၂. ဝိဟာရဝဂ္ဂေါ

၁. ပဌမဝိဟာရသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၁၁. အဍ္ဎမာသန္တိ အစ္စန္တသံယောဂေ ဥပယောဂဝစနံ. ပဋိသလ္လီယိတုန္တိ ယထာဝုတ္တံ ကာလံ ပဋိ ဒိဝသေ ဒိဝသေ သမာပတ္တိယံ ဓမ္မစိန္တာယံ စိတ္တံ နိလီယိတုံ. ဝိနေတဗ္ဗောတိ သမုစ္ဆေဒဝိနယေန ဝိနေတဗ္ဗော အရိယမဂ္ဂါဓိဂန္တဗ္ဗော. တန္တိ ဒိဋ္ဌာနုဂတိအာပဇ္ဇနံ. အဿာတိ ဇနတာယ. အပဂစ္ဆတီတိ သတ္ထု သန္တိကတော အပေတိ. သူတိ နိပါတမတ္တံ.

ပဒေသေနာတိ ဧကဒေသေန. သဟ ပဒေသေနာတိ သပဒေသော. သွာယံ သပဒေသော ယသ္မာ ဝေဒနာဝသေနေဝ ပါဠိယံ အာဂတော၊ တသ္မာ ပရမတ္ထဓမ္မကောဋ္ဌာသေ ဝေဒနာ အနဝသေသတော လဗ္ဘတိ၊ တေ ဂဏှန္တော ‘‘ခန္ဓပဒေသော’’တိအာဒိမာဟ. တံ သဗ္ဗန္တိ ခန္ဓပဒေသာဒိကံ သဗ္ဗမ္ပိ. ‘‘သမ္မသန္တော’’တိ ပဒဿ အတ္ထဒဿနဝသေန ‘‘ပစ္စဝေက္ခန္တော’’တိ အာဟ. ပစ္စဝေက္ခဏာ ဣဓ သမ္မသနံ နာမ၊ န ဝိပဿနာ. ဝိပဿနာသမ္မသနံ ပန ဘဂဝတော ဝိသာခပုဏ္ဏမာယံ ဧဝ နိပ္ဖန္နံ၊ တသ္မာ ဘဂဝတော အညဘူမိကာပိ ဝေဒနာ အညဘူမိကာနံ သတ္တာနံ ဝိရုဒ္ဓါ ဥပ္ပဇ္ဇတေဝါတိ ဝုတ္တံ ‘‘ယာဝ ဘဝဂ္ဂါ ပဝတ္တာ သုခါ ဝေဒနာ’’တိ. သဗ္ဗာကာရေနာတိ သရူပတော သမုဒယတော အတ္ထင်္ဂမတော အဿာဒါဒိတောတိ သဗ္ဗာကာရေန. ပရိဂ္ဂဏှန္တော ဥပပရိက္ခန္တော.

နိပ္ပဒေသာနေဝ အနဝသေသာနေဝ. ဣန္ဒြိယသတိပဋ္ဌာနပဒေသော သုဝိညေယျောတိ အနုဒ္ဓတော. အဿာတိ ဘဂဝတော. ဌာနေတိ တသ္မိံ တသ္မိံ ပစ္စဝေက္ခိတဗ္ဗသင်္ခါတေ ဩကာသေ. သာ သာ စ ဝိဟာရသမာပတ္တီတိ ခန္ဓဝသေန အာယတနာဒိဝသေန စ ပဝတ္တိတွာ တေသံ ဧကဒေသဘူတံ ဝေဒနံယေဝ ပရိဂ္ဂဟေတွာ တံ သမ္မသိတွာ အနုက္ကမေန သမာပန္နာ ဈာနသမာပတ္တိ ဖလသမာပတ္တိ စ. ဖလသမာပတ္တိ ဟိ တထာ သမ္မသိတွာ ပုနပ္ပုနံ သမာပဇ္ဇနဝသေန အတ္ထတော အဘိန္နာပိ အဓိဋ္ဌာနဘူတဓမ္မဘေဒေန ဘိန္နာ ဝိယ ဝုစ္စတိ၊ ယတော စတုဝီသတိကောဋိသတသဟဿဘေဒါ ဒေဝသိကံ ဝဠဉ္ဇနသမာပတ္တိယော အဋ္ဌကထာယံ ဝုတ္တာ. ကာမံ အညဓမ္မဝသေနပိ ဇာတာ ဧဝ၊ ဝေဒနာဝသေန ပနေတ္ထ အဘိနိဝေသော ကတော ဝေဒနာနုဘာဝေန ဇာတာ. ကသ္မာ ဧဝံ ဇာတာတိ? ဗုဒ္ဓါနံ ဉာဏပဒဿ အန္တရဝိဘာဂတ္တာ. တထာ ဟိ ဘဂဝါ သကလမ္ပိ အဍ္ဎမာသံ ဝေဒနာဝသေနေဝ သမ္မသနံ ပဝတ္တေတိ၊ တဒနုသာရေန စ တာ ဝိဟာရသမာပတ္တိယော သမာပဇ္ဇိ. တယိဒံ အစ္ဆရိယံ အနညသာဓာရဏံ ဘိက္ခူ ပဝေဒေန္တော သတ္ထာ – ‘‘ယေန သွာဟ’’န္တိအာဒိမဝေါစ.

အကုသလာဝါတိ ပါဏာတိပါတ-အဒိန္နာဒါန-ကာမေသုမိစ္ဆာစာရ-မုသာဝါဒ-ပိသုဏဝါစာသမ္ဖပ္ပလာပ-အဘိဇ္ဈာ-ဗျာပါဒဝသေန တံတံမိစ္ဆာဒဿနဝသေန စ အကုသလာ ဝေဒနာ ဧဝ ဟောတိ. ဗြဟ္မလောကာဒီသု ဥပ္ပဇ္ဇိတွာ တတ္ထ နိစ္စာ ဓုဝါ ဘဝိဿာမာတိ ဧဝံ ဒိဋ္ဌိံ ဥပနိဿာယာတိ ယောဇေတဗ္ဗံ. ဒေဝကုလာဒီသု ဒေဝပူဇတ္ထံ၊ သဗ္ဗဇနပရိဘောဂတ္ထံ ဝါ မာလာဝစ္ဆံ ရောပေန္တိ. ဝဓဗန္ဓနာဒီနီတိ အာဒိ-သဒ္ဒေန အဒိန္နာဒါန-မိစ္ဆာစာရ-မုသာဝါဒ-ပိသုဏဝါစာ-သမ္ဖပ္ပလာပါဒီနံ သင်္ဂဟော ဒဋ္ဌဗ္ဗော. ဒိဋ္ဌဓမ္မဝိပါကဿ အပစုရတ္တာ အပါကဋတ္တာ စ ‘‘ဘဝန္တရဂတာန’’န္တိ ဝုတ္တံ.

ဣတိ နေသန္တိ ဧတ္ထ ဣတိ-သဒ္ဒေါ အာဒိအတ္ထော၊ ပကာရတ္ထော ဝါ. တေန ယထာ ဖရုသဝါစာဝသေန၊ ဧဝံ တဒညေသမ္ပိ အကုသလကမ္မာနံ ဝသေန သမ္မာဒိဋ္ဌိပစ္စယာ အကုသလဝေဒနာပ္ပဝတ္တိ ယထာရဟံ နီဟရိတွာ ဝတ္တဗ္ဗာ. ဧသေဝ နယောတိ ဣမိနာ ယထာ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိပစ္စယာ သမ္မာဒိဋ္ဌိပစ္စယာ စ ကုသလာကုသလဝိပါကဝေဒနာ သဟဇာတကောဋိယာ ဥပနိဿယကောဋိယာ စ ဝသေန ယထာရဟံ ယောဇေတွာ ဒဿိတာ၊ ဧဝံ မိစ္ဆာသင်္ကပ္ပပစ္စယာဒီသုပိ ယထာရဟံ ယောဇေတွာ ဒဿေတဗ္ဗာတိ ဣမမတ္ထံ အတိဒိသတိ. ဆန္ဒပစ္စယာတိ ဧတ္ထ တဏှာဆန္ဒသဟိတော ကတ္တုကာမတာဆန္ဒော အဓိပ္ပေတောတိ အာဟ ‘‘ဆန္ဒပစ္စယာတိအာဒီသု ပန ဆန္ဒပစ္စယာ အဋ္ဌလောဘသဟဂတစိတ္တသမ္ပယုတ္တာ ဝေဒနာ ဝေဒိတဗ္ဗာ’’တိ. ဝိတက္ကပစ္စယာတိ ဧတ္ထ အပ္ပနာပ္ပတ္တောဝ ဝိတက္ကော အဓိပ္ပေတောတိ ဝုတ္တံ ‘‘ဝိတက္ကပစ္စယာ ပဌမဇ္ဈာနဝေဒနာဝါ’’တိ. ဝိတက္ကပစ္စယာ ပဌမဇ္ဈာနဝေဒနာယ ဂဟိတတ္တာ ‘‘ဌပေတွာ ပဌမဇ္ဈာန’’န္တိ. ဥပရိ တိဿော ရူပါဝစရာ၊ ဟေဋ္ဌာ တိဿော အရူပါဝစရာ ဧဝံ သေသာ ဆ သညာသမာပတ္တိဝေဒနာ.

တိဏ္ဏန္တိ ဆန္ဒဝိတက္ကသညာနံ. အဝူပသမေတိ ပဋိပက္ခေန အဝူပသမိတေ. တိဏ္ဏဉှိ တေသံ သဟဘာဝေန ပစ္စယတာ အဋ္ဌလောဘသဟဂတစိတ္တေသု ဧဝ. တတ္ထ ယံ ဝတ္တဗ္ဗံ တံ ဝုတ္တမေဝ. ဆန္ဒမတ္တဿာတိ တေသု တီသု ဆန္ဒမတ္တဿ. ဝူပသမေ ပဌမဇ္ဈာနဝေဒနာဝ အပ္ပနာပ္ပတ္တဿ အဓိပ္ပေတတ္တာ. ဆန္ဒဝိတက္ကာနံ ဝူပသမေ ဒုတိယဇ္ဈာနာဒိဝေဒနာ အဓိပ္ပေတာ သညာယ အဝူပသန္တတ္တာ. ဒုတိယဇ္ဈာနာဒိဝေဒနာဂဟဏေန ဟိ သဗ္ဗာ သညာသမာပတ္တိယော စ ဂဟိတာဝ ဟောန္တိ. တိဏ္ဏမ္ပိ ဝူပသမေတိ ဆန္ဒဝိတက္ကသညာနံ ဝူပသမေ နေဝသညာနာသညာယတနဝေဒနာ အဓိပ္ပေတာ. ဘဝဂ္ဂပ္ပတ္တသညာ ဟိ ဝူပသမန္တိ ဆန္ဒသင်္ကပ္ပါနံ အစ္စန္တသုခုမဘာဝပ္ပတ္တိယာ. ဟေဋ္ဌာ ‘‘သမ္မာဒိဋ္ဌိပစ္စယာ’’တိ ဧတ္ထ သမ္မာဒိဋ္ဌိဂ္ဂဟဏေန ဟေဋ္ဌိမမဂ္ဂသမ္မာဒိဋ္ဌိပိ ဂဟိတာဝ ဟောတီတိ အာဟ – ‘‘အပ္ပတ္တဿ ပတ္တိယာတိ အရဟတ္တဖလဿ ပတ္တတ္ထာယာ’’တိ. အထ ဝါ ဟေဋ္ဌိမမဂ္ဂါဓိဂမေန ဝိနာ အဂ္ဂမဂ္ဂေါ နတ္ထီတိ ဟေဋ္ဌိမမဂ္ဂါဓိဂမံ အတ္ထာပန္နံ ကတွာ ‘‘အရဟတ္တဖလဿ ပတ္တတ္ထာယာ’’တိ ဝုတ္တံ. အာယမေတိ ဖလေန မိဿိတော ဟောတိ ဧတေနာတိ အာယာမော၊ သမ္မာဝါယာမောတိ အာဟ ‘‘အတ္ထိ အာယာမန္တိ အတ္ထိ ဝီရိယ’’န္တိ. တဿ ဝီရိယာရမ္ဘဿာတိ အညာဓိဂမကာရဏဿ သမ္မာဝါယာမဿ ဝသေန. ပါဠိယံ ဌာန-သဒ္ဒေါ ကာရဏပရိယာယောတိ အာဟ – ‘‘အရဟတ္တဖလဿ ကာရဏေ’’တိ. တပ္ပစ္စယာတိ ဧတ္ထ တံ-သဒ္ဒေန ‘‘ဌာနေ’’တိ ဝုတ္တကာရဏမေဝ ပစ္စာမဋ္ဌန္တိ အာဟ – ‘‘အရဟတ္တဿ ဌာနပစ္စယာ’’တိ. စတုမဂ္ဂသဟဇာတာတိ ဧတေန ‘‘အရဟတ္တဖလဿ ပတ္တတ္ထာယာ’’တိ ဧတ္ထ ဟေဋ္ဌိမမဂ္ဂါနံ အတ္ထာပတ္တိဝသေန ဂဟိတဘာဝမေဝ ဇောတေတိ. ကေစိ ပန ‘‘စတုမဂ္ဂသဟဇာတာတိ ဝတွာ နိဗ္ဗတ္တိတလောကုတ္တရဝေဒနာတိ ဘူတကထနံ ဝိသေသနံ. နိဗ္ဗတ္တိတလောကုတ္တရဝေဒနာတိ ပဌမံ အပေက္ခိတဗ္ဗံ၊ ပစ္ဆာ စတုမဂ္ဂသဟဇာတာ’’တိ ဝဒန္တိ.

ပဌမဝိဟာရသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၂. ဒုတိယဝိဟာရသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၁၂. မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိ ဝူပသမတိ သဗ္ဗသော ပဟီယတိ ဧတေနာတိ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိဝူပသမော. ‘‘မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိဝူပသမော နာမ သမ္မာဒိဋ္ဌိ. ဘဝန္တရေ ဥပ္ပဇ္ဇန္တော အတိဒူရေတိ မညမာနော ဝိပါကဝေဒနံ န ဂဏှာတီ’’တိ အဋ္ဌကထာယံ ဝုတ္တံ. ‘‘ဣမိနာ နယေနာ’’တိ အတိဒိသိတွာပိ တမတ္ထံ ပါကဋတရံ ကာတုံ ‘‘ယဿ ယဿာ’’တိအာဒိံ ဝတွာ ဧဝ သာမညဝသေန ဝုတ္တမတ္ထံ ပစ္ဆိမေသု တီသု ပဒေသု သရူပတောဝ ဒဿေတုံ ‘‘ဆန္ဒဝူပသမပစ္စယာ’’တိအာဒိမာဟ၊ တံ သုဝိညေယျမေဝ. ဝုတ္တတ္ထာနေဝ အနန္တရသုတ္တေ.

ဒုတိယဝိဟာရသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၃-၇. သေက္ခသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ

၁၃-၁၇. တိဿန္နမ္ပိ သိက္ခာနံ သိက္ခနံ သီလံ ဧတဿာတိ သိက္ခနသီလော. သိက္ခတီတိပိ ဝါ သေက္ခော. ဝုတ္တဉှေတံ ‘‘သိက္ခတီတိ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ တသ္မာ သေက္ခောတိ ဝုစ္စတိ. ကိဉ္စ သိက္ခတိ? အဓိသီလမ္ပိ သိက္ခတီ’’တိအာဒိ (အ. နိ. ၃.၈၆). တီဟိ ဖလေဟိ ဟေဋ္ဌာ. သာပိ စတုတ္ထမဂ္ဂေန သဒ္ဓိံ ဥပ္ပန္နသိက္ခာပိ. မဂ္ဂက္ခဏေ ဟိ သိက္ခာကိစ္စံ န နိဋ္ဌိတံ ဝိပ္ပကတဘာဝတော၊ ဖလက္ခဏေ ပန နိဋ္ဌိတံ နာမ. ဥတ္တာနတ္ထာနေဝ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တနယတ္တာ.

သေက္ခသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

ဝိဟာရဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.