွာ အဝသေသံ ဘုဉ္ဇိတုံ ဝဋ္ဋတိ. အမိဿကရသတ္တာ ပုန တာနိ ကပ္ပိယံ ကာရာပေတွာ အညသ္မိံ ဘာဇနေ ဌပေတွာ အတိရိတ္တံ ကာရေတွာ ဘုဉ္ဇိတုံ ဝဋ္ဋတိ. ကသ္မာ? ပုဗ္ဗေ တေသု ဝိနယကမ္မဿ အနာရုဠှတ္တာ’’တိ ဝဒန္တိ. ‘‘ဘုတ္တာဝိနာ စ ပဝါရိတေန အာသနာ ဝုဋ္ဌိတေန ကတ’’န္တိ ဝစနတော ဘုတ္တာဝိနာ အပ္ပဝါရိတေန အာသနာ ဝုဋ္ဌိတေန ကတ္တဗ္ဗန္တိ သိဒ္ဓံ၊ တသ္မာ ‘‘ပါတောဝ အဒ္ဓါနံ ဂစ္ဆန္တေသု ဒွီသု ဧကော ပဝါရိတော အဝုဋ္ဌိတော တတ္ထ နိသီဒတိ၊ သော ဣတရေန ပိဏ္ဍာယ စရိတွာ လဒ္ဓံ ဘိက္ခံ အတ္တနာ အဘုတွာပိ ‘အလမေတံ သဗ္ဗ’န္တိ ကာတုံ လဘတိ ဧဝါ’’တိ ဝုတ္တံ၊ တံ သုက္ကပက္ခေ ‘‘ဘုတ္တာဝိနာ ကတံ ဟောတီ’’တိ ဣမိနာဝ သိဒ္ဓံ၊ တသ္မိံ ပက္ခေ အတ္တနော သတ္တင်္ဂါနိ န ပူရေန္တိ၊ ကဏှပက္ခေ ပဋိဘာဂေန သတ္တ ဝုတ္တာနီတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ဘုတ္တာဝိနာ အပ္ပဝါရိတေန အာသနာ ဝုဋ္ဌိတေန၊ အဝုဋ္ဌိတေန ဝါ ကတံ ဟောတိ၊ ဝဋ္ဋတိ. ‘‘ပဝါရိတေန အာသနာ အဝုဋ္ဌိတေနေဝါ’’တိ ဣမံ ပန အတ္ထဝိကပ္ပံ ဒီပေတုံ ‘‘သတ္တင်္ဂါနိ ဝုတ္တာနီ’’တိပိ ဝတ္တုံ ဝဋ္ဋတိ. သော ပုန ကာတုံ န လဘတိ ပဌမံ ကတဿ ပုန တေနေဝ ကတ္တဗ္ဗပ္ပသင်္ဂတော. ယဉ္စ အကတံ၊ တံ ကတ္တဗ္ဗန္တိ ဟိ ဝုတ္တံ. အထ သောဝ ပဌမော ပုန ကတ္တုကာမော ဟောတိ၊ အညသ္မိံ ဘာဇနေ ပုဗ္ဗေ အကတံ ကာတုံ လဘတိ. ဒုတိယော ပဌမဘာဇနေပိ ကာတုံ လဘတိ. ‘‘ယေန အကတံ၊ တေန ကာတဗ္ဗ’’န္တိ ဟိ ဝုတ္တံ. ဣမမေဝတ္ထံ သန္ဓာယ ‘‘ယေန ယံ ပဌမံ ကပ္ပိယံ ကတံ၊ တမေဝ သော ပုန ကာတုံ န လဘတိ၊ အညေန ကာတဗ္ဗ’’န္တိ လိခိတံ. တတ္ထ တန္တိ တံ ပဌမံ ကတန္တိ အတ္ထော. ပေသေတွာ ကာရေတဗ္ဗန္တိ ဧတ္ထ အနုပသမ္ပန္နော စေ ဂတော၊ တတြဋ္ဌေန ဧကေန ဘိက္ခုနာ ပဋိဂ္ဂါဟေတွာ အပရေန ကာရေတဗ္ဗန္တိ တတ္ထ ဧကောဝ ဧဝမေဝ ကာတုံ န လဘတီတိ. ‘‘ယံ ကိဉ္စိ ဂိလာနံ ဥဒ္ဒိဿာ’တိအာဒိဝစနတော ဝိဟာရာဒီသု ဂိလာနဿ ပါပုဏနကောဋ္ဌာသမ္ပိ ဂိလာနာတိရိတ္တံ နာမ၊ တသ္မာ ဝဋ္ဋတီ’’တိ ဝဒန္တိ. အာဟာရတ္ထာယာတိ ဝိကာလေ ဧဝါတိ ဧကေ.

၂၄၁. ကာယကမ္မံ အဇ္ဈောဟရဏတော. ဝစီကမ္မံ ဝါစာယ ‘‘အတိရိတ္တံ ကရောထ ဘန္တေ’’တိ အကာရာပနေနာတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

ပဌမပဝါရဏသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၆. ဒုတိယပဝါရဏသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၂၄၃. သာဓာရဏမေဝါတိ သဗ္ဗပဝါရဏာနံ သာဓာရဏံ ‘‘ယာဝတ္တကံ ဣစ္ဆသီ’’တိ ဣဒံ.

ဒုတိယပဝါရဏသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၇. ဝိကာလဘောဇနသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၂၄၇-၉. နဋာနံ နာဋကာနိ နဋနာဋကာနိ၊ သီတာဟရဏာဒီနိ. မူလဉ္စ တံ ခါဒနီယဉ္စာတိ မူလခါဒနီယံ. ဧသ နယော သဗ္ဗတ္ထ. ပိဋ္ဌန္တိ စုဏ္ဏံ. ခါရကမူလန္တိ ယူပသမူလံ. စစ္စုမူလံ နေဠိယမူလံ. တမ္ဗကံ ဝစံ. တဏ္ဍုလေယျကံ စူဠကုဟု. ဝတ္ထုလေယျကံ မဟာကုဟု. ဝဇကလိ နိကောဋ္ဌံ. ဇဇ္ဈရီ ဟိရတော.

ကောဋ္ဌံ ဇရဋ္ဌံ ဝုစ္စတိ. ဂဏ္ဌိ မုဟုကုလမုဒု ဝိစယတ္ထ ဝဇမုဇု ဝဒုဠဝိ.

ဝဇ္ဇယေတိမေ ကိံသုကံ၊ ဟလိဒ္ဒိ. ကသေရုကော၊ ကဋိဗလဝန္တိ တဿ နာမံ. အမ္ဗာဋကံ အမူလကံ ပိဎလ ကက္ကုလ. မသာလု ကိနဠ. အာလုဝ ကဠိ တဍ္ဎိအဠိ အလသ ကဋိဿလ နမေဒတိ မေရ. သိဂ္ဂု သီရိ ကောဠ ကာလကံ နေကဠဝိ. ခီရဝလ္လိကန္ဒော တုမူရောရိယော ဟောတိ. သင်္ခတော ဓောဝနမေဝ. အယံ ‘‘ပရိသင်္ခါရော’’တိ လိခိတံ. ခီရကာကောလီ ကိရိကဝေဠိ. ဇီဝိကံ ဇီဝိဟိ. ဥသဘက ဥမ္မသုဝိယိ.

ဟိန္တာလံ ကိတိလိ. ကုန္တာလ တောဟော တိလိသတာ ပဒိကဠိရော ပဋသေဝလကဠိ. ကရမန္ဒကံ ကရမ္ဗ ဒဏ္ဍောကိရ ဥဒကဇောတိ ကဏ္ဍကော. ‘‘သိင်္ဃတကောတိပိ ဝုစ္စတီ’’တိ လိခိတံ. ဖဂ္ဂဝ ဟကိဠိ. နတ္တမာလန္တိ ကရဉ္ဇိ.

သေလ္လု လောဟောလိယံ. ကာသမဒ္ဒက ကုဒုဝဝလိ အနသိကိန. ဥမ္မာဒိယ မေလေလိဒိယ. စီနမုဂ္ဂေါ ဝေနမုတ္တိ ဟုရမုဂ္ဂ. ရာဇမာသော မာဟဝိလိတိ. အဂ္ဂိမန္တော မုဉ္စိ. သုနိပဏ္ဏကော တိပိလဝနိနာဠိကာ တိလက. ဘူမိယံ ဇာတလောဏီတိ ဧတ္ထ လောဏီနာမဿ သာဓာရဏတ္တာ ‘‘ဘူမိယ’’န္တိ ဝိသေသေတွာ ဝုတ္တံ. ဗြဟ္မီပတ္တံ ဒေမေတေယေ ပဏသာ. ‘‘ဒီပဝါသိနော ဝဒန္တီ’’တိ သိထိလံ ကတွာ ကသ္မာ ဝုတ္တန္တိ စေ? ‘‘ခါဒနီယတ္ထံ ဖရတီတိ လက္ခဏေန အသမာနတ္တာ’’တိ ဝုတ္တံ. ပဒေလိဝိနိတေကိ. သုလသိပဏ္ဏန္တိ တသာပလိကံ.

အဂန္ဓိကပုပ္ဖံ ကရိဿယေတိ စေကဝါဒိဒပုပ္ဖံ စေလေပတိမလံ. ဇီဝန္တီပုပ္ဖံ ဇီဝိတန္ဒိဂမလ. ဗကုလ မုထုဝလ. ကုယျက ပုနပုန္နာမပုန္နရာ၊ ဇာတိသုမန. နဝမာလိကာ စေဟေမလ.

တိန္တိဏိက ကစိနီ ဝိလေယိ. မာတုလုင်္ဂ လဝနော. ပုဿဖလ သုပုလိ. တိမ္ဗရူသက တိဂိဗ္ဗေရေဟိတိ သုသတုဓုတ. တိပုသဝါတိင်္ဂဏ ဓုတတိကေဏ ပဋိယိ. စောစ ဝရိယိယေလိ. မောစ အတိရေလိ. ဂေါဋ္ဌဖလံ ပူဝဖလန္တိ ဧကေ. ကောဋ္ဌသေ ကိရ အစ္ဆိဝ.

အသမုဿိ ဗိမ္ဗ ဣတိ ကေစိ. ကာသ္မရီတိ သေပဏ္ဏိ. အတိတေမေတိ ကရိယမေတိဿ. ဇာတိဖလံ ကတံမေတိ. ကဋုကဖလံ တိရိရက.

တရုဏဖလံ ကိရိဥပုလု. ပေါက္ခရဋ္ဌိ ကိဉ္စက္ခဋ္ဌိ. သိဒ္ဓတ္ထကံ သာသပံ သေတဝဏ္ဏံ. ရာဇိကံ ရတ္တံ ဟောတိ.

ဟိင်္ဂုံ ဟိင်္ဂုဇတုန္တိ သဗ္ဗာပိ ဟိင်္ဂုဝိကတိယော. ဧတ္ထ ဟိင်္ဂုဇတု နာမ ပတ္တသာခါ ပစိတွာ ကာတဗ္ဗာ. သာခါ ပစိတွာ ကတာ သိပါဋိကာ. အညေဟိ မိဿေတွာ ကတာတိ ကေစိ. တကံ ကဋ္ဌဇန္တိ အဂ္ဂိကေဠိနိ. နိကိတိဿာကာလေသယော. တိမေရ၊ တကပတ္တိ ပသာခါပတ္တေ ပစိတွာ ကာတဗ္ဗာ. ‘‘တကပဏ္ဏိ သာဝတိ ဧဝ ကာတဗ္ဗာ’’တိ လိခိတံ.

ဝိကာလဘောဇနသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၈. သန္နိဓိကာရကသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၂၅၃. အပရဇ္ဇု သန္နိဓိ နာမ ဟောတီတိ အတ္ထော. အဇ္ဇ ပဋိဂ္ဂဟိတန္တိ န ကေဝလံ ပဋိဂ္ဂဟိတမေဝ၊ အထ ခေါ ဥဂ္ဂဟိတကမ္ပိ၊ တေနေဝ အဋ္ဌကထာယံ ‘‘ပဋိဂ္ဂဏှာတိ၊ အာပတ္တိ ဒုက္ကဋဿာတိ ဧဝံ သန္နိဓိကတံ ယံ ကိဉ္စိ ယာဝကာလိကံ ဝါ ယာမကာလိကံ ဝါ အဇ္ဈောဟရိတုကာမတာယ ဂဏှန္တဿ ပဋိဂ္ဂဟဏေ တာဝ အာပတ္တိ ဒုက္ကဋဿာ’’တိ ဝုတ္တံ. ယဒိ တံ ပဌမမေဝ ပဋိဂ္ဂဟိတံ၊ ‘‘ပဋိဂ္ဂဟဏေ တာဝါ’’တိ န ဝတ္တဗ္ဗံ၊ တသ္မာ ဝေဒိတဗ္ဗမေတံ ‘‘အတ္တနော ကာလေ ဂဟိတံ အဇ္ဇ ပဋိဂ္ဂဟိတ’န္တိ ဝုတ္တ’’န္တိ.

ဧတ္ထာဟ – ယထာ ပဉ္စ ဘေသဇ္ဇာနိ ဥဂ္ဂဟိတကာနိ အနဓိပ္ပေတာနိ. သတ္တာဟာတိက္ကမေ အနာပတ္တိ အနဇ္ဈောဟရဏီယတ္တာ၊ တထာ ဣဓာပိ ဥဂ္ဂဟိတကံ နာဓိပ္ပေတန္တိ? ဧတ္ထ ဝုစ္စတိ – ဘေသဇ္ဇသိက္ခာပဒေ (ပါရာ. ၆၁၈ အာဒယော) ဥဂ္ဂဟိတကံ နာဓိပ္ပေတန္တိ ယုတ္တံ အတ္တနော ကာလာတိက္ကမနမတ္တေန တတ္ထ အာပတ္တိပ္ပသင်္ဂတော. ဧတ္ထ န ယုတ္တံ အတ္တနော ကာလာတိက္ကမနမတ္တေန အာပတ္တိပ္ပသင်္ဂါဘာဝတော. အဇ္ဈောဟရဏေနေဝ ဟိ ဧတ္ထ အာပတ္တီတိ အဓိပ္ပါယော၊ တသ္မာ အနုဂဏ္ဌိပဒမတေန အဇ္ဇ ဥဂ္ဂဟေတွာ ပုနဒိဝသေ ဘုဉ္ဇန္တော ဒွေ အာပတ္တိယော အာပဇ္ဇတိ.

တတြာယံ ဝိစာရဏာ – အတ္တနာ ဘုဉ္ဇိတုကာမော အဇ္ဇ ဥဂ္ဂဟေတွာ ပုနဒိဝသေ ဘုဉ္ဇတိ၊ ဒွေ အာပတ္တိယော အာပဇ္ဇတိ. သာမဏေရာဒီနံယေဝ အတ္ထာယ ဥဂ္ဂဟေတွာ ဂဟိတံ ပုနဒိဝသေ ပဋိဂ္ဂဟေတွာ ဘုဉ္ဇန္တော အာပတ္တိယာ န ကာရေတဗ္ဗောတိ. ပဋိဂ္ဂဏှာတိ၊ အာပတ္တိ ဒုက္ကဋဿာတိ ဧတ္ထာယမဓိပ္ပါယော – သစေ ဗေလဋ္ဌသီသော ဝိယ ဒုတိယတတိယာဒိဒိဝသတ္ထာယ အဇ္ဇ ပဋိဂ္ဂဟေတွာ သာမဏေရာဒီနံ ဂေါပနတ္ထာယ ဒေတိ၊ တဿ ပုနဒိဝသေ အဇ္ဈောဟရဏတ္ထံ ပဋိဂ္ဂဟဏေ အာပတ္တိ ဒုက္ကဋဿာတိ သမ္ဘဝတိ. သယမေဝ သစေ တံ ဂေါပေတွာ ဌပေတိ၊ ပုနဒိဝသေ ပတိတံ ကစဝရံ ဒိသွာ ဝိမတိဝသေန ဝါ ပဋိဂ္ဂဏှတော ပဋိဂ္ဂဟဏတောဝ အာပတ္တိ ဒုက္ကဋဿာတိ သမ္ဘဝတိ. နော စေ ပဋိဂ္ဂဏှာတိ၊ တံ ဒုက္ကဋံ နတ္ထိ. ‘‘ဣဒဉှိ ‘ဧကံ ပါဒံ အတိက္ကာမေတိ၊ အာပတ္တိ ထုလ္လစ္စယဿာ’တိအာဒိ ဝိယာ’’တိ ဝုတ္တံ. ယော ပန ဧကပ္ပဟာရေနေဝ ဒွေပိ ပါဒေ အတိက္ကာမေတိ၊ တဿ တံ ထုလ္လစ္စယံ နတ္ထိ၊ ဧဝံသမ္ပဒမိဒန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ဧတ္ထ ပဋိဂ္ဂဟိတဘာဝံ အဝိဇဟန္တမေဝ သန္နိဓိံ ဇနေတီတိ ဓမ္မသိရိတ္ထေရော၊ တံ ‘‘ပဋိဂ္ဂဏှာတိ၊ အာပတ္တိ ဒုက္ကဋဿာ’’တိ ပါဠိယာ ဝိရုဇ္ဈတိ. ကပါလေန ပီတော ပန သ္နေဟော အဗ္ဗောဟာရိကော. ကိဉ္စာပိ ဥဏှေ ဩတာပေန္တဿ ပဂ္ဃရတိ၊ တထာပိ ‘‘ဘေသဇ္ဇသိက္ခာပဒေ ဝိယာ’’တိ ဝုတ္တံ. ဣတရထာ ကပါလေန ပီတာ သပ္ပိအာဒယောပိ သတ္တာဟာတိက္ကမေ အာပတ္တိံ ဇနေယျုန္တိ. သယံ ပဋိဂ္ဂဟေတွာတိ ဣဓာပိ ပုဗ္ဗေ ဝုတ္တဝိဓိယေဝ. ဒုဒ္ဓေါတပတ္တကထာပိ ဧတေန သမေတိ ဝိယ. အာဟာရတ္ထာယာတိ ကာလေပိ လဗ္ဘတိ. ပကတိအာမိသေတိ ကပ္ပိယာမိသေ. သာမိသေန မုခေန အဇ္ဈောဟရတော ဒွေတိ ‘‘ဟိယျော ပဋိဂ္ဂဟိတယာမကာလိကံ အဇ္ဇ ပုရေဘတ္တံ သာမိသေန မုခေန အဇ္ဈောဟရတော ဒွေ ပါစိတ္တိယာနီ’’တိ လိခိတံ. အဇ္ဇ ပဋိဂ္ဂဟိတံ ယာဝကာလိကမ္ပိ ဟိ ယာမာတိက္ကန္တပါနကေန သံသဋ္ဌံ သန္နိဓိံ ကရောတိ. အကပ္ပိယမံသေသု မနုဿမံသေ ထုလ္လစ္စယံ၊ သေသမံသေ ဒုက္ကဋဉ္စ ဝဍ္ဎတိ.

၂၅၅. သတ္တာဟကာလိကံ ယာဝဇီဝိကံ အာဟာရတ္ထာယာတိ ကာလေပိ ဒုက္ကဋမေဝ သန္နိဓိံ အနာပဇ္ဇနတောတိ ကေစိ. တဒဟု ပဋိဂ္ဂဟိတံ တဒဟု ပုရေဘတ္တံ ဝဋ္ဋတီတိ စေ? န၊ ပါဠိယမ္ပိ အဋ္ဌကထာယမ္ပိ ဝိသေသဿ နတ္ထိတာယ. ဘေသဇ္ဇသိက္ခာပဒေ ပုရေဘတ္တံ ယထာသုခံ ပရိဘုဉ္ဇနံ ဝုတ္တန္တိ စေ? အာဟာရေ သပ္ပိအာဒိ သင်္ဂဟံ ယာတိ၊ တေန တဂ္ဂတိကဝသေန ဝုတ္တံ၊ န ဘေသဇ္ဇဝသေန ဝုတ္တန္တိ ဥပတိဿော.

သန္နိဓိကာရကသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၉. ပဏီတဘောဇနသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၂၅၉. အကပ္ပိယသပ္ပိနာတိ ယေသံ မံသံ န ကပ္ပတိ၊ တေသံ သပ္ပိနာ. ‘‘ဝသာတေလဉှိ ဌပေတွာ အကပ္ပိယသပ္ပိ နာမ နတ္ထီ’’တိ လိခိတံ. ဝိသင်္ကေတန္တိ ဧတ္ထ ‘‘သူပေါဒနဝိညတ္တိပိ န ဟောတီ’’တိ ဝုတ္တံ. ကာယိကာနီတိ ကာယေန အာပဇ္ဇိတဗ္ဗာနိ.

၂၆၁. မဟာနာမသိက္ခာပဒေန ကာရေတဗ္ဗောတိ သံဃဝသေန ပဝါရိတေ ဘေသဇ္ဇတ္ထာယ သပ္ပိအာဒိပဉ္စကံ ဝိညာပေတိ စေ၊ တတ္ထ ‘‘န ဘေသဇ္ဇေန ကရဏီယေန ဘေသဇ္ဇ’’န္တိ ဧတ္ထ သင်္ဂဟံ ဂစ္ဆတိ၊ တသ္မာ ‘‘တေန ပါစိတ္တိယ’’န္တိ ဝုတ္တံ. ပါဠိမုတ္တကေသု ‘‘ဘိက္ခုနီနမ္ပိ ဒုက္ကဋ’’န္တိ လိခိတံ.

ပဏီတဘောဇနသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၁၀. ဒန္တပေါနသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၂၆၄-၅. မုခဒွါရန္တိ ကဏ္ဌနာဠိ. ဥစ္စာရဏမတ္တန္တိ ဥက္ခိပိတဗ္ဗမတ္တကံ. ကသဋံ ဆဍ္ဍေတွာတိ သမုဒါစာရဝသေန၊ အဆဍ္ဍိတေပိ ‘‘ဝဋ္ဋတီ’’တိ ဝုတ္တံ. ဟတ္ထပါသာတိက္ကမန္တိ ဒါယကဿ. ဘိက္ခုဿ ဒေတီတိ အညဿ ဘိက္ခုဿ. ကဉ္ဇိကန္တိ ယံ ကိဉ္စိ ဒြဝံ. ပတ္တော ပဋိဂ္ဂဟေတဗ္ဗောတိ ဘူမိယံ ဌပိတေ အဘိဟာရာဘာဝတော. ‘‘ယထာ ပဌမတရံ ပတိတထေဝေ ဒေါသော နတ္ထိ၊ တထာ အာကိရိတွာ အပနေန္တာနံ ပတိတထေဝေပိ အဘိဟဋတ္တာ နေဝတ္ထိ ဒေါသော’’တိ လိခိတံ. စရုကေနာတိ ခုဒ္ဒကပိဏ္ဍေန. ဇာဂရန္တဿပီတိ ‘‘အပိ-သဒ္ဒေန သုတ္တဿပီ’’တိ လိခိတံ. ကေစီတိ အဘယဂိရိဝါသိနော. တေဟိ ကာယသံသဂ္ဂေ ကာယပဋိဗဒ္ဓေနာပိ တပ္ပဋိဗဒ္ဓေနာပိ ထုလ္လစ္စယာပတ္တိ ဒဿိတာ ဧဝါတိ အတ္ထော. ကာယပဋိဗဒ္ဓပဋိဗဒ္ဓေနာတိ ဝစနမတ္တမေဝေတံ. ‘‘သတ္ထကေနာတိ ပဋိဂ္ဂဟိတကေနာ’’တိ လိခိတံ၊ တံ ဒုလ္လိခိတံ သတိပိ မလေ ပုန ပဋိဂ္ဂဟေတဗ္ဗကိစ္စာဘာဝတော. ကေသဉ္စိ အတ္ထာယာတိ အနုပသမ္ပန္နာနံ အတ္ထာယ. ‘‘သာမဏေရဿ ဟတ္ထံ ဖုဋ္ဌမတ္တမေဝ တံ ပရိစ္စတ္တ’’န္တိ လိခိတံ.

ပဋိဂ္ဂဟဏုပဂဘာရံ နာမ မဇ္ဈိမပုရိသေန ဥက္ခိပိတဗ္ဗကံ. မူလပဋိဂ္ဂဟဏမေဝ ဝဋ္ဋတီတိ ဧတ္ထ ‘‘မစ္ဆိကဝါရဏတ္ထန္တိ ဝုတ္တတ္တာ ‘အဘုဉ္ဇနတ္ထာယာပိ ပဋိဂ္ဂဟေတွာ ဂဟိတေ ဝဋ္ဋတီ’’’တိ ယေ ဝဒန္တိ၊ တေ ဝတ္တဗ္ဗာ ‘‘သီသမက္ခနတေလံ ပဋိဂ္ဂဟေတွာ ‘ဣဒံ သီသမက္ခန’န္တိ အနာဘောဂေနေဝ သတ္တာဟံ အတိက္ကာမေန္တဿ ကိံ နိဿဂ္ဂိယံ ဘဝေယျာ’’တိအာဒိ၊ သုတ္တာဓိပ္ပါယော ပန ဧဝံ ဂဟေတဗ္ဗော ‘‘မစ္ဆိကဝါရဏတ္ထံ ဗီဇန္တဿ တသ္မိံ လဂ္ဂရဇာဒိမှိ ပတ္တေ ပတိတေ သုခံ ပရိဘုဉ္ဇိတုံ သက္ကာ’တိ သညာယ ပုဗ္ဗေ ပဋိဂ္ဂဟိတဗ္ဗ’’န္တိ ဝုတ္တံ. ပရိဝတ္တနကထာယံ ‘‘အမှာကံ တဏ္ဍုလေသု ခီဏေသု ဧတေဟိ အမှာကံ ဟတ္ထဂတေဟိ သာမဏေရသန္တကေဟိပိ သက္ကာ ပတိဋ္ဌပေတု’န္တိ ဘိက္ခူနံ စိတ္တုပ္ပါဒေါ စေ သမ္ဘဝတိ၊ ‘ပရိဝတ္တနံ သာတ္ထက’န္တိ ဥပတိဿတ္ထေရော’’တိ ဝုတ္တံ. ယဒိ ဧဝံ သုဒ္ဓစိတ္တာနံ နိရတ္ထကန္တိ အာပန္နမေဝ၊ တထာ ‘‘ပဏ္ဍိတော ဧသ သာမဏေရော ပတ္တပရိဝတ္တနံ ကတွာ ဒဿတိ၊ မယမေဝ စ ဣမဿ ဝိဿာသေန ဝါ ယာစိတွာ ဝါ ဘုဉ္ဇိဿာမာ’’တိ စိတ္တေ သတိ ဘုဉ္ဇိတုံ န ဝဋ္ဋတိ ကတေပိ ပရိဝတ္တနေတိ စ အာပန္နံ၊ ကိံ ဗဟုနာ. နိရပေက္ခေဟေဝ ဂဏှိတဗ္ဗံ၊ န သာပေက္ခေဟီတိ ဒဿနတ္ထံ ဝုတ္တန္တိ အာစရိယော. အယမေဝတ္ထော ‘‘သစေ ပန သက္ကောတိ ဝိတက္ကံ သောဓေတုံ၊ တတော လဒ္ဓံ ခါဒိတုမ္ပိ ဝဋ္ဋတီ’’တိ ဝစနေန သိဒ္ဓေါဝ. အာဓာရကေ ပတ္တော ဌပိတော ဟောတိ ယထာပဋိဂ္ဂဟိတဘာဝေ နိရာလယော. သမုဒ္ဒေါဒကေန အပ္ပဋိဂ္ဂဟိတကေန. မေဏ္ဍကဿ ခီရံ ခီရတ္တာဝ ဝဋ္ဋတိ. ‘‘အတ္တနော ပန ခီရံ မုခေနေဝ ပိဝန္တဿ အနာပတ္တီတိ ဒဿေတုံ ဝုတ္တ’’န္တိ ဝုတ္တံ. ‘‘သရီရနိဿိတမဟာဘူတာနိ ဟိ ဣဓာဓိပ္ပေတာနီ’’တိ လိခိတံ၊ တဒုဘယမ္ပိ ‘‘ကပ္ပိယမံသခီရံ ဝါ’’တိအာဒိနာ နယေန ဝိရုဇ္ဈတိ.

အပိစ ‘‘အပ္ပဋိဂ္ဂဟိတဘာဇနေ အညဘိက္ခုသန္တကေ အတ္တနော ပိဏ္ဍပါတံ ပက္ခိပတိ၊ ‘တံ ထောက’န္တိ ဝါ အညေန ဝါ ကာရဏေန ဝဒတိ၊ တံ သဗ္ဗေသံ န ကပ္ပတိ. ကသ္မာ? ဝိနယဒုက္ကဋတ္တာ. အတ္တနာ ပဋိဂ္ဂဟေတွာ ပက္ခိပိတဗ္ဗံ ဝိနယဝိဓိံ အကတွာ ဒုက္ကဋန္တိ အဓိပ္ပါယော. ဧဝံ တာဒိသံ ကိမတ္ထံ န ဘုဉ္ဇတီတိ? အဋ္ဌကထာယံ ‘ဥဂ္ဂဟိတကော ဟောတီ’တိ ဝုတ္တတ္တာ. ဧဝဉှိ တတ္ထ ဝုတ္တံ ဘူမိယံ ဝါ ဘာဇနေ ဝါ ဖလံ ဝါ ယံ ကိဉ္စိ အာမိသံ ဝါ ယာဝဇီဝိကမ္ပိ အပ္ပဋိဂ္ဂဟိတကံ အဇာနန္တော အာမသတိ၊ န ဝဋ္ဋတိ၊ ဥဂ္ဂဟိတကံ ဟောတီ’’တိ အနုဂဏ္ဌိပဒေ ဝုတ္တံ၊ တသ္မာ ဣမဿ မတေန ဘိက္ခု ဘိက္ခုဿ သစေ ပတ္တေ အပ္ပဋိဂ္ဂဟိတေ ပိဏ္ဍံ ဌပေတိ၊ တံ အကပ္ပိယံ ဥဂ္ဂဟိတကန္တိ သိဒ္ဓံ. အယမေဝတ္ထော ‘‘သစေ အတ္တနော ဝါ ဘိက္ခူနံ ဝါ ယာဂုပစနကဘာဇနေ။ပေ။ နိရာမိသံ ကတွာ ပရိဘုဉ္ဇိတဗ္ဗ’’န္တိ ဝစနေန သံသန္ဒိတွာ ကထေတဗ္ဗော. ‘‘ကပ္ပိယမံသခီရံ ဝါ’’တိ ပသင်္ဂဝသေန ဝုတ္တံ. ဒဓိ စေ ပဋိလဒ္ဓံ၊ တဉ္စ အဓိပ္ပေတန္တိ ကေစိ.

ဒန္တပေါနသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

သမတ္တော ဝဏ္ဏနာက္ကမေန ဘောဇနဝဂ္ဂေါ စတုတ္ထော.