၁. အဝိဇ္ဇာဝဂ္ဂေါ

၁-၂. အဝိဇ္ဇာသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ

၁-၂. ပုဗ္ဗင်္ဂမာတိ ပုဗ္ဗေစရာ. အဝိဇ္ဇာ ဟိ အညာဏလက္ခဏာ သမ္မုယှနာကာရေန အာရမ္မဏေ ပဝတ္တတီတိ သမ္ပယုတ္တဓမ္မာနမ္ပိ တဒါကာရာနုဝိဓာနတာယ ပစ္စယော ဟောတိ. တထာ ဟိ တေ အနိစ္စာသုဘဒုက္ခာနတ္တသဘာဝေပိ ဓမ္မေ နိစ္စာဒိတော ဂဏှန္တိ၊ အယမဿာ တေသံ သဟဇာတဝသေန ပုဗ္ဗင်္ဂမတာ. ယံ ပန မောဟေန အဘိဘူတော ပါပကိရိယာယ အာဒီနဝံ အပဿန္တော ပါဏံ ဟနတိ၊ အဒိန္နံ အာဒိယတိ၊ ကာမေသု မိစ္ဆာ စရတိ၊ မုသာ ဘဏတိ၊ အညမ္ပိ ဝိဝိဓံ ဒုဿီလျံ အာစရတိ၊ အယမဿ သဟဇာတဝသေန စ ဥပနိဿယဝသေန စ ပုဗ္ဗင်္ဂမတာ. သမာပဇ္ဇနာယာတိ တဗ္ဘာဝါပဇ္ဇနာယ အကုသလပ္ပတ္တိယာ. သဘာဝပဋိလာဘာယာတိ အတ္တလာဘာယ. တေနာဟ ‘‘ဥပ္ပတ္တိယာ’’တိ. သာ ပနေသာ ဝုတ္တာကာရေန အကုသလာနံ ပုဗ္ဗင်္ဂမဘူတာ အဝိဇ္ဇာ ဥပ္ပဇ္ဇတီတိ သမ္ဗန္ဓော. ယဒေတန္တိ ယံ ဧတံ ပါပါဇိဂုစ္ဆနတာယ ပါပတော အလဇ္ဇနာကာရသဏ္ဌိတံ အဟိရိကံ၊ ပါပါနုတြာသတာယ ပါပတော အဘာယနာကာရသဏ္ဌိတဉ္စ အနောတ္တပ္ပံ၊ ဧတံ ဒွယံ အနုဒေဝ အနွာဂတမေဝ. အနု-သဒ္ဒေန စေတ္ထ ဧတန္တိ ဥပယောဂဝစနံ. အနုဒေဝါတိ ဧတဿ အတ္ထော သဟေဝ ဧကတောတိ. ဧတ္ထ အဝိဇ္ဇာယ ဝုတ္တနယာနုသာရေန တပ္ပဋိပက္ခတော စ အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော. အယံ ပန ဝိသေသော – တတ္ထ ယထာ အကုသလကမ္မပထဝသေန ပဝတ္တိယံ ပုဗ္ဗင်္ဂမတာ အဝိဇ္ဇာယ၊ ဧဝံ ကုသလကမ္မပထဝသေန ပုညကိရိယဝတ္ထုဝသေန စ ပဝတ္တိယံ ဝိဇ္ဇာယ ပုဗ္ဗင်္ဂမတာ ဝတ္တဗ္ဗာ. ဝီမံသာဓိပတိဝသေန ပဝတ္တိယံ အာဓိပစ္စာကာရဝသေန စ ပုဗ္ဗင်္ဂမတာ ဝေဒိတဗ္ဗာ. ဒွီဟေဝါတိ စ အဝဓာရဏံ အာဓိပစ္စာကာရဿ သဟဇာတေနေဝ သင်္ဂဟေတဗ္ဗတော.

လဇ္ဇနာကာရသဏ္ဌိတာတိ ပါပတော ဇိဂုစ္ဆနာကာရသဏ္ဌိတာ. ဘာယနာကာရသဏ္ဌိတန္တိ ဥတ္တသနာကာရသဏ္ဌိတံ. ဧတ္ထာတိ ဟိရိဩတ္တပ္ပေ. ဝိဒတိ၊ ဝိန္ဒတီတိ ဝါ ဝိဇ္ဇာ. ဝိဒ္ဒသူတိ စ သပ္ပညပရိယာယောတိ အာဟ ‘‘ဝိဒ္ဒသုနောတိ ဝိဒုနော’’တိ. ယာထာဝဒိဋ္ဌီတိ အဝိပရီတာ ဒိဋ္ဌိ၊ သံကိလေသတော နိယျာနိကဒိဋ္ဌိ. သမ္မာဒိဋ္ဌိ ပဟောတီတိ ဧတ္ထ သာ ဝိဇ္ဇာ သမ္မာဒိဋ္ဌိ ဝေဒိတဗ္ဗာ. န ဧကတော သဗ္ဗာနိ လဗ္ဘန္တိ သမ္မာဝါစာကမ္မန္တာဇီဝါနံ ပုဗ္ဗာဘိသင်္ခါရဿ အနေကရူပတ္တာ. လောကုတ္တရမဂ္ဂက္ခဏေ ဧကတော လဗ္ဘန္တိ ကိစ္စတော ဘိန္နာနမ္ပိ တာသံ တတ္ထ သရူပတော အဘိန္နတ္တာ. ဧကာ ဧဝ ဟိ ဝိရတိ မဂ္ဂက္ခဏေ တိဿန္နမ္ပိ ဝိရတီနံ ကိစ္စံ သာဓေန္တီ ပဝတ္တတိ၊ ယထာ ဧကာ ဧဝ သမ္မာဒိဋ္ဌိ ပရိဇာနနာဒိဝသေန စတုဗ္ဗိဓကိစ္စံ သာဓေန္တီ ပဝတ္တတိ. တာနိ စ ခေါ သဗ္ဗာနိ အဋ္ဌပိ ပဌမဇ္ဈာနိကေ မဂ္ဂေ လဗ္ဘန္တီတိ ယောဇနာ. ပဌမဇ္ဈာနိကေတိ ပဌမဈာနဝန္တေ.

တထာဘူတဿာတိ အရိယမဂ္ဂသမင်္ဂိနော. ယသ္မာ မဟာသဠာယတနသုတ္တေ ဝုတ္တံ ‘‘သမ္မာဒိဋ္ဌိအာဒီနံ ပဉ္စန္နံ ဧဝ အင်္ဂါနံ ဝသေနာ’’တိ၊ တသ္မာ ပဉ္စင်္ဂိကော လောကုတ္တရမဂ္ဂေါ ဟောတိ. ‘‘ပုဗ္ဗေဝ ခေါ ပနာ’’တိ ဟိ ဝစနံ တဒါ မဂ္ဂက္ခဏေ ဝိရတီနံ အဘာဝံ ဉာပေတိ၊ တသ္မာ ကာမာဝစရစိတ္တေသု ဝိယ လောကုတ္တရစိတ္တေသု ဝိရတိ အနိယတာတိ အဓိပ္ပါယော. ပရိသုဒ္ဓဘာဝဒဿနန္တိ ပရိသုဒ္ဓသီလဘာဝဒဿနတ္ထံ. အယမတ္ထော ဒီပိတော၊ န အရိယမဂ္ဂေ ဝိရတီနံ အဘာဝေါ.

ယဒိ ဧဝံ ကသ္မာ အဘိဓမ္မေ မဂ္ဂဝိဘင်္ဂေ ပဉ္စင်္ဂိကဝါရော အာဂတောတိ အာဟ ‘‘ယမ္ပိ အဘိဓမ္မေ’’တိအာဒိ. တန္တိ ‘‘ပဉ္စင်္ဂိကော မဂ္ဂေါ ဟောတီ’’တိ ဝစနံ. ‘‘ဧကံ ကိစ္စန္တရံ ဒဿေတုံ ဝုတ္တ’’န္တိ ဝတွာ တံ ဒဿေတုံ ‘‘ယသ္မိဉှိ ကာလေ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. ယသ္မိဉှိ ကာလေတိ လောကိယကာလေ. တေန ‘‘ဧကံ ကိစ္စန္တရ’’န္တိ ဝုတ္တံ အဋ္ဌင်္ဂိကကိစ္စံ ဒဿေတိ. ဝိရတိဥပ္ပါဒနေန မိစ္ဆာဝါစာဒီနိ ပုဂ္ဂလေန မဂ္ဂသမယေ ပဇဟာပေန္တီတိ သမ္မာဒိဋ္ဌိအာဒီနိ ‘‘ပဉ္စ ကာရကင်္ဂါနီ’’တိ ဝုတ္တာနိ. သမ္မာဝါစာဒိကိရိယာ ဟိ ဝိရတိ၊ တဉ္စ ဧတာနိ ကာရာပေန္တီတိ. ဝိရတိဝသေနာတိ ဝိရမဏကိရိယာဝသေန ကာရာပကဘာဝေန၊ ကတ္တုဘာဝေန ဝါတိ အတ္ထော. ‘‘ဝိရတိတ္တယဝသေနာ’’တိ ဝါ ပါဌော.

သမ္မာကမ္မန္တော ပူရတီတိ ဣမေဟိ သမ္မာဒိဋ္ဌိအာဒီဟိ သမ္မာကမ္မန္တကိစ္စံ ပူရတိ နာမ တေဟိ ဝီရိယာဒိကေဟိ တဒတ္ထသိဒ္ဓိတော. တမ္ပိ သန္ဓာယ ‘‘ဧကံ ကိစ္စန္တရံ ဒဿေတု’’န္တိ ဝုတ္တံ. ဣမံ ကိစ္စန္တရံ ဒဿေတုန္တိ လောကုတ္တရမဂ္ဂက္ခဏေပိ ဣမာနေဝ ပဉ္စ သမ္မာဝါစာဒိဝိရတိတ္တယဿ ဧကက္ခဏေ ကာရာပကင်္ဂါနီတိ ဒဿေတုံ. ဧဝံ ဝုတ္တန္တိ ‘‘တသ္မိံ သမယေ ပဉ္စင်္ဂိကော မဂ္ဂေါ ဟောတီ’’တိ (ဝိဘ. ၄၉၄) ဧဝံ ဝုတ္တံ. လောကိယမဂ္ဂက္ခဏေ ပဉ္စေဝ ဟောန္တိ၊ ဝိရတိ ပန အနိယတာ၊ တသ္မာ ‘‘ဆအင်္ဂိကော’’တိ အဝတွာ ‘‘ပဉ္စင်္ဂိကော’’ဣစ္စေဝ ဝုတ္တံ. တယိဒံ အဘိဓမ္မေ ပဉ္စင်္ဂိကဝါရဒေသနာယ ကာရဏကိတ္တနမဂ္ဂေါ၊ အရိယမဂ္ဂေါ ပန အဋ္ဌင်္ဂိကောဝါတိ ဒဿေတုံ၊ ‘‘ယာ စ၊ ဘိက္ခဝေ’’တိအာဒိမာဟ၊ တံ သုဝိညေယျမေဝ. မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိအာဒိကာ ဒသ၊ တပ္ပစ္စယာ အကုသလာ စ ဒသာတိ ဝီသတိ အကုသလပက္ခိယာ၊ သမ္မာဒိဋ္ဌိအာဒိကာ ဒသ၊ တပ္ပစ္စယာ ကုသလာ စ ဒသာတိ ဝီသတိ ကုသလပက္ခိယာ မဟာစတ္တာရီသကသုတ္တေ ဝုတ္တာ. မဟာစတ္တာရီသကန္တိ တဿေတံ နာမံ. မိဿကောဝ ကထိတော လောကုတ္တရဿပိ ဣဓ လဗ္ဘမာနတ္တာ.

ယသ္မာ ကောသလသံယုတ္တေပိ ဣဓ စ ထေရေန ‘‘ဥပဍ္ဎမိဒံ၊ ဘန္တေ၊ ဗြဟ္မစရိယဿာ’’တိအာဒိနာ ဝုတ္တံ ‘‘မာ ဟေဝံ အာနန္ဒာ’’တိအာဒိနာ ပဋိက္ခိပိတွာ ‘‘သကလမေဝိဒံ အာနန္ဒာ’’တိအာဒိနာ ဘဂဝတာ ဒေသိတံ သုတ္တံ အာဂတံ. တဿတ္ထော ကောသလသံယုတ္တဝဏ္ဏနာယံ ဝုတ္တော၊ တသ္မာ ဝုတ္တံ ‘‘ကောသလသံယုတ္တေ ဝုတ္တတ္ထမေဝါ’’တိ.

အဝိဇ္ဇာသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၃. သာရိပုတ္တသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၃. သာဝကဗောဓိ သာဝကပါရမိယော၊ တပ္ပရိယာပန္နံ ဉာဏံ သာဝကပါရမိဉာဏံ၊ တံ ပန ဒွိန္နံ အဂ္ဂသာဝကာနံ တတ္ထပိ ဓမ္မသေနာပတိနော ဧဝ သဝိသေသံ မတ္ထကံ ပတ္တံ၊ န ဣတရေသန္တိ အာဟ – ‘‘သာဝက။ပေ။ အပ္ပတ္တတာယာ’’တိ. တသ္မာ တဿ မတ္ထကပ္ပတ္တိယာ မဂ္ဂဗြဟ္မစရိယေ ဣဇ္ဈန္တေ တဿ ဧကဒေသော ဣဓ ဣဇ္ဈတိ၊ န သကလန္တိ. န ဟိ အဒ္ဓဗြဟ္မစရိယံ နာမ အတ္ထိ၊ တသ္မာ ဝုတ္တံ၊ ‘‘သကလမ္ပိ ။ပေ။ လဗ္ဘတီ’’တိ၊ တံ ပန ဘဏ္ဍာဂါရိကော နာညာသိ ဉာဏဿ သာဝကဝိသယေပိ သပ္ပဒေသိကတ္တာ၊ ဓမ္မသေနာပတိ ပန ဉာဏဿ တတ္ထ နိပ္ပဒေသိကတ္တာ အညာသီတိ. တေနာဟ – ‘‘အာနန္ဒတ္ထေရော။ပေ။ အညာသီ’’တိ. ဧဝမာဟာတိ ‘‘သကလမိဒံ၊ ဘန္တေ’’တိ ဧဝံ အဝေါစ.

သာရိပုတ္တသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၄. ဇာဏုဿောဏိဗြာဟ္မဏသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၄. ဝဠဝါဘိ-သဒ္ဒေါ ဝဠဝါပရိယာယောတိ အာဟ ‘‘စတူဟိ ဝဠဝါဟိ ယုတ္တရထေနာ’’တိ. ယောဓရထောတိ ယောဓေဟိ ယုဇ္ဈနတ္ထံ အာရောဟိတဗ္ဗရထော. အလင်္ကာရရထော မင်္ဂလဒိဝသေသု အလင်္ကတပဋိယတ္တေဟိ အာရောဟိတဗ္ဗရထော. ဃနဒုကုလေန ပရိဝါရိတောတိ ရဇတပဋ္ဋဝဏ္ဏေန သေတဒုကုလေန ပဋိစ္ဆာဒိတော. ပဋိစ္ဆာဒနတ္ထော ဟိ ဣဓ ပရိဝါရသဒ္ဒေါ. ရဇတပနာဠိသုပရိက္ခိတ္တာ သေတဘာဝကရဏတ္ထံ.

ဆန္နံ ဆန္နံ မာသာနန္တိ နိဒ္ဓါရဏေ သာမိဝစနံ. ဧကဝါရံ နဂရံ ပဒက္ခိဏံ ကရောတီတိ ဣဒံ တသ္မိံ ဌာနန္တရေ ဌိတေန ကာတဗ္ဗံ စာရိတ္တံ. နဂရတော န ပက္ကန္တာတိ နဂရတော ဗဟိ န ဂတာ. မင်္ဂလဝစနေ နိယုတ္တာ မင်္ဂလိကာ၊ သုဝတ္ထိဝစနေ နိယုတ္တာ သောဝတ္ထိကာ. အာဒိ-သဒ္ဒေန ထုတိမာဂဓဝန္ဒိကာစရိယကေ သင်္ဂဏှာတိ. သုကပတ္တသဒိသာနိ ဝဏ္ဏတော.

ဝဏ္ဏဂီတန္တိ ထုတိဂီတံ. ဗြဟ္မဘူတံ သေဋ္ဌဘူတံ ယာနံ၊ ဗြဟ္မဘူတာနံ သေဋ္ဌဘူတာနံ ယာနန္တိ ဝါ ဗြဟ္မယာနံ. ဝိဇိတတ္တာ ဝိသေသေန ဇိနနတော. ရာဂံ ဝိနယမာနာ ပရိယောသာပေတီတိ သဗ္ဗမ္ပိ ရာဂံ သမုစ္ဆေဒဝိနယဝသေန ဝိနေတိ၊ အတ္တနော ကိစ္စံ ပရိယောသာပေတိ. ကိစ္စပရိယောသာပနေနေဝ ဟိ သယမ္ပိ ပရိယောသာနံ နိပ္ဖတ္တိံ ဥပဂစ္ဆတိ. တေနာဟ ‘‘ပရိယောသာနံ ဂစ္ဆတိ နိပ္ဖဇ္ဇတီ’’တိ.

ဓုရန္တိ ဘုမ္မတ္ထေ ဥပယောဂဝစနန္တိ အာဟ ‘‘တတြမဇ္ဈတ္တတာယုဂေ ယုတ္တာ’’တိ. ဤသာတိ ယုဂသန္ဓာရိကာ ဒါရုယုဂဠာ. ယထာ ဝါ ဗာဟိရံ ယုဂံ ဓာရေတိ၊ တဿာ ဌိတာယ ဧဝ ကိစ္စသိဒ္ဓိ၊ ဧဝံ ကိရိယာဝသေန လဒ္ဓဗလေန တတြမဇ္ဈတ္တတာယုဂေ ထိရံ ဓာရေတိ၊ တေဟေဝ အရိယမဂ္ဂရထဿ ပဝတ္တနံ. ဟိရိဂ္ဂဟဏေန စေတ္ထ တံသဟစရဏတော ဩတ္တပ္ပမ္ပိ ဂဟိတံယေဝ ဟောတိ. တေနာဟ ‘‘အတ္တနာ သဒ္ဓိ’’န္တိအာဒိ. နာဠိယာ မိနမာနော ပုရိသော ဝိယ အာရမ္မဏံ မိနာတီတိ မနော. ကတရံ ပန တံ မနော၊ ကထဉ္စဿ ယောတ္တသဒိသတာတိ အာဟ ‘‘ဝိပဿနာစိတ္တ’’န္တိအာဒိ. တေန ယောတ္တံ ဝိယာတိ ယောတ္တန္တိ ဒဿေတိ. လောကိယဝိပဿနာစိတ္တံ အတိရေကပညာသ ကုသလဓမ္မေ ဧကာဗဒ္ဓေ ဧကသင်္ဂဟိတေ ကရောတီတိ သမ္ဗန္ဓော. တေ ပန ‘‘ဖဿော ဟောတိ။ပေ။ အဝိက္ခေပေါ ဟောတီ’’တိ စိတ္တင်္ဂဝသေန ဓမ္မသင်္ဂဟေ (ဓ. သ. ၁) အာဂတနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗာ. လောကုတ္တရဝိပဿနာစိတ္တန္တိ မဂ္ဂစိတ္တံ အာဟ. အတိရေကသဋ္ဌီတိ တေ ဧဝ သမ္မာကမ္မန္တာဇီဝေဟိ အနညာတညဿာမီတိန္ဒြိယာဒီဟိ စ သဒ္ဓိံ အတိရေကသဋ္ဌိ ကုသလဓမ္မေ. ဧကာဗဒ္ဓေတိ ဧကသ္မိံ ဧဝ အာရမ္မဏေ အာဗဒ္ဓေ. ဧကသင်္ဂဟေတိ တထေဝ ဝိပဿနာကိစ္စဝသေန ဧကသင်္ဂဟေ ကရောတိ. ပုဗ္ဗင်္ဂမဘာဝေန အာရက္ခံ သာရေတီတိ အာရက္ခသာရထီ. ‘‘ယထာ ဟိ ရထဿ။ပေ။ သာရထီ’’တိ ဝတွာ တံ ဒဿေတုံ ‘‘ယောဂ္ဂိယော’’တိ ဝုတ္တံ. ဓုရံ ဝါဟေတိ ယောဂ္ဂေ. ယောဇေတိ ယောဂ္ဂေ သမဂတိယဉ္စ. အက္ခံ အဗ္ဘဉ္ဇတိ သုခပ္ပဝတ္တနတ္ထံ. ရထံ ပေသေတိ ယောဂ္ဂစောဒနေန. နိဗ္ဗိသေဝနေ ကရောတိ ဂမနဝီထိယံ ပဋိပါဒနေန သန္နိယောဇေတိ. အာရက္ခပစ္စုပဋ္ဌာနာတိ အာရက္ခံ ပစ္စုပဋ္ဌပေတိ အသမ္မောသသဘာဝတ္တာ. ဂတိယောတိ ပဝတ္တိယော၊ နိပ္ဖတ္တိယော ဝါ. သမနွေသတီတိ ဂဝေသတိ.

အရိယပုဂ္ဂလဿ နိဗ္ဗာနံ ပဋိမုခံ သမ္ပာပနေ ရထော ဝိယာတိ ရထော. ပရိကရောတိ ဝိဘူသယတီတိ ပရိက္ခာရော၊ ဝိဘူသနံ၊ သီလဉ္စ အရိယမဂ္ဂဿ ဝိဘူသနဋ္ဌာနိယံ. တေန ဝုတ္တံ ‘‘စတုပါရိသုဒ္ဓိသီလာလင်္ကာရော’’တိ၊ သီလဘူသနောတိ အတ္ထော. ဝိပဿနာသမ္ပယုတ္တာနန္တိ လောကိယာယ လောကုတ္တရာယ စ ဝိပဿနာယ သမ္ပယုတ္တာနံ. ဝိဓိနာ ဤရေတဗ္ဗတော ပဝတ္တေတဗ္ဗတော ဝီရိယံ၊ သမ္မာဝါယာမော. သမံ သမ္မာ စ ဓိယတီတိ သမာဓိ၊ ဓုရဉ္စ တံ သမာဓိ စာတိ ဓုရသမာဓိ၊ ဥပေက္ခာ ဓုရသမာဓိ ဧတဿာတိ ဥပေက္ခာဓုရသမာဓိ၊ အရိယမဂ္ဂေါ ဥပေက္ခာသင်္ခါတဓုရသမာဓီတိ အတ္ထော. အဋ္ဌကထာယံ ပန ဗျဉ္ဇနံ အနာဒိယိတွာ ဓုရသမာဓိသဒ္ဒါနံ ဘိန္နာဓိကရဏတာ ဝုတ္တာ. ပယောဂမဇ္ဈတ္တေတိ ဝီရိယသမတာယ. အနိစ္ဆာတိ ဣစ္ဆာပဋိပက္ခာ. တေနာဟ ‘‘အလောဘသင်္ခါတာ’’တိ. ပရိဝါရဏန္တိ ပရိဝါရော၊ ပရိစ္ဆဒေါတိ အတ္ထော.

မေတ္တာတိ မေတ္တာစေတောဝိမုတ္တိ. တထာ ကရုဏာ. ပုဗ္ဗဘာဂေါတိ ဥဘိန္နမ္ပိ ဥပစာရော. ဒွေပိ ကာယစိတ္တဝိဝေကာ ဝိယ ပုဗ္ဗဘာဂဓမ္မဝသေန ဝုတ္တာ. အရိယမဂ္ဂရထေတိ ပရိသုဒ္ဓမဂ္ဂသင်္ခါတေ ရထေ. အရိယမဂ္ဂရထော စ မဂ္ဂရထော စာတိ အရိယမဂ္ဂရထော၊ ဧဝံ ဧကသေသနယေန ဝါ အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော. တေနာဟ ‘‘ဣမသ္မိံ လောကိယလောကုတ္တရမဂ္ဂရထေ ဌိတော’’တိ. သန္နဒ္ဓစမ္မောတိ ယောဂါဝစရဿ ပဋိမုက္ကစမ္မံ. န နံ တေ ဝိဇ္ဈန္တီတိ ဝစနပထာ န နံ ဝိဇ္ဈန္တိ. ဓမ္မဘေဒနဝသေန န ဘဉ္ဇတိ၊ တဿ အရိယမဂ္ဂဿ ရထဿ သမ္မာ ယောဇိတဿ အန္တရာ ဘင်္ဂေါ နတ္ထီတိ အတ္ထော.

အတ္တနော ပုရိသကာရံ နိဿာယ လဒ္ဓတ္တာ အတ္တနော သန္တာနေတိ အဓိပ္ပါယော. အနုတ္တရန္တိ ဥတ္တရရဟိတံ. တတော ဧဝ သေဋ္ဌယာနံ၊ နဿ ကေနစိ သဒိသန္တိ အသဒိသံ. ဓိတိသမ္ပန္နတာယ ဓီရာ ပဏ္ဍိတပုရိသာ လောကမှာ နိယျန္တိ ဂစ္ဆန္တိ. ‘‘ဇယံ ဇယ’’န္တိ ဂါထာယံ ဝစနဝိပလ္လာသေန ဝုတ္တန္တိ အာဟ ‘‘ဇိနန္တာ ဇိနန္တာ’’တိ.

ဇာဏုဿောဏိဗြာဟ္မဏသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၅-၆. ကိမတ္ထိယသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ

၅-၆. နိယမတ္ထောတိ အဝဓာရဏတ္ထော. တေန နိယမေန အဝဓာရဏေန – အညံ မဂ္ဂံ ပဋိက္ခိပတိ ဣတော အညဿ နိယျာနိကမဂ္ဂဿ အဘာဝတော. ‘‘ဒုက္ခဿ ပရိညတ္ထ’’န္တိ ဝုတ္တတ္တာ ဝဋ္ဋဒုက္ခံ ကထိတံ. အရိယမဂ္ဂေ ဂဟိတေ တဿ ပုဗ္ဗဘာဂမဂ္ဂေါ ဝိပဿနာယ ဂဟိတော ဧဝါတိ ‘‘မိဿကမဂ္ဂေါ ကထိတော’’တိ ဝုတ္တံ. ဥတ္တာနမေဝ အပုဗ္ဗဿ အဘာဝါ. အယံ ပန ဝိသေသော ‘‘ရာဂက္ခယော’’တိအာဒီဟိ ယဒိပိ နိဗ္ဗာနံ ဝုတ္တံ. တထာပိ အရဟတ္တံ ဝိယ ဗြဟ္မစရိယမ္ပိ. တေန နိဗ္ဗာနံ ဧဝ ဝုစ္စတိ ‘‘ဣဒံ ဗြဟ္မစရိယပရိယောသာန’’န္တိ.

ကိမတ္ထိယသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၇. ဒုတိယအညတရဘိက္ခုသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၇. ရာဂဝိနယာဒိပဒေဟိ နိဗ္ဗာနံ ဝါပိ ဝုစ္စေယျ အရဟတ္တံ ဝါပိ. ယသ္မာ သော ဘိက္ခု ဥဘယတ္ထပိ နိဝိဋ္ဌဗုဒ္ဓိ၊ တသ္မာ ဘဂဝါ တဿ အဇ္ဈာသယဝသေန ‘‘နိဗ္ဗာနဓာတုယာ ခေါ ဧတ’’န္တိအာဒိနာ နိဗ္ဗာနဓာတုံ ဝိဿဇ္ဇေတွာ ပုန ‘‘အာသဝါနံ ခယော တေန ဝုစ္စတီ’’တိ အာဟ. ယသ္မာ အရိယမဂ္ဂေါ ရာဂါဒိကေ သမုစ္ဆေဒဝသေန ဝိနေတိ၊ အာသဝဉ္စ သဗ္ဗသော ခေပေတိ၊ တေန စ ဝုတ္တံ နိဗ္ဗာနံ အရဟတ္တဉ္စ၊ တသ္မာ တဒုဘယံ ‘‘ရာဂဝိနယောတိအာဒိ နာမမေဝါ’’တိ ဝုတ္တံ. အနုသန္ဓိကုသလတာယ ပုစ္ဆန္တော ဧတံ အဝေါစာတိ ဣမိနာ ‘‘ပုစ္ဆာနုသန္ဓိ ဣဓ လဗ္ဘတီ’’တိ ဒီပိတံ၊ အဇ္ဈာသယာနုသန္ဓိပိ ဧတ္ထ လဗ္ဘတေဝါတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ.

ဒုတိယအညတရဘိက္ခုသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၈. ဝိဘင်္ဂသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၈. ဧကေန ပရိယာယေန အဋ္ဌင်္ဂိကမဂ္ဂံ ဝိဘဇိတွာတိ ‘‘သမ္မာဒိဋ္ဌီ’’တိအာဒိနာ ဧကေန ပရိယာယေန အရိယံ အဋ္ဌင်္ဂိကံ မဂ္ဂံ ဝိဘာဂေန ဒဿေတွာ ‘‘ကတမာ စ၊ ဘိက္ခဝေ၊ သမ္မာဒိဋ္ဌီ’’တိအာဒိနာ ပုန အပရေန ပရိယာယေန ဝိဘဇိတုကာမော. ဥဂ္ဂဟဓာရဏပရိစယဉာဏာနိပိ သဝနဉာဏေ ဧဝ အဝရောဓံ ဂစ္ဆန္တီတိ ‘‘သဝနသမ္မသနပဋိဝေဓပစ္စဝေက္ခဏဝသေနာ’’တိ ဝုတ္တံ.

ကမ္မဋ္ဌာနာဘိနိဝေသောတိ ကမ္မဋ္ဌာနပဋိပတ္တိ. ပုရိမာနိ ဒွေ သစ္စာနိ ဥဂ္ဂဏှိတွာတိ သမ္ဗန္ဓော. ဣဋ္ဌံ ကန္တံ မနာပန္တိ နိရောဓမဂ္ဂေသု နိန္နဘာဝံ ဒဿေတိ၊ န အဘိနန္ဒနံ၊ တန္နိန္နဘာဝေါ ဧဝ စ တတ္ထ ကမ္မကရဏံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ဧကေနေဝါကာရေန သစ္စာနံ ပဋိဝေဓနိမိတ္တတာ၊ သော ဧဝ အဘိမုခဘာဝေါ တေသံ သမာဂမောတိ ဧကာဘိသမယော.

အဿာတိ ဉာဏဿ၊ ယောဂိနော ဝါ. ဧတ္ထ စ ကေစိ ‘‘လောကိယဉာဏမ္ပိ ပဋိဝေဓော သဗ္ဗဿ ယာထာဝဗောဓဘာဝတော’’တိ ဝဒန္တိ. နနု ဥဂ္ဂဟာဒိပဋိဝေဓော စ ပဋိဝေဓောဝ၊ န စ သော လောကုတ္တရောတိ? တံ န၊ ကေဝလေန ပဋိဝေဓ-သဒ္ဒေန ဥဂ္ဂဟာဒိပဋိဝေဓာနံ အဝစနီယတ္တာ၊ ပဋိဝေဓနိမိတ္တတ္တာ ဝါ ဥဂ္ဂဟာဒိဝသေန ပဝတ္တံ ဒုက္ခာဒီသု ပုဗ္ဗဘာဂေ ဉာဏံ ‘‘ပဋိဝေဓော’’တိ ဝုစ္စတိ၊ န ပဋိဝေဓတ္တာ၊ ပဋိဝေဓဘူတမေဝ ပန ဉာဏံ ဥဇုကံ ပဋိဝေဓောတိ ဝတ္တဗ္ဗတံ အရဟတိ. ကိစ္စတောတိ ပရိညာဒိကိစ္စတော. အာရမ္မဏပဋိဝေဓောတိ သစ္ဆိကိရိယာပဋိဝေဓမာဟ. ကိစ္စတောတိ အသမ္မောဟပဋိဝေဓံ. ဥဂ္ဂဟာဒီဟိ သစ္စဿ ပရိဂ္ဂဏှနံ ပရိဂ္ဂဟော.

ဒုဒ္ဒသတ္တာတိ အနဓိဂတဉာဏေန ယာထာဝသရသလက္ခဏတော ဒဋ္ဌုံ အသက္ကုဏေယျတ္တာ ဥပ္ပတ္တိတော ပါကဋာနိပိ. တေနာဟ ‘‘ဒုက္ခသစ္စံ ဟီ’’တိအာဒိ. ဥဘယန္တိ ပုရိမံ သစ္စဒွယံ. ပယောဂေါတိ ကိရိယာ၊ ဝါယာမော ဝါ. တဿ မဟန္တတရဿ ဣစ္ဆိတဗ္ဗတံ ဒုက္ကရတရတဉ္စ ဥပမာဟိ ဒဿေတိ ‘‘ဘဝဂ္ဂဂ္ဂဟဏတ္ထ’’န္တိအာဒိနာ. ယထာ ပုရိမံ သစ္စဒွယံ ဝိယ ကေနစိ ပရိယာယေန အပါကဋတာယ ပရမဂမ္ဘီရတ္တာ ဥဂ္ဂဟာဒိဝသေန ပုဗ္ဗဘာဂေ ပဝတ္တိဘေဒံ ဂဟေတွာ ‘‘ဒုက္ခေ ဉာဏ’’န္တိအာဒိနာ စတုဗ္ဗိဓံ ကတွာ ဝုတ္တံ. ဧကမေဝ တံ ဉာဏံ ဟောတိ ဧကာဘိသမယဝသေနေဝ ပဝတ္တနတော.

ကာမပစ္စနီကဋ္ဌေနာတိ ကာမာနံ ဥဇုပစ္စနီကဘာဝေန. ကာမတော နိဿဋဘာဝေနာတိ ကာမေဟိ ဝိသံယုတ္တဘာဝေန. ကာမံ သမ္မသန္တဿာတိ ဒုဝိဓမ္ပိ ကာမံ အနိစ္စာဒိတော သမ္မသန္တဿ. ပဇ္ဇတိ ပဝတ္တတိ ဧတေနာတိ ပဒံ၊ ကာမဿ ပဒန္တိ ကာမပဒံ၊ ကာမဿ ဥပ္ပတ္တိကာရဏဿ ဃာတော သမုဂ္ဃါတော၊ တံ ကာမပဒဃာတံ. တေနာဟ ‘‘ကာမဝူပသမ’’န္တိ. ကာမေဟိ ဝိဝိတ္တံ ကာမဝိဝိတ္တံ. သော ဧဝ စ နေသံ အန္တော သမုစ္ဆေဒဝိဝေကေတိ ကတွာ တသ္မိံ သာဓေတဗ္ဗေ ဥပ္ပန္နောတိ ဝုတ္တံ ‘‘ကာမဝိဝိတ္တန္တေ ဥပ္ပန္နော’’တိ. ကာမတော နိက္ခမတီတိ နိက္ခမော၊ သော ဧဝ နေက္ခမ္မသင်္ကပ္ပေါ. ဣမသ္မိဉ္စ နေက္ခမ္မသင်္ကပ္ပဿ သဒ္ဒတ္ထဝိဘာဝေန ယထာဝုတ္တော ကာမပစ္စနီကဋ္ဌာဒိကော အတ္ထနိဒ္ဓါရဏဝိသေသော အန္တောဂဓော.

ဧသေဝ နယောတိ ဣမိနာ ဗျာပါဒပစ္စနီကဋ္ဌေန ဝိဟိံသာယ ပစ္စနီကဋ္ဌေနာတိအာဒိကံ အဗျာပါဒါဝိဟိံသာသင်္ကပ္ပါနံ အတ္ထုဒ္ဓါရဏဝိဓိံ အတိဒိသတိ. နေက္ခမ္မသင်္ကပ္ပါဒယောတိ အာဒိ-သဒ္ဒေန အဗျာပါဒအဝိဟိံသာသင်္ကပ္ပေ ဧဝ သင်္ဂဏှာတိ. ကာမ။ပေ။ သညာနန္တိ ကာမဝိတက္ကာဒိဝိရတိသမ္ပယုတ္တာနံ နေက္ခမ္မာဒိသညာနံ. နာနတ္တာတိ နာနာခဏိကတ္တာ. တီသု ဌာနေသူတိ တိပ္ပကာရေသု ကာရဏေသု. ဥပ္ပန္နဿာတိ ဥပ္ပဇ္ဇနာရဟဿ. ဘူမိလဒ္ဓဥပ္ပန္နံ ဣဓာဓိပ္ပေတံ. ဧသ နယော ဣတော ပရေသုပိ. ပဒစ္ဆေဒတောတိ ကာရဏုပစ္ဆေဒတော. ပဒန္တိ ဟိ ဥပ္ပတ္တိကာရဏန္တိ ဝုတ္တောဝါယမတ္ထော. အနုပ္ပတ္တိသာဓနဝသေနာတိ ယထာ သင်္ကပ္ပေါ အာယတိံ နုပ္ပဇ္ဇတိ၊ ဧဝံ အနုပ္ပတ္တိသာဓနဝသေန. သမ္မာဒိဋ္ဌိ ဝိယ ဧကောဝ ကုသလသင်္ကပ္ပေါ ဥပ္ပဇ္ဇတိ.

စတူသု ဌာနေသူတိ ဝိသံဝါဒနာဒီသု စတူသု ဝီတိက္ကမဋ္ဌာနေသု. ပဗ္ဗဇိတာနံ မိစ္ဆာဇီဝေါ နာမ အာဟာရနိမိတ္တကောတိ အာဟ ‘‘ခါဒနီယဘောဇနီယာဒီနံ အတ္ထာယာ’’တိ. သဗ္ဗသော အနေသနာယ ပဟာနံ သမ္မာအာဇီဝေါတိ အာဟ ‘‘ဗုဒ္ဓပ္ပသတ္ထေန အာဇီဝေနာ’’တိ. ကမ္မပထပတ္တာနံ ဝသေန ‘‘သတ္တသု ဌာနေသူ’’တိ ဝုတ္တံ. အကမ္မပထပတ္တာယ ဟိ အနေသနာယ သော ပဒဃာတံ ကရောတိယေဝ.

တထာရူပေ ဝါ အာရမ္မဏေတိ ယသ္မိံ အာရမ္မဏေ ဣမဿ ပုဗ္ဗေ ကိလေသာ န ဥပ္ပန္နာ၊ တသ္မိံ ဧဝ. အနုပ္ပန္နာနန္တိ အနုပ္ပါဒဿပိ ပတ္ထနာဝသေန အနုပ္ပန္နာနံ. ဝီရိယစ္ဆန္ဒန္တိ ဝီရိယဿ နိဗ္ဗတ္တေတုကာမတာဆန္ဒံ. ‘‘ဆန္ဒသမ္ပယုတ္တဝီရိယဉ္စာ’’တိ ဝဒန္တိ. ဝီရိယမေဝ ပန အနုပ္ပန္နာကုသလာနုပ္ပါဒနေ လဗ္ဘမာနဆန္ဒတာယ ဓုရသမ္ပဂ္ဂဟတာယ ဆန္ဒပရိယာယေန ဝုတ္တံ. တထာ ဟိ ဝီရိယံ – ‘‘အနိက္ခိတ္တဆန္ဒတာ အနိက္ခိတ္တဓုရတာ’’တိ (ဓ. သ. ၂၆) နိဒ္ဒိဋ္ဌံ. ကောသဇ္ဇပက္ခေ ပတိတုံ အဒတွာ စိတ္တံ ပဂ္ဂဟိတံ ကရောတိ. ပဓာနန္တိ ပဓာနဘူတဝီရိယံ.

ဥပ္ပတ္တိပဗန္ဓဝသေနာတိ နိရန္တရုပ္ပါဒနဝသေန. စတူသု ဌာနေသု ကိစ္စသာဓနဝသေနာတိ ယထာဝုတ္တေသု စတူသု ဌာနေသု ပဓာနကိစ္စဿ နိပ္ဖါဒနဝသေန အနုပ္ပါဒနာဒိဝသေန. ကိစ္စသာဓနဝသေနာတိ ကာယဝေဒနာစိတ္တဓမ္မေသု သုဘသုခနိစ္စအတ္တဂါဟဝိဓမနဝသေန အသုဘဒုက္ခာနိစ္စာနတ္တသာဓနဝသေန.

အယန္တိ ယထာဝုတ္တော သဒိသာသဒိသတာဝိသေသော. အဿာတိ မဂ္ဂဿ. ဧတ္ထ ကထန္တိ ယဒိ ရူပါဝစရစတုတ္ထဇ္ဈာနတော ပဋ္ဌာယ ယာဝ သဗ္ဗဘဝဂ္ဂါ ဈာနင်္ဂမဂ္ဂင်္ဂဗောဇ္ဈင်္ဂါနံ သဒိသတာ၊ ဧဝံ သန္တေ ‘‘အာရုပ္ပေ စတုက္ကပဉ္စကဇ္ဈာနံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ၊ တဉ္စ လောကုတ္တရ’’န္တိ ဧတ္ထ ကထံ အတ္ထော ဂဟေတဗ္ဗောတိ အာဟ ‘‘ဧတ္ထာပီ’’တိအာဒိ. တံဈာနိကာဝါတိ ပဌမဇ္ဈာနာဒီသု ယံ ဈာနံ မဂ္ဂပဋိလာဘဿ ပါဒကဘူတံ၊ တံဈာနိကာဝ အဿ အရိယဿ ဥပရိပိ တယော မဂ္ဂါ. ဧဝန္တိ ဝုတ္တာကာရေန. ပါဒကဇ္ဈာနမေဝ နိယမေတိ အာရုပ္ပေ စတုက္ကပဉ္စကဇ္ဈာနုပ္ပတ္တိယံ. ဝိပဿနာယ အာရမ္မဏဘူတာ ခန္ဓာတိ သမ္မသိတခန္ဓေ ဝဒန္တိ. ပုဂ္ဂလဇ္ဈာသယော နိယမေတိ ပါဒကသမ္မသိတဇ္ဈာနာနံ ဘေဒေ. ယသ္မာ သင်္ခါရုပေက္ခာဉာဏမေဝ အရိယမဂ္ဂဿ ဗောဇ္ဈင်္ဂါဒိဝိသေသံ နိယမေတိ၊ တတော ဒုတိယာဒိပါဒကဇ္ဈာနတော ဥပ္ပန္နဿ သင်္ခါရုပေက္ခာဉာဏဿ ပါဒကဇ္ဈာနာတိက္ကန္တာနံ အင်္ဂါနံ အသမာပဇ္ဇိတုကာမတာဝိရာဂဘာဝတော ဣတရဿ စ အတဗ္ဘာဝတော တီသုပိ ဝါဒေသု ဝိပဿနာဝ နိယမေတီတိ ဝေဒိတဗ္ဗော၊ တသ္မာ ဝိပဿနာနိယမေနေဝ ဟိ ပဌမဝါဒေပိ အပါဒကဇ္ဈာနာဒိပါဒကာပိ မဂ္ဂါ ပဌမဇ္ဈာနိကာ ဟောန္တိ. ဣတရေဟိ စ ပါဒကဇ္ဈာနေဟိ ဝိပဿနာနိယမေဟိ တံတံဈာနိကာဝ. ဧဝံ သေသဝါဒေသု ဝိပဿနာနိယမော ယထာသမ္ဘဝံ ယောဇေတဗ္ဗော. ဒုတိယဝါဒေ တံတံဈာနိကတာ သမ္မသိတသင်္ခါရဝိပဿနာနိယမေဟိ ဟောတိ. တတြ ဟိ ဝိပဿနာ တံတံဝိရာဂဘာဝနာ ဘာဝေတဗ္ဗာ၊ န သောမနဿသဟဂတာ ဥပေက္ခာသဟဂတာ ဟုတွာ ဈာနင်္ဂါဒိနိယမံ မဂ္ဂဿ ကရောတီတိ ဧဝံ ဝိပဿနာနိယမော ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗော. ဣမသ္မိဉ္စ ဝါဒေ ပါဒကသမ္မသိတဇ္ဈာနုပနိဿယသဗ္ဘာဝေ အဇ္ဈာသယော ဧကန္တေန ဟောတီတိ ‘‘ပုဂ္ဂလဇ္ဈာသယော နိယမေတီတိ ဝဒန္တီ’’တိ ဝုတ္တံ၊ အဋ္ဌကထာယံ ပန ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂဿ ဧတိဿာ အဋ္ဌကထာယ ဧကသင်္ဂဟိတတ္တာ ‘‘တေသံ ဝါဒဝိနိစ္ဆယော။ပေ။ ဝေဒိတဗ္ဗော’’တိ ဝုတ္တံ. ပုဗ္ဗဘာဂေတိ ဝိပဿနာက္ခဏေ.

ဝိဘင်္ဂသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၉. သူကသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၉. သူကန္တိ သာလိယဝါဒီနံ ဝါလမာဟ. သော ဟိ နိကန္တကသဒိသော ပဋိမုခဂတံ ဟတ္ထံ ဝါ ပါဒံ ဝါ ဘိန္ဒတိ၊ တသ္မာ ဘေဒံ ဣစ္ဆန္တေန ဥဒ္ဓဂ္ဂံ ကတွာ ဌပိတံ သမ္မာပဏိဟိတံ နာမ၊ တထာ အဋ္ဌပိတံ မိစ္ဆာပဏိဟိတံ နာမာတိ ဝုတ္တံ. မိစ္ဆာပဏိဟိတာယာတိ ကမ္မဿကတပညာယ မိစ္ဆာဌပနံ နာမ – ‘‘ဣမေ သတ္တာ ကမ္မဝသေန သုခဒုက္ခံ ပစ္စနုဘဝန္တိ၊ တံ ပန ကမ္မံ ဣဿရဿ ဣစ္ဆာဝသေန ဗြဟ္မာ နိမ္မိနာတီ’’တိအာဒိနာ မိစ္ဆာပကပ္ပနံ. ကေစိ ပန ‘‘နတ္ထိ ဒိန္နန္တိအာဒိနာ နယေန ပဝတ္တိ၊ တဿ ဝါ ဉာဏဿ အပ္ပဝတ္တီ’’တိ ဝဒန္တိ. မဂ္ဂဘာဝနာယာတိ ဧတ္ထာပိ မိစ္ဆာမဂ္ဂဿ ပဝတ္တနံ၊ အရိယမဂ္ဂဿ ဝါ အပ္ပဝတ္တနံ မိစ္ဆာဌပနံ. တေနာဟ ‘‘အပ္ပဝတ္တိတတ္တာ’’တိ. အဝိဇ္ဇံ ဘိန္ဒိဿတီတိ အဝိဇ္ဇံ သမုစ္ဆိန္ဒိဿတိ. မဂ္ဂနိဿိတံ ကတွာ မဂ္ဂေ ဧဝ ပက္ခိပိတွာ. တဉှိ ဉာဏံ မဂ္ဂဿ မူလကာရဏံ မဂ္ဂေ သိဒ္ဓေ တဿ ကိစ္စဿ မတ္ထကပ္ပတ္တိတော. ‘‘သမ္မာပဏိဟိတာယ ဒိဋ္ဌိယာ သမ္မာပဏိဟိတာယ မဂ္ဂဘာဝနာယာ’’တိ ဝုတ္တတ္တာ မိဿကမဂ္ဂေါ ကထိတော. ဆဝိဘေဒသဒိသော စေတ္ထ အဝိဇ္ဇာဘေဒေါ၊ လောဟိတုပ္ပါဒသဒိသော လောကုတ္တရမဂ္ဂဘာဝေါ ဒဋ္ဌဗ္ဗော.

သူကသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၁၀. နန္ဒိယသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၁၀. ဆန္နပရိဗ္ဗာဇကော ဝတ္ထစ္ဆာဒိယာ ဆန္နင်္ဂပရိဗ္ဗာဇကော၊ န နဂ္ဂပရိဗ္ဗာဇကော.

အဝိဇ္ဇာဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.