၁၉. အာသီဝိသဝဂ္ဂေါ

၁. အာသီဝိသောပမသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၂၃၈. ယေ ဘိက္ခူ တဒါ ဘဂဝန္တံ ပရိဝါရေတွာ နိသိန္နာ၊ တေသု ကေစိ ဧကဝိဟာရိနော၊ ကေစိ အတ္တဒုတိယာ၊ ကေစိ အတ္တတတိယာ၊ ကေစိ အတ္တစတုတ္ထာ၊ ကေစိ အတ္တပဉ္စမာ ဟုတွာ အရညာယတနေသု ဝိဟရန္တီတိ ဝုတ္တံ – ‘‘ဧကစာရိက။ပေ။ ပဉ္စစာရိကေ’’တိ. သမာနဇ္ဈာသယတာ သဘာဂဝုတ္တိနော. ကမ္မဋ္ဌာနာနုယုဉ္ဇနဿ ကာရကေ. တတော ဧဝ တတ္ထ ယုတ္တပယုတ္တေ. ပုဂ္ဂလဇ္ဈာသယေန ကာရဏဘူတေန. ပစ္စယဘူတန္တိ အပဿယဘူတံ. ‘‘သေယျထာပိ၊ ဘိက္ခဝေ’’တိ အာရဘိတွာ ယာဝ ‘‘တိဏ္ဏော ပါရင်္ဂတော ထလေ တိဋ္ဌတိ ဗြာဟ္မဏော’’တိ အယံ မာတိကာနိက္ခေပေါ. တေသံ မာတိကာယ ဝိတ္ထာရဘာဇနံ. ဝါသနာ ဘဝိဿတီတိ ဝါသနာဝဟံ ဘဝိဿတိ. သိနေရုံ ဥက္ခိပန္တော ဝိယာတိအာဒိ ဣမိဿာ ဒေသနာယ အနညသာဓာရဏတာယ သုဒုက္ကရဘာဝဒဿနံ.

မဉ္စဋ္ဌေသု မဉ္စသမညာ ဝိယ မုခဋ္ဌံ ဝိသံ ‘‘မုခ’’န္တိ အဓိပ္ပေတံ. သုက္ခကဋ္ဌသဒိသဘာဝါပါဒနတော ‘‘ကဋ္ဌ’’န္တိ ဝုစ္စတီတိ ကဋ္ဌံ မုခံ ဧတဿာတိ ကဋ္ဌမုခေါ၊ ဒံသနာဒိနာ ကဋ္ဌသဒိသဘာဝကရော သပ္ပေါ. အထ ဝါ ကဋ္ဌသဒိသဘာဝါပါဒနတော ကဋ္ဌံ ဝိသံ ဝါ မုခေ ဧတဿာတိ ကဋ္ဌမုခေါ. ဣမိနာ နယေန သေသပဒေသုပိ အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော. ဣမေ စတ္တာရောတိ ဣမေ ဝိသကိစ္စဘေဒေန စတ္တာရော. ဣဒါနိ တံ နေသံ ဝိသကိစ္စဘေဒံ ဒဿေတုံ ‘‘တေသူ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. အယသူလသမပ္ပိတံ ဝိယာတိ အဗ္ဘန္တရေ အယသူလံ အနုပ္ပဝေသိတံ ဝိယ. ပက္ကပူတိပနသံ ဝိယာတိ ပစ္စိတွာ ကာလာတိက္ကမေ ကုထိတပနသဖလံ ဝိယ. စင်္ဂဝါရေတိ ရဇကာနံ ခါရပရိဿာဝနေ သုရာပရိဿာဝနေ ဝါ. အနဝသေသံ ဆိဇ္ဇနေန အသနိပါတဋ္ဌာနံ ဝိယ. မဟာနိခါဒနေနာတိ မဟန္တေန နိခါဒနေန.

ဝိသဝေဂဝိကာရေနာတိ ဝိသဝေဂဂတေန ဝိကာရေန. ဝါတေနာတိ တဿ သပ္ပဿ သရီရံ ဖုသိတွာ ဥဂ္ဂတဝါတေန. နာသဝါတေ ပန ဝတ္တဗ္ဗမေဝ နတ္ထိ. ပုဂ္ဂလပဏ္ဏတ္တိဝသေနာတိ တေသံယေဝ သောဠသန္နံ သပ္ပါနံ အာဂတဝိသောတိအာဒိပုဂ္ဂလနာမဿ ဝသေန စတုသဋ္ဌိ ဟောန္တိ ပစ္စေကံ စတုဗ္ဗိဓဘာဝတော. အာဂတဝိသောတိ အာဂစ္ဆဝိသော၊ သီဃတရံ အဘိရုဟနဝိသောတိ အတ္ထော. ဃောရဝိသောတိ ကက္ခဠဝိသော၊ ဒုတ္တိကိစ္ဆဝိသော. အယံ သီတဥဒကံ ဝိယ ဟောတိ ဂါဠှဒုဗ္ဗိနိမ္မောစယဘာဝေန. ဥဒကသပ္ပေါ ဟိ ဃောရဝိသော ဟောတိ ယေဝါတိ ဝုတ္တံ – ‘‘ဥဒကသပ္ပါဒီနံ ဝိသံ ဝိယာ’’တိ. ပညာယတီတိ ဂဏ္ဍပိဠကာဒိဝသေန ပညာယတိ. အနေဠကသပ္ပေါ နာမ မဟာအာသီဝိသော. နီလသပ္ပေါ နာမ သာခဝဏ္ဏော ရုက္ခဂ္ဂါဒီသု ဝိစရဏကသပ္ပေါ. ဣမိနာ ဥပါယေနာတိ ယောယံ ကဋ္ဌမုခေသု ဒဋ္ဌဝိသာနံယေဝ ‘‘အာဂတဝိသော နော ဃောရဝိသော’’တိအာဒိနာ စတုဗ္ဗိဓဘာဝေါ ဝုတ္တော၊ ဣမိနာ ဥပါယေန. ကဋ္ဌမုခေ ဒဋ္ဌဝိသာဒယောတိ ကဋ္ဌမုခေသု ဒဋ္ဌဝိသော၊ ဖုဋ္ဌဝိသော၊ ဝါတဝိဘောတိ တယော၊ ပူတိမုခါဒီသု စ ဒဋ္ဌဝိသာဒယော စတ္တာရော စတ္တာရော ဝေဒိတဗ္ဗော.

ဧကေကန္တိ စတုသဋ္ဌိယော ဧကေကံ. စတုဓာတိ အဏ္ဍဇာဒိဝိဘာဂေန စတုဓာ ဝိဘဇိတွာ. ဆပဏ္ဏာသာနီတိ ဆပဏ္ဏာသာဓိကာနိ. ဂတမဂ္ဂဿာတိ ယထာဝုတ္တသင်္ချာဂတမဂ္ဂဿ ပဋိလောမတော သံခိပ္ပမာနာ အနုက္ကမေန စတ္တာရောဝ ဟောန္တိ. ကုလဝသေနာတိ ကဋ္ဌမုခါဒိဇာတိဝသေန.

သကလကာယေ အာသိဉ္စိတွာ ဝိယ ဌပိတဝိသာတိ ဟိ တေသံ ဖုဋ္ဌဝိသတာ၊ ဝါတဝိသတာ ဝုစ္စတိ. ဧဝန္တိ ‘‘အာသိတ္တဝိသာ’’တိအာဒိနာ. ဧတ္ထာတိ အာသီဝိသသဒ္ဒေ ဝစနတ္ထော နိရုတ္တိနယေန ဝေဒိတဗ္ဗော. ဥဂ္ဂတတေဇာတိ ဥဒဂ္ဂတေဇာ၊ အတ္တနော ဝိသတေဇေန နေသံ ကုရူရဒဗ္ဗတာ ဝါ. ဒုန္နိမ္မဒ္ဒနဝိသာတိ မန္တာဂဒေဟိ အနိမ္မဒ္ဒနီယဝိသာ. စတ္တာရော အာသီဝိသာတိ ဧတ္ထ ဣတိ-သဒ္ဒေါ အာဒိအတ္ထော. တေနေတ္ထ အဝသေသပါဠိံ သင်္ဂဏှာတိ.

အာသီဝိသေသူတိ ဣမေ အာသီဝိသာ ဒဋ္ဌဝိသာ ဧဝါတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ. သရီရဋ္ဌကေသုယေဝါတိ တေန ပုရိသေန တေသံ ကဿစိ အနိဋ္ဌဿ အကတတ္တာ အာယုသေသဿ စ ဝိဇ္ဇမာနတ္တာ နံ န ဒံသိံသူတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ပုစ္ဆိ ယထာဘူတံ ပဝေဒေတုကာမော. ဒုရုပဋ္ဌာဟာတိ ဒုရုပဋ္ဌာနာ. သောတ္ထိမဂ္ဂေါတိ သောတ္ထိဘာဝဿ ဥပါယော.

အန္တရစရောတိ အန္တရံ စရော သုခသတ္တု ဝိဿာသဃာတီ. တေနာဟ ‘‘ဝဓကော’’တိ. ဣဒါနိ တာသံ ပေသနေ ကာရဏံ ဒဿေတုံ ‘‘ပဌမ’’န္တိအာဒိ ဝုတ္တံ. အဘိမုခဂတံ ဝိယ အဘိမုခဂတံ. ဤဒိသီပိ ဟိ ဝစောယုတ္တိ လောကေ နိရူပီယတိ သန္တိယံ ပုရိသံ ဌပေတီတိ ဝိယ. တသ္မာ အဘိမုခဂတန္တိ အဘိမုခံ တေန သမ္ပတ္တန္တိ အတ္ထော. ဝင်္ကသဏ္ဌာနံ ဖလကံ ရုက္ခမူလေ အာဂတာဂတာနံ နိသီဒနတ္ထာယ အတ္ထတံ.

အရိတ္တဟတ္ထော ပုရိသော သန္တာရေတိ ဧတာယာတိ သန္တာရဏီ. ဩရိမတီရတော ဥတ္တရဏာယ သေတု ဥတ္တရသေတု. ဧကေန ဒွီဟိ ဝါ ဂန္တဗ္ဗော ရုက္ခမယော သေတု ရုက္ခသေတု. ဇင်္ဃသတ္ထေန ဂမနယောဂ္ဂေါ သေတု ဇင်္ဃသေတု. သကဋေန ဂန္တုံ သက္ကုဏေယျော သကဋသေတု. န ခေါ ဧသ ဗြာဟ္မဏော ပရမတ္ထတော. တဒတ္ထော ပန ဧကဒေသေန သမ္ဘဝတီတိ တထာ ဝုတ္တန္တိ ဒဿေန္တော ‘‘ဧတ္တကာနံ ပစ္စတ္ထိကာနံ ဗာဟိတတ္တာ’’တိ အာဟ. ဒေသနန္တိ ဥဒ္ဒေသဒေသနံ. ဝိနိဝတ္တေန္တောတိ ပဋိသံဟရန္တော. န လဒ္ဓေါ ဝတာသီတိ န လဒ္ဓေါ ဝတ အာသိ.

ရာဇာ ဝိယ ကမ္မံ သတ္တေသု ဣဿရိယဿ ဝတ္တာပနတော. ရာဇာ။ပေ။ ပုထုဇ္ဇနော ဝဋ္ဋဒုက္ခသင်္ခါတာပရာဓတာယ. ဉာဏပလာယနေနာတိ မဟာဘူတေဟိ နိဗ္ဗိန္ဒိတွာ ဝိရဇ္ဇိတွာ ဝိမုစ္စိတုကာမတာဝသေန ဥပ္ပန္နဉာဏပလာယနေ မဂ္ဂါဓိဂမသိဒ္ဓေနေဝ ဉာဏပလာယနေန. ဧဝဉှေတ္ထ ဥပမာသံသန္ဒနံ မတ္ထကံ ပါပိတမေဝ ဟောတိ.

ယထေဝ ဟီတိအာဒိနာ ဧကဒေသနာသမုဒါယဿ နိဒဿနံ အာရဒ္ဓံ. ယထာဝုတ္တဝစနံ အဋ္ဌကထာစရိယာနံ ဝစနေန သမတ္ထေတိ ‘‘ပတ္ထဒ္ဓေါ ဘဝတီ’’တိအာဒိနာ. တတ္ထ ကဋ္ဌမုခေန ဝါတိ ဝါ-သဒ္ဒေါ ဥပမတ္ထော. ယထာ ကဋ္ဌမုခေန သပ္ပေန ဒဋ္ဌော ပတ္ထဒ္ဓေါ ဟောတိ၊ ဧဝံ ပထဝီဓာတုပ္ပကောပေန သော ကာယော ကဋ္ဌမုခေဝ ဟောတိ၊ ကဋ္ဌမုခဂတော ဝိယ ပတ္ထဒ္ဓေါ ဟောတီတိ အတ္ထော. အထ ဝါ ဝါ-သဒ္ဒေါ အဝဓာရဏတ္ထော. သော ‘‘ပထဝီဓာတုပကောပေန ဝါ’’တိ ဧဝံ အာနေတွာ သမ္ဗန္ဓိတဗ္ဗော. အယဉှေတ္ထ အတ္ထော – ကဋ္ဌမုခေန ဒဋ္ဌောပိ ကာယော ပထဝီဓာတုပ္ပကောပေနေဝ ပတ္ထဒ္ဓေါ ဟောတိ၊ တသ္မာ ပထဝီဓာတုယာ အဝိယုတ္တော သော ကာယော သဗ္ဗဒါ ကဋ္ဌမုခဂတော ဝိယ ဟောတီတိ. ဝါ-သဒ္ဒေါ ဝါ အနိယမတ္ထော. တတြာယမတ္ထော – ကဋ္ဌမုခေန ဒဋ္ဌော ကာယော ပတ္ထဒ္ဓေါ ဟောတိ ဝါ၊ န ဝါ မန္တာဂဒဝသေန. ပထဝီဓာတုပ္ပကောပေန ပန မန္တာဂဒရဟိတော သော ကာယော ကဋ္ဌမုခဂတော ဝိယ ဟောတိ ဧကန္တပတ္ထဒ္ဓေါတိ. တတ္ထ ကာယောတိ ပကတိကာယော. ပူတိကောတိ ကုထိတော. သန္တတ္တောတိ သဗ္ဗသော တတ္တော မဟာဒါဟပ္ပတ္တော. သဉ္ဆိန္နောတိ သဗ္ဗသော ဆိန္နော စုဏ္ဏဝိစုဏ္ဏဘူတော. ယဒါ ကာယော ပတ္ထဒ္ဓါဒိဘာဝပ္ပတ္တော ဟောတိ၊ တဒါ ပုရိသော ကဋ္ဌမုခါဒိသပ္ပဿ မုခေ ဝတ္တမာနော ဝိယ ဟောတီတိ အတ္ထော.

ဝိသေသတောတိ ကဋ္ဌမုခါဒိဝိသေသတော စ ပထဝီအာဒိဝိသေသတော စ. အနတ္ထဂ္ဂဟဏတောတိအာဒိ အစေတနေသုပိ ဘူတေသု သစေတနေသု ဝိယ အနတ္ထာဒီနံ ပစ္စက္ခတာယ နိဗ္ဗေဒဇနနတ္ထံ အာရဒ္ဓံ. တတ္ထ အာသယတောတိ ပဝတ္တိဋ္ဌာနတော. ဧတေသန္တိ မဟာဘူတာနံ. သဒိသတာတိ ဝမ္မိကာသယသုသိရဂဟနသင်္ကာရဋ္ဌာနာသယတာယ စ သဒိသတာ.

ပစ္စတ္တလက္ခဏဝသေနာတိ ဝိသုံ ဝိသုံ လက္ခဏဝသေန. ပထဝီအာဒီနံ ကက္ခဠဘာဝါဒိ၊ တံသမင်္ဂိနော ပုဂ္ဂလဿ ကက္ခဠဘာဝါပါဒနာဒိနာ ဝိကာရုပ္ပါဒနတော ဝိသဝေဂဝိကာရတော သဒိသတာ ဝေဒိတဗ္ဗာ.

အနတ္ထာတိ ဗျသနာ. ဗျာဓိန္တိ ကုဋ္ဌာဒိဗျာဓိံ. ဘဝေ ဇာတာဘိနန္ဒိနောတိ ဘဝေသု ဇာတိယာ အဘိနန္ဒနသီလာ. ပဉ္စဝေါကာရေ ဟိ ဇာတိယာ အဘိနန္ဒနာ နာမ မဟာဘူတာဘိနန္ဒနာ ဧဝ.

ဒုရုပဋ္ဌာနတရာနီတိ ဒုပ္ပဋိကာရတရာနိ. ဒုရာသဒါတိ ဒုရုပသင်္ကမနာ. ‘‘ဥပဋ္ဌာမီ’’တိ ဥပသင်္ကမိတုံ န သက္ကောန္တိ. ပရိဇာနာမ ကမ္မနာမာနိ၊ ဥပကာရာ နာမ နတ္ထိ. အနန္တဒေါသူပဒ္ဒဝတောတိ အပရိမာဏဒေါသူပဒ္ဒဝဟေတုတော. ဧကပက္ခလန္တိ ဧကဒုက္ခံ.

ရူပက္ခန္ဓော ဘိဇ္ဇမာနော စတ္တာရော အရူပက္ခန္ဓေ ဂဟေတွာဝ ဘိဇ္ဇတိ အရူပက္ခန္ဓာနံ ဧကနိရောဓတ္တာ. ဝတ္ထုရူပမ္ပိ ဂဟေတွာဝ ဘိဇ္ဇန္တိ ပဉ္စဝေါကာရေ အရူပက္ခန္ဓေသု ဘိန္နေသု ရူပက္ခန္ဓဿ အဝဋ္ဌာနာဘာဝတော. ဧတ္တာဝတာတိ လောဘုပ္ပါဒနမတ္တေန. ပညာ နာမ အတ္တဘာဝေ ဥတ္တမင်္ဂံ ပညုတ္တရတ္တာ ကုသလဓမ္မာနံ၊ သတိ စ ကိလေသုပ္ပတ္တိယံ ပညာယ အနုပ္ပဇ္ဇနတော ဝုတ္တံ – ‘‘ဧတ္တာဝတာ ပညာသီသံ ပတိတံ နာမ ဟောတီ’’တိ. ယောနိယော ဥပနေတိ တဒုပဂဿ ကမ္မပစ္စယဿ ဘာဝေ. ‘‘ဇာတိဘယံ၊ ဇရာဘယံ၊ မရဏဘယံ၊ စောရဘယ’’န္တိအာဒိနာ အာဂတာနိ ပဉ္စဝီသတိ မဟာဘယာနိ၊ ‘‘ဟတ္ထမ္ပိ ဆိန္ဒတီ’’တိအာဒိနာ အာဂတာနိ ဒွတ္တိံသ ကမ္မကာရဏာနိ အာဂတာနေဝ ဟောန္တိ ကာရဏဿ သမဝဋ္ဌိတတ္တာ. နန္ဒီရာဂေါ သင်္ခါရက္ခန္ဓောတိ သင်္ခါရက္ခန္ဓပရိယာပန္နတ္တာ ဝုတ္တံ.

ပါဠိယံယေဝ အာဂတာ ‘‘စက္ခုတော စေပိ နံ၊ ဘိက္ခဝေ’’တိအာဒိနာ. ကိဉ္စိ အလဘိတွာတိ တသ္မိံ သုညဂါမေ စောရာနံ ဂယှူပဂဿ အလာဘဝစနေနေဝ တဿ ပုရိသဿ အတ္တနော ပဋိသရဏဿ အလာဘော ဝုတ္တော ဧဝ ဟောတီတိ န ဥဒ္ဓဋော၊ ပုရိသဋ္ဌာနိယော ဘိက္ခု၊ စောရာ ပန ဗာဟိရာယတနဋ္ဌာနိယာ. အဘိနိဝိသိတွာတိ ဝိပဿနာဘိနိဝေသံ ကတွာ. အဇ္ဈတ္တိကာယတနဝသေန ဒေသနာယ အာဂတတ္တာ ဝုတ္တံ ‘‘ဥပါဒါရူပကမ္မဋ္ဌာနဝသေနာ’’တိ.

ဗာဟိရာနန္တိ ဗာဟိရာယတနာနံ. ပဉ္စ ကိစ္စာနီတိ စောရေဟိ တဒါ ကာတဗ္ဗာနိ ပဉ္စ ကိစ္စာနိ. ဟတ္ထသာရန္တိ အတ္တနော သန္တကေ ဟတ္ထေဟိ ဂဟေတဗ္ဗသာရဘဏ္ဍံ. ပါတနာဒိဝသေန ဟတ္ထပရာမာသံ ကရောန္တိ. ပဟာရဌာနေတိ ပဟဋဋ္ဌာနေ. ဌာနသော တသ္မိံ ဧဝ ခဏေတိ ဝဒန္တိ. အတ္တနော သုခါဝဟံ ကုသလဓမ္မံ ပဟာယ ဒုက္ခာဝဟေန အကုသလေန သမင်္ဂိတာ သုခါဝဟံ ဘဏ္ဍံ ပဟာယ ဗဟိ နိက္ခမနံ ဝိယာတိ ဝုတ္တံ သုခနိဿယတ္တာ တဿ. ဟတ္ထပရာ။ပေ။ အာပဇ္ဇနကာလော ဂုဏသရီရဿ တဒါ ပမာဒေန ဗာဓိတတ္တာ. ပဟာရ။ပေ။ ကာလော တတော ဒဠှတရံ ဂုဏသရီရဿ ဗာဓိတတ္တာ. ပဟာရံ။ပေ။ အဿမဏကာလော ဂုဏသရီရဿ မရဏပ္ပတ္တိသဒိသတ္တာ. အဝသေသဇနဿ ဒါသပရိဘောဂေန ပရိဘုဉ္ဇိတဗ္ဗတာ အညထတ္တပ္ပတ္တိဂိဟိဘာဝါပတ္တိယာ နိဒဿနဘာဝေန ဝုတ္တာ. ယံ ‘‘ဆသု ဒွါရေသု အာရမ္မဏေ အာပါထဂတေ’’တိ ဝုတ္တံ၊ တမေဝ အာရမ္မဏံ နိဿာယ သမ္ပရာယိကော ဒုက္ခက္ခန္ဓော ဝေဒိတဗ္ဗောတိ ယောဇနာ.

ရူပါဒီနီတိ ရူပသဒ္ဒဂန္ဓရသာနိ. တေသန္တိ ယထာဝုတ္တဘူတုပါဒါရူပါနံ. လဟုတာဒိဝသေနာတိ တေသံ လဟုတာဒိဝသေန. ဒုရုတ္တရဏဋ္ဌောတိ ဥတ္တရိတုံ အသက္ကုဏေယျဘာဝေါ ဩဃဋ္ဌော. ဝုတ္တနယေနာတိ ‘‘သမ္ပယုတ္တာ ဝေဒနာ ဝေဒနာက္ခန္ဓော’’တိအာဒိနာ ဝုတ္တနယေန. စတုမဟာဘူတာဒီဟီတိ အာဒိသဒ္ဒေန ဥပါဒါနက္ခန္ဓာဒီနံ ဂဟဏံ. စိတ္တကိရိယဒဿနတ္ထန္တိ စိတ္တပယောဂဒဿနတ္ထံ. ဝုတ္တဝါယာမမေဝါတိ ‘‘သမ္မာဝါယာမော’’တိ ယော အရိယမဂ္ဂေ ဝုတ္တော. ဘဒ္ဒေကရတ္တာဒီနီတိ ‘‘အဇ္ဇေဝ ကိစ္စံ အာတပ္ပ’’န္တိအာဒိနာ (မ. နိ. ၃.၂၇၂၊ ၂၇၅၊ ၂၇၆) ဝုတ္တာနိ ဘဒ္ဒေကရတ္တသုတ္တာဒီနိ.

ကုဏ္ဌပါဒေါတိ ဆိန္နပါဒေါဝ ဟုတွာ ဂတိဝိကလော. မာနသံ ဗန္ဓတီတိ တသ္မိံ စိတ္တေ ကိစ္စံ နိဗန္ဓတိ. ‘‘အယံ အရိယမဂ္ဂေါ မယှံ ဩဃုတ္တရနုပါယော’’တိ တတ္ထ စိတ္တဿ သန္နိဋ္ဌာနံ ပုန တတ္ထ ပဝတ္တနံ ဝီရိယာရမ္ဘော စိတ္တဗန္ဓနံ.

တဿ နာမရူပဿ ဣမေ နန္ဒီရာဂါဒယော တဏှာဝိဇ္ဇာဒယောတိ ကတွာ ပစ္စယော ဓမ္မာယတနေကဒေသော. အရိယမဂ္ဂနိဗ္ဗာနတဏှာဝဇ္ဇော ဣဓ ဓမ္မာယတနေကဒေသောတိ စ. သောဠသဟာကာရေဟီတိ ပီဠနာဒီဟိ သောဠသဟိ အာကာရေဟိ. သတိပဋ္ဌာနဝိဘင်္ဂေ အာဂတနယေန သဋ္ဌိနယသဟဿေဟိ. ဒေသနာပရိယောသာနေ။ပေ။ ပတိဋ္ဌဟိံသူတိ ဝိပဉ္စိတညူ ဧဝေတ္ထ ဂဟဏဝသေန အဓိဂတဝိသေသာ ပရိစ္ဆိန္ဒိတာ. တေ ဟိ တဒါ ဓမ္မပဋိဂ္ဂါဟကဘာဝေန သတ္ထု သန္တိကေ သန္နိသိန္နာ. ဥဂ္ဃဋိတညူနံ ပန နေယျာနဉ္စ ဝိသေသာဓိဂမော အဋ္ဌကထာယံ န ရုဠှောတိ ဣဓ န ဂဟိတောတိ.

အာသီဝိသောပမသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၂. ရထောပမသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၂၃၉. သုသံဝုတိန္ဒြိယဿ ဘောဇနေ မတ္တညုနော သတဿ သမ္ပဇာနဿ ဝိဟရတော ကိလေသနိမိတ္တံ ဒုက္ခံ အနဝသရန္တိ သုခသောမနဿဗဟုလတာ ဝုတ္တာ. ယဝတိ တေန ဖလံ မိဿိတံ ဝိယ ဟောတီတိ ယောနိ၊ ဧကန္တိကံ ကာရဏံ. အဿာတိ ဘိက္ခုနော. ပရိပုဏ္ဏန္တိ အဝိကလံ. အနဝသေသံ အာသဝေ ခေပေတီတိ အာသဝက္ခယော၊ အဂ္ဂမဂ္ဂေါ. ယံ ယန္တိ ဒန္ဓံ မဇ္ဈံ ဇဝေါတိ ဇဝါဒီသု ယံ ယံ ဂမနံ. ရက္ခဏတ္ထာယာတိ ကိလေသစောရေဟိ ရက္ခဏတ္ထာယ. ဝေဂနိဂ္ဂဟဏတ္ထာယာတိ ကိလေသဟေတုကဿ ဣန္ဒြိယဝေဂဿ နိဂ္ဂဏှနတ္ထာယ. နိဗ္ဗိသေဝနတ္ထာယာတိ ဝိသေဝနဿ ဝိပ္ဖန္ဒိတဿ နိရောဓနာယ. ကိလေသူပသမတ္ထာယာတိ ကိလေသာနံ ဥပရူပရိ သမနတ္ထာယ ဝူပသမနတ္ထာယ.

သမဏရတိ နာမ သမထဝိပဿနာမဂ္ဂဖလသုခါနိ. ဒန္တာနမ္ပိ သိန္ဓဝါနံ သာရထိနော ပယောဂေန သိယာ ကာစိ ဝိသေဝနမတ္တာတိ တဒဘာဝံ ဒဿေန္တော ‘‘နိဗ္ဗိသေဝနေ ကတွာ ပေသေန္တော’’တိ ဝုတ္တံ. ဉာဏံ ဂစ္ဆတီတိ အသင်္ဂမနံ ပဝတ္တတိ ပဂေဝ ဣန္ဒြိယဘာဝနာယ ကတတ္တာ၊ ကိလေသနိဂ္ဂဟဿ သုခေနေဝ သိဒ္ဓတ္တာ. ဒါယကဿ အဇ္ဈာသယော ဝသော ဥဠာရော လာမကော. ဒေယျဓမ္မဿ ပမာဏံ ဝသော အပ္ပကံ ဗဟုကဉ္စ.

မဟာမဏ္ဍပဋ္ဌာနံ နာမ လောဟပါသာဒဿ ပုရတော ဧဝ မဟာဘိက္ခုသံဃဿ သန္နိပါတကာလေ တေသံ ပဟောနကဝသေန မဟာမဏ္ဍပဿ ကတ္တဗ္ဗဋ္ဌာနံ. ဂဟဏမာနန္တိ ပရိဝိသဂဟဏဘာဇနံ.

ပကတိယာ ဘတ္တကာရကိစ္စေ အဓိဂတော ဥပဋ္ဌာကုပါသကော. မုဒုသမခရသညိတေဟိ၊ ဒဟနပစနဘဇ္ဇနသညိတေဟိ ဝါ တီဟိ ပါကေဟိ.

ပရိသောဓေတွာတိ ရညော အနုစ္ဆဝိကဘာဝံ ပရိသောဓေတွာ. ဘူမိယံ ဆဍ္ဍေသိ ‘‘ဘိက္ခူနံ အဒတွာ မယာ မုခေ ပက္ခိတ္တ’’န္တိ. မုခေန ဂဏှိ တဿ နိဒ္ဒေါသဘာဝံ ဒဿေတုံ. မတ္တံ ဇာနာပေတုံ ပမဇ္ဇိ. ‘‘တွံ ကုတော အာဂတော’’တိ ပုစ္ဆနေ ပမာဒံ အာပဇ္ဇိ. အနုဘာဂေါတိ အဝသိဋ္ဌဘာဂေါ. ဣဒမတ္ထိယန္တိ ဣဒံ ပယောဇနံ. ဣတရန္တိ ပါဠိယံ အနာဂတမ္ပိ အာဟာရေ ပမာဏဇာနနံ.

သယနံ သေယျာ၊ ကာမဘောဂီနံ သေယျာ ကာမဘောဂိသေယျာ. ဒက္ခိဏပဿေန သယာနော နာမ နတ္ထိ ဒက္ခိဏဟတ္ထေန ကာတဗ္ဗကိစ္စကရဏတော. တေဇုဿဒတ္တာတိ ဣဒံ အနုတြာသဿေဝ သီဟဿ သယနန္တိ ဒဿေတုံ ဝုတ္တံ. ဒွေ ပုရိမပါဒေ ဧကသ္မိံ၊ ပစ္ဆိမပါဒေ ဧကသ္မိံ ဌာနေ ဌပေတွာတိ ဟိ ဣဒံ ပါဒါနံ အဝိက္ခိတ္တဘာဝကရဏဒဿနံ.

စတုတ္ထဇ္ဈာနသေယျာတိ စတုတ္ထဇ္ဈာနိကံ ဖလသမာပတ္တိံ ဝဒတိ. ယေဘုယျေန ဟိ တထာဂတာ ဖလသမာပတ္တိံ သမာပဇ္ဇိတွာဝ သယန္တိ. သာ စ နေသံ စတုတ္ထဇ္ဈာနတော ဝုဋ္ဌာယ၊ ကိလေသပရိနိဗ္ဗာနဿ စ ကတတ္တာတိ ဝဒန္တိ. ဣဓ သီဟသေယျာ အာဂတာ ပါဒံ အစ္စာဓာယ ပုဗ္ဗေနာပရံ အဇဟိတသံလက္ခဏာ သေယျာတိ ကတွာ. တေနာဟ ‘‘အယံ ဟီ’’တိအာဒိ. ဧဝန္တိ ‘‘ဒက္ခိဏေန ပဿေနာ’’တိအာဒိနာ ဝုတ္တာကာရေန သေယျံ ကပ္ပေတိ.

ကထံ နိဒ္ဒါယန္တော သတော သမ္ပဇာနော ဟောတိ? ဘဝင်္ဂစိတ္တေန ဟိ နိဒ္ဒူပဂမနန္တိ အဓိပ္ပါယော. အပ္ပဟာနေနာတိ တဒဓိမုတ္တတာယ တဒပ္ပဟာနံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. တထာ တေသု နိဒ္ဒေါက္ကမနဿ အာဒိပရိယောသာနေသု အဇဟိတသတိသမ္ပဇညံ ဟောတိ. တေနာဟ – ‘‘နိဒ္ဒံ ဩက္ကမန္တောပိ သတော သမ္ပဇာနော ဟောတီ’’တိ. ဧတံ ပနာတိ ‘‘နိဒ္ဒံ ဩက္ကမန္တောပိ သတော သမ္ပဇာနော ဟောတီ’’တိ ဝုတ္တနယံ ဝဒတိ. ဉာဏဓာတုကန္တိ န ရောစယိံသူတိ နိဒ္ဒေါက္ကမနေပိ ဇာဂရဏေ ပဝတ္တဉာဏသဘာဝမေဝါတိ န ရောစယိံသု ပေါရာဏာ. နိရန္တရံ ဘဝင်္ဂစိတ္တေသု ဝတ္တမာနေသု သတိသမ္ပဇညာသမ္ဘဝေါတိ အဓိပ္ပါယော. ပုရိမသ္မိဉှိ နယေ သတိသမ္ပဇညဿ အသံဝရော၊ န ဘဝင်္ဂဿ. ဣန္ဒြိယသံဝရော၊ ဘောဇနေ မတ္တညုတာ၊ ဇာဂရိယာနုယောဂေါတိ ဣမေဟိ တိဝင်္ဂိကာ၊ နိမိတ္တာနုဗျဉ္ဇနပရိဝဇ္ဇနာဒိ သဗ္ဗံ ဝိပဿနာပက္ခိကမေဝါတိ အဓိပ္ပါယော.

တာနေဝါတိ ဝိပဿနာက္ခဏေ ပဝတ္တာနိ ဣန္ဒြိယာဒီနိ. ယာဝ အရဟတ္တာ ဒေသနာ ဝိတ္ထာရတော ကထေတဗ္ဗာ. ပါဠိယံ ပန ‘‘ယောနိ စဿ အာရဒ္ဓါ ဟောတိ အာသဝါနံ ခယာယာ’’တိ သင်္ခေပေန ကထိတာ.

ရထောပမသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၃. ကုမ္မောပမသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၂၄၀. အဋ္ဌိကုမ္မောတိ ပိဋ္ဌိယံ တိခိဏဋ္ဌိကော ကုမ္မော. တန္တိဗန္ဓောတိ ဗျာဝဋော. သမုဂ္ဂေ ဝိယ အတ္တနော ကပါလေ ပက္ခိပိတွာ. သမောဒဟန္တော သမ္မာ ဩဒဟန္တော အဇ္ဈတ္တမေဝ ဒဟန္တော. အာရမ္မဏကပါလေတိ အာရမ္မဏကဋာဟေ. သမောဒဟန္တောတိ ဒိဋ္ဌမတ္တဿေဝ စ ဂဟဏတော မနောဝိတက္ကေ တတ္ထေဝ သမ္မဒေဝ ဩဒဟန္တော. တဉှိ ဝိသယဝသေန ပဝတ္တိတုံ အဒေန္တော. ပဉ္စ ဓမ္မေတိ ‘‘ကာလေန ဝက္ခာမီ’’တိအာဒိနာ (ပရိ. ၃၆၂) ဝုစ္စမာနေ.

ကုမ္မောပမသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၄. ပဌမဒါရုက္ခန္ဓောပမသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၂၄၁. ဝိလာသမာနော ဝိယ သာဂရံ ပတွာ. အန္တောသာခေါတိ ဂင်္ဂါယ တီရဿ အန္တော ဩနတသာခေါ. တေမေတီတိ တိန္တော ဟောတိ. တိရိယံ ပတိတော ဒဏ္ဍသေတု ဝိယ ဌိတတ္တာ မဟာဇနဿ ပစ္စယော ဇာတော၊ တထာ မဟန္တဘာဝေန ဂင်္ဂါသောတံ ဩတရဏာဒိ နတ္ထိ.

အယံ ဟီတိ အနန္တရံ ဝုတ္တပုဂ္ဂလော. အရိယမဂ္ဂံ ဩရုယှာတိ စတုဗ္ဗိဓံ အရိယမဂ္ဂဝီထိံ ဩတရိတွာ. ‘‘စိတ္တံ နာမေတ’’န္တိအာဒိနာ စိန္တေတွာ ဂိဟိဗန္ဓနံ န ဝိဿဇ္ဇေတီတိ သမ္ဗန္ဓော. အတ္တနော ဘဇမာနကေတိ အတ္တနော ဘဇန္တေ. ဇီဝိကတ္ထာယ ပယုဇ္ဇိတဗ္ဗတော ပယောဂေါ၊ ခေတ္တဝတ္ထာဒိ. တတော ပယောဂတော ဥဋ္ဌိတံ အာယံ. ကိဉ္စာပိ ဘိက္ခူနံ ကာယသာမဂ္ဂိံ ဒေတိ ဘိက္ခတ္ထာယ.

မုဏ္ဍဃဋန္တိ ဘိန္နောဋ္ဌံ ဃဋံ. ခန္ဓေတိ အံသေ. သံဃဘောဂန္တိ သံဃသန္တကံ ဘောဂဂါမံ ဂန္တွာ. အတ္ထတော ဧဝံ ဝဒန္တီတိ တထာ အတ္ထဿ သမ္ဘဝတော ဧဝံ ဝဒန္တာ ဝိယ ဟောန္တိ. ယာဂုမတ္တကေ ယာဂုန္တိ ယာဂုံ ပိဝိတွာ တာယ အပရိပက္ကာယ ဧဝ အညံ ယာဂုံ အဇ္ဈောဟရိတွာတိ သမ္ဗန္ဓော.

ကိလေသာနုရဉ္ဇိတောဝါတိ ယောနိသောမနသိကာရဿ အဘာဝေန ကိလေသာနုဂတစိတ္တော ဧဝ. အက္ခီနိ နီဟရိတွာတိ ကောဓဝသေန အက္ခိကေ ကရောန္တော အက္ခီနိ နီဟရိတွာ ဝိစရိဿတိ. ဥဒ္ဓတော ဟောတိ အဝူပသန္တော.

ဒိဋ္ဌိဂတိကောတိ သာသနိကော ဧဝံ အယောနိသော ဥမ္မုဇ္ဇိတွာ သာသနံ ဥဒ္ဓမ္မံ ဥဗ္ဗိနယံ ကတွာ ဒီပေန္တော အရိဋ္ဌသဒိသော. တေနာဟ ‘‘သော ဟီ’’တိအာဒိ. အရူပဘဝေ ရူပံ အတ္ထိ၊ အညထာ တတော စုတဿ ကုတော ရူပက္ခန္ဓဿ သမ္ဘဝေါ. အသညီဘဝေ စိတ္တံ အတ္ထီတိ ဧတ္ထာပိ ဧသေဝ နယော. ဗဟုစိတ္တက္ခဏိကော လောကုတ္တရမဂ္ဂေါ ‘‘ယော ဣမေ စတ္တာရော သတိပဋ္ဌာနေ ဘာဝေယျ သတ္တဝဿာနီ’’တိအာဒိဝစနတော (ဒီ. နိ. ၂.၄၀၄၊ မ. နိ. ၁.၁၃၇). အနုသယော စိတ္တဝိပ္ပယုတ္တော၊ အညထာ သာဝဇ္ဇာနဝဇ္ဇဓမ္မာနံ ဧကဇ္ဈံ ဥပ္ပတ္တိ သိယာ. တေ စ သတ္တာ သန္ဓာဝန္တိ သံသရန္တိ၊ အညထာ ကမ္မဖလာနံ သမ္ဗန္ဓော န သိယာတိ. ဣတိ ဝဒန္တော ဧဝံ မိစ္ဆာဝါဒံ ပဂ္ဂယှ ဝဒန္တော.

တေမနရုက္ခော ဝိယ။ပေ။ ဒုလ္လဘဓမ္မဿဝနော စ ပုဂ္ဂလော သဒ္ဓါသိနေဟေန အတေမနတော. ကတဝိနယော သိက္ခိတဝိနယော ယထာ ‘‘ကတဝိဇ္ဇော’’တိ. ဓမ္မကထိကာနံ ဝိစာရေထာတိ ဣဒံ ဒေယျဓမ္မံ ဓမ္မကထိကာနံ အယျာနံ တဿ တဿ ယုတ္တဝသေန ဝိစာရေထာတိ နိယျာတနဝသေန ဝတွာ. ဒိဝါကထိကော သရဘာဏကော သာယနှေ ကထေတိ၊ ပုရိမယာမံ ကထေန္တော ရတ္တိကထိကော ဘာဏကပုဂ္ဂလော.

နန္ဒနဝနာဘိရာမေတိ နန္ဒနဝနံ ဝိယ မနောရမေ. အဿ ဘာရဟာရဘိက္ခူတိ အဿ ကိစ္စဝါဟကဘိက္ခူ ဥပဇ္ဈာယာဒယော. သုခနိသိန္နကထန္တိ ပဋိသန္ထာရကထာပုဗ္ဗကံ ဥပနိသိန္နကထံ သုတွာ.

ဌိတသဏ္ဌာနေနေဝ ဌိတာကာရေနေဝ ဌိတံ၊ နပ္ပယုတ္တန္တိ အတ္ထော. စိတ္တကမ္မမူလာဒီနိ ဌိတသဏ္ဌာနေနေဝ ဌိတာတိ ယောဇနာ. မုဒုတာယာတိ မုဒုဟဒယတာယ သာပေက္ခတာယ.

ပဋိပဒန္တိ သမထဝိပဿနာပဋိပတ္တိံ. ဒီပေတွာ ပကာသေတွာ ပါကဋံ ကတွာ. တတြုပ္ပါဒေါတိ တတြ ဥပ္ပဇ္ဇနကအာယုပ္ပါဒေါ. ခေတ္တံ သန္ဓာယ ဝဒတိ. တေလ။ပေ။ ဟတ္ထာတိ တေလဃဋ-မဓုဃဋဖာဏိတဃဋာဒိဟတ္ထာ. အပက္ကမိံသု ဒုဗ္ဗိစာရိတတ္တာ. ပူရေသီတိ ဟေဋ္ဌာ စ တတ္ထ တတ္ထ အတီတာနိ ကာလဝစနာနိ ပေါရာဏဋ္ဌကထာယ အာဂတတ္တာ ကိရ ဝုတ္တာနိ.

ဥပဂမနာနုပဂမနာဒီနိ ဩရိမဿ ပါရိမဿ စ ဥပဂမနာနုပဂမနာနိ စေဝ မဇ္ဈေ သံသီဒနာနိ စ. ပဋိဝိဇ္ဈိတုန္တိ ဇာနိတုံ. ဧတန္တိ ယထာဝုတ္တံ စက္ခုသဘာဝံ. ဒေါမနဿန္တိ တဿေဝ မန္ဒဘာဝပစ္စယံ ဒေါမနဿံ. အာပဇ္ဇန္တောပိ ဥပဂစ္ဆတိ နာမ တန္နိမိတ္တသံကိလေသဿ ဥပ္ပါဒိတတ္တာ. တိဏ္ဏံ လက္ခဏာနန္တိ ဟုတွာ အဘာဝတော အာဒိအန္တဝန္တတော တာဝကာလိကတော နိစ္စပဋိက္ခေပတောတိအာဒီနံ တိဏ္ဏံ လက္ခဏာနံ သလ္လက္ခဏဝသေန.

ဝါမတောတိ မိစ္ဆာ. ဒက္ခိဏတောတိ သမ္မာ. ယထာ တဿ တဿ သတ္တဿ ဩရဘာဝတ္တာ အဇ္ဈတ္တိကာနိ အာယတနာနိ ဩရိမံ တီရံ ကတွာ ဝုတ္တာနိ၊ ဧဝံ နေသံ ပရဘာဝတ္တာ ဗာဟိရာနိ အာယတနာနိ ပါရိမံ ဝုတ္တာနိ. အပါယမဇ္ဈေ သံသရဏဟေတုတာယ နန္ဒီရာဂေါဝ ‘‘မဇ္ဈေ သံသာဒေါ’’တိ ဝုတ္တော.

ဥန္နတောတိ ‘‘သေယျောဟမသ္မီ’’တိအာဒိနာ ဥန္နတိံ ဥပဂတော. အတ္တုက္ကံသနေ ပံသုကူလိကဘာဝေန အတ္တာနံ ဒဟနတော အညာကာရတာဂဟေတဗ္ဗော. ပါသာဏော နု ခေါ ဧသ ခါဏုကောတိ ဂဟေတဗ္ဗဒါရုက္ခန္ဓသဒိသော ဝုတ္တော.

စုဏ္ဏဝိစုဏ္ဏံ ဟောတိ အာဝဋ္ဋဝေဂဿ ဗလဝဘာဝတော. စတူသု အပါယေသူတိ ပဉ္စကာမဂုဏာဝဋ္ဋေ ပတိတပုဂ္ဂလော မနုဿလောကေပိ ဂုဏသရီရဘေဒနေန ဒီဃရတ္တံ စုဏ္ဏဝိစုဏ္ဏံ အာပဇ္ဇတိယေဝ၊ တဿ တထာ အာပန္နတ္တာ. ဧဝဉှိ သော အပါယေသု တာဒိသေသု ဇာယတိ.

သီလဿ ဒုဋ္ဌံ နာမ နတ္ထိ၊ တသ္မာ အဘာဝတ္ထော ဣဓ ဒု-သဒ္ဒေါတိ အာဟ ‘‘နိဿီလော’’တိ. ‘‘ပါပံ ပါပေန သုကရ’’န္တိအာဒီသု (ဥဒါ. ၄၈) ဝိယ ပါပ-သဒ္ဒေါ နိဟီနပရိယာယောတိ အာဟ ‘‘လာမကဓမ္မော’’တိ. န သုစီတိ ကာယဝါစာစိတ္တေဟိ န သုစိ. သင်္ကာယ ဝါတိ အတ္တနော ဝါ သင်္ကာယ ပရေသံ သမာစာရကိရိယံ သရတိ အာသင်္ကတိ. တေနာဟ ‘‘တဿ ဟီ’’တိအာဒိ. တာနိ ကမ္မာနိ ပဝိသတီတိ တာနိ ကမ္မာနိ ကရောန္တာနံ အန္တရေ ပဝိသတိ. ဂုဏာနံ ပူတိဘာဝေနာတိ ဂုဏဘာဝေန ဂဟိတာနံ သီလဓမ္မာနံ သံကိလိဋ္ဌဘာဝပ္ပတ္တိယာ. ကစဝရဇာတောတိ အဗ္ဘန္တရံ သဉ္ဇာတကစဝရော၊ ကစဝရဘူတော ဝါ.

အဏဏာ ပဗ္ဗဇ္ဇာတိ အဏဏဿေဝ ပဗ္ဗဇ္ဇာ. ဩရိမတီရာဒီနံ ဥပဂမနာနုပဂမနာဒီနံ ဇောတိတတ္တာ ဝဋ္ဋဝိဝဋ္ဋံ ကထိတံ.

ပဌမဒါရုက္ခန္ဓောပမသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၅. ဒုတိယဒါရုက္ခန္ဓောပမသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၂၄၂. ယာ အာပတ္တိ ဝုဋ္ဌာနဂါမိနီ ဒေသနာဂါမိနီ၊ တံ ပဋိစ္ဆာဒိတကာလတော ပဋ္ဌာယ သံကိလိဋ္ဌာ နာမ အန္တရာယိကဘာဝတော. အာဝီကတာ ပန အနာပတ္တိဋ္ဌာနေ တိဋ္ဌတီတိ အသံကိလိဋ္ဌာ နာမ. တေနာဟ – ‘‘အာဝီကတာ ဟိဿ ဖာသု ဟောတီ’’တိ. ဧဝရူပံ သံကိလိဋ္ဌန္တိ ပဋိစ္ဆာဒိတတာယ ဝါ ဒုဋ္ဌုလ္လဘာဝေန ဝါ သံကိလိဋ္ဌံ.

ဒုတိယဒါရုက္ခန္ဓောပမသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၆. အဝဿုတပရိယာယသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၂၄၃. သန္ထာဂါရန္တိ သညာပနာဂါရံ. တေနာဟ ‘‘ဥယျောဂကာလာဒီသူ’’တိအာဒိ. အာဒိ-သဒ္ဒေန မင်္ဂလမဟာဒီနံ သင်္ဂဟော ဒဋ္ဌဗ္ဗော. သန္ထရန္တီတိ ဝိဿမန္တိ၊ ပရိဿမံ ဝိနောဒေန္တီတိ အတ္ထော. သဟာတိ သန္နိပါတဝသေန ဧကဇ္ဈံ. သဟ အတ္ထာနုသာသနံ အဂါရန္တိ တသ္မိံ အတ္ထေ တ္ထ-ကာရဿ န္ထ-ကာရံ ကတွာ ‘‘သန္ထာဂါရ’’န္တိ ဝုစ္စတီတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ၊ ပဌမံ တတ္ထ သမ္မန္တနဝသေန သန္ထရန္တိ ဝိစာရေန္တီတိ အတ္ထော.

တေပိဋကံ ဗုဒ္ဓဝစနံ အာဂတမေဝ ဘဝိဿတီတိ ဗုဒ္ဓဝစနဿ အာဂမနသီသေန အရိယဖလဓမ္မာနမ္ပိ အာဂမနံ ဝုတ္တမေဝ. တိယာမရတ္တိံ တတ္ထ ဝသန္တာနံ ဖလသမာပတ္တိဝဠဉ္ဇနံ ဟောတီတိ. တသ္မိဉ္စ ဘိက္ခုသံဃေ ကလျာဏဓမ္မာ ကလျာဏပုထုဇ္ဇနာ ဝိပဿနံ ဥဿုက္ကာပေန္တာ ဟောန္တီတိ အရိယမဂ္ဂဓမ္မာနမ္ပိ တတ္ထ အာဂမနံ ဟောတိယေဝ.

အလ္လဂေါမယေနာတိ အစ္ဆေန အလ္လဂေါမယရသေန. ဩပုဉ္ဇာပေတွာတိ ဝိလိမ္ပေတွာ. စတုဇ္ဇာတိယဂန္ဓေဟီတိ ကုင်္ကုမတုရုက္ခယဝနပုပ္ဖတမာလပတ္တဂန္ဓေဟိ. နာနာဝဏ္ဏေတိ နီလာဒိဝသေန နာနာဝဏ္ဏေ၊ ဘိတ္တိဝိသေသဝသေန နာနာသဏ္ဌာနရူပေ. ‘‘မဟာပိဋ္ဌိကကောဇဝေတိ ဟတ္ထိပိဋ္ဌိအာဒီသု အတ္ထရိတဗ္ဗတာယ ‘မဟာပိဋ္ဌိကာ’တိ လဒ္ဓသမညေ ကောဇဝေ’’တိ ဝဒန္တိ. ကုတ္တကေ ပန သန္ဓာယေတံ ဝုတ္တံ၊ ‘‘စတုရင်္ဂုလာဓိကပုပ္ဖါ မဟာပိဋ္ဌိကကောဇဝါ’’တိပိ ဝဒန္တိ. ဟတ္ထတ္ထရအဿတ္ထရာ ဟတ္ထိအဿပိဋ္ဌီသု အတ္ထရိတဗ္ဗာ ဟတ္ထိအဿရူပဝိစိတ္တာ စ အတ္ထရကာ. သီဟတ္ထရကာဒယော ပန သီဟရူပါဒိဝိစိတ္တာ ဧဝ အတ္ထရကာ. စိတ္တတ္ထရကံ နာနာဝိဓရူပေဟိ စေဝ နာနာဝိဓမာလာကမ္မာဒီဟိ စ ဝိစိတ္တံ အတ္ထရကံ.

ဥပဓာနန္တိ အပဿယနံ. ဥပဒဟိတွာတိ အပဿယယောဂ္ဂဘာဝေန ဌပေတွာ. ဂန္ဓေဟိ ကတမာလာ ဂန္ဓဒါမံ. တမာလပတ္တာဒီဟိ ကတမာလာ ပတ္တဒါမံ. အာဒိ-သဒ္ဒေန ဟိင်္ဂုလတက္ကောလဇာတိဖလဇာတိပုပ္ဖါဒီဟိ ကတဒါမံ သင်္ဂဏှာတိ. ပလ္လင်္ကာကာရေန ကတပီဌံ ပလ္လင်္ကပီဌံ. တီသု ပဿေသု ဧကပဿေ ဧဝ ဝါ သဥပဿယံ အပဿယပီဌံ. အနပဿယံ မုဏ္ဍပီဌံ. ယောဇနာဝဋ္ဋေတိ ယောဇနပရိက္ခေပေါကာသေ.

သံဝိဓာယာတိ အန္တရဝါသကဿ ကောဏပဒေသံ ဣတရပဒေသဉ္စ သမံ ကတွာ ဝိဓာယ. တေနာဟ – ‘‘ကတ္တရိယာ ပဒုမံ ကန္တေန္တော ဝိယာ’’တိ၊ ‘‘တိမဏ္ဍလံ ပဋိစ္ဆာဒေန္တော’’တိ စ. ယသ္မာ ဗုဒ္ဓါနံ ရူပသမ္ပဒါ ဝိယ အာကပ္ပသမ္ပဒါပိ ပရမုက္ကံသတံ ဂတာ၊ တသ္မာ တဒါ ဘဂဝါ ဧဝံ သောဘေယျာတိ ဒဿေန္တော ‘‘သုဝဏ္ဏပါမင်္ဂေနာ’’တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ‘‘အသမေန ဗုဒ္ဓဝေသေနာ’’တိအာဒိနာ တဒါ ဘဂဝါ ဗုဒ္ဓါနုဘာဝဿ နိဂုဟနေ ကာရဏာဘာဝတော တတ္ထ သန္နိပတိတဒေဝမနုဿနာဂယက္ခဂန္ဓဗ္ဗာဒီနံ ပသာဒဇနနတ္ထံ အတ္တနော သဘာဝပကတိယာဝ ကပိလဝတ္ထုံ ပါဝိသီတိ ဒဿေတိ. ဗုဒ္ဓါနံ ကာယပဘာ နာမ ပကတိယာ အသီတိဟတ္ထမတ္တပဒေသံ ဝိသရတီတိ အာဟ ‘‘အသီတိဟတ္ထဋ္ဌာနံ အဂ္ဂဟေသီ’’တိ. နီလပီတလောဟိတောဒါတမဉ္ဇိဋ္ဌပဘဿရာနံ ဝသေန ဆဗ္ဗဏ္ဏာ ဗုဒ္ဓရသ္မိယော.

သဗ္ဗပါလိဖုလ္လောတိ မူလတော ပဋ္ဌာယ ယာဝ သာခဂ္ဂါ သမန္တတော ဖုလ္လော ဝိကသိတော. ပဋိပါဋိယာ ဌပိတာနန္တိအာဒိ ပရိကပ္ပူပမာ၊ ယထာ တံ။ပေ။ အလင်္ကတံ အညံ ဝိရောစတိ၊ ဧဝံ ဝိရောစိတ္ထ၊ သမတိံသာယ ပါရမိတာဟိ အဘိသင်္ခတတ္တာ ဧဝံ ဝိရောစိတ္ထာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ‘‘ပဉ္စဝီသတိယာ ဂင်္ဂါနန္တိ သတမုခါ ဟုတွာ သမုဒ္ဒံ ပဝိဋ္ဌာယ မဟာဂင်္ဂါယ မဟန္တမဟန္တာနံ ဂင်္ဂါနံ ပဉ္စဝီသတီ’’တိ ဝဒန္တိ. ပပဉ္စသူဒနိယံ (မ. နိ. အဋ္ဌ. ၂.၂၂) ‘‘ပဉ္စဝီသတိယာ နဒီန’’န္တိ ဝုတ္တံ၊ ဂင်္ဂါဒီနံ စန္ဒဘာဂါပရိယောသာနာနံ ပဉ္စဝီသတိယာ မဟာနဒီနန္တိ အတ္ထော. ပရိကပ္ပဝစနဉှေတံ. သမ္ဘိဇ္ဇာတိ သမ္ဘေဒံ မိဿီဘာဝံ ပတွာ မုခဒွါရေတိ သမုဒ္ဒံ ပဝိဋ္ဌဋ္ဌာနေ.

နာဂသုပဏ္ဏဂန္ဓဗ္ဗယက္ခာဒီနန္တိအာဒိ ပရိကပ္ပဝသေန ဝုတ္တံ. သဟဿေနာတိ ပဒသဟဿေန၊ ဘာဏဝါရပ္ပမာဏေန ဂန္ထေနာတိ အတ္ထော.

ကမ္ပယန္တော ဝသုန္ဓရန္တိ အတ္တနော ဂုဏဝိသေသေဟိ ပထဝီကမ္မံ ဥန္နာဒေန္တော၊ ဧဝံဘူတောပိ အဟေဌယန္တော ပါဏာနိ. သဗ္ဗပဒက္ခိဏတ္တာ ဗုဒ္ဓါနံ ဒက္ခိဏံ ပဌမံ ပါဒံ ဥဒ္ဓရန္တော. သမံ သမ္ဖုသတေ ဘူမိံ သုပ္ပတိဋ္ဌိတပါဒတာယ. ယဒိပိ ဘူမိံ သမံ ဖုသတိ၊ ရဇသာ နုပလိပ္ပတိ သုခုမတ္တာ ဆဝိယာ. နိန္နဋ္ဌာနံ ဥန္နမတီတိအာဒိ ဗုဒ္ဓါနံ သုပ္ပတိဋ္ဌိတပါဒတာသင်္ခါတမဟာပုရိသလက္ခဏပဋိလာဘဿ နိဿန္ဒဖလံ. နာတိဒူရေ ဥဒ္ဓရတီတိ အတိဒူရေ ဌပေတုံ န ဥဒ္ဓရတိ. နစ္စာသန္နေ စ နိက္ခိပန္တိ အစ္စာသန္နေ စ ဌာနေ အနိက္ခိပန္တော နိယျာတိ. ဟာသယန္တော သဒေဝကေ လောကေ တောသေန္တော. စတူဟိ ပါဒေဟိ စရတီတိ စတုစာရီ.

ဗုဒ္ဓါနုဘာဝဿ ပကာသနဝသေန ဂတတ္တာ ဝဏ္ဏကာလော နာမ ဧသ. သရီရဝဏ္ဏေ ဝါ ဂုဏဝဏ္ဏေ ဝါ ကထိယမာနေ ဒုက္ကထိတန္တိ န ဝတ္တဗ္ဗံ. ကသ္မာ? အပ္ပမာဏဝဏ္ဏာ ဟိ ဗုဒ္ဓါ ဘဂဝန္တော၊ ဗုဒ္ဓဂုဏသံဝဏ္ဏနာ ဇာနန္တဿ ယထာရဒ္ဓသံဝဏ္ဏနံယေဝ အနုပဝိသတိ. ဒုကူလစုမ္ဗဋကေနာတိ ဂန္ထိတွာ ဂဟိတဒုကူလဝတ္ထေန.

နာဂဝိက္ကန္တစာရဏောတိ ဟတ္ထိနာဂသဒိသပဒနိက္ခေပေါ. သတပုညလက္ခဏောတိ အနေကသတပုညာဘိနိဗ္ဗတ္တမဟာပုရိသလက္ခဏော. မဏိဝေရောစနော ယထာတိ စတုရာသီတိသဟဿမဏိပရိဝါရိတော အတိဝိယ ဝိရောစမာနော ဝိဇ္ဇောတမာနော မဏိ ဝိယ. ‘‘ဝေရောစနော နာမ ဧကော မဏီ’’တိ ကေစိ. မဟာသာလောဝါတိ မဟန္တော သာလရုက္ခော ဝိယ၊ သုဒ္ဓဋ္ဌိတော ကောဝိဠာရာဒိ မဟာရုက္ခော ဝိယ ဝါ. ပဒုမော ကောကနဒေါ ယထာတိ ကောကနဒသင်္ခါတံ မဟာပဒုမံ ဝိယ၊ ဝိကသမာနပဒုမံ ဝိယ ဝါ.

အာကာသဂင်္ဂံ ဩတာရေန္တော ဝိယာတိအာဒိ တဿာ ပကိဏ္ဏကကထာယ အညေသံ သုဒုက္ကရဘာဝဒဿနဉ္စေဝ သုဏန္တာနံ အစ္စန္တသုခါဝဟဘာဝဒဿနဉ္စ. ပထဝေါဇံ အာကဍ္ဎန္တော ဝိယာတိ နာဠိယန္တံ ယောဇေတွာ မဟာပထဝိယာ ဟေဋ္ဌိမတလေ ပပ္ပဋကောဇံ ဥဒ္ဓံ မုခံ ကတွာ အာကဍ္ဎန္တော ဝိယ. ယောဇနိကန္တိ ယောဇနပမာဏံ. မဓုဘဏ္ဍန္တိ မဓုပဋလံ.

မဟန္တန္တိ ဝိပုလံ ဥဠာရပုညံ. သဗ္ဗဒါနံ ဒိန္နမေဝ ဟောတီတိ သဗ္ဗမေဝ ပစ္စယဇာတံ အာဝါသဒါယကေန ဒိန္နမေဝ ဟောတိ. တထာ ဟိ ဒွေ တယော ဂါမေ ပိဏ္ဍာယ စရိတွာ ကိဉ္စိ အလဒ္ဓါ အာဂတဿပိ ဆာယူဒကသမ္ပန္နံ အာရာမံ ပဝိသိတွာ နှာယိတွာ ပဋိဿယေ မုဟုတ္တံ နိပဇ္ဇိတွာ ဥဋ္ဌာယ နိသိန္နဿ ကာယေ ဗလံ အာဟရိတွာ ပက္ခိတ္တံ ဝိယ ဟောတိ. ဗဟိ ဝိစရန္တဿ စ ကာယေ ဝဏ္ဏဓာတု ဝါတာတပေဟိ ကိလမတိ၊ ပဋိဿယံ ပဝိသိတွာ ဒွါရံ ပိဓာယ မုဟုတ္တံ နိသိန္နဿ ဝိသဘာဂသန္တတိ ဝူပသမ္မတိ၊ သဘာဂသန္တတိ ပတိဋ္ဌာတိ၊ ဝဏ္ဏဓာတု အာဟရိတွာ ပက္ခိတ္တာ ဝိယ ဟောတိ၊ ဗဟိ ဝိစရန္တဿ စ ပါဒေ ကဏ္ဋကာ ဝိဇ္ဈန္တိ၊ ခါဏု ပဟရတိ၊ သရီသပါဒိပရိဿယာ စေဝ စောရဘယဉ္စ ဥပ္ပဇ္ဇတိ၊ ပဋိဿယံ ပဝိသိတွာ ဒွါရံ ပိဓာယ နိသိန္နဿ ပန သဗ္ဗေပေတေ ပရိဿယာ န ဟောန္တိ. သဇ္ဈာယန္တဿ ဓမ္မပီတိသုခံ၊ ကမ္မဋ္ဌာနံ မနသိကရောန္တဿ ဥပသမသုခံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ ဗဟိဒ္ဓါ ဝိက္ခေပါဘာဝတော. ဗဟိ ဝိစရန္တဿ စ ကာယေ သေဒါ မုစ္စန္တိ၊ အက္ခီနိ ဖန္ဒန္တိ၊ သေနာသနံ ပဝိသနက္ခဏေ မဉ္စပီဌာဒီနိ န ပညာယန္တိ၊ မုဟုတ္တံ နိသိန္နဿ ပန အက္ခိပသာဒေါ အာဟရိတွာ ပက္ခိတ္တော ဝိယ ဟောတိ၊ ဒွါရဝါတပါနမဉ္စပီဌာဒီနိ ပညာယန္တိ. ဧတသ္မိဉ္စ အာဝါသေ ဝသန္တံ ဒိသွာ မနုဿာ စတူဟိ ပစ္စယေဟိ သက္ကစ္စံ ဥပဋ္ဌဟန္တိ. တေန ဝုတ္တံ – ‘‘အာဝါသဒါနသ္မိဉှိ ဒိန္နေ သဗ္ဗဒါနံ ဒိန္နမေဝ ဟောတီ’’တိ. ဘူမဋ္ဌက။ပေ။ န သက္ကာတိ အယမတ္ထော မဟာသုဒဿနဝတ္ထုနာ (ဒီ. နိ. ၂.၂၄၁ အာဒယော) ဒီပေတဗ္ဗော. မာတုကုစ္ဆိ အသမ္ဗာဓောဝ ဟောတီတိ အယမတ္ထော အန္တိမဘဝိကာနံ မဟာဗောဓိသတ္တာနံ ပဋိသန္ဓိဝသေန ဒီပေတဗ္ဗော.

သီတန္တိ အဇ္ဈတ္တံ ဓာတုက္ခောဘဝသေန ဝါ ဗဟိဒ္ဓါ ဥတုဝိပရိဏာမဝသေန ဝါ ဥပ္ပဇ္ဇနကသီတံ. ဥဏှန္တိ အဂ္ဂိသန္တာပံ၊ တဿ စ ဒဝဒါဟာဒီသု သမ္ဘဝေါ ဒဋ္ဌဗ္ဗော. ပဋိဟန္တီတိ ပဋိဟနတိ. ယထာ တဒုဘယဝသေန ကာယစိတ္တာနံ အာဗာဓော န ဟနတိ၊ ဧဝံ ကရောတိ. သီတုဏှဗ္ဘာဟတေ ဟိ သရီရေ ဝိက္ခိတ္တစိတ္တော ဘိက္ခု ယောနိသော ပဒဟိတုံ န သက္ကောတိ. ဝါဠမိဂါနီတိ သီဟဗျဂ္ဃါဒိဝါဠမိဂေ. ဂုတ္တသေနာသနဉှိ ပဝိသိတွာ ဒွါရံ ပိဓာယ နိသိန္နဿ တေ ပရိဿယာ န ဟောန္တိ. သရီသပေတိ ယေ ကေစိ သရန္တာ ဂစ္ဆန္တေ ဒီဃဇာတိကေ သပ္ပါဒိကေ အညေ စ တထာရူပေ. မကသေတိ နိဒဿနမတ္တမေတံ၊ ဍံသာဒီနံ ဧတေနေဝ သင်္ဂဟော ဒဋ္ဌဗ္ဗော. သိသိရေတိ သီတကာလဝသေန သတ္တာဟဝဒ္ဒလိကာဒိဝသေန စ ဥပ္ပန္နေ သိသိရသမ္ဖဿေ. ဝုဋ္ဌိယောတိ ယဒါ တဒါ ဥပ္ပန္နာ ဝဿဝုဋ္ဌိယော ပဋိဟနတီတိ ယောဇနာ.

ဝါတာတပေါ ဃောရောတိ ရုက္ခဂစ္ဆာဒီနံ ဥဗ္ဗဟနဘဉ္ဇနာဒိဝသေန ပဝတ္တိယာ ဃောရော သရဇအရဇာဒိဘေဒေါ ဝါတော စေဝ ဂိမှပရိဠာဟသမယေသု ဥပ္ပတ္တိယာ ဃောရော သူရိယာတပေါ စ. ပဋိဟညတီတိ ပဋိဗာဟီယတိ. လေဏတ္ထန္တိ နာနာရမ္မဏတော စိတ္တံ နိဝတ္တိတွာ ပဋိသလ္လာဏာရာမတ္ထံ. သုခတ္ထန္တိ ဝုတ္တပရိဿယာဘာဝေန ဖာသုဝိဟာရတ္ထံ. ဈာယိတုန္တိ အဋ္ဌတိံသာယ အာရမ္မဏေသု ယတ္ထ ကတ္ထစိ စိတ္တံ ဥပနိဗန္ဓိတွာ သမာဒဟနဝသေန ဈာယိတုံ. ဝိပဿိတုန္တိ အနိစ္စာဒိဝသေန သင်္ခါရေ သမ္မသိတုံ.

ဝိဟာရေတိ ပဋိဿယေ. ကာရယေတိ ကာရာပေယျ. ရမ္မေတိ မနောရမေ. ဝါသယေတ္ထ ဗဟုဿုတေတိ ကာရေတွာ ပန ဧတ္ထ ဝိဟာရေသု ဗဟုဿုတေ သီလဝန္တေ ကလျာဏဓမ္မေ နိဝါသေယျ. တေ နိဝါသေန္တော ပန တေသံ ဗဟုဿုတာနံ ယထာ ပစ္စယေဟိ ကိလမထော န ဟောတိ. ဧဝံ အန္နဉ္စ ပါနဉ္စ ဝတ္ထသေနာသနာနိ စ ဒဒေယျ ဥဇုဘူတေသု အဇ္ဈာသယသမ္ပန္နေသု ကမ္မဖလာနံ ရတနတ္တယဂုဏာနဉ္စ သဒ္ဒဟနေန ဝိပ္ပသန္နေန စေတသာ. ဣဒါနိ ဂဟဋ္ဌပဗ္ဗဇိတာနံ အညမညူပကာရတံ ဒဿေတုံ ‘‘တေ တဿာ’’တိ ဂါထမာဟ. တတ္ထ တေတိ ဗဟုဿုတာ. တဿာတိ ဥပါသကဿ. ဓမ္မံ ဒေသေန္တီတိ သကလဝဋ္ဋဒုက္ခပနူဒနံ နိယျာနိကံ ဓမ္မံ ကထေန္တိ. ယံ သော ဓမ္မံ ဣဓညာယာတိ သော ပုဂ္ဂလော ယံ သဒ္ဓမ္မံ ဣမသ္မိံ သာသနေ သမ္မာပဋိပဇ္ဇနေန ဇာနိတွာ အဂ္ဂမဂ္ဂါဓိဂမေန အနာသဝေါ ဟုတွာ ပရိနိဗ္ဗာယတိ.

အာဝါသေတိ အာဝါသဒါနေ. အာနိသံသောတိ ဥဒြယော. ပူဇာသက္ကာရဝသေန ပဌမယာမော ခေပိတော၊ သတ္ထု ဓမ္မဒေသနာယ အပ္ပါဝသေသော မဇ္ဈိမယာမော ဂတောတိ ပါဠိယံ ‘‘ဗဟုဒေဝ ရတ္တိ’’န္တိ ဝုတ္တန္တိ အာဟ ‘‘အတိရေကတရံ ဒိယဍ္ဎယာမ’’န္တိ. သင်္ဂဟံ နာရောဟတိ ဝိပုလဝိတ္ထာရဘာဝတော. ဗုဒ္ဓါနဉှိ ဘတ္တာနုမောဒနာပိ ထောကံ ဝဍ္ဎေတွာ ဝုစ္စမာနာ ဒီဃမဇ္ဈိမပမာဏာပိ ဟောတိ. တထာ ဟိ သုဖုသိတံ ဒန္တာဝရဏံ၊ ဇိဝှါ တနုကာ၊ ဘဝင်္ဂပရိဝါသော ပရိတ္တော၊ နတ္ထိ ဝေဂါယိတံ၊ နတ္ထိ ဝိတ္ထာယိတံ၊ နတ္ထိ အဗျာဝဋမနော၊ သဗ္ဗညုတညာဏံ သမုပဗျူဠှံ၊ အပရိက္ခယာ ပဋိသမ္ဘိဒါ.

သန္ဒဿေတွာတိအာဒီသု သန္ဒဿေတွာ အာဝါသဒါနပဋိသံယုတ္တံ ဓမ္မိံ ကထံ ကတွာ. တတော ပရံ၊ မဟာရာဇ၊ ဣတိပိ သီလံ၊ ဣတိပိ သမာဓိ၊ ဣတိပိ ပညာတိ သီလာဒိဂုဏေ တေသံ သမ္မာ ဒဿေတွာ ဟတ္ထေန ဂဟေတွာ ဝိယ ပစ္စက္ခတော ပကာသေတွာ. သမာဒပေတွာတိ ဧဝံ သီလံ သမာဒါတဗ္ဗံ၊ သီလေ ပတိဋ္ဌိတေန ဧဝံ သမာဓိပညာ ဘာဝေတဗ္ဗာတိ ယထာ တေ သီလာဒိဂုဏေ သမ္မာ အာဒိယန္တိ၊ တထာ ဂဏှာပေတွာ. သမုတ္တေဇေတွာတိ ယထာသမာဒိန္နံ သီလံ သုဝိသုဒ္ဓံ ဟောတိ၊ သမထဝိပဿနာ စ ဘာဝိယမာနာ ယထာ သုဋ္ဌု ဝိသောဓိတာ ဥပရူပရိ ဝိသေသာဝဟာ ဟောန္တိ၊ ဧဝံ သမုတ္တေဇေတွာ နိသာမနဝသေန ဝေါဒါပေတွာ. သမ္ပဟံသေတွာတိ ယထာနုသိဋ္ဌံ ဌိတသီလာဒိဂုဏေဟိ သမ္ပတိ ပဋိလဒ္ဓဂုဏာနိသံသေဟိ စေဝ ဥပရိလဒ္ဓဗ္ဗဖလဝိသေသေဟိ စ စိတ္တံ သမ္ပဟံသေတွာ လဒ္ဓဿာသဝသေန သုဋ္ဌု တောသေတွာ. ဧဝမေတေသံ ပဒါနံ အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော. သကျရာဇာနော ယေဘုယျေန ဘဂဝတော ဓမ္မဒေသနာယ သာသနေ လဒ္ဓဿာဒါ လဒ္ဓပ္ပတိဋ္ဌာ စ.

ဥပသဂ္ဂသဒ္ဒါနံ အနေကတ္ထတ္တာ အဘိ-သဒ္ဒေါ အတိ-သဒ္ဒေန သမာနတ္ထောပိ ဟောတီတိ ဝုတ္တံ ‘‘အဘိက္ကန္တာတိ အတိက္ကန္တာ’’တိ.

တတြ ကိရာတိအာဒိ ကေစိဝါဒေါတိ ဗဒ္ဓေါပိ န ဟောတိ. တေနာဟ ‘‘အကာရဏမေတ’’န္တိအာဒိ. ကာယစိတ္တလဟုတာဒယော ဥပ္ပဇ္ဇန္တီတိ ဣဒံ ကာယိကစေတသိကအညထာဘာဝဿ ကာရဏဝစနံ၊ လဟုတာဒိဥပ္ပန္နေ သဝနာနုတ္တရိယပဋိလာဘေန လဒ္ဓဗ္ဗဓမ္မတ္ထဝေဒသမဓိဂမတော. ဝုတ္တဉှေတံ –

‘‘ယထာ၊ ယထာဝုသော၊ ဘိက္ခုနော သတ္ထာ ဝါ ဓမ္မံ ဒေသေတိ အညတရော ဝါ ဂရုဋ္ဌာနိကော သဗြဟ္မစာရီ၊ တထာ တထာ သော တသ္မိံ ဓမ္မေ လဘတိ အတ္ထဝေဒံ၊ လဘတိ ဓမ္မဝေဒံ၊ လဘတိ ဓမ္မူပသံဟိတံ ပါမောဇ္ဇ’’န္တိအာဒိ (ဒီ. နိ. ၃.၃၂၂၊ ၃၅၅၊ အ. နိ. ၅.၂၆).

ပိဋ္ဌိဝါတော ဥပ္ပဇ္ဇိ ဥပါဒိန္နသရီရဿ တထာရူပတ္တာ သင်္ခါရာနဉ္စ အနိစ္စတာယ ဒုက္ခာနုဗန္ဓတ္တာ. အကာရဏံ ဝါ ဧတန္တိ ယေနာဓိပ္ပါယေန ဝုတ္တံ၊ တမေဝ အဓိပ္ပါယံ ဝိဝရိတုံ ‘‘ပဟောတီ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. ဧကပလ္လင်္ကေန နိသီဒိတုံ ပဟောတိ ယထာ တံ ဝေလုဝဂါမကေ. ဧတ္တကေ ဌာနေတိ ဧတ္တကေ ဌာနေ ဌာနံ နိပ္ဖန္နန္တိ ယောဇနာ. တဉ္စ ခေါတိ ဝုဋ္ဌာနသညံ စိတ္တေ ဌပနံ. ဓမ္မကထံ သုဏမာနော ဓမ္မဂါရဝေန.

အဝဿုတဿာတိ အဝဿုတဘာဝဿ ရာဂါဒိဝသေန. အဝဿုတဿ ကာရဏန္တိ တိန္တဘာဝကာရဏံ. ကိလေသာဓိမုစ္စနေနာတိ ကိလေသဝသေန ပရိပ္ဖန္ဒိတဝသေန. နိဗ္ဗာပနံ ဝိယာတိ ဝူပသမော ဝိယ. နိဗ္ဗိသေဝနာနန္တိ ပရိပ္ဖန္ဒနရဟိတာနံ.

အဝဿုတပရိယာယသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၇. ဒုက္ခဓမ္မသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၂၄၄. ဒုက္ခဓမ္မာနန္တိ ဒုက္ခကာရဏာနံ. တေနာဟ ‘‘ဒုက္ခသမ္ဘဝဓမ္မာန’’န္တိအာဒိ. တတ္ထ ကိံ ဒုက္ခံ၊ ကာ ဒုက္ခဓမ္မာတိ တဒုဘယံ ဒဿေတုံ ‘‘ပဉ္စသု ဟီ’’တိ ဝုတ္တံ. တေတိ ပဉ္စက္ခန္ဓာ. ဒုက္ခသမ္ဘဝဓမ္မတ္တာတိ ဒုက္ခုပ္ပတ္တိကာရဏတ္တာ. အဿာတိ တေန. ကရဏေ ဟေတံ သာမိဝစနံ. ကာမေတိ ဝတ္ထုကာမေ ကိလေသကာမေ စ. ပုန အဿာတိ သာမိအတ္ထေ ဧဝ သာမိဝစနံ. စာရန္တိ စိတ္တာစာရံ. ဝိဟာရန္တိ ပဉ္စဒွါရပ္ပဝတ္တိစာရဝိဟာရံ. ‘‘ဧကဋ္ဌာ’’တိ စ ဝဒန္တိ. တေနေဝ ဟိ ‘‘အနုဗန္ဓိတွာ စရန္တံ’’ဣစ္စေဝ ဝုတ္တံ. အနုဗန္ဓိတွာတိ စ ဝီထိစိတ္တပ္ပဝတ္တိတော ပဋ္ဌာယ ယာဝ တတိယဇဝနဝါရာ အနု အနု ဗန္ဓိတွာ. ပက္ခန္ဒနာဒီတိ အာဒိ-သဒ္ဒေန ကသိဂေါရက္ခာဒိဝသေနပိ ကာမာနံ ပရိယေသနဒုက္ခံ သင်္ဂဏှာတိ.

ဒါယတီတိ ဒါယော၊ ဝနံ. တေနာဟ ‘‘အဋဝိ’’န္တိ. ကဏ္ဋကဂဗ္ဘန္တိ ဩဝရကသဒိသံ ဝနံ. နာမပဒံ နာမ ကိရိယာပဒါပေက္ခန္တိ ‘‘ဝိဇ္ဈီ’’တိ ဝစနသေသေန ကိရိယာပဒံ ဂဏှာတိ.

ဒန္ဓာယိတတ္တံ ဥပ္ပန္နကိလေသာနံ အဝဋ္ဌာနံ. တေနာဟ ‘‘ဥပ္ပန္နမတ္တာယာ’’တိအာဒိ. တာယာတိ သတိယာ. ကာစိ ကိလေသာတိ စုဒ္ဒသဝိဓေ စိတ္တဿ ကိစ္စေ ဇဝနကိစ္စေ ဧဝ စိတ္တကိလေသာနံ ဥပ္ပတ္တိံ ကတွာ တထာ ဝုတ္တံ. နိဂ္ဂဟိတာဝ ဟောန္တိ ပဝတ္တိတုံ အပ္ပဒါနဝသေန. တေနာဟ ‘‘န သဏ္ဌာတုံ သက္ကောန္တီ’’တိ. စက္ခုဒွါရသ္မိန္တိ ပါဠိယံ တဿ ပဌမံ ဂဟိတတာယ ဝုတ္တံ၊ တေန နယေန သေသဒွါရာနိပိ ဂဟိတာနေဝ ဟောန္တိ. ရာဂါဒီသု ဥပ္ပန္နေသု ပဌမဇဝနဝါရေ. သတိသမ္မောသေန ‘‘ကိလေသာ မေ ဥပ္ပန္နာ’’တိ ဉတွာ တထာ ပစ္စာမာသသတိယာ လဗ္ဘနတော. တေနာဟ – ‘‘အနစ္ဆရိယံ စေတ’’န္တိ. အာဝဋ္ဋေတွာတိ အယောနိသော အာဝဋ္ဋေတွာ. အာဝဇ္ဇနာဒီသူတိ တတော ဧဝ အယောနိသော အာဝဇ္ဇနာဒီသု ဥပ္ပန္နေသု ဣဋ္ဌာရမ္မဏဿ လဒ္ဓတ္တာ ပစ္စယသိဒ္ဓိယာ သမ္ပတ္တံ ပဝတ္တနာရဟံ. နိဝတ္တေတွာတိ ဒုတိယဇဝနဝါရေပိ ကိလေသုပ္ပတ္တိံ နိဝတ္တေတွာ. ကထံ ပနဿ ဧဝံ လဒ္ဓုံ သက္ကာတိ အာဟ ‘‘အာရဒ္ဓဝိပဿကာနံ ဟီ’’တိအာဒိ. ဘာဝနာပဋိသင်္ခါနေတိ ဘာဝနာယံ ပဋိသင်္ခါနေ စ ယောဂိနော ပတိဋ္ဌိတဘာဝေါ. တဿ အယမာနိသံသော – ယံ ပစ္စယလာဘေန ဥပ္ပဇ္ဇိတုံ လဒ္ဓေါကာသာပိ ကိလေသာ ပုဗ္ဗေ ပဝတ္တဘာဝနာနုဘာဝေန ဝိက္ခမ္ဘိတာ တထာ တထာ နိဂ္ဂဟိတာ ဧဝ ဟုတွာ နိဝတ္တန္တိ၊ ကုသလာ ဓမ္မာဝ လဒ္ဓေါကာသာ ဥပရူပရိ ဝဍ္ဎန္တိ.

အဘိဟဋ္ဌုန္တိ အဘိဟရိတွာ. အနုဒဟန္တီတိ အနုဒဟန္တာ ဝိယ ဟောန္တိ. အနုသေန္တီတိ ဧတ္ထာပိ ဧသေဝ နယော. အနာဝဋ္ဋန္တေတိ အနိဝတ္တန္တေ သာမညတောတိ အဓိပ္ပါယော. ဝိပဿနာဗလမေဝ ဒီပိတံ မဂ္ဂဖလာဓိဂမဿ အဇောတိတတ္တာ.

ဒုက္ခဓမ္မသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၈. ကိံသုကောပမသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၂၄၅. စတုန္နံ အရိယသစ္စာနံ ပရိညာဘိသမယာဒိဝသေန ဝိဝိဓဒဿနန္တိ ကိစ္စဝသေန နာနာဒဿနံ ဟောတီတိ ဝုတ္တံ၊ ‘‘ဒဿနန္တိ ပဌမမဂ္ဂဿေတံ အဓိဝစန’’န္တိ. တယိဒံ ဥပရိမဂ္ဂေသု ဘာဝနာပရိယာယဿ နိရုဠှတ္တာ ပဌမမဂ္ဂဿ ပဌမံ နိဗ္ဗာနဒဿနတော. တေနာဟ ‘‘ပဌမမဂ္ဂေါ ဟီ’’တိအာဒိ. ကောစိ ယထာဝုတ္တံ အဝိပရီတံ အတ္ထံ အဇာနန္တော ဉာဏဒဿနံ နာမ အာရမ္မဏကရဏဿ ဝသေန အတိပ္ပသင်္ဂံ အာသင်္ကေယျာတိ တံ နိဝတ္တေတုံ ‘‘ဂေါတြဘူ ပနာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. န ဒဿနန္တိ ဝုစ္စတီတိ ဧတ္ထ ရာဇဒဿနံ ဥဒါဟရန္တိ. စတ္တာရောပိ မဂ္ဂါ ဒဿနမေဝ ယထာဝုတ္တေနတ္ထေန၊ ဘာဝနာပရိယာယော ပန ဥပရိ တိဏ္ဏံ မဂ္ဂါနံ ပဌမမဂ္ဂဥပါယဿ ဘာဝနာကာရေန ပဝတ္တနတော. ဒဿနံ ဝိသုဒ္ဓိ ဧတ္ထာတိ ဒဿနဝိသုဒ္ဓိကံ၊ နိဗ္ဗာနံ. ဖဿာယတနံ ကမ္မဋ္ဌာနံ အဿ အတ္ထီတိ ဖဿာယတနကမ္မဋ္ဌာနိကော. ဧသ နယော သေသေသုပိ ပဒေသု.

ပဒေသသင်္ခါရေသူတိ သင်္ခါရေကဒေသေသု. ဟေဋ္ဌိမပရိစ္ဆေဒေန ပထဝိအာဒိကေ ဓမ္မမတ္တေ ဒိဋ္ဌေ ရူပပရိဂ္ဂဟော၊ စက္ခုဝိညာဏာဒိကေ တံသဟဂတဓမ္မမတ္တေ ဒိဋ္ဌေ အရူပပရိဂ္ဂဟော စ သိဇ္ဈတီတိ ဝဒန္တိ.

အဓိဂတမဂ္ဂမေဝ ကထေသီတိ ယေန မုခေန ဝိပဿနာဘိနိဝေသံ အကာသိ၊ တမေဝဿ မုခံ ကထေသိ. အယံ ပနာတိ ကမ္မဋ္ဌာနံ ပုစ္ဆန္တော ဘိက္ခု. ဣမေသန္တိ ဖဿာယတနကမ္မဋ္ဌာနိကပဉ္စက္ခန္ဓကမ္မဋ္ဌာနိကာနံ ဝစနံ. ‘‘အညမညံ န သမေတီ’’တိ ဝတွာ တမေဝတ္ထံ ပါကဋံ ကရောတိ ‘‘ပဌမေနာ’’တိအာဒိနာ. ပဉ္စက္ခန္ဓဝိမုတ္တဿ သင်္ခါရဿ အဘာဝါ ‘‘နိပ္ပဒေသေသူ’’တိ ဝုတ္တံ. တထေဝါတိ ယထေဝ ဖဿာယတနကမ္မဋ္ဌာနိကံ၊ တထေဝ တံ ပဉ္စက္ခန္ဓကမ္မဋ္ဌာနိကံ ပုစ္ဆိတွာ.

သမပ္ပဝတ္တာ ဓာတုယောတိ ရသာဒယော သရီရဓာတုယော သမပ္ပဝတ္တာ၊ န ဝိသမာကာရသဏ္ဌိတာ အဟေသုံ. တေနာဟ ‘‘ကလ္လသရီရံ ဗလပ္ပတ္တ’’န္တိ. ‘‘အတီတာ သင်္ခါရာ’’တိအာဒိ ဝိပဿနာဘိနိဝေသဝသေန ဝုတ္တံ. သမ္မသနံ သဗ္ဗတ္ထကမေဝ ဣစ္ဆိတဗ္ဗံ. စာရိဘူမိန္တိ ဂေါစရဋ္ဌာနံ.

ကာရကဘာဝန္တိ ဘာဝနာနုယုဉ္ဇနဘာဝံ. ပဏ္ဍုရောဂပုရိသောတိ ပဏ္ဍုရောဂီ ပုရိသော. အရိဋ္ဌန္တိ သုတ္တံ. ဘေသဇ္ဇံ ကတွာတိ ဘေသဇ္ဇပယောဂံ ကတွာ. ကရိဿာမီတိ ဘေသဇ္ဇံ ကရိဿာမိ. ဈာမထုဏော ဝိယာတိ ဒဍ္ဎထုဏော ဝိယ ခါရကဇာလနဒ္ဓတ္တာ တရုဏမကုလသန္တာနသဉ္ဆန္နတ္တာ.

ဒက္ခိဏဒွါရဂါမေတိ ဒက္ခိဏဒွါရသမီပေ ဂါမေ. လောဟိတကောတိ လောဟိတဝဏ္ဏော. ဩစိရကဇာတောတိ ဇာတဩလမ္ဗမာနစိရကော ဝိယ. အာဒိန္နသိပါဋိကောတိ ဂဟိတဖလပေါတကော. သန္ဒစ္ဆာယောတိ ဗဟလစ္ဆာယော. ယသ္မာ တဿ ရုက္ခဿ သာခါ အဝိရဠာ ဃနပ္ပတ္တာ အညမညံ သံသန္ဒိတွာ ဌိတာ၊ တသ္မာ ဆာယာပိဿ တာဒိသီတိ ဝုတ္တံ ‘‘သန္ဒစ္ဆာယော နာမ သံသန္ဒိတွာ ဌိတစ္ဆာယော’’တိ၊ ဃနစ္ဆာယောတိ အတ္ထော. တတ္ထာတိအာဒိ ဥပမာသံသန္ဒနံ.

ယေန ယေနာကာရေန အဓိမုတ္တာနန္တိ ဆဖဿာယတနာဒိမုခေန ယေန ယေန ဝိပဿနာဘိနိဝေသေန ဝိပဿန္တာနံ နိဗ္ဗာနဉ္စ အဓိမုတ္တာနံ. သုဋ္ဌု ဝိသုဒ္ဓံ ပရိညာတိသမယာဒိသိဒ္ဓိယာ. တေန တေနေဝါကာရေနာတိ အတ္တနာဓိမုတ္တာကာရေန. ဣဒါနိ တံ တံ အာကာရံ ဥပမာယ သဒ္ဓိံ ယောဇေတွာ ဒဿေတုံ ‘‘ယထာ ဟီ’’တိအာဒိ အာရဒ္ဓံ. တံ သုဝိညေယျမေဝ.

ဣဒန္တိ နဂရောပမံ. တံ သလ္လက္ခိတန္တိ ကိံသုကောပမဒီပိတံ အတ္ထဇာတံ သစေ သလ္လက္ခိတံ. အဿ ဘိက္ခုနော. ဓမ္မဒေသနတ္ထန္တိ ယထာသလ္လက္ခိတဿ အတ္ထဿ ဝသေန လဒ္ဓဝိသေသဿ ဥပဗြူဟနာယ. တဿေဝတ္ထဿာတိ တဿ ဒဿနဝိသုဒ္ဓိသင်္ခါတဿ အတ္ထဿ. စောရာသင်္ကာ န ဟောန္တိ မဇ္ဈိမဒေသရဇ္ဇဿ ပသန္နဘာဝတော. တိပုရိသုဗ္ဗေဓာနီတိ ဥဗ္ဗေဓေန တိပုရိသပ္ပမာဏာနိ နာနာဘိတ္တိဝိစိတ္တာနိ ထမ္ဘာနံ ဥပရိ ဝိဝိဓမာလာကမ္မာဒိဝိစိတ္တဓနုရာကာရလက္ခိတာနိ မနောရမာနိ. တေနာဟ ‘‘နဂရဿ အလင်္ကာရတ္ထ’’န္တိ. နဂရဒွါရဿ ထိရဘာဝါပါဒနဝသေန ဌပေတဗ္ဗတ္တာ ဝုတ္တံ ‘‘စောရနိဝါရဏတ္ထာနိပိ ဟောန္တိယေဝါ’’တိ. ပိဋ္ဌသင်္ဃာတဿာတိ ဒွါရဗာဟဿ. ‘‘ဣမေ အာဝါသိကာ၊ ဣမေ အာဂန္တုကာ၊ တတ္ထာပိ စ ဣမေဟိ နဂရဿ နဂရသာမိကဿ စ အတ္ထော. ဣမေသံ ဝသေန အနတ္ထော သိယာ’’တိ ဇာနနဉာဏသင်္ခါတေန ပဏ္ဍိစ္စေန သမန္နာဂတော. အညာတနိဝါရဏေ ပဋုဘာဝသင်္ခါတေန ဝေယျတ္တိယေန သမန္နာဂတော. ဌာနုပ္ပတ္တိကပညာသင်္ခါတာယာတိ တသ္မိံ တသ္မိံ အတ္ထကိစ္စေ တင်္ခဏုပ္ပဇ္ဇနကပဋိဘာနသင်္ခါတာယ.

ရညာ အာယုတ္တော နိယောဇိတော ရာဇာယုတ္တော၊ တတ္ထ တတ္ထ ရညော ကာတဗ္ဗကိစ္စေ ဌပိတပုရိသော. ကတိပါဟေယေဝါတိ ကတိပယဒိဝသေယေဝ အကိစ္စကရဏေန တဿ ဌာနံ ဝိဗ္ဘမော ဇာတောတိ ကတွာ ဝုတ္တံ – ‘‘သဗ္ဗာနိ ဝိနိစ္ဆယဋ္ဌာနာဒီနိ ဟာရေတွာ’’တိ.

သီသမဿ ဆိန္ဒာဟီတိ သီသဘူတံ ဥတ္တမင်္ဂဋ္ဌာနိယံ တတ္ထ တဿ ရာဇကိစ္စံ ဆိန္ဒာတိ အတ္ထော. အညထာ တဿ ပါကတိကေ အတ္ထေ ဂယှမာနေ ပါဏာတိပါတော အာဏတ္တော နာမ သိယာ. န ဟိ စက္ကဝတ္တိရာဇာ တာဒိသံ အာဏာပေတိ၊ အညေသမ္ပိ တတော နိဝါရကတ္တာ. အထ ဝါ ဆိန္ဒာဟီတိ မမ အာဏာယ အဿ သီသံ ဆိန္ဒန္တော ဝိယ အတ္တာနံ ဒဿေဟိ၊ ဧဝံ သော တတ္ထောဝါဒပဋိကရတ္တပတ္တော ဩဒမေယျာတိ၊ တထာ စေဝ ဥပရိ ပဋိပတ္တိ အာဂတာ. တတ္ထာတိ ဧတသ္မိံ ပစ္စန္တိမနဂရေ.

ဥပ္ပန္နေနာတိ သမထကမ္မဋ္ဌာနေ ဥပ္ပန္နေန.

တဿေဝါတိ သက္ကာယသင်္ခါတဿ နဂရဿ ‘‘ဒွါရာနီ’’တိ ဝုတ္တာနီတိ အာနေတွာ သမ္ဗန္ဓော. ‘‘သီဃံ ဒူတယုဂ’’န္တိ ဝုတ္တာတိ ယောဇနာ. ဟဒယဝတ္ထုရူပဿ မဇ္ဈေ သိင်္ဃာဋကဘာဝေန ဂဟိတတ္တာ ‘‘ဟဒယဝတ္ထုဿ နိဿယဘူတာနံ မဟာဘူတာန’’န္တိ ဝုတ္တံ. ယဒိ ဧဝံ ဝတ္ထုရူပမေဝ ဂဟေတဗ္ဗံ၊ တဒေဝေတ္ထ အဂ္ဂဟေတွာ ကသ္မာ မဟာဘူတဂ္ဂဟဏန္တိ အာဟ ‘‘ဝတ္ထုရူပဿ ဟီ’’တိအာဒိ. ယာဒိသောတိ သမ္မာဒိဋ္ဌိအာဒီနံ ဝသေန ယာဒိသော ဧဝ ပုဗ္ဗေ အာဂတဝိပဿနာမဂ္ဂေါ. ‘‘အယမ္ပိ အဋ္ဌင်္ဂသမန္နာဂတတ္တာ တာဒိသော ဧဝါ’’တိ ဝတွာ အရိယမဂ္ဂေါ ‘‘ယထာဂတမဂ္ဂေါ’’တိ ဝုတ္တော. ဣဒံ တာဝေတ္ထာတိ ဧတ္ထ ဧတသ္မိံ သုတ္တေ ဓမ္မဒေသနတ္ထံ အာဘတာယ ယထာဝုတ္တဥပမာယ ဣဒံ သံသန္ဒနံ.

ဣဒံ သံသန္ဒနန္တိ ဣဒါနိ ဝက္ခမာနံ ဥပမာယ သံသန္ဒနံ. နဂရသာမိဥပမာ ပဉ္စက္ခန္ဓဝသေန ဒဿနဝိသုဒ္ဓိပတ္တံ ခီဏာသဝံ ဒဿေတုံ အာဘတာ. သိင်္ဃာဋကူပမာ စတုမဟာဘူတဝသေန ဒဿနဝိသုဒ္ဓိပတ္တံ ခီဏာသဝံ ဒဿေတုံ အာဘတာတိ ယောဇနာ. ‘‘စတုသစ္စမေဝ ကထိတ’’န္တိ ဝတွာ တာနိ သစ္စာနိ နိဒ္ဓါရေတွာ ဒဿေတုံ ‘‘သကလေနပိ ဟီ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. ဣဓ နဂရသမ္ဘာရော ဆဒွါရာဒယော. တေန ဟိ ဆဖဿာယတနာဒယော ဥပမိတာ. တေ ပန ဒုက္ခသစ္စပရိယာပန္နာတိ ဝုတ္တံ ‘‘နဂရသမ္ဘာရေန ဒုက္ခသစ္စမေဝ ကထိတ’’န္တိ.

ကိံသုကောပမသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၉. ဝီဏောပမသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၂၄၆. ဘိက္ခုဿ ဝါ ဘိက္ခုနိယာ ဝါတိ ကာမံ ပါဠိယံ ပရိသာဒွယမေဝ ဂဟိတံ၊ သေသပရိသာနံ ပန တဒညေသမ္ပိ ဒေဝမနုဿာနန္တိ သဗ္ဗသာဓာရဏောဝါယံ ဓမ္မသင်္ဂဟောတိ ဣမမတ္ထံ ဥပမာပုဗ္ဗကံ ကတွာ ဒဿေတုံ ‘‘ယထာ နာမာ’’တိအာဒိ အာရဒ္ဓံ. ယဇန္တောတိ ဒဒန္တော. ဝိန္ဒိတဗ္ဗောတိ လဒ္ဓဗ္ဗော၊ အဓိဂန္တဗ္ဗောတိ အတ္ထော.

ဆန္ဒောတိ တဏှာဆန္ဒော. တေနာဟ – ‘‘ဒုဗ္ဗလတဏှာ သော ရဉ္ဇေတုံ န သက္ကောတီ’’တိ. ပုဗ္ဗုပ္ပတ္တိကာ ဧကသ္မိံ အာရမ္မဏေ ပဌမံ ဥပ္ပန္နာ. သာ ဟိ အနာသေဝနတ္တာ မန္ဒာ. သောတိ ဆန္ဒော. ရဉ္ဇေတုံ န သက္ကောတိ လဒ္ဓါသေဝနတ္တာ. ဒေါသော နာမ စိတ္တဒူသနတ္တာ. တာနီတိ ဒဏ္ဍာဒါနာဒီနိ. တမ္မူလကာတိ လောဘမူလကာ တာဝ မာယာသာဌေယျမာနာတိမာနဒိဋ္ဌိစာပလာဒယော၊ ဒေါသမူလကာ ဥပနာဟမက္ခပလာသဣဿာမစ္ဆရိယထမ္ဘသာရမ္ဘာဒယော၊ မောဟမူလကာ အဟိရိက-အနောတ္တပ္ပ-ထိနမိဒ္ဓဝိစိကိစ္ဆုဒ္ဓစ္စ-ဝိပရီတမနသိကာရာဒယော၊ သံကိလေသဓမ္မာ ဂဟိတာဝ ဟောန္တိ တံမူလကတ္တာ. ယသ္မာ ပန သဗ္ဗေပိ သံကိလေသဓမ္မာ ဒွါဒသာကုသလစိတ္တုပ္ပါဒပရိယာပန္နာ ဧဝ၊ တသ္မာ တေသမ္ပေတ္ထ ဂဟိတဘာဝံ ဒဿေတုံ ‘‘ဆန္ဒော ရာဂေါတိ ဝါ’’တိ ဝုတ္တံ.

ဘာယိတဗ္ဗဋ္ဌေန သဘယော. ဘေရဝဋ္ဌေန သပ္ပဋိဘယော. ကုသလပက္ခဿ ဝိက္ခမ္ဘနဋ္ဌေန သကဏ္ဋကော. ကုသလအနဝဇ္ဇဓမ္မေဟိ ဒုရဝဂါဟဋ္ဌေန သဂဟနော. ဘဝသမ္ပတ္တိဘဝနိဗ္ဗာနာနံ အပ္ပဒါနဘာဝတော ဥမ္မဂ္ဂေါ. ဒုဂ္ဂတိဂါမိမဂ္ဂတ္တာ ကုမ္မဂ္ဂေါ. ဣရိယနာတိ ဝတ္တနာ ပဋိပဇ္ဇနာ. ဒုဂ္ဂတိဂါမိတာယ ကိလေသော ဧဝ ကိလေသမဂ္ဂေါ. န သက္ကာ သမ္ပတ္တိဘဝံ ဂန္တုံ ကုတော နိဗ္ဗာနဂမနန္တိ အဓိပ္ပါယော.

အသုဘာဝဇ္ဇနာဒီဟီတိ အာဒိ-သဒ္ဒေန အနိစ္စမနသိကာရာဒီနမ္ပိ သင်္ဂဟော ဒဋ္ဌဗ္ဗော. စိတ္တံ နိဝတ္တတိ သရာဂစိတ္တံ န ဥပ္ပဇ္ဇတိ ပဋိပက္ခမနသိကာရေန ဝိနောဒိတတ္တာ. မဇ္ဈတ္တာရမ္မဏေတိ အညာဏုပေက္ခဋ္ဌာနိယေ အာရမ္မဏေ. ဥဒ္ဒေသ။ပေ။ အာဝဇ္ဇန္တဿာတိ ဥဒ္ဒိသာပနဝသေန ဥဒ္ဒေသံ၊ ပရိပုစ္ဆာပနဝသေန ပရိပုစ္ဆံ၊ ဂရူနံ သန္တိကေ ဝသနဝသေန ဂရုဝါသံ အာဝဇ္ဇန္တဿ. စိတ္တန္တိ ဂမ္ဘီရဉာဏစရိယ-ပစ္စဝေက္ခဏ-ပညဝန္တ-ပုဂ္ဂလသေဝနဝသေန တဒဓိမုတ္တိသိဒ္ဓိယာ အညာဏစိတ္တံ နိဝတ္တတိ.

ယထာ ‘‘ပုဇ္ဇဘဝဖလံ ပုည’’န္တိ ဝုတ္တံ ‘‘ဧဝမိဒံ ပုညံ ပဝဍ္ဎတီ’’တိ (ဒီ. နိ. ၃.၈၀)၊ ဧဝံ ကိဋ္ဌသမ္ဘဝတ္တာ ‘‘ကိဋ္ဌ’’န္တိ ဝုတ္တန္တိ အာဟ ‘‘ကိဋ္ဌန္တိ ကိဋ္ဌဋ္ဌာနေ ဥပ္ပန္နသဿ’’န္တိ.

ဃဋာတိ သိင်္ဂယုဂံ ဣဓာဓိပ္ပေတန္တိ အာဟ ‘‘ဒွိန္နံ သိင်္ဂါနံ အန္တရေ’’တိ. ဃဋာတိ ဂေါဏာဒီနံ သိင်္ဂန္တရဋ္ဌဿ သမညာတိ ဝဒန္တိ. နာသာရဇ္ဇုကေတိ နာသာရဇ္ဇုပါတဋ္ဌာနေ.

ဒမေတိ ပုထုတ္တာရမ္မဏတော နိဝါရေတိ. နန္တိ စိတ္တံ. ယံ သုတ္တံ သုဘာသိတံ မယာ. တဒဿာတိ တဒါ အဿ ဘိက္ခုနော. အာရမ္မဏေတိ ကမ္မဋ္ဌာနာရမ္မဏေ.

သုဒုဇိတန္တိ နိဗ္ဗိသေဝနဘာဝကရဏေန ဇိတံ. သုတဇ္ဇိတန္တိ သုဋ္ဌု ဒူရကရဏေန ဇိတံ၊ တထာဘူတဉ္စ တဇ္ဇိတံ နာမ ဟောတီတိ တထာ ဝုတ္တံ. ဂေါစရဇ္ဈတ္တန္တိ အဇ္ဈတ္တဘူတော ဂေါစရော. ကမ္မဋ္ဌာနာရမ္မဏဉှိ ဗဟိဒ္ဓါရူပါဒိအာရမ္မဏဝိဓုရတာယ အဇ္ဈတ္တန္တိ ဝုစ္စတိ. သမထော အနုရက္ခဏံ ဧတဿာတိ သမထာနုရက္ခဏံ. ယထာ ဣန္ဒြိယသံဝရသီလံ သမထာနုရက္ခဏံ ဟောတိ၊ တထာ ကထိတန္တိ အတ္ထော. ယထာ ဟိ ဣန္ဒြိယသံဝရသီလံ သမထဿ ပစ္စယော၊ ဧဝံ သမထောပိ တဿ ပစ္စယောတိ.

ဝါဒိယမာနာယ ဝီဏာယ. စိတ္တံ ရဉ္ဇေတီတိ ရဇ္ဇနေန. အဝိဿဇ္ဇနီယတာယ စိတ္တံ ဗန္ဓတီတိ ဗန္ဓနီယော. ဝေဋ္ဌကေတိ တန္တီနံ အာသဇ္ဇနဝေဋ္ဌကေ. ကောဏန္တိ ကဝဏတော ဝီဏာယ သဒ္ဒကရဏတော ကောဏန္တိ လဒ္ဓနာမံ ဒါရုဒဏ္ဍံ သိင်္ဂါဒီသု ယေန ကေနစိ ကတံ ဃဋိကံ. တေနာဟ ‘‘စတုရဿံ သာရဒဏ္ဍက’’န္တိ.

ယသ္မာ သော ရာဇာ ရာဇမဟာမတ္တော ဝါ သဒ္ဒံ ယထာသဘာဝတော န အညာသိ၊ တသ္မိံ တဿ အဇာနနာကာရမေဝ ဒဿေတုံ ‘‘သဒ္ဒံ ပဿိဿာမီ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ.

အသတီ ကိရာယန္တိ ပါဠိယံ လိင်္ဂဝိပလ္လာသေန ဝုတ္တန္တိ ယထာလိင်္ဂမေဝ ဝဒန္တော ‘‘အသာ’’တိ အာဟ. ‘‘အသတီတိ လာမကာဓိဝစန’’န္တိ ဝတွာ တတ္ထ ပယောဂံ ဒဿေတုံ ‘‘အသာ လောကိတ္ထိယော နာမာ’’တိ ဝုတ္တံ၊ လောကေ ဣတ္ထိယော နာမ အသတိယောတိ အတ္ထော၊ တတ္ထ ကာရဏမာဟ ‘‘ဝေလာ တာသံ န ဝိဇ္ဇတီ’’တိ. ပကတိယာ လောကေ ဇေဋ္ဌဘာတာ ကနိဋ္ဌဘာတာ မာတုလောတိအာဒိကာ ဝေလာ မရိယာဒါ တာသံ န ဝိဇ္ဇတိ. ကသ္မာ? သာရတ္တာ စ ပဂဗ္ဗာ စ သဗ္ဗေသမ္ပိ သမ္ဘောဂဝသေန ဝိနိယောဂံ ဂစ္ဆန္တိ. ကထံ? သိခီ သဗ္ဗဃသော ယထာ. တေနေဝါဟ –

‘‘သဗ္ဗာ နဒီ ဝင်္ကဂတီ၊ သဗ္ဗေ ကဋ္ဌမယာ ဝနာ၊

သဗ္ဗိတ္ထိယော ကရေ ပါပံ၊ လဘမာနေ နိဝါတကေ’’တိ. (ဇာ. ၂.၂၁.၃၀၈)၊

အညမ္ပိ တန္တိဗဒ္ဓံ စတုရဿအမ္ဗဏဝါဒိတာဒီနိ. ဝီဏာ ဝိယ ပဉ္စက္ခန္ဓာ အနေကဓမ္မသမူဟဘာဝတော. ရာဇာ ဝိယ ယောဂါဝစရော တပ္ပဋိဗဒ္ဓဓမ္မဂဝေသကတ္တာ. အဿာတိ ယောဂါဝစရဿ.

နိရယာဒိတော အညသ္မိမ္ပိ ဂတိ-သဒ္ဒေါ ဝတ္တတိ. တတော ဝိသေသနတ္ထံ ‘‘ဂတိဂတီ’’တိ ဝုတ္တံ ‘‘ဒုက္ခဒုက္ခံ၊ ရူပရူပ’’န္တိ စ ယထာ၊ ဂတိသညိတံ ပဝတ္တိဋ္ဌာနန္တိ အတ္ထော. တေနာဟ – ‘‘ဧတ္ထန္တရေ သံသရတိ ဝတ္တတီ’’တိ. သဉ္ဇာယနပဒေသော ဧဝ ဂတီတိ သဉ္ဇာတိဂတိ.

တံ ပန ဂတိံ သတ္တာနံ သံဝေဂဝတ္ထုဘူတဿ ပစ္စက္ခဿ ဂဗ္ဘာသယဿ ဝသေန ဒဿေတုံ ‘‘အယမဿ ကာယော’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. ရူပဓမ္မဿ သလက္ခဏံ ဂတိ နိဋ္ဌာ၊ တတော ပရံ အညံ ကိဉ္စိ နတ္ထီတိ သလက္ခဏဂတိ. အဘာဝေါ အစ္စန္တာဘာဝေါ. သန္တာနဝိစ္ဆေဒေါ ဝိဘဝဂတိ တံနိဋ္ဌာနဘာဝါ. ဘေဒေါတိ ခဏနိရောဓော၊ ဣဓာပိ တံနိဋ္ဌာနတာယေဝ ပရိယာယော. ယာဝ ဘဝဂ္ဂါတိ ယာဝ သဗ္ဗဘဝဂ္ဂါ. သလက္ခဏဝိဘဝဂတိဘေဒဂတိယော ‘‘ဧသေဝ နယော’’တိ ဣမိနာဝ ပကာသိတာတိ န ဂဟိတာ. တဿ ခီဏာသဝဿ န ဟောတိ အဂ္ဂမဂ္ဂေန သမုစ္ဆိန္နတ္တာ.

သီလံ ကထိတံ ရူပါဒီသု ဆန္ဒာဒိနိဝါရဏဿ ကထိတတ္တာ. မဇ္ဈေ သမာဓိဘာဝနာ ကထိတာ ‘‘အဇ္ဈတ္တမေဝ သန္တိဋ္ဌတိ။ပေ။ သမာဓိယတီ’’တိ ဇောတိတတ္တာ. ပရိယောသာနေ စ နိဗ္ဗာနံ ကထိတံ ‘‘ယမ္ပိဿ။ပေ။ န ဟောတီ’’တိ ဝစနတော.

ဝီဏောပမသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၁၀. ဆပ္ပါဏကောပမသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၂၄၇. ဝဏသရီရောတိ ဝဏိတသရီရော. ပက္ကတ္တာတိ ကုထိတတ္တာ. သရဒဏ္ဍေသု သရသမညာတိ ကဏ္ဍ-သဒ္ဒေါ သရပရိယာယောတိ အာဟ – ‘‘သရဝနန္တိ ကဏ္ဍဝန’’န္တိ. အရုဂတ္တော။ပေ။ ဝေဒိတဗ္ဗော ဂုဏသရီရဿ ခဏ္ဍဆိဒ္ဒသီလာဒီဟိ ဟေဋ္ဌာ မဇ္ဈေ ဥပရိဘာဂေ စ ဘေဒဝိသမစ္ဆိန္နဝိကာရဒေါသတ္တာ. ဧတ္ထ ကုသာ ‘‘ကဏ္ဋကာ’’တိ အဓိပ္ပေတာ ကဏ္ဋကသဒိသတ္တာ၊ ကုသတိဏာနံ ဧဝ ဝါ ဝုတ္တာကာရပဒေသော ‘‘ကုသကဏ္ဋကော’’တိ ဝုတ္တော.

ဂါမဝါသီနံ ဝိဇ္ဈနဋ္ဌေနာတိ နာရဟောဝ ဟုတွာ တေသံ ကာရာနံ ပဋိဂ္ဂဟဏဝသေန ပီဠနဋ္ဌေန.

ပက္ခိန္တိ ဟတ္ထိလိင်္ဂသကုဏံ. တဿ ကိရ ဟတ္ထိသောဏ္ဍသဒိသံ မုခံ၊ တသ္မာ ‘‘ဟတ္ထိသောဏ္ဍသကုဏ’’န္တိ ဝုတ္တံ. ဝိဿဇ္ဇေယျာတိ ရဇ္ဇုယာ ယထာဗဒ္ဓံ ဧဝ ဝိဿဇ္ဇေယျ.

ဘောဂေဟီတိ အတ္တနော သရီရဘောဂေဟိ. မဏ္ဍလံ ဗန္ဓိတွာတိ ယထာ သရီရံ မဏ္ဍလာကာရေန တိဋ္ဌတိ၊ ဧဝံ ကတွာ. သုပိဿာမီတိ နိဒ္ဒံ ဩက္ကမိဿာမိ. ဍေတုကာမောတိ ဥပ္ပတိတုကာမော. ဒိသာ ဒိသန္တိ ဒိသတော ဒိသံ.

ဆ ပါဏကာ ဝိယ ဆ အာယတနာနိ နာနဇ္ဈာသယတ္တာ၊ နာနဇ္ဈာသယတာ စ နေသံ နာနာဝိသယနိန္နတာယ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ. ဒဠှရဇ္ဇု ဝိယ တဏှာ တေသံ ဗန္ဓနတော. မဇ္ဈေ ဂဏ္ဌိ ဝိယ အဝိဇ္ဇာ ဗန္ဓနဿ ဒုဗ္ဗိနိမ္မောစနဟေတုတော. အာရမ္မဏံ ဗလဝံ ဟောတိ မနုညဘာဝေန စေဝ တတ္ထ တဏှာဘိနိဝေသဿ ဒဠှဘာဝေန စ.

သရိက္ခကေန ဝါ ဥပမာယ အာဟရဏပက္ခေ. အပ္ပနာတိ သံသန္ဒနာ. ပါဠိယံယေဝ အပ္ပိတာ ဥပမာ ‘‘ဧဝမေဝ ခေါ’’တိအာဒိနာ. ရူပစိတ္တာဒိဝိသမနိန္နတ္တာ စက္ခုဿ ဝိသမဇ္ဈာသယတာ. ဧသ နယော သေသေသုပိ.

ကဏ္ဏစ္ဆိဒ္ဒကူပကေတိ ကဏ္ဏစ္ဆိဒ္ဒသညိတေ အာဝါဋေ. တဿာတိ သောတဿ. ပစ္စယော ဟောတီတိ ဥပနိဿယော ဟောတိ တေန ဝိနာ သဒ္ဒဂ္ဂဟဏဿ အဘာဝတော. ‘‘အဇဋာကာသောပိ ဝဋ္ဋတိ ဧဝါ’’တိ ဝတွာ တဿ ပစ္စယဘာဝံ ဒဿေတုံ ‘‘အန္တောလေဏသ္မိ’’န္တိအာဒိ ဝုတ္တံ. ဓာတုပရမ္ပရာ ဃဋ္ဋေန္တောတိ ဘူတပရမ္ပရာသင်္ဃဋ္ဋေန္တော.

ဧဝံ သန္တေတိ ဧဝံ ဘူတပရမ္ပရာဝသေန သဒ္ဒေ သောတပထမာဂစ္ဆန္တေ. သမ္ပတ္တဂေါစရတာ ဟောတိ သောတဿ. ဃာနာဒီနံ ဝိယ ‘‘ဒူရေ သဒ္ဒေါ’’တိ ဇာနနံ န သမ္ဘဝေယျ သမ္ပတ္တဂါဟိဘာဝတော. တထာ တထာ ဇာနနာကာရော ဟောတိ မနောဝိညာဏဿ ဂဟဏာကာရဝိသေသတော. သောတဝိညာဏပ္ပဝတ္တိ ပန ဥဘယတ္ထ သမာနာဝ. ဒူရေ ဌိတောပိ သဒ္ဒေါ တာဒိသေ ဌာနေ ပဋိဃောသာဒီနံ ပစ္စယော ဟောတိ အယောကန္တော ဝိယ အယောစလနဿာတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ဓမ္မတာတိ ဓမ္မသဘာဝေါ၊ သဒ္ဒဿ သော သဘာဝေါတိ အတ္ထော. တတော တတော သဝနံ ဟောတိ အာကာသသညိတဿ ဥပနိဿယဿ လဗ္ဘနတော. ယဒိ ပန သောတံ သမ္ပတ္တဂါဟီ သိယာ၊ စိတ္တသမုဋ္ဌာနသဒ္ဒေါ သောတဝိညာဏဿ အာရမ္မဏပစ္စယော န သိယာ. ပဋ္ဌာနေ စ အဝိသေသေန ‘‘သဒ္ဒါယတနံ သောတဝိညာဏဿ အာရမ္မဏပစ္စယေန ပစ္စယော’’တိ ဝုတ္တော၊ ဗဟိဒ္ဓါ စ စိတ္တဇဿ သဒ္ဒဿ သမ္ဘဝေါ နတ္ထိ. အထ ဝါ စိတ္တဇော သဒ္ဒေါ ဓာတုပရမ္ပရာယ သောတပသာဒံ ဃဋ္ဋေတိ၊ န သော စိတ္တဇော သဒ္ဒေါ၊ ယော ပရမ္ပရာယ ပဝတ္တော. ဥတုဇော ဟိ သော၊ တသ္မာ ယထုပ္ပန္နော သဒ္ဒေါ၊ တတ္ထ ဌိတောဝ သောတပသာဒဿ အာပါထံ အာဂစ္ဆတီတိ နိဋ္ဌမေတ္ထ ဂန္တဗ္ဗံ. တေန ဝုတ္တံ ‘‘အသမ္ပတ္တဂေါစရမေဝေတ’’န္တိ.

တဒါ ဧကဂ္ဂစိတ္တတံ အာပဇ္ဇတိ ပရိဿယာနံ အဘာဝတော. နာသစ္ဆိဒ္ဒသင်္ခါတအာကာသသန္နိဿယေ ဝတ္တနတော ဃာနံ အာကာသဇ္ဈာသယံ ဝုတ္တံ. ဝါတေန ဝိနာ ဂန္ဓဂဟဏဿ အသမ္ဘဝတော ဝါတူပနိဿယဂန္ဓဂေါစရံ. တေနာဟ ‘‘တထာ ဟီ’’တိအာဒိ.

ဂါမတော လဒ္ဓဗ္ဗံ အာဟာရံ ဂါမံ၊ တန္နိန္နတာယ ဂါမဇ္ဈာသယတာ ဝုတ္တာ. တထာ ဟိ ဇီဝိတနိမိတ္တံ ရသော ဇီဝိတံ၊ တသ္မိံ နိန္နတာယ တံ အဝှါယတီတိ ဇိဝှါ. န သက္ကာ ခေဠေန အတေမိတဿ ရသံ ဇာနိတုံ၊ တသ္မာ အာပေါသန္နိဿိတရသာရမ္မဏာ ဇိဝှါတိ.

အာမကသုသာနတော ဗဟိ. ဥပါဒိဏ္ဏကဇ္ဈာသယောတိ ဥပါဒိဏ္ဏကနိန္နော. ကာယပသာဒသန္နိဿယဘူတာယ ပထဝိယာ ဖောဋ္ဌဗ္ဗာရမ္မဏေ ဃဋိတေ ဧဝ တတ္ထ ဝိညာဏုပ္ပတ္တိ၊ န အညထာတိ ဝုတ္တံ ‘‘ပထဝီသန္နိဿိတဖောဋ္ဌဗ္ဗာရမ္မဏော’’တိ. တထာ ဟီတိအာဒိ ကာယဿ ဥပါဒိဏ္ဏကဇ္ဈာသယတာယ သာဓကံ. အဇ္ဈတ္တိကဗာဟိရာတိ အဇ္ဈတ္တိကာ ဗာဟိရာ ဝါ. အဿာတိ ကာယဿ. သုသန္ထတဿာတိအာဒိ တဿ ပထဝိယာ ပစ္စယဘာဝဒဿနံ.

နာနဇ္ဈာသယောတိ နာနာရမ္မဏနိန္နော. တေန မနဿ မက္ကဋဿ ဝိယ အနဝဋ္ဌိတတံ ဒဿေတိ. တေနာဟ ‘‘ဒိဋ္ဌပုဗ္ဗေပီ’’တိအာဒိ. မူလဘဝင်္ဂဂ္ဂဟဏေန ပိဋ္ဌိဘဝင်္ဂံ နိဝတ္တေတိ. အဿာတိ မနဿ. ဧဝံ ကိရိယမယံ ဝိညာဏံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. နာနတ္တန္တိ ဘေဒေါ.

ယထာရုစိပ္ပဝတ္တိယာ နိဝါရဏဝသေန ဗဒ္ဓါနံ. နိဗ္ဗိသေဝနဘာဝန္တိ လောလတာသင်္ခါတပရိပ္ဖန္ဒဿ အဘာဝံ. နာကဍ္ဎတီတိ သဝိသယေ ရူပါရမ္မဏေ စိတ္တသန္တာနံ၊ တံသမင်္ဂိနံ ဝါ ပုဂ္ဂလံ နာကဍ္ဎတိ. ပုဗ္ဗဘာဂဝိပဿနာဝ ကထိတာ အာယတနမုခေန ‘‘ဧဝဉှိ ဝေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ သိက္ခိတဗ္ဗ’’န္တိ ဝုတ္တတ္တာ.

ဆပ္ပါဏကောပမသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၁၁. ယဝကလာပိသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၂၄၈. ယဝပုဉ္ဇော သုပရိပက္ကယဝသမုဒါယော. ကာဇဟတ္ထာတိ ဒဏ္ဍဟတ္ထာ. ပေါထေယျုန္တိ ယထာ ယဝသင်္ခါတံ ဓညံ ဝဏ္ဋတော မုစ္စတိ၊ ဧဝံ ပေါထေယျုံ. ယဝေ သာဝေတွာတိ ယဝသီသတော ယဝေ ပေါထနေန မောစေတွာ ဝိဝေစေတွာ.

စတုမဟာပထော ဝိယ ဆ အာယတနာနိ အာရမ္မဏဒဏ္ဍကေဟိ ဟနနဋ္ဌာနတ္တာ. ယဝကလာပီ ဝိယ သတ္တော တေဟိ ဟညမာနတ္တာ. ဆ ဗျာဘင်္ဂိယော ဝိယ သဘာဝတော ဆဓာပိ ပစ္စေကံ ဣဋ္ဌာနိဋ္ဌမဇ္ဈတ္တဝသေန အဋ္ဌာရသ အာရမ္မဏာနိ ယဝကလာပဋ္ဌာနိယဿ သတ္တဿ ဟနနတော. ဘဝပတ္ထနာယ အပရာပရုပ္ပတ္တိံ သန္ဓာယ ‘‘ဘဝပတ္ထနာ ကိလေသာ’’တိ ဗဟုဝစနနိဒ္ဒေသော. ဘဝပတ္ထနာ စ တဿ ပစ္စယဘူတာ ကိလေသာ စာတိ ဘဝပတ္ထနာကိလေသာတိ ဧဝံ ဝါ ဧတ္ထ အတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗော. ယသ္မာ သတ္တာနံ ဝဋ္ဋဒုက္ခံ နာမ သဗ္ဗမ္ပိ တံ ဘဝပတ္ထနာမူလကံ၊ တသ္မာ ဝုတ္တံ ‘‘ဧဝံ သတ္တာ’’တိအာဒိ. ဘဝပတ္ထနကိလေသာတိ စ ဘဝပတ္ထနာမူလကံ ကိလေသံ.

ဘုမ္မန္တိ သမီပတ္ထေ ဘုမ္မံ. တေနာဟ ‘‘သုဓမ္မာယ ဒွါရေ’’တိ. န ကတန္တိ ဒုက္ခုပ္ပါဒနံ န ကတံ. နဝဂူထသူကရံ ဝိယာတိ နဝဂူထဘက္ခသူကရံ ဝိယ. စိတ္တေနေဝါတိ ယော ဗဇ္ဈတိ၊ တဿ စိတ္တေနေဝ. တသ္မာတိ ယသ္မာ ဝေပစိတ္တိဗန္ဓနဿ ဗန္ဓနမုစ္စနံ ဝိယ၊ တသ္မာ ‘‘ဝေပစိတ္တိဗန္ဓန’’န္တိ ဝုတ္တံ. ဉာဏမောက္ခံ ဗန္ဓနန္တိ ဉာဏေန မုစ္စနံ ဗန္ဓနံ.

မညမာနောတိ ပရိကပ္ပိတတဏှာဝသေန ‘‘ဧတံ မမာ’’တိ၊ ဒိဋ္ဌိဝသေန ‘‘ဧသော မေ အတ္တာ’’တိ၊ မာနဝသေန ‘‘ဧသောဟမသ္မီ’’တိ မညန္တော. ခန္ဓဝိနိမုတ္တဿ မညမာနဝတ္ထုနော အဘာဝါ ‘‘ခန္ဓေ မညန္တော’’တိ ဝုတ္တံ. ဧတန္တိ ‘‘မာရဿာ’’တိ ဧတံ သာမိဝစနံ. ကိလေသမာရေန ဗဒ္ဓေါတိ ကိလေသမာရေန တေနေဝ ကိလေသဗန္ဓနေန ဗဒ္ဓေါ. မုတ္တောတိ ဧတ္ထာပိ ဧသေဝ နယော.

တဏှာမညနာယ သတိ ဒိဋ္ဌိမာနမညနာနံ ပသင်္ဂေါ ဧဝ နတ္ထီတိ ယထာ ‘‘အသ္မီ’’တိ ပဒေန ဒိဋ္ဌိမာနမညနာ ဝုတ္တာ ဟောန္တိ၊ ဧဝံ တဏှာမညိတာပီတိ ဝုတ္တံ ‘‘အသ္မီတိ ပဒေန တဏှာမညိတံ ဝုတ္တ’’န္တိ. အယမဟမသ္မီတိ ပဒေန ဒိဋ္ဌိမညိတန္တိ ဧတရဟိ လဗ္ဘမာနဒိဋ္ဌိဝတ္ထုဝသေနေဝ. ဘဝိဿန္တိ အနာဂတဒိဋ္ဌိဝတ္ထုပရိကပ္ပနဝသေနေဝ ဒိဋ္ဌိမညိတံ. ယေဘုယျေန ဟိ အနာဂတာလိင်္ဂနာ သဿတဒိဋ္ဌိ. ဥစ္ဆေဒဝသေန ဒိဋ္ဌိမညိတမေဝါတိ အာနေတွာ သမ္ဗန္ဓော. ရူပီတိအာဒီနိ ပဒါနိ. သဿတဿေဝါတိ သဿတဂါဟဿေဝ ပဘေဒဒီပနာနိ. ယသ္မာ မညိတံ အာဗာဓဝသေန ရောဂေါ၊ အန္တောဒေါသဝသေန ဂဏ္ဍော၊ အင်္ဂနိကန္တဝသေန သလ္လံ၊ တသ္မာ ဣမေဟိ တဏှာဒီဟိ ကိလေသေဟိ ပါကဋစလနဝသေန ဣဉ္ဇန္တိ စေဝ၊ အပါကဋသဉ္စလနဝသေန ဖန္ဒန္တိ စ. ပပဉ္စိတံ သံသာရေ စိရာယနံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ၊ ခန္ဓသန္တာနဿ ဝါ ဝိတ္ထာရဏံ. ပမတ္တာကာရပ္ပတ္တာ မုစ္ဆနာကာရပ္ပတ္တာ. တေသန္တိ တဏှာဒိဋ္ဌိကိလေသာနံ. အာကာရဒဿနတ္ထန္တိ ပဝတ္တိအာကာရဒဿနတ္ထံ.

မာနော နာမ ‘‘သေယျောဟမသ္မီ’’တိအာဒိနာ မဇ္ဇနာကာရပ္ပဝတ္တိ. တဏှာယ သမ္ပယုတ္တမာနဝသေနာတိ ကသ္မာ ဝုတ္တံ? နနု သဗ္ဗော မာနော တဏှာသမ္ပယုတ္တော? သတိ ဟိ ဗျဘိစာရေ ဝိသေသနံ ဣစ္ဆိတဗ္ဗန္တိ. သစ္စမေတံ၊ တဏှာ ပန အတ္ထိ မာနဿ ပစ္စယဘူတာ၊ အတ္ထိ မာနဿ အပ္ပစ္စယဘူတာ၊ ယတော မာနော အနိယတော ဝုစ္စတိ. တထာ ဟိ ပဋ္ဌာနေ ‘‘သံယောဇနံ ဓမ္မံ ပဋိစ္စ သံယောဇနော ဓမ္မော ဥပ္ပဇ္ဇတိ ဟေတုပစ္စယာ’’တိ ဧတ္ထ သံယောဇနာနိ သံယောဇနေဟိ ယထာလာဘံ ယောဇေတွာ ဒဿိတယောဇနာယ ‘‘ကာမရာဂသံယောဇနံ ပဋိစ္စ မာနသံယောဇနံ အဝိဇ္ဇာသံယောဇန’’န္တိ ဝတွာ ‘‘ကာမရာဂသံယောဇနံ ပဋိစ္စ အဝိဇ္ဇာသံယောဇန’’န္တိ၊ ‘‘မာနသံယောဇနံ ပဋိစ္စ ဘဝရာဂသံယောဇနံ အဝိဇ္ဇာသံယောဇန’’န္တိ စ ဝတွာ ‘‘ဘဝရာဂသံယောဇနံ ပဋိစ္စ အဝိဇ္ဇာသံယောဇန’’န္တိ ဝုတ္တံ. ဧတ္ထ စ ကာမရာဂဘဝရာဂသံယောဇနေဟိ မာနဿ အနိယတဘာဝေါ ပကာသိတော. တတ္ထ ယာ တဏှာ ဗလဝတီ၊ တံ သန္ဓာယ ဣဒံ ဝုတ္တံ ‘‘တဏှာယ သမ္ပယုတ္တမာနဝသေနာ’’တိ. ဗလဝတဏှာသမ္ပယုတ္တော ဟိ မာနော သယမ္ပိ ဗလဝါ ဟုတွာ အသ္မီတိ သဝိသေသံ မဇ္ဇနဝသေန ပဝတ္တတီတိ.

ဒိဋ္ဌိဝသေနာတိ မာနမူလကဒိဋ္ဌိဝသေန. ‘‘သေယျောဟမသ္မီ’’တိအာဒိနာ ဟိ ဗဟုလမာနုပေတဿ ပုဂ္ဂလဿ ရူပါဒီသု ဧကံ ဥဒ္ဒိဿ အယမဟမသ္မီတိ ဒိဋ္ဌိယာ ဥပ္ပန္နာယ မာနဿ အပ္ပဟီနတ္တာ မာနောပိ တတ္ထ တတ္ထေဝ ဥပ္ပဇ္ဇတိ. ဣတိ မာနမူလကံ ဒိဋ္ဌိံ သန္ဓာယာဟ ‘‘အယမဟမသ္မီတိ ဒိဋ္ဌိဝသေန ဝုတ္တ’’န္တိ. စောဒကော ပန ဣမမတ္ထံ အဇာနန္တော အနုပလဗ္ဘမာနမေဝ သမ္ပယောဂတ္ထံ ဂဟေတွာ ‘‘နနု စာ’’တိအာဒိနာ စောဒေတိ. ဣတရော ‘‘အာမ နတ္ထီ’’တိ တမတ္ထံ သမ္ပဋိစ္ဆိတွာ ‘‘မာနဿ ပနာ’’တိအာဒိနာ ပရိဟာရမာဟ. တဿတ္ထော ဝုတ္တော ဧဝ.

ယဝကလာပိသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

အာသီဝိသဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

စတုတ္ထော ပဏ္ဏာသကော.

သဠာယတနသံယုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.