၁. ပဗ္ဗတဝဂ္ဂေါ

၁.ဟိမဝန္တသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၁၈၂. ဗုဇ္ဈတိ စတုသစ္စံ အရိယသာဝကော ဧတာယာတိ ဗောဓံ၊ ဓမ္မသာမဂ္ဂီ၊ အရိယသာဝကော ပန စတုသစ္စံ ဗုဇ္ဈတီတိ ဗောဓိ. အင်္ဂါတိ ကာရဏာ. ယာယ ဓမ္မသာမဂ္ဂိယာတိ သမ္ဗန္ဓော. တဏှာဝသေန ပတိဋ္ဌာနံ၊ ဒိဋ္ဌိဝသေန အာယူဟနာ. သဿတဒိဋ္ဌိယာ ပတိဋ္ဌာနံ၊ ဥစ္ဆေဒဒိဋ္ဌိယာ အာယူဟနာ. လီနဝသေန ပတိဋ္ဌာနံ၊ ဥဒ္ဓစ္စဝသေန အာယူဟနာ. ကာမသုခါနုယောဂဝသေန ပတိဋ္ဌာနံ၊ အတ္တကိလမထာနုယောဂဝသေန အာယူဟနာ. ဩဃတရဏသုတ္တဝဏ္ဏနာယံ (သံ. နိ. ၁.၁) –

‘‘ကိလေသဝသေန ပတိဋ္ဌာနံ၊ အဘိသင်္ခါရဝသေန အာယူဟနာ. တဏှာဒိဋ္ဌီဟိ ပတိဋ္ဌာနံ၊ အဝသေသကိလေသာဘိသင်္ခါရေဟိ အာယူဟနာ၊ သဗ္ဗာကုသလာဘိသင်္ခါရဝသေန ပတိဋ္ဌာနံ၊ သဗ္ဗလောကိယကုသလာဘိသင်္ခါရဝသေန အာယူဟနာ’’တိ –

ဝုတ္တေသု ပကာရေသု ဣဓ အဝုတ္တာနံ ဝသေန ဝေဒိတဗ္ဗော. ကိလေသသန္တာနနိဒ္ဒါယ ဥဋ္ဌဟတီတိ ဧတေန သိခါပတ္တဝိပဿနာသဟဂတာနမ္ပိ သတိအာဒီနံ ဗောဇ္ဈင်္ဂဘာဝံ ဒဿေတိ. စတ္တာရီတိအာဒိနာ မဂ္ဂဖလေန သဟဂတာနံ. သတ္တဟိ ဗောဇ္ဈင်္ဂေဟိ ဘာဝိတေဟိ သစ္စပဋိဝေဓော ဟောတီတိ ကထမိဒံ ဇာနိတဗ္ဗန္တိ စောဒနံ သန္ဓာယာဟ ‘‘ယထာဟာ’’တိအာဒိ. ဈာနင်္ဂမဂ္ဂင်္ဂါဒယော ဝိယာတိ ဧတေန ဗောဓိဗောဇ္ဈင်္ဂသဒ္ဒါနံ သမုဒါယာဝယဝဝိသယတံ ဒဿေတိ. သေနင်္ဂရထင်္ဂါဒယော ဝိယာတိ ဧတေန ပုဂ္ဂလပညတ္တိယာ အဝိဇ္ဇမာနပညတ္တိဘာဝံ ဒဿေတိ.

ဗောဓာယ သံဝတ္တန္တီတိ ဗောဇ္ဈင်္ဂါတိ ဝုတ္တံ ‘‘ကာရဏတ္ထော အင်္ဂသဒ္ဒေါ’’တိ. ဗုဇ္ဈတီတိ ဗောဓိ၊ ဗောဓိယာ ဧဝ အင်္ဂါတိ ဗောဇ္ဈင်္ဂါတိ ဝုတ္တံ ‘‘ဗုဇ္ဈန္တီတိ ဗောဇ္ဈင်္ဂါ’’တိ. ဝိပဿနာဒီနံ ကာရဏာနံ ဗုဇ္ဈိတဗ္ဗာနံ သစ္စာနံ အနုရူပံ ပစ္စက္ခဘာဝေန ပဋိမုခံ အဝိပရီတံ သမ္မာ ဗုဇ္ဈန္တီတိ ဧဝံ ဝတ္ထုဝိသေသဒီပကေဟိ ဥပရိမဂ္ဂေဟိ အနုဗုဇ္ဈန္တီတိအာဒိနာ ဝုတ္တဗောဓိသဒ္ဒေဟိ နိပ္ပဒေသေန ဝုတ္တံ ‘‘ဗုဇ္ဈနတာသာမညေန သင်္ဂဏှာတီ’’တိ. ဧတ္ထ စ လီနပတိဋ္ဌာန-ကာမသုခလ္လိကာနုယောဂ-ဥစ္ဆေဒါဘိနိဝေသာနံ ဓမ္မဝိစယ-ဝီရိယပီတိပဓာန-ဓမ္မသာမဂ္ဂီ ပဋိပက္ခော. ဥဒ္ဓစ္စာယူဟနအတ္တကိလမထာနုယောဂ-သဿတာဘိနိဝေသာနံ ပဿဒ္ဓိသမာဓိ-ဥပေက္ခာပဓာန-ဓမ္မသာမဂ္ဂီ ပဋိပက္ခော. သတိ ပန ဥဘယတ္ထာပိ ဣစ္ဆိတဗ္ဗာ. တထာ ဟိ သာ သဗ္ဗတ္ထိကာ ဝုတ္တာ.

သံ-သဒ္ဒေါ ပသံသာယံ. ပုနဒေဝ သုန္ဒရော စ အတ္ထောပီတိ အာဟ ‘‘ပသတ္ထော သုန္ဒရော စ ဗောဇ္ဈင်္ဂေါ’’တိ. အဘိနိဗ္ဗတ္တေတီတိ အဘိဝိသိဋ္ဌဘာဝေန နိဗ္ဗတ္တေတိ သဝိသေသဘာဝံ ဝဒတိ. ‘‘ဧကေ ဝဏ္ဏယန္တီ’’တိ ဝတွာ တတ္ထ ယထာဝုတ္တဝိဝေကတ္တယတော အညံ ဝိဝေကဒွယံ ဥဒ္ဓရိတွာ ဒဿေတုံ ‘‘တေ ဟီ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ ဈာနက္ခဏေ တာဝ ကိစ္စတော ဝိက္ခမ္ဘနဝိဝေကနိဿိတံ၊ ဝိပဿနာက္ခဏေ အဇ္ဈာသယတော ပဋိပ္ပဿဒ္ဓိဝိဝေကနိဿိတံ ဘာဝေတီတိ. တေနာဟ – ‘‘အနုတ္တရံ ဝိမောက္ခံ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟရိဿာမီ’’တိ. တတ္ထ တတ္ထ နိစ္ဆယတာယ ကသိဏဇ္ဈာနဂ္ဂဟဏေန အနုပ္ပါဒါနမ္ပိ ဂဟဏံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ.

ဟိမဝန္တသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၂. ကာယသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၁၈၃. တိဋ္ဌန္တိ ဧတေနာတိ ဌိတိ၊ ကာရဏံ. ကမ္မဥတုစိတ္တာဟာရသညိတော စတုဗ္ဗိဓော ပစ္စယော ဌိတိ ဧတဿာတိ ပစ္စယဋ္ဌိတိကော. အာဟာရပစ္စယသဒ္ဒါ ဟိ ဧကတ္ထာ. သုဘမ္ပီတိ ကာမစ္ဆန္ဒော ပစ္စယော၊ အသုဘေ သုဘာကာရေန ပဝတ္တနတော သုဘန္တိ ဝုစ္စတိ. တေန ကာရဏေန ပဝတ္တနကဿ အညဿ ကာမစ္ဆန္ဒဿ နိမိတ္တတ္တာ သုဘနိမိတ္တန္တိ. သုဘဿာတိ ယထာဝုတ္တဿ သုဘဿ. အာရမ္မဏမ္ပီတိ သုဘာကာရေန၊ ဣဋ္ဌာကာရေန ဝါ ဂယှမာနံ ရူပါဒိအာရမ္မဏမ္ပိ သုဘနိမိတ္တံ ဝုတ္တာကာရေန. အနုပါယမနသိကာရောတိ အာကင်္ခိတဿ ဟိတသုခဿ အနုပါယဘူတော မနသိကာရော၊ တတော ဧဝ ဥပ္ပထမနသိကာရောတိ အယောနိသောမနသိကာရော. တသ္မိန္တိ ယထာနိဒ္ဓါရိတေ ကာမစ္ဆန္ဒဘူတေ တဒါရမ္မဏဘူတေ စ ဒုဝိဓေပိ သုဘနိမိတ္တေ. အဋ္ဌကထာယံ ပန ‘‘သုဘာရမ္မဏေ’’ဣစ္စေဝ ဝုတ္တံ. အတ္ထိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ သုဘနိမိတ္တန္တိအာဒီတိ အာဒိ-သဒ္ဒေန ကာမစ္ဆန္ဒနီဝရဏဿ အာဟာရဒဿနပါဠိ ဥတ္တာနာတိ ကတွာ ဝုတ္တံ – ‘‘ဧဝံ သဗ္ဗနီဝရဏေသု ယောဇနာ ဝေဒိတဗ္ဗာ’’တိ.

ပဋိဃောပိ ပဋိဃနိမိတ္တံ ပုရိမုပ္ပန္နဿ ပစ္ဆာ ဥပ္ပဇ္ဇနကဿ နိမိတ္တဘာဝတော. ပဋိဃာရမ္မဏံ နာမ ဧကူနဝီသတိ အာဃာတဝတ္ထုဘူတာ သတ္တသင်္ခါရာ. အရတီတိ ပန္တသေနာသနာဒီသု အရမဏံ. ဥက္ကဏ္ဌိတာတိ ဥက္ကဏ္ဌဘာဝေါ. ပန္တေသူတိ ဒူရေသု၊ ဝိဝိတ္တေသု ဝါ. အဓိကုသလေသူတိ သမထဝိပဿနာဓမ္မေသု. အရတိ ရတိပဋိပက္ခော. အရတိတာတိ အရမဏာကာရော. အနဘိရတီတိ အနဘိရတဘာဝေါ. အနဘိရမဏာတိ အနဘိရမဏာကာရော. ဥက္ကဏ္ဌိတာတိ ဥက္ကဏ္ဌနာကာရော. ပရိတဿိတာတိ ဥက္ကဏ္ဌနဝသေနေဝ ပရိတဿနာ.

အာဂန္တုကံ၊ န သဘာဝသိဒ္ဓံ. ကာယာလသိယန္တိ နာမကာယေ အလသဘာဝေါ. သမ္မောဟဝိနောဒနိယံ ပန ‘‘တန္ဒီတိ ဇာတိအာလသိယ’’န္တိ ဝုတ္တံ. ဝဒတီတိ ဧတေန အတိသီတာဒိပစ္စယာ သင်္ကောစာပတ္တိံ ဒဿေတိ. ယံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ ကိလေသဝတ္ထုဝိဘင်္ဂေ (ဝိဘ. အဋ္ဌ. ၈၅၇). တန္ဒီတိ ဇာတိအာလသိယံ. တန္ဒိယနာတိ တန္ဒိယနာကာရော. တန္ဒိမနကတာတိ တန္ဒိယာ အဘိဘူတစိတ္တတာ. အလသဿ ဘာဝေါ အာလသျံ. အာလသျာယနာကာရော အာလသျာယနာ. အာလသျာယိတဿ ဘာဝေါ အာလသျာယိတတ္တံ. ဣတိ သဗ္ဗေဟိပိ ဣမေဟိ ပဒေဟိ ကိလေသဝသေန ကာယာလသိယံ ကထိတံ.

ကိလေသဝသေနာတိ သမ္မောဟဝသေန. ကာယဝိနမနာတိ ကာယဿ ဝိရူပတော နမနာ. ဇမ္ဘနာတိ ဖန္ဒနာ. ပုနပ္ပုနံ ဇမ္ဘနာ ဝိဇမ္ဘနာ. အာနမနာတိ ပုရတော နမနာ. ဝိနမနာတိ ပစ္ဆတော နမနာ. သန္နမနာတိ သမန္တတော နမနာ. ပဏမနာတိ ယထာ ဟိ တန္တတော ဥဋ္ဌိတပေသကာရော ကိဉ္စိဒေဝ ဥပရိဋ္ဌိတံ ဂဟေတွာ ဥဇုံ ကာယံ ဥဿာပေတိ၊ ဧဝံ ကာယဿ ဥဒ္ဓံ ဌပနာ. ဗျာဓိယကန္တိ ဥပ္ပန္နဗျာဓိတာ. ဣတိ သဗ္ဗေဟိပိ ဣမေဟိ ပဒေဟိ ကိလေသဝသေန ကာယဖန္ဒနမေဝ ကထိတံ (ဝိဘ. အဋ္ဌ. ၈၅၈).

ဘတ္တပရိဠာဟောတိ ဘတ္တဝသေန ပရိဠာဟုပ္ပတ္တိ. ဘုတ္တာဝိဿာတိ ဘုတ္တဝတော. ဘတ္တမုစ္ဆာတိ ဘတ္တဂေလညံ. အတိဘုတ္တပစ္စယာ ဟိ မုစ္ဆာပတ္တော ဝိယ ဟောတိ. ဘတ္တကိလမထောတိ ဘုတ္တပစ္စယာ ကိလန္တဘာဝေါ. ဘတ္တပရိဠာဟောတိ ဘတ္တဒရထော. ကုစ္ဆိပူရံ ဘုတ္တဝတော ဟိ ပရိဠာဟုပ္ပတ္တိယာ ဥပဟတိန္ဒြိယော ဝိယ ဟောတိ၊ ကာယော ခိဇ္ဇတိ. ကာယဒုဋ္ဌုလ္လန္တိ ဘုတ္တဘတ္တံ နိဿာယ ကာယဿ အကမ္မညတာ.

စိတ္တဿ လီယနာကာရောတိ အာရမ္မဏေ စိတ္တဿ သင်္ကောစပ္ပတ္တိ. စိတ္တဿ အကလျတာတိ စိတ္တဿ ဂိလာနဘာဝေါ. ဂိလာနောတိ အကလ္လကော ဝုစ္စတိ. တထာ စာဟ ‘‘နာဟံ၊ ဘန္တေ၊ အကလ္လကော’’တိ. အကမ္မညတာတိ စိတ္တဂေလညသင်္ခါတော အကမ္မညနာကာရော. ဩလီယနာတိ ဩလီယနာကာရော. ဣရိယာပထိကမ္ပိ စိတ္တံ ယဿ ဝသေန ဣရိယာပထံ သန္ဓာရေတုံ အသက္ကောန္တော ဩလီယတိ၊ တဿ တံ အာကာရံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ ‘‘ဩလီယနာ’’တိ. ဒုတိယပဒံ ဥပသဂ္ဂေန ဝဍ္ဎိတံ. လီနန္တိ အဝိပ္ဖါရိကတာယ သင်္ကောစပ္ပတ္တံ. ဣတရေ ဒွေ အာကာရနိဒ္ဒေသာ. ထိနန္တိ အဝိပ္ဖါရိကတာယ အနုဿာဟနာ အသင်္ဂဟနသင်္ဂဟနံ. ထိယနာကာရော ထိယနာ. ထိယိတတ္တန္တိ ထိယိတဿ အာကာရော၊ အဝိပ္ဖါရိကတာတိ အတ္ထော.

စေတသော အဝူပသမောတိ စိတ္တဿ အဝူပသန္တတာ အသန္နိသိန္နဘာဝေါ. တေနာဟ – ‘‘အဝူပသန္တာကာရော’’တိ. အတ္ထတော ပနေတန္တိ သွာယံ အဝူပသန္တာကာရော ဝိက္ခေပသဘာဝတ္တာ ဝိက္ခေပဟေတုတာယ စ အတ္ထတော ဧတံ ဥဒ္ဓစ္စကုက္ကုစ္စမေဝ.

ဝိစိကိစ္ဆာယ အာရမ္မဏဓမ္မာ နာမ ‘‘ဗုဒ္ဓေ ကင်္ခတီ’’တိအာဒိနာ အာဂတအဋ္ဌကင်္ခါဝတ္ထုဘူတာ ဓမ္မာ. ယသ္မာ ဝိစိကိစ္ဆာ ဗျာပါဒါဒယော ဝိယ အနု အနု ဥဂ္ဂဟဏပစ္စယာ ဥပ္ပဇ္ဇတိ၊ တသ္မာ ကင်္ခါဋ္ဌာနီယံ အာရမ္မဏမေဝ ဒဿိတံ ‘‘ဝိစိကိစ္ဆာယ အာရမ္မဏဓမ္မာ’’တိ. ယသ္မာ ပုရိမုပ္ပန္နာ ဝိစိကိစ္ဆာ ပစ္ဆာ ဝိစိကိစ္ဆာယ ပစ္စယော ဟောတိ၊ တသ္မာ ဝိစိကိစ္ဆာပိ ဝိစိကိစ္ဆာဋ္ဌာနီယဓမ္မာ ဝေဒိတဗ္ဗာ. တတြာယံ ဝစနတ္ထော – တိဋ္ဌန္တိ ပဝတ္တန္တိ ဧတ္ထာတိ ဌာနီယာ၊ ဝိစိကိစ္ဆာ ဧဝ ဌာနီယာ ဝိစိကိစ္ဆာဋ္ဌာနီယာ. အဋ္ဌကထာယံ ပန အာရမ္မဏဿပိ တတ္ထ ဝိသေသပစ္စယတံ ဥပါဒါယ ‘‘ကာမစ္ဆန္ဒော ဝိစိကိစ္ဆာတိ ဣမေ ဒွေ ဓမ္မာ အာရမ္မဏေန ကထိတာ’’တိ ဝုတ္တံ. သုဘနိမိတ္တဿ ဟိ ပစ္စယဘာဝမတ္တံ သန္ဓာယေတံ ဝုတ္တံ၊ တထာပိ ယထာ ‘‘ပဋိဃမ္ပိ ပဋိဃနိမိတ္တ’’န္တိ ကတွာ ‘‘ဗျာပါဒေါ ဥပနိဿယေန ကထိတော’’တိ ဝုတ္တံ၊ ဧဝံ သုဘမ္ပိ သုဘနိမိတ္တန္တိ ကတွာ ကာမစ္ဆန္ဒော ဥပနိဿယေန ကထိတောတိ သက္ကာ ဝိညာတုံ. သေသာ ထိနမိဒ္ဓဥဒ္ဓစ္စကုက္ကုစ္စာနိ. တတ္ထ ထိနမိဒ္ဓံ အညမညံ သဟဇာတာဒိဝသေန ပစ္စယော၊ တထာ ဥဒ္ဓစ္စကုက္ကုစ္စန္တိ. ဥဘယေသမ္ပိ ဥပနိဿယကောဋိယာ ပစ္စယဘာဝေ ဝတ္တဗ္ဗမေဝ နတ္ထီတိ အာဟ ‘‘သဟဇာတေန စ ဥပနိဿယေန စာ’’တိ.

ယသ္မာ သတိ နာမ ‘‘စတ္တာရော သတိပဋ္ဌာနာ’’တိအာဒိနာ တေသံ တေသံ ဓမ္မာနံ အနုဿရဏဝသေန ဝတ္တတိ၊ တသ္မာ တေ ဓမ္မာ သတိသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂဋ္ဌာနီယာ နာမ. လောကုတ္တရဓမ္မေ စ အနုဿဝါဒိဝသေန ဂဟေတွာ တထာ ပဝတ္တတေဝ. တေန ဝုတ္တံ ‘‘သတိယာ’’တိအာဒိ.

ကောသလ္လံ ဝုစ္စတိ ပညာ၊ တတော ဥပ္ပန္နာ ကောသလ္လသမ္ဘူတာ. အနဝဇ္ဇသုခဝိပါကာတိ အနဝဇ္ဇာ ဟုတွာ သုခဝိပါကာ ဝိပစ္စနကာ. ပဒဒွယေန ပစ္စယတော သဘာဝတော ကိစ္စတော ဖလတော ကုသလဓမ္မံ ဒဿေတိ. အကုသလနိဒ္ဒေသေပိ ဧသေဝ နယော. သာဝဇ္ဇာတိ ဂါရယှာ. အနဝဇ္ဇာတိ အဂါရယှာ. ဟီနာ လာမကာ. ပဏီတာ သေဋ္ဌာ. ကဏှာ ကာဠကာ အသုဒ္ဓါ. သုက္ကာ ဩဒါတာ သုဒ္ဓါ. ပဋိဘာဂ-သဒ္ဒေါ ပဌမေ ဝိကပ္ပေ သဒိသကောဋ္ဌာသတ္ထော၊ ဒုတိယေ ပဋိပက္ခကောဋ္ဌာသတ္ထော၊ တတိယေ နိဂ္ဂဟေတဗ္ဗပဋိပက္ခကောဋ္ဌာသတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗော.

ကုသလကိရိယာယ အာဒိကမ္မဘာဝေန ပဝတ္တဝီရိယံ ဓိတိသဘာဝတာယ ဓာတူတိ ဝုတ္တန္တိ အာဟ ‘‘အာရမ္ဘဓာတူတိ ပဌမာရမ္ဘဝီရိယ’’န္တိ. လဒ္ဓါသေဝနံ ဝီရိယံ ဗလပ္ပတ္တံ ဟုတွာ ပဋိပက္ခံ ဝိဓမတီတိ အာဟ – ‘‘နိက္ကမဓာတူတိ ကောသဇ္ဇတော နိက္ခန္တတ္တာ တတော ဗလဝတရ’’န္တိ. အဓိမတ္တာဓိမတ္တတရာနံ ပဋိပက္ခဓမ္မာနံ ဝိဓမနသမတ္ထံ ပဋုပဋုတရာဒိဘာဝပ္ပတ္တံ ဟောတီတိ အာဟ – ‘‘ပရက္ကမဓာတူတိ ပရံ ပရံ ဌာနံ အက္ကမနတာယ တတောပိ ဗလဝတရ’’န္တိ.

တိဋ္ဌတိ ပဝတ္တတိ ဧတ္ထာတိ ဌာနီယာ. အာရမ္မဏဓမ္မာ၊ ပီတိသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂဿ ဌာနီယာတိ ပီတိသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂဋ္ဌာနီယာတိ ‘‘ပီတိယာ အာရမ္မဏဓမ္မာ’’တိ ဝုတ္တံ. ယသ္မာ အပရာပရုပ္ပတ္တိယာ ပီတိပိ တထာ ဝတ္တဗ္ဗတံ လဘတီတိ ဝုတ္တံ ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂေ ‘‘ပီတိယာ ဧဝ တံ နာမ’’န္တိ. ဒရထပဿဒ္ဓီတိ ဒရထော ကိလေသပရိဠာဟော၊ သော ပဿမ္ဘတိ ဧတာယာတိ ဒရထပဿဒ္ဓိ၊ ကာယပဿဒ္ဓိယာ ဝေဒနာဒိခန္ဓတ္တယဿ ဝိယ ရူပကာယဿပိ ပဿမ္ဘနံ ဟောတိ၊ စိတ္တပဿဒ္ဓိယာ စိတ္တဿေဝ ပဿမ္ဘနံ၊ တတော ဧဝေတ္ထ ဘဂဝတာ လဟုတာဒီနံ ဝိယ ဒုဝိဓတာ ဝုတ္တာ. တထာ သမာဟိတာကာရံ သလ္လက္ခေတွာ ဂယှမာနော သမထောဝ သမထနိမိတ္တံ၊ တဿ အာရမ္မဏဘူတံ ပဋိဘာဂနိမိတ္တမ္ပိ. ဝိဝိဓံ အဂ္ဂံ ဧတဿာတိ ဗျဂ္ဂေါ၊ ဝိက္ခေပေါ. တထာ ဟိ သော အနဝဋ္ဌာနရသော ဘန္တတာပစ္စုပဋ္ဌာနော ဝုတ္တော. ဧကဂ္ဂဘာဝတော ဗျဂ္ဂပဋိပက္ခောတိ အဗျဂ္ဂေါ၊ သမာဓိ၊ သော ဧဝ နိမိတ္တန္တိ ပုဗ္ဗေ ဝိယ ဝတ္တဗ္ဗံ. တေနာဟ ‘‘တဿေဝ ဝေဝစန’’န္တိ.

ယော အာရမ္မဏေ ဣဋ္ဌာနိဋ္ဌာကာရံ အနာဒိယိတွာ ဂဟေတဗ္ဗော မဇ္ဈတ္တာကာရော၊ ယော စ ပုဗ္ဗေ ဥပေက္ခာသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂဿ ဘာဝနာဝသေန ဥပ္ပန္နော မဇ္ဈတ္တာကာရော၊ ဒုဝိဓောပိ သော ဥပေက္ခာယ အာရမ္မဏဓမ္မောတိ အဓိပ္ပေတောတိ အာဟ – ‘‘အတ္ထတော ပန မဇ္ဈတ္တာကာရော ဥပေက္ခာဋ္ဌာနီယာ ဓမ္မာတိ ဝေဒိတဗ္ဗော’’တိ. အာရမ္မဏေန ကထိတာ အာရမ္မဏဿေဝ တေသံ ဝိသေသပစ္စယဘာဝတော. သေသာတိ ဝီရိယာဒယော စတ္တာရော ဓမ္မာ. တေသဉှိ ဥပနိဿယောဝ သာတိသယော ဣစ္ဆိတဗ္ဗောတိ.

ကာယသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၃. သီလသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၁၈၄. ခီဏာသဝဿ လောကုတ္တရံ သီလံ နာမ မဂ္ဂဖလပရိယာပန္နာ သမ္မာဝါစာကမ္မန္တာဇီဝါ သီလလက္ခဏပ္ပတ္တာ တဒညေ စေတနာဒယော. လောကိယံ ပန ကိရိယာဗျာကတစိတ္တပရိယာပန္နံ စာရိတ္တသီလံ၊ ဝါရိတ္တသီလဿ ပန သမ္ဘဝေါ ဧဝ နတ္ထိ ဝိရမဏဝသေန ပဝတ္တိယာ အဘာဝတော. ‘‘ပုဗ္ဗဘာဂသီလံ လောကိယသီလ’’န္တိ ကေစိ.

စက္ခုဒဿနန္တိ စက္ခူဟိ ဒဿနံ. လက္ခဏဿ ဒဿနန္တိ သဘာဝဓမ္မာနံ သင်္ခတာနံ ပစ္စတ္တလက္ခဏဿ ဉာတပရိညာယ၊ အနိစ္စာဒိသာမညလက္ခဏဿ တီရဏပရိညာယ ဒဿနံ. ပဇဟန္တောပိ ဟိ တေ ပဟာတဗ္ဗာကာရတော ပဿတိ နာမ. နိဗ္ဗာနဿ တထလက္ခဏံ မဂ္ဂဖလေဟိ ဒဿနံ၊ တံ ပန ပဋိဝိဇ္ဈနံ. ဈာနေန ပထဝီကသိဏာဒီနံ၊ အဘိညာဟိ ရူပါနံ ဒဿနမ္ပိ ဉာဏဒဿနမေဝ. စက္ခုဒဿနံ အဓိပ္ပေတံ သဝနပယိရုပါသနာနံ ပရတော ဂဟိတတ္တာ. ပဉှပယိရုပါသနန္တိ ပဉှပုစ္ဆနဝသေန ပယိရုပါသနံ အညကမ္မတ္ထာယ ဥပသင်္ကမနဿ ကေဝလံ ဥပသင်္ကမနေနေဝ ဇောတိတတ္တာ.

အရိယာနံ အနုဿတိ နာမ ဂုဏဝသေန၊ တတ္ထာပိ လဒ္ဓဩဝါဒါဝဇ္ဇနမုခေန ယထာဘူတသီလာဒိဂုဏာနုဿရဏန္တိ ဒဿေတုံ ‘‘ဈာနဝိပဿနာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. အညေသံယေဝ သန္တိကေတိ အရိယေဟိ အညေသံ သာသနိကာနံယေဝ သန္တိကေ. တေနာဟ – ‘‘အနုပဗ္ဗဇ္ဇာ နာမာ’’တိ. အညေသူတိ သာသနိကေဟိ အညေသု တာပသပရိဗ္ဗာဇကာဒီသု. တတ္ထ ဟိ ပဗ္ဗဇ္ဇာ အရိယာနံ အနုပဗ္ဗဇ္ဇာ နာမ န ဟောတီတိ ဝုတ္တံ.

သတသဟဿမတ္တာ အဟေသုံ သမန္တပါသာဒိကတ္တာ မဟာထေရဿ. လင်္ကာဒီပေတိ နိဿယသီသေန နိဿိတသလ္လက္ခဏံ. န ဟိ ပဗ္ဗဇ္ဇာ ဒီပပဋိလဒ္ဓါ၊ အထ ခေါ ဒီပနိဝါသိအာစရိယပဋိလဒ္ဓါ. မဟိန္ဒ။ပေ။ ပဗ္ဗဇန္တိ နာမ တဿ ပရိဝါရတာယ ပဗ္ဗဇ္ဇာယာတိ.

သရတီတိ တံ ဩဝါဒါနုသာသနိဓမ္မံ စိန္တေတိ စိတ္တေ ကရောတိ. ဝိတက္ကာဟတံ ကရောတီတိ ပုနပ္ပုနံ ပရိဝိတက္ကနေန တဒတ္ထံ ဝိတက္ကနိပ္ဖါဒိတံ ကရောတိ. အာရဒ္ဓေါ ဟောတီတိ သမ္ပာဒိတော ဟောတိ. တံ ပန သမ္ပာဒနံ ပါရိပူရိ ဧဝါတိ အာဟ ‘‘ပရိပုဏ္ဏော ဟောတီ’’တိ. တတ္ထာတိ ယထာဝုတ္တေ ဓမ္မေ. ဉာဏစာရဝသေနာတိ ဉာဏဿ ပဝတ္တနဝသေန. တေသံ တေသံ ဓမ္မာနန္တိ တသ္မိံ တသ္မိံ ဩဝါဒဓမ္မေ အာဂတာနံ ရူပါရူပဓမ္မာနံ. လက္ခဏန္တိ ဝိသေသလက္ခဏံ သာမညလက္ခဏဉ္စ. ပဝိစိနတီတိ ‘‘ဣဒံ ရူပံ ဧတ္တကံ ရူပ’’န္တိအာဒိနာ ဝိစယံ အာပဇ္ဇတိ. ဉာဏဉ္စ ရောပေတီတိ ‘‘အနိစ္စံ စလံ ပလောကံ ပဘင်္ဂူ’’တိအာဒိနာ ဉာဏံ ပဝတ္တေတိ. ဝီမံသနံ။ပေ။ အာပဇ္ဇတီတိ ရူပသတ္တကာရူပသတ္တကက္ကမေန ဝိပဿနံ ပစ္စက္ခတော ဝိယ အနိစ္စတာဒီနံ ဒဿနံ သမ္မသနံ အာပဇ္ဇတိ.

ဥဘယမ္ပေတန္တိ ဖလာနိသံသာတိ ဝုတ္တဒွယံ. အတ္ထတော ဧကံ ပရိယာယသဒ္ဒတ္တာ. ပဋိကစ္စာတိ ပဂေဝ. မရဏကာလေတိ မရဏကာလသမီပေ. သမီပတ္ထေ ဟိ ဣဒံ ဘုမ္မန္တိ အာဟ ‘‘မရဏဿ အာသန္နကာလေ’’တိ.

သော တိဝိဓော ဟောတိ ဉာဏဿ တိက္ခမဇ္ဈမုဒုဘာဝေန. တေနာဟ ‘‘ကပ္ပသဟဿာယုကေသူ’’တိအာဒိ. ဥပဟစ္စပရိနိဗ္ဗာယီ နာမ အာယုဝေမဇ္ဈံ အတိက္ကမိတွာ ပရိနိဗ္ဗာယနတော. ယတ္ထ ကတ္ထစီတိ အဝိဟာဒီသု ယတ္ထ ကတ္ထစိ. သပ္ပယောဂေနာတိ ဝိပဿနာဉာဏသင်္ခါရသင်္ခါတေန ပယောဂေန၊ သဟ ဝိပဿနာပယောဂေနာတိ အတ္ထော. သုဒ္ဓါဝါသဘူမိယံ ဥဒ္ဓံယေဝ မဂ္ဂသောတော ဧတဿာတိ ဥဒ္ဓံသောတော. ပဋိသန္ဓိဝသေန အကနိဋ္ဌဘဝံ ဂစ္ဆတီတိ အကနိဋ္ဌဂါမီ.

အဝိဟာဒီသု ဝတ္တမာနောပိ ဧကံသတော ဥဒ္ဓံဂမနာရဟော ပုဂ္ဂလော အကနိဋ္ဌဂါမီ ဧဝ နာမာတိ ဝုတ္တံ ‘‘ဧကော ဥဒ္ဓံသောတော အကနိဋ္ဌဂါမီတိ ပဉ္စ ဟောန္တီ’’တိ. တေသန္တိ နိဒ္ဓါရဏေ သာမိဝစနံ. ဥဒ္ဓံသောတဘာဝတော ယဒိပိ ဟေဋ္ဌိမာဒီသုပိ အရိယဘူမိ နိဗ္ဗတ္တတေဝ၊ တထာပိ တတ္ထ ဘူမီသု အာယုံ အဂ္ဂဟေတွာ အကနိဋ္ဌဘဝေ အာယုဝသေနေဝ သောဠသကပ္ပသဟဿာယုကတာ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ. ‘‘သတ္တ ဖလာ သတ္တာနိသံသာ ပါဋိကင်္ခါ’’တိ ဝုတ္တတ္တာ ‘‘အရဟတ္တမဂ္ဂဿ ပုဗ္ဗဘာဂဝိပဿနာ ဗောဇ္ဈင်္ဂါ ကထိတာ’’တိ ဝုတ္တံ. သတ္တန္နမ္ပိ သဟဘာဝေါ လဗ္ဘတီတိ ‘‘အပုဗ္ဗံ အစရိမံ ဧကစိတ္တက္ခဏိကာ’’တိ ဝုတ္တံ. တယိဒံ ပါဠိယံ တတ္ထ တတ္ထ ‘‘တသ္မိံ သမယေ’’တိ အာဂတဝစနေန ဝိညာယတိ၊ ဗောဇ္ဈင်္ဂါနံ ပန နာနာသဘာဝတ္တာ ‘‘နာနာလက္ခဏာ’’တိ ဝုတ္တံ.

သီလသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၄. ဝတ္ထသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၁၈၅. ‘‘သတိသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂေါ’’တိ ဧဝံ စေ မယှံ ဟောတီတိ သတိသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂေါ နာမ သေဋ္ဌော ဥတ္တမော ပဝရော၊ တသ္မာဟံ သတိသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂသီသေန ဖလသမာပတ္တိံ အပ္ပေတွာ ဝိဟရိဿာမီတိ ဧဝံ စေ မယှံ ပုဗ္ဗဘာဂေ ဟောတီတိ အတ္ထော. ‘‘အပ္ပမာဏော’’တိ ဧဝံ မယှံ ဟောတီတိ သွာယံ သတိသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂေါ၊ သဗ္ဗသော ပမာဏကရကိလေသာဘာဝတော အပ္ပမာဏဓမ္မာရမ္မဏတော စ အပ္ပမာဏောတိ ဧဝံ မယှံ အန္တောသမာပတ္တိယံ အသမ္မောဟဝသေန ဟောတိ. သုပရိပုဏ္ဏောတိ ဘာဝနာပါရိပူရိယာ သုဋ္ဌု ပရိပုဏ္ဏောတိ ဧဝံ မယှံ အန္တောသမာပတ္တိယံ အသမ္မောဟဝသေန ဟောတီတိ. တိဋ္ဌတီတိ ယထာကာလပရိစ္ဆေဒသမာပတ္တိယာ အဝဋ္ဌာနေန တပ္ပရိယာပန္နတာယ သတိသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂေါ တိဋ္ဌတိ ပဋိဗန္ဓဝသေန. ဥပ္ပါဒံ အနာဝဇ္ဇိတတ္တာတိ ဥပ္ပါဒဿ အနာဝဇ္ဇနေန အသမန္နာဟာရေန. ဥပ္ပါဒသီသေန စေတ္ထ ဥပ္ပါဒဝန္တောဝ သင်္ခါရာ ဂဟိတာ. အနုပ္ပါဒန္တိ နိဗ္ဗာနံ ဥပ္ပါဒါဘာဝတော ဥပ္ပါဒဝန္တေဟိ စ ဝိနိဿဋတ္တာ. ပဝတ္တန္တိ ဝိပါကပ္ပဝတ္တံ. အပ္ပဝတ္တန္တိ နိဗ္ဗာနံ တပ္ပဋိက္ခေပတော. နိမိတ္တန္တိ သဗ္ဗသင်္ခါရနိမိတ္တံ. အနိမိတ္တန္တိ နိဗ္ဗာနံ. သင်္ခါရေတိ ဥပ္ပါဒါဒိအနာမသနေန ကေဝလမေဝ သင်္ခါရဂဟဏံ. ဝိသင်္ခါရန္တိ နိဗ္ဗာနံ. အာဝဇ္ဇိတတ္တာ အာဝဇ္ဇိတကာလတော ပဋ္ဌာယ အာရဗ္ဘ ပဝတ္တိယာ သတိသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂေါ တိဋ္ဌတိ. အဋ္ဌဟာကာရေဟီတိ အဋ္ဌဟိ ကာရဏေဟိ. ဇာနာတီတိ သမာပတ္တိတော ဝုဋ္ဌိတကာလေ ပဇာနာတိ. အဋ္ဌဟာကာရေဟီတိ ဥပ္ပါဒါဝဇ္ဇနာဒီဟိ စေဝ အနုပ္ပါဒါဝဇ္ဇနာဒီဟိ စ ဝုတ္တာကာရဝိပရီတေဟိ အဋ္ဌဟိ အာကာရေဟိ စဝန္တံ သမာပတ္တိဝသေန အနဝဋ္ဌာနတောပိ ဂစ္ဆန္တံ စဝတီတိ ထေရော ပဇာနာတီတိ.

ဖလဗောဇ္ဈင်္ဂါတိ ဖလသမာပတ္တိပရိယာပန္နာ ဗောဇ္ဈင်္ဂါ. ကိံ ပန တေ ဝိသုံ ဝိသုံ ပဝတ္တန္တီတိ အာဟ ‘‘ယဒါ ဟီ’’တိအာဒိ. သီသံ ကတွာတိ ပဓာနံ သေဋ္ဌံ ကတွာ. တဒနွယာတိ တဒနုဂတာ သတိသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂံ အနုဂစ္ဆနကာ. တဉ္စ ခေါ တထာ ကတွာ ဓမ္မံ ပစ္စဝေက္ခဏဝသေန. ကေစိ ပန ‘‘တံ ပစ္စဝေက္ခဏာဒိကံ ကတွာ’’တိ ဝဒန္တိ.

ဝတ္ထသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၅. ဘိက္ခုသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၁၈၆. ဗောဓာယာတိ ဧတ္ထ ဗောဓော နာမ ဗုဇ္ဈနံ၊ တံ ပန ကိဿ ကေနာတိ ပုစ္ဆန္တော ‘‘ကိံ ဗုဇ္ဈနတ္ထာယာ’’တိ ဝတွာ တံ ဒဿေန္တော ‘‘မဂ္ဂေနာ’’တိအာဒိမာဟ. မဂ္ဂေန နိဗ္ဗာနံ ဗုဇ္ဈနတ္ထာယ သံဝတ္တန္တိ၊ ပစ္စဝေက္ခဏာယ ကတကိစ္စတံ ဗုဇ္ဈနတ္ထာယ သံဝတ္တန္တိ၊ ပဌမဝိကပ္ပေ သစ္ဆိကိရိယာဘိသမယော ဧဝ ဒဿိတောတိ တေန အတုဋ္ဌေ ‘‘မဂ္ဂေန ဝါ’’တိ ဒုတိယဝိကပ္ပမာဟ. ဝိဝေကနိဿိတံ ဝိရာဂနိဿိတန္တိ ပဒေဟိ သဗ္ဗံ မဂ္ဂကိစ္စံ တဿ ဖလဉ္စ ဒဿိတံ. နိရောဓနိဿိတန္တိ ဣမိနာ နိဗ္ဗာနသစ္ဆိကိရိယာ. ကာမာသဝါပိ စိတ္တံ ဝိမုစ္စတီတိအာဒိနာ ကိလေသပ္ပဟာနံ. ဝိမုတ္တသ္မိံ ဝိမုတ္တမိတိ ဉာဏံ ဟောတီတိအာဒိနာ ပစ္စဝေက္ခဏာ ဒဿိတာ.

ဘိက္ခုသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၆-၇. ကုဏ္ဍလိယသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ

၁၈၇-၁၈၈. နိဗဒ္ဓဝါသဝသေန အာရာမေ နိသီဒနသီလောတိ အာရာမနိသာဒီ. ပရိသံ ဩဂါဠှော ဟုတွာ စရတီတိ ပရိသာဝစရောတိ အာဟ – ‘‘ယော ပနာ’’တိအာဒိ. ဧဝန္တိ ဣမိနာကာရေန. ဂဟဏန္တိ နိဂ္ဂဟဏံ. တေန ပုစ္ဆာပဒဿ အတ္ထံ ဝိဝရတိ. နိဗ္ဗေဌနန္တိ နိဂ္ဂဟနိဗ္ဗေဌနံ. တေန ဝိဿဇ္ဇနပဒဿ အတ္ထံ ဝိဝရတိ. ဣမိနာ နယေနာတိ ဧတေန ‘‘ဣတိဝါဒေါ’’တိ ဧတ္ထ ဣတိ-သဒ္ဒဿ အတ္ထံ ဒဿေတိ. ဥပါရမ္ဘာဓိပ္ပါယော ဝဒတိ ဧတေနာတိ ဝါဒေါ၊ ဒေါသော. ဣတိဝါဒေါ ဟောတီတိ ဧဝံ ဣမဿ ဥပရိ ဝါဒါရောပနံ ဟောတိ. ဣတိဝါဒပ္ပမောက္ခောတိ ဧဝံ တတော ပမောက္ခော ဟောတိ. ဧဝံ ဝါဒပ္ပမောက္ခာနိသံသံ ပရေဟိ အာရောပိတဒေါသဿ နိဗ္ဗေဌနဝသေန ဒဿေတွာ ဣဒါနိ ဒေါသပဝေဒနဝသေန ဒဿေတုံ ‘‘အယံ ပုစ္ဆာယ ဒေါသော’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ.

ဧတ္တကံ ဌာနန္တိအာဒိတော ပဋ္ဌာယ ယာဝ ‘‘တီဏိ သုစရိတာနီ’’တိ ဧတ္တကံ ဌာနံ. ဣမံ ဒေသနန္တိ ‘‘ဣန္ဒြိယသံဝရော ခေါ’’တိအာဒိနယပ္ပဝတ္တံ ဣမံ ဒေသနံ. နာဘိဇ္ဈာယတီတိ န အဘိဇ္ဈာယတိ. နာဘိဟံသတီတိ န အဘိတုဿတိ. ဂေါစရဇ္ဈတ္တေ ဌိတံ ဟောတီတိ ကမ္မဋ္ဌာနာရမ္မဏေ သမာဓာနဝသေန ဌိတံ ဟောတိ အဝဋ္ဌိတံ. တေနာဟ ‘‘သုသဏ္ဌိတ’’န္တိ. သုသဏ္ဌိတန္တိ သမ္မာ အဝိက္ခေပဝသေန ဌိတံ. ကမ္မဋ္ဌာနဝိမုတ္တိယာတိ ကမ္မဋ္ဌာနာနုယုဉ္ဇနဝသေန ပဋိပက္ခတော နီဝရဏတော ဝိမုတ္တိယာ. သုဋ္ဌု ဝိမုတ္တန္တိ သုဝိမုတ္တံ. တသ္မိံ အမနာပရူပဒဿနေ န မင်္ကု ဝိလက္ခော န ဟောတိ. ကိလေသဝသေန ဒေါသဝသေန. အဋ္ဌိတစိတ္တော အထဒ္ဓစိတ္တော. ကောဝေသေန ဟိ စိတ္တံ ထဒ္ဓံ ဟောတိ၊ န မုဒုကံ. အဒီနမာနသောတိ ဒေါမနဿဝသေန ယော ဒီနဘာဝေါ၊ တဒဘာဝေန နိဒ္ဒေါသမာနသော. အပူတိစိတ္တောတိ ဗျာပဇ္ဇာဘာဝေန သီတိဘူတစိတ္တော.

ဣမေသု ဆသု ဒွါရေသု အဋ္ဌာရသ ဒုစ္စရိတာနိ ဟောန္တိ ပစ္စေကံ ကာယဝစီမနောဒုစ္စရိတဘေဒေန. တာနိ ဝိဘာဂေန ဒဿေတုံ ‘‘ကထ’’န္တိအာဒိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ ဣဋ္ဌာရမ္မဏေ အာပါထဂတေတိ နယဒါနမတ္တမေတံ. တေန ‘‘အနိဋ္ဌာရမ္မဏေ အာပါထဂတေ ဒေါသံ ဥပ္ပါဒေန္တဿာ’’တိအာဒိနာ တိဝိဓဒုစ္စရိတံ နီဟရိတွာ ဝတ္တဗ္ဗံ၊ တထာ ‘‘မဇ္ဈတ္တာရမ္မဏေ မောဟံ ဥပ္ပါဒေန္တဿာ’’တိအာဒိနာ စ. မနောဒုစ္စရိတာဒိသာမညေန ပန တီဏိယေဝ ဒုစ္စရိတာနိ ဟောန္တီတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

ပညတ္တိဝသေနာတိ ဝတ္ထုံ အနာမသိတွာ ပိဏ္ဍဂဟဏမုခေန ကေဝလံ ပညတ္တိဝသေနေဝ. ဘာဝနာပဋိသင်္ခါနေတိ ဘာဝနာသိဒ္ဓေ ပဋိသင်္ခါနေ၊ ဘာဝနာယ ပဋိသင်္ခါနေ ဝါတိ အတ္ထော. ဣမာနီတိ ယထာဝုတ္တာနိ ဆဒွါရာရမ္မဏာနိ. ဒုစ္စရိတာနီတိ ဒုစ္စရိတကာရဏာနိ. အပ္ပဋိသင်္ခါနေ ဌိတဿ ဒုစ္စရိတာနိ သုစရိတာနိ ကတွာ. ပရိဏာမေတီတိ ပရိဝတ္တေတိ ဒုစ္စရိတာနိ တတ္ထ အနုပ္ပါဒေတွာ သုစရိတာနိ ဥပ္ပါဒေန္တော. ဧဝန္တိ ဝုတ္တပ္ပကာရေန. ဣန္ဒြိယသံဝရော။ပေ။ ဝေဒိတဗ္ဗော ဣန္ဒြိယသံဝရသမ္ပာဒနဝသေန တိဏ္ဏံ သုစရိတာနံ သိဇ္ဈနတော. တေနာဟ ‘‘ဧတ္တာဝတာ’’တိအာဒိ. ဧတ္တာဝတာတိ အာဒိတော ပဋ္ဌာယ ယာဝ ‘‘တီဏိ သုစရိတာနိ ပရိပူရေန္တီ’’တိ ပဒံ၊ ဧတ္တာဝတာ. သီလာနုရက္ခကံ ဣန္ဒြိယသံဝရသီလန္တိ စတုပါရိသုဒ္ဓိသီလဿ အနုရက္ခကံ ဣန္ဒြိယသံဝရသီလံ ကထိကံ. ကထံ ပန တဒေဝ တဿ အနုရက္ခကံ ဟောတီတိ? အပရာပရုပ္ပတ္တိယာ ဥပနိဿယဘာဝတော.

တီဏိ သီလာနီတိ ဣန္ဒြိယသံဝရ-အာဇီဝပါရိသုဒ္ဓိ-ပစ္စယသန္နိဿိတ-သီလာနိ. လောကုတ္တရမိဿကာတိ လောကိယာပိ လောကုတ္တရာပိ ဟောန္တီတိ အတ္ထော. သတ္တန္နံ ဗောဇ္ဈင်္ဂါနန္တိ လောကုတ္တရာနံ သတ္တန္နံ ဗောဇ္ဈင်္ဂါနံ. မူလဘူတာ သတိပဋ္ဌာနာ ပုဗ္ဗဘာဂါ၊ တေ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ ‘‘စတ္တာရော ခေါ၊ ကုဏ္ဍလိယ၊ သတိပဋ္ဌာနာ ဘာဝိတာ ဗဟုလီကတာ သတ္တ ဗောဇ္ဈင်္ဂေ ပရိပူရေန္တီ’’တိ. တေပီတိ ယထာဝုတ္တသတိပဋ္ဌာနာ. သတိပဋ္ဌာနမူလကာ ဗောဇ္ဈင်္ဂါတိ လောကိယသတိပဋ္ဌာနမူလကာ ဗောဇ္ဈင်္ဂါဝ. ပုဗ္ဗဘာဂါဝါတိ ဧတ္ထ ကေစိ ‘‘ပုဗ္ဗဘာဂါ စာ’’တိ ပါဌံ ကတွာ ‘‘ပုဗ္ဗေဝ လောကုတ္တရာ ပုဗ္ဗဘာဂါ စာ’’တိ အတ္ထံ ဝဒန္တိ. ဝိဇ္ဇာဝိမုတ္တိမူလကာတိ ‘‘သတ္တ ခေါ၊ ကုဏ္ဍလိယ၊ ဗောဇ္ဈင်္ဂါ ဘာဝိတာ ဗဟုလီကတာ ဝိဇ္ဇာဝိမုတ္တိံ ပရိပူရေန္တီ’’တိ ဧဝံ ဝုတ္တာ ဗောဇ္ဈင်္ဂါ လောကုတ္တရာဝ ဝိဇ္ဇာဝိမုတ္တိသဟဂတဘာဝတော.

ကုဏ္ဍလိယသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၈. ဥပဝါနသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၁၈၉. ပစ္စတ္တန္တိ ကရဏနိဒ္ဒေသော အယန္တိ အာဟ – ‘‘အတ္တနာဝါ’’တိ. ကုရုမာနောယေဝါတိ ဥပ္ပါဒေန္တော ဧဝ. ကမ္မဋ္ဌာနဝိမုတ္တိယာ သုဋ္ဌု ဝိမုတ္တန္တိ ကမ္မဋ္ဌာနမနသိကာရေန နီဝရဏာနံ ဒူရီဘာဝတော တေဟိ သုဋ္ဌု ဝိမုတ္တံ. အတ္ထံ ကရိတွာတိ ဘာဝနာမနသိကာရံ ဥတ္တမံ ကတွာ. ‘‘မဟာ ဝတ မေ အယံ အတ္ထော ဥပ္ပန္နော’’တိ အတ္ထိကော ဟုတွာ.

၉. ပဌမဥပ္ပန္နသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၁၉၀. တထာဂတဿ ပါတုဘာဝါတိအာဒိနာ ဗုဒ္ဓုပ္ပါဒကာလေ ဧဝ ဗောဇ္ဈင်္ဂရတနပဋိလာဘောတိ ဒဿေတိ.

ပဗ္ဗတဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.