၂. ကာယသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၁၈၃. တိဋ္ဌန္တိ ဧတေနာတိ ဌိတိ၊ ကာရဏံ. ကမ္မဥတုစိတ္တာဟာရသညိတော စတုဗ္ဗိဓော ပစ္စယော ဌိတိ ဧတဿာတိ ပစ္စယဋ္ဌိတိကော. အာဟာရပစ္စယသဒ္ဒါ ဟိ ဧကတ္ထာ. သုဘမ္ပီတိ ကာမစ္ဆန္ဒော ပစ္စယော၊ အသုဘေ သုဘာကာရေန ပဝတ္တနတော သုဘန္တိ ဝုစ္စတိ. တေန ကာရဏေန ပဝတ္တနကဿ အညဿ ကာမစ္ဆန္ဒဿ နိမိတ္တတ္တာ သုဘနိမိတ္တန္တိ. သုဘဿာတိ ယထာဝုတ္တဿ သုဘဿ. အာရမ္မဏမ္ပီတိ သုဘာကာရေန၊ ဣဋ္ဌာကာရေန ဝါ ဂယှမာနံ ရူပါဒိအာရမ္မဏမ္ပိ သုဘနိမိတ္တံ ဝုတ္တာကာရေန. အနုပါယမနသိကာရောတိ အာကင်္ခိတဿ ဟိတသုခဿ အနုပါယဘူတော မနသိကာရော၊ တတော ဧဝ ဥပ္ပထမနသိကာရောတိ အယောနိသောမနသိကာရော. တသ္မိန္တိ ယထာနိဒ္ဓါရိတေ ကာမစ္ဆန္ဒဘူတေ တဒါရမ္မဏဘူတေ စ ဒုဝိဓေပိ သုဘနိမိတ္တေ. အဋ္ဌကထာယံ ပန ‘‘သုဘာရမ္မဏေ’’ဣစ္စေဝ ဝုတ္တံ. အတ္ထိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ သုဘနိမိတ္တန္တိအာဒီတိ အာဒိ-သဒ္ဒေန ကာမစ္ဆန္ဒနီဝရဏဿ အာဟာရဒဿနပါဠိ ဥတ္တာနာတိ ကတွာ ဝုတ္တံ – ‘‘ဧဝံ သဗ္ဗနီဝရဏေသု ယောဇနာ ဝေဒိတဗ္ဗာ’’တိ.

ပဋိဃောပိ ပဋိဃနိမိတ္တံ ပုရိမုပ္ပန္နဿ ပစ္ဆာ ဥပ္ပဇ္ဇနကဿ နိမိတ္တဘာဝတော. ပဋိဃာရမ္မဏံ နာမ ဧကူနဝီသတိ အာဃာတဝတ္ထုဘူတာ သတ္တသင်္ခါရာ. အရတီတိ ပန္တသေနာသနာဒီသု အရမဏံ. ဥက္ကဏ္ဌိတာတိ ဥက္ကဏ္ဌဘာဝေါ. ပန္တေသူတိ ဒူရေသု၊ ဝိဝိတ္တေသု ဝါ. အဓိကုသလေသူတိ သမထဝိပဿနာဓမ္မေသု. အရတိ ရတိပဋိပက္ခော. အရတိတာတိ အရမဏာကာရော. အနဘိရတီတိ အနဘိရတဘာဝေါ. အနဘိရမဏာတိ အနဘိရမဏာကာရော. ဥက္ကဏ္ဌိတာတိ ဥက္ကဏ္ဌနာကာရော. ပရိတဿိတာတိ ဥက္ကဏ္ဌနဝသေနေဝ ပရိတဿနာ.

အာဂန္တုကံ၊ န သဘာဝသိဒ္ဓံ. ကာယာလသိယန္တိ နာမကာယေ အလသဘာဝေါ. သမ္မောဟဝိနောဒနိယံ ပန ‘‘တန္ဒီတိ ဇာတိအာလသိယ’’န္တိ ဝုတ္တံ. ဝဒတီတိ ဧတေန အတိသီတာဒိပစ္စယာ သင်္ကောစာပတ္တိံ ဒဿေတိ. ယံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ ကိလေသဝတ္ထုဝိဘင်္ဂေ (ဝိဘ. အဋ္ဌ. ၈၅၇). တန္ဒီတိ ဇာတိအာလသိယံ. တန္ဒိယနာတိ တန္ဒိယနာကာရော. တန္ဒိမနကတာတိ တန္ဒိယာ အဘိဘူတစိတ္တတာ. အလသဿ ဘာဝေါ အာလသျံ. အာလသျာယနာကာရော အာလသျာယနာ. အာလသျာယိတဿ ဘာဝေါ အာလသျာယိတတ္တံ. ဣတိ သဗ္ဗေဟိပိ ဣမေဟိ ပဒေဟိ ကိလေသဝသေန ကာယာလသိယံ ကထိတံ.

ကိလေသဝသေနာတိ သမ္မောဟဝသေန. ကာယဝိနမနာတိ ကာယဿ ဝိရူပတော နမနာ. ဇမ္ဘနာတိ ဖန္ဒနာ. ပုနပ္ပုနံ ဇမ္ဘနာ ဝိဇမ္ဘနာ. အာနမနာတိ ပုရတော နမနာ. ဝိနမနာတိ ပစ္ဆတော နမနာ. သန္နမနာတိ သမန္တတော နမနာ. ပဏမနာတိ ယထာ ဟိ တန္တတော ဥဋ္ဌိတပေသကာရော ကိဉ္စိဒေဝ ဥပရိဋ္ဌိတံ ဂဟေတွာ ဥဇုံ ကာယံ ဥဿာပေတိ၊ ဧဝံ ကာယဿ ဥဒ္ဓံ ဌပနာ. ဗျာဓိယကန္တိ ဥပ္ပန္နဗျာဓိတာ. ဣတိ သဗ္ဗေဟိပိ ဣမေဟိ ပဒေဟိ ကိလေသဝသေန ကာယဖန္ဒနမေဝ ကထိတံ (ဝိဘ. အဋ္ဌ. ၈၅၈).

ဘတ္တပရိဠာဟောတိ ဘတ္တဝသေန ပရိဠာဟုပ္ပတ္တိ. ဘုတ္တာဝိဿာတိ ဘုတ္တဝတော. ဘတ္တမုစ္ဆာတိ ဘတ္တဂေလညံ. အတိဘုတ္တပစ္စယာ ဟိ မုစ္ဆာပတ္တော ဝိယ ဟောတိ. ဘတ္တကိလမထောတိ ဘုတ္တပစ္စယာ ကိလန္တဘာဝေါ. ဘတ္တပရိဠာဟောတိ ဘတ္တဒရထော. ကုစ္ဆိပူရံ ဘုတ္တဝတော ဟိ ပရိဠာဟုပ္ပတ္တိယာ ဥပဟတိန္ဒြိယော ဝိယ ဟောတိ၊ ကာယော ခိဇ္ဇတိ. ကာယဒုဋ္ဌုလ္လန္တိ ဘုတ္တဘတ္တံ နိဿာယ ကာယဿ အကမ္မညတာ.

စိတ္တဿ လီယနာကာရောတိ အာရမ္မဏေ စိတ္တဿ သင်္ကောစပ္ပတ္တိ. စိတ္တဿ အကလျတာတိ စိတ္တဿ ဂိလာနဘာဝေါ. ဂိလာနောတိ အကလ္လကော ဝုစ္စတိ. တထာ စာဟ ‘‘နာဟံ၊ ဘန္တေ၊ အကလ္လကော’’တိ. အကမ္မညတာတိ စိတ္တဂေလညသင်္ခါတော အကမ္မညနာကာရော. ဩလီယနာတိ ဩလီယနာကာရော. ဣရိယာပထိကမ္ပိ စိတ္တံ ယဿ ဝသေန ဣရိယာပထံ သန္ဓာရေတုံ အသက္ကောန္တော ဩလီယတိ၊ တဿ တံ အာကာရံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ ‘‘ဩလီယနာ’’တိ. ဒုတိယပဒံ ဥပသဂ္ဂေန ဝဍ္ဎိတံ. လီနန္တိ အဝိပ္ဖါရိကတာယ သင်္ကောစပ္ပတ္တံ. ဣတရေ ဒွေ အာကာရနိဒ္ဒေသာ. ထိနန္တိ အဝိပ္ဖါရိကတာယ အနုဿာဟနာ အသင်္ဂဟနသင်္ဂဟနံ. ထိယနာကာရော ထိယနာ. ထိယိတတ္တန္တိ ထိယိတဿ အာကာရော၊ အဝိပ္ဖါရိကတာတိ အတ္ထော.

စေတသော အဝူပသမောတိ စိတ္တဿ အဝူပသန္တတာ အသန္နိသိန္နဘာဝေါ. တေနာဟ – ‘‘အဝူပသန္တာကာရော’’တိ. အတ္ထတော ပနေတန္တိ သွာယံ အဝူပသန္တာကာရော ဝိက္ခေပသဘာဝတ္တာ ဝိက္ခေပဟေတုတာယ စ အတ္ထတော ဧတံ ဥဒ္ဓစ္စကုက္ကုစ္စမေဝ.

ဝိစိကိစ္ဆာယ အာရမ္မဏဓမ္မာ နာမ ‘‘ဗုဒ္ဓေ ကင်္ခတီ’’တိအာဒိနာ အာဂတအဋ္ဌကင်္ခါဝတ္ထုဘူတာ ဓမ္မာ. ယသ္မာ ဝိစိကိစ္ဆာ ဗျာပါဒါဒယော ဝိယ အနု အနု ဥဂ္ဂဟဏပစ္စယာ ဥပ္ပဇ္ဇတိ၊ တသ္မာ ကင်္ခါဋ္ဌာနီယံ အာရမ္မဏမေဝ ဒဿိတံ ‘‘ဝိစိကိစ္ဆာယ အာရမ္မဏဓမ္မာ’’တိ. ယသ္မာ ပုရိမုပ္ပန္နာ ဝိစိကိစ္ဆာ ပစ္ဆာ ဝိစိကိစ္ဆာယ ပစ္စယော ဟောတိ၊ တသ္မာ ဝိစိကိစ္ဆာပိ ဝိစိကိစ္ဆာဋ္ဌာနီယဓမ္မာ ဝေဒိတဗ္ဗာ. တတြာယံ ဝစနတ္ထော – တိဋ္ဌန္တိ ပဝတ္တန္တိ ဧတ္ထာတိ ဌာနီယာ၊ ဝိစိကိစ္ဆာ ဧဝ ဌာနီယာ ဝိစိကိစ္ဆာဋ္ဌာနီယာ. အဋ္ဌကထာယံ ပန အာရမ္မဏဿပိ တတ္ထ ဝိသေသပစ္စယတံ ဥပါဒါယ ‘‘ကာမစ္ဆန္ဒော ဝိစိကိစ္ဆာတိ ဣမေ ဒွေ ဓမ္မာ အာရမ္မဏေန ကထိတာ’’တိ ဝုတ္တံ. သုဘနိမိတ္တဿ ဟိ ပစ္စယဘာဝမတ္တံ သန္ဓာယေတံ ဝုတ္တံ၊ တထာပိ ယထာ ‘‘ပဋိဃမ္ပိ ပဋိဃနိမိတ္တ’’န္တိ ကတွာ ‘‘ဗျာပါဒေါ ဥပနိဿယေန ကထိတော’’တိ ဝုတ္တံ၊ ဧဝံ သုဘမ္ပိ သုဘနိမိတ္တန္တိ ကတွာ ကာမစ္ဆန္ဒော ဥပနိဿယေန ကထိတောတိ သက္ကာ ဝိညာတုံ. သေသာ ထိနမိဒ္ဓဥဒ္ဓစ္စကုက္ကုစ္စာနိ. တတ္ထ ထိနမိဒ္ဓံ အညမညံ သဟဇာတာဒိဝသေန ပစ္စယော၊ တထာ ဥဒ္ဓစ္စကုက္ကုစ္စန္တိ. ဥဘယေသမ္ပိ ဥပနိဿယကောဋိယာ ပစ္စယဘာဝေ ဝတ္တဗ္ဗမေဝ နတ္ထီတိ အာဟ ‘‘သဟဇာတေန စ ဥပနိဿယေန စာ’’တိ.

ယသ္မာ သတိ နာမ ‘‘စတ္တာရော သတိပဋ္ဌာနာ’’တိအာဒိနာ တေသံ တေသံ ဓမ္မာနံ အနုဿရဏဝသေန ဝတ္တတိ၊ တသ္မာ တေ ဓမ္မာ သတိသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂဋ္ဌာနီယာ နာမ. လောကုတ္တရဓမ္မေ စ အနုဿဝါဒိဝသေန ဂဟေတွာ တထာ ပဝတ္တတေဝ. တေန ဝုတ္တံ ‘‘သတိယာ’’တိအာဒိ.

ကောသလ္လံ ဝုစ္စတိ ပညာ၊ တတော ဥပ္ပန္နာ ကောသလ္လသမ္ဘူတာ. အနဝဇ္ဇသုခဝိပါကာတိ အနဝဇ္ဇာ ဟုတွာ သုခဝိပါကာ ဝိပစ္စနကာ. ပဒဒွယေန ပစ္စယတော သဘာဝတော ကိစ္စတော ဖလတော ကုသလဓမ္မံ ဒဿေတိ. အကုသလနိဒ္ဒေသေပိ ဧသေဝ နယော. သာဝဇ္ဇာတိ ဂါရယှာ. အနဝဇ္ဇာတိ အဂါရယှာ. ဟီနာ လာမကာ. ပဏီတာ သေဋ္ဌာ. ကဏှာ ကာဠကာ အသုဒ္ဓါ. သုက္ကာ ဩဒါတာ သုဒ္ဓါ. ပဋိဘာဂ-သဒ္ဒေါ ပဌမေ ဝိကပ္ပေ သဒိသကောဋ္ဌာသတ္ထော၊ ဒုတိယေ ပဋိပက္ခကောဋ္ဌာသတ္ထော၊ တတိယေ နိဂ္ဂဟေတဗ္ဗပဋိပက္ခကောဋ္ဌာသတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗော.

ကုသလကိရိယာယ အာဒိကမ္မဘာဝေန ပဝတ္တဝီရိယံ ဓိတိသဘာဝတာယ ဓာတူတိ ဝုတ္တန္တိ အာဟ ‘‘အာရမ္ဘဓာတူတိ ပဌမာရမ္ဘဝီရိယ’’န္တိ. လဒ္ဓါသေဝနံ ဝီရိယံ ဗလပ္ပတ္တံ ဟုတွာ ပဋိပက္ခံ ဝိဓမတီတိ အာဟ – ‘‘နိက္ကမဓာတူတိ ကောသဇ္ဇတော နိက္ခန္တတ္တာ တတော ဗလဝတရ’’န္တိ. အဓိမတ္တာဓိမတ္တတရာနံ ပဋိပက္ခဓမ္မာနံ ဝိဓမနသမတ္ထံ ပဋုပဋုတရာဒိဘာဝပ္ပတ္တံ ဟောတီတိ အာဟ – ‘‘ပရက္ကမဓာတူတိ ပရံ ပရံ ဌာနံ အက္ကမနတာယ တတောပိ ဗလဝတရ’’န္တိ.

တိဋ္ဌတိ ပဝတ္တတိ ဧတ္ထာတိ ဌာနီယာ. အာရမ္မဏဓမ္မာ၊ ပီတိသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂဿ ဌာနီယာတိ ပီတိသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂဋ္ဌာနီယာတိ ‘‘ပီတိယာ အာရမ္မဏဓမ္မာ’’တိ ဝုတ္တံ. ယသ္မာ အပရာပရုပ္ပတ္တိယာ ပီတိပိ တထာ ဝတ္တဗ္ဗတံ လဘတီတိ ဝုတ္တံ ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂေ ‘‘ပီတိယာ ဧဝ တံ နာမ’’န္တိ. ဒရထပဿဒ္ဓီတိ ဒရထော ကိလေသပရိဠာဟော၊ သော ပဿမ္ဘတိ ဧတာယာတိ ဒရထပဿဒ္ဓိ၊ ကာယပဿဒ္ဓိယာ ဝေဒနာဒိခန္ဓတ္တယဿ ဝိယ ရူပကာယဿပိ ပဿမ္ဘနံ ဟောတိ၊ စိတ္တပဿဒ္ဓိယာ စိတ္တဿေဝ ပဿမ္ဘနံ၊ တတော ဧဝေတ္ထ ဘဂဝတာ လဟုတာဒီနံ ဝိယ ဒုဝိဓတာ ဝုတ္တာ. တထာ သမာဟိတာကာရံ သလ္လက္ခေတွာ ဂယှမာနော သမထောဝ သမထနိမိတ္တံ၊ တဿ အာရမ္မဏဘူတံ ပဋိဘာဂနိမိတ္တမ္ပိ. ဝိဝိဓံ အဂ္ဂံ ဧတဿာတိ ဗျဂ္ဂေါ၊ ဝိက္ခေပေါ. တထာ ဟိ သော အနဝဋ္ဌာနရသော ဘန္တတာပစ္စုပဋ္ဌာနော ဝုတ္တော. ဧကဂ္ဂဘာဝတော ဗျဂ္ဂပဋိပက္ခောတိ အဗျဂ္ဂေါ၊ သမာဓိ၊ သော ဧဝ နိမိတ္တန္တိ ပုဗ္ဗေ ဝိယ ဝတ္တဗ္ဗံ. တေနာဟ ‘‘တဿေဝ ဝေဝစန’’န္တိ.

ယော အာရမ္မဏေ ဣဋ္ဌာနိဋ္ဌာကာရံ အနာဒိယိတွာ ဂဟေတဗ္ဗော မဇ္ဈတ္တာကာရော၊ ယော စ ပုဗ္ဗေ ဥပေက္ခာသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂဿ ဘာဝနာဝသေန ဥပ္ပန္နော မဇ္ဈတ္တာကာရော၊ ဒုဝိဓောပိ သော ဥပေက္ခာယ အာရမ္မဏဓမ္မောတိ အဓိပ္ပေတောတိ အာဟ – ‘‘အတ္ထတော ပန မဇ္ဈတ္တာကာရော ဥပေက္ခာဋ္ဌာနီယာ ဓမ္မာတိ ဝေဒိတဗ္ဗော’’တိ. အာရမ္မဏေန ကထိတာ အာရမ္မဏဿေဝ တေသံ ဝိသေသပစ္စယဘာဝတော. သေသာတိ ဝီရိယာဒယော စတ္တာရော ဓမ္မာ. တေသဉှိ ဥပနိဿယောဝ သာတိသယော ဣစ္ဆိတဗ္ဗောတိ.

ကာယသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.