၂. ဒုတိယဝဂ္ဂေါ

၁. သတ္တဓာတုသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၉၅. အာဘာတီတိ အာဘာ၊ အာလောကဘာဝေန နိပ္ဖဇ္ဇတိ၊ ဥပဋ္ဌာတီတိ ဝါ အတ္ထော. သော ဧဝ နိဇ္ဇီဝဋ္ဌေန ဓာတူတိ အာဘာဓာတု. အာလောကဿာတိ အာလောကကသိဏဿ. သုဋ္ဌု၊ သောဘနံ ဝါ ဘာတီတိ သုဘံ. ကသိဏသဟစရဏတော ဈာနံ သုဘံ. သေသံ ဝုတ္တနယမေဝ. သုပရိသုဒ္ဓဝဏ္ဏံ ကသိဏံ. အာကာသာနဉ္စာဒယောပိ သုဘာရမ္မဏံ ဧဝါတိ ကေစိ. ဒေသနံ နိဋ္ဌာပေသီတိ ဒေသနံ ဥဒ္ဒေသမတ္တေ ဧဝ ဌပေသိ. ပါဠိယံ ‘‘အန္ဓကာရံ ပဋိစ္စ ပညာယတီ’’တိ ဧတ္ထာပိ အာရမ္မဏမေဝ ဂဟိတံ၊ တထာ ‘‘အယံ ဓာတု အသုဘံ ပဋိစ္စ ပညာယတီ’’တိ ဧတ္ထာပိ. ယထာ ဟိ ဣဓ သုဝဏ္ဏံ ကသိဏံ သုဘန္တိ အဓိပ္ပေတံ၊ ဧဝံ ဒုဗ္ဗဏ္ဏံ အသုဘန္တိ.

အန္ဓကာရံ ပဋိစ္စာတိ အန္ဓကာရံ ပဋိစ္ဆာဒကပစ္စယံ ပဋိစ္စ. ပညာယတီတိ ပါကဋော ဟောတိ. တေနာဟ ‘‘အန္ဓကာရော ဟီ’’တိအာဒိ. အာလောကောပိ၊ အန္ဓကာရေန ပရိစ္ဆိန္နော ဟောတီတိ ယောဇနာ. အန္ဓကာရော တာဝ အာလောကေန ပရိစ္ဆိန္နော ဟောတု ‘‘ယတ္ထ အာလောကော နတ္ထိ၊ တတ္ထ အန္ဓကာရော’’တိ အာလောကော ကထံ အန္ဓကာရေန ပရိစ္ဆိန္နော ဟောတီတိ အာဟ ‘‘အန္ဓကာရေန ဟိ သော ပါကဋော ဟောတီ’’တိ. ပရိစ္ဆေဒလေခါယ ဝိယ စိတ္တရူပံ အန္ဓကာရေန ဟိ ပရိတော ပရိစ္ဆိန္နော ဟုတွာ ပညာယတိ၊ ယထာ တံ ဆာယာယ အာတပေါ. ဧသေဝ နယောတိ အသုဘသုဘာနံ အညမညပရိစ္ဆိန္နတံ အတိဒိသိတွာ တတ္ထ အဓိပ္ပေတမေဝ ဒဿေန္တော ‘‘အသုဘေ သတိ သုဘံ ပညာယတီ’’တိ အာဟ. ဧဝမာဟာတိ ‘‘အသုဘံ ပဋိစ္စ သုဘံ ပညာယတီ’’တိ အဝေါစ. ‘‘ရူပီ ရူပါနိ ပဿတီ’’တိအာဒီသု ဝိယ ဥတ္တရပဒလောပေနာယံ နိဒ္ဒေသောတိ အာဟ ‘‘ရူပံ ပဋိစ္စာတိ ရူပါဝစရသမာပတ္တိံ ပဋိစ္စာ’’တိ. တာယ ဟိ သတိ အဓိဂတာယ. ရူပသမတိက္ကမာ ဝါ ဟောတီတိ သဘာဝါရမ္မဏာနံ ရူပဇ္ဈာနာနံ သမတိက္ကမာ အာကာသာနဉ္စာယတနသမာပတ္တိ နာမ ဟောတီတိ အတ္ထော. ဧသေဝ နယောတိ ဣမိနာ ‘‘အာကာသာနဉ္စာယတနသမတိက္ကမာ ဝိညာဏဉ္စာယတနသမာပတ္တိ နာမ ဟောတီ’’တိအာဒိနာ ဒွေပိ ပကာရေ အတိဒိသတိ. ပဋိသင်္ခါတိ ပဋိသင်္ခါဉာဏေန. အပ္ပဝတ္တိန္တိ ယထာပရိစ္ဆိန္နကာလံ အပ္ပဝတ္တနံ. ဧတေန ခဏနိရောဓာဒိံ ပဋိက္ခိပတိ.

ကထံ သမာပတ္တိ ပတ္တဗ္ဗာတိ ဣမာသု သတ္တသု ဓာတူသု ကာ ပကာရာ သညာသမာပတ္တိ နာနာ ဟုတွာ သမာပဇ္ဇိတဗ္ဗာ. တေနာဟ ‘‘ကီဒိသာ သမာပတ္တိယော’’တိအာဒိ. သညာယ အတ္ထိဘာဝေနာတိ ပဋုကိစ္စာယ သညာယ အတ္ထိဘာဝေန. သုခုမသင်္ခါရာနံ တတ္ထ သမာပတ္တိယံ အဝသိဿတာယ. နိရောဓောဝါတိ သင်္ခါရာနံ နိရောဓော ဧဝ.

သတ္တဓာတုသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၂. သနိဒါနသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၉၆. ဘာဝနပုံသကမေတံ ‘‘ဝိသမံ စန္ဒိမသူရိယာ ပရိဝတ္တန္တီ’’တိအာဒီသု (အ. နိ. ၄.၇၀) ဝိယ. သနိဒါနန္တိ အတ္တနော ဖလံ နိဒဒါတီတိ နိဒါနံ၊ ကာရဏန္တိ အာဟ ‘‘သနိဒါနော သပ္ပစ္စယော’’တိ. ကာမပဋိသံယုတ္တောတိ ကာမရာဂသင်္ခါတေန ကာမေန ပဋိသံယုတ္တော ဝါ ကာမပဋိဗဒ္ဓေါ ဝါ. တက္ကေတီတိ တက္ကော. အဘူတကာရံ သမာရောပေတွာ ကပ္ပေတီတိ သင်္ကပ္ပေါ. အာရမ္မဏေ စိတ္တံ အပ္ပေတီတိ အပ္ပနာ. ဝိသေသေန အပ္ပေတီတိ ဗျပ္ပနာ. အာရမ္မဏေ စိတ္တံ အဘိနိရောပေန္တံ ဝိယ ပဝတ္တတီတိ စေတသော အဘိနိရောပနာ. မိစ္ဆာ ဝိပရီတော ပါပကော သင်္ကပ္ပေါတိ မိစ္ဆာသင်္ကပ္ပေါ. အညေသု စ ကာမပဋိသံယုတ္တေသု ဝိဇ္ဇမာနေသု ဝိတက္ကော ဧဝ ကာမဓာတုသဒ္ဒေန နိရုဠှော ဒဋ္ဌဗ္ဗော ဝိတက္ကဿ ကာမပသင်္ဂပ္ပတ္တိသာတိသယတ္တာ. ဧသ နယော ဗျာပါဒဓာတုအာဒီသုပိ. သဗ္ဗေပိ အကုသလာ ဓမ္မာ ကာမဓာတု ဟီနဇ္ဈာသယေဟိ ကာမေတဗ္ဗဓာတုဘာဝတော.

ကိလေသကာမဿ အာရမ္မဏဘာဝတ္တာ သဗ္ဗာကုသလသံဂါဟိကာယ ကာမဓာတုယာ ဣတရာ ဒွေ သင်္ဂဟေတွာ ကထနံ သဗ္ဗသင်္ဂါဟိကာ. တိဿန္နံ ဓာတူနံ အညမညံ အသင်္ကရတော ကထာ အသမ္ဘိန္နာ. ဣမံ ကာမာဝစရသညိတံ ကာမဝိတက္ကသညိတဉ္စ ကာမဓာတုံ. ပဋိစ္စာတိ ပစ္စယဘူတံ လဘိတွာ. တီဟိ ကာရဏေဟီတိ တီဟိ သာရဘူတေဟိ ကာရဏေဟိ.

ဗျာပါဒဝိတက္ကော ဗျာပါဒေါ ဥတ္တရပဒလောပေန၊ သော ဧဝ နိဇ္ဇီဝဋ္ဌေန သဘာဝဓာရဏဋ္ဌေန ဓာတူတိ ဗျာပါဒဓာတု. ဗျာပဇ္ဇတိ စိတ္တံ ဧတေနာတိ ဗျာပါဒေါ၊ ဒေါသော. ဗျာပါဒေါပိ ဓာတူတိ ယောဇနာ. သဟဇာတပစ္စယာဒိဝသေနာတိ သဟဇာတအညမညနိဿယသမ္ပယုတ္တအတ္ထိအဝိဂတပစ္စယဝသေန. ဝိသေသေန ဟိ ပရဿ အတ္တနော စ ဒုက္ခာပနံ ဝိဟိံသာ၊ သာ ဧဝ ဓာတု၊ အတ္ထတော ရောသနာ ပရူပဃာတော၊ တထာ ပဝတ္တော ဝါ ဒေါသသဟဂတစိတ္တုပ္ပါဒေါ.

တိဏဂဟနေ အရညေတိ တိဏေဟိ ဂဟနဘူတေ အရညေ. အနယဗျသနန္တိ အပါယဗျသနံ၊ ပရိဟရဏူပါယရဟိတံ ဝိပတ္တိန္တိ ဝါ အတ္ထော. အဝဍ္ဎိံ ဝိနာသန္တိ အဝဍ္ဎိဉ္စေဝ ဝိနာသဉ္စာတိ ဝဒန္တိ သဗ္ဗသော ဝဍ္ဎိရဟိတံ. သုက္ခတိဏဒါယော ဝိယ အာရမ္မဏံ ကိလေသဂ္ဂိသံဝဒ္ဓနဋ္ဌေန. တိဏုက္ကာ ဝိယ အကုသလသညာ အနုဒဟနဋ္ဌေန. တိဏကဋ္ဌ။ပေ။ သတ္တာ အနယဗျသနာပတ္တိတော. ‘‘ဣမေ သတ္တာ’’တိ ဟိ အယောနိသော ပဋိပဇ္ဇမာနာ အဓိပ္ပေတာ. တေနာဟ ‘‘ယထာ သုက္ခတိဏဒါယေ’’တိအာဒိ.

သမတာဘာဝတော သမတာဝိရောဓတော ဝိသမတာဟေတုတော စ ဝိသမာ ရာဂါဒယောတိ အာဟ ‘‘ရာဂဝိသမာဒီနိ အနုဂတ’’န္တိ. ဣစ္ဆိတဗ္ဗာ အဝဿံဘာဝိနိဘာဝေန.

သံကိလေသတော နိက္ခမနဋ္ဌေန နေက္ခမ္မော၊ သော ဧဝ နိဇ္ဇီဝဋ္ဌေန ဓာတူတိ နေက္ခမ္မဓာတု. သွာယံ နေက္ခမ္မသဒ္ဒေါ ပဗ္ဗဇ္ဇာဒီသု ကုသလဝိတက္ကေ စ နိရုဠှောတိ အာဟ ‘‘နေက္ခမ္မဝိတက္ကောပိ နေက္ခမ္မဓာတူ’’တိ. ဣတရာပိ ဒွေ ဓာတုယောတိ အဗျာပါဒအဝိဟိံသာဓာတုယော ဝဒတိ. ဝိသုံ ဒီပေတဗ္ဗာ သရူပေန အာဂတတ္တာ. ဝိတက္ကာဒယောတိ နေက္ခမ္မသင်္ကပ္ပစ္ဆန္ဒပရိဠာဟပရိယေသနာ. ယထာနုရူပံ အတ္တနော အတ္တနော ပစ္စယာနုရူပံ. ကထံ ပနေတ္ထ ကုသလဓမ္မေသု ပရိဠာဟော ဝုတ္တောတိ? သင်္ခါရပရိဠာဟမတ္တံ သန္ဓာယေတံ ဝုတ္တံ၊ သောဠသသု အာကာရေသု ဒုက္ခသစ္စေ သန္တာပဋ္ဌော ဝိယ ဝုတ္တော၊ ယဿ ဝိဂမေန အရဟတော သီတိဘာဝပ္ပတ္တိ ဝုစ္စတိ.

သယံ န ဗျာပဇ္ဇတိ၊ တေန ဝါ တံသမင်္ဂီပုဂ္ဂလော န ကိဉ္စိ ဗျာပါဒေတီတိ အဗျာပါဒေါ၊ ဝိဟိံသာယ ဝုတ္တဝိပရိယာယေဟိ သာ ဝေဒိတဗ္ဗာ. ဟိတေသိဘာဝေန မိဇ္ဇတိ သိနိယှတီတိ မိတ္တော၊ မိတ္တဿ ဧသာတိ မေတ္တိ၊ အဗျာပါဒေါ. မေတ္တာယနာတိ မေတ္တာကာရဏံ၊ မေတ္တာယ ဝါ အယနာ ပဝတ္တနာ. မေတ္တာယိတတ္တန္တိ မေတ္တာယိတဿ မေတ္တာယ ပဝတ္တဿ ဘာဝေါ. မေတ္တာစေတောဝိမုတ္တီတိ မေတ္တာယနဝသေန ပဝတ္တော စိတ္တသမာဓိ. သေသံ ဝုတ္တနယမေဝ.

သနိဒါနသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၃. ဂိဉ္ဇကာဝသထသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၉၇. ဣတော ပဋ္ဌာယာတိ ‘‘ဓာတုံ၊ ဘိက္ခဝေ’’တိ ဣမသ္မာ တတိယသုတ္တတော ပဋ္ဌာယ. ယာဝ ကမ္မဝဂ္ဂေါ၊ တာဝ နေတွာ ဥပဂန္တွာ သေတိ ဧတ္ထာတိ အာသယော၊ ဟီနာဒိဘာဝေန အဓီနော အာသယော အဇ္ဈာသယော၊ တံ အဇ္ဈာသယံ၊ အဓိမုတ္တန္တိ အတ္ထော. သညာ ဥပ္ပဇ္ဇတီတိအာဒီသု ဟီနာဒိဘေဒံ အဇ္ဈာသယံ ပဋိစ္စ ဟီနာဒိဘေဒါ သညာ၊ တန္နိဿယဒိဋ္ဌိဝိကပ္ပနာ၊ ဝိတက္ကော စ ဥပ္ပဇ္ဇတိ သဟဇာတကောဋိယာ ဥပနိဿယကောဋိယာ စ. သတ္ထာရေသူတိ တေသံ သတ္ထုပဋိညတာယ ဝုတ္တံ၊ န သတ္ထုလက္ခဏသဗ္ဘာဝတော. အသမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေသူတိ အာဓာရေ ဝိသယေ စ ဘုမ္မံ ဧကတော ကတွာ ဝုတ္တန္တိ ပဌမံ တာဝ ဒဿေန္တော ‘‘မယံ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓါ’’တိအာဒိံ ဝတွာ ဣတရံ ဒဿေန္တော ‘‘တေသု သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓါ ဧတေ’’တိအာဒိမာဟ. တေသံ ‘‘မယံ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓါ’’တိ ဥပ္ပန္နဒိဋ္ဌိ ဣဓ မူလဘာဝေန ပုစ္ဆိတာ၊ ဣတရာ အနုသင်္ကိတာတိ ပုစ္ဆတိယေဝါတိ သာသင်္ကံ ဝဒတိ.

‘‘မဟတီ’’တိ ဧတ္ထ မဟာသဒ္ဒေါ ‘‘မဟာဇနော’’တိအာဒီသု ဝိယ ဗဟုအတ္ထဝါစကောတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗော. အဝိဇ္ဇာပိ ဟီနဟီနတရဟီနတမာဒိဘေဒေန ဗဟုပကာရာ. တဿာတိ ဒိဋ္ဌိယာ. ကသ္မာ ပနေတ္ထ ‘‘ယဒိဒံ အဝိဇ္ဇာ ဓာတူ’’တိ အဝိဇ္ဇံ ဥဒ္ဓရိတွာ ‘‘ဟီနံ ဓာတုံ ပဋိစ္စာ’’တိ အဇ္ဈာသယဓာတု နိဒ္ဒိဋ္ဌာတိ? န ခေါ ပနေတံ ဧဝံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ၊ ‘‘အညံ ဥဒ္ဓရိတွာ အညံ နိဒ္ဒိဋ္ဌာ’’တိ၊ ယတော အဝိဇ္ဇာသီသေန အဇ္ဈာသယဓာတု ဧဝ ဂဟိတာ. အဝိဇ္ဇာဂဟိတော ဟိ ပုရိသပုဂ္ဂလော ဒိဋ္ဌဇ္ဈာသယော ဟီနာဒိဘေဒံ အဝိဇ္ဇာဓာတုံ နိဿာယ တတော သညာဒိဋ္ဌိအာဒိကေ သင်္ကပ္ပေတိ. ပဏိဓိ ပတ္ထနာ၊ သာ ပန တထာ တထာ စိတ္တဿ ဌပနဝသေန ဟောတီတိ အာဟ ‘‘စိတ္တဋ္ဌပန’’န္တိ. တေနာဟ ‘‘သာ ပနေသာ’’တိအာဒိ. ဧတေတိ ဟီနပစ္စယာ သညာဒိဋ္ဌိဝိတက္ကစေတနာ ပတ္ထနာ ပဏိဓိသင်္ခါတာ ဟီနာ ဓမ္မာ. ဟီနော နာမ ဟီနဓမ္မသမာယောဂတော. သဗ္ဗပဒါနီတိ ‘‘ပညပေတီ’’တိအာဒီနိ ပဒါနိ ယောဇေတဗ္ဗာနိ ဟီနသဒ္ဒေန မဇ္ဈိမုတ္တမဋ္ဌာနန္တရဿ အသမ္ဘဝတော. ဥပပဇ္ဇနံ ‘‘ဥပပတ္တီ’’တိ အာဟ ‘‘ဒွေ ဥပပတ္တိယော ပဋိလာဘော စ နိဗ္ဗတ္တိ စာ’’တိ. တတ္ထ ဟီနကုလာဒီတိ အာဒိ-သဒ္ဒေန ဟီနရူပဘောဂပရိသာဒီနံ သင်္ဂဟော. ဟီနတ္တိကဝသေနာတိ ဟီနတ္တိကေ ဝုတ္တတ္တိကပဒဝသေနာတိ အဓိပ္ပါယော. စိတ္တုပ္ပါဒက္ခဏေတိ ဣဒံ ဟီနတ္တိကပရိယာပန္နာနံ စိတ္တုပ္ပါဒါနံ ဝသေန တတ္ထ တတ္ထ လဒ္ဓတ္တာ ဝုတ္တံ. ပဉ္စသု နီစကုလေသူတိ စဏ္ဍာလဝေနနေသာဒရထကာရပုက္ကုသကုလေသု. ဒွါဒသအကုသလစိတ္တုပ္ပါဒါနံ ပန ယော ကောစိ ပဋိလာဘော ဟီနောတိ ယောဇနာ. သေသဒွယေပိ ဧသေဝ နယော. ဣမသ္မိံ ဌာနေတိ ‘‘ယာယံ၊ ဘန္တေ၊ ဒိဋ္ဌီ’’တိအာဒိနာ အာဂတေ ဣမသ္မိံ ဌာနေ. ‘‘ဓာတုံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ပဋိစ္စ ဥပ္ပဇ္ဇတီ’’တိအာဒိနာ အာဂတတ္တာ နိဗ္ဗတ္တိယေဝ အဓိပ္ပေတာ၊ န ပဋိလာဘော.

ဂိဉ္ဇကာဝသထသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၄. ဟီနာဓိမုတ္တိကသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၉၈. ဧကတော ဟောန္တီတိ သမာနစ္ဆန္ဒတာယ အဇ္ဈာသယတော ဧကတော ဟောန္တိ. နိရန္တရာ ဟောန္တီတိ တာယ ဧဝ သမာနစ္ဆန္ဒတာယ စိတ္တေန နိဗ္ဗိသေသာ ဟောန္တိ. ဣဓ အဓိမုတ္တိ နာမ အဇ္ဈာသယဓာတူတိ အာဟ ‘‘ဟီနာဓိမုတ္တိကာတိ ဟီနဇ္ဈာသယာ’’တိ.

ဟီနာဓိမုတ္တိကသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၅. စင်္ကမသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၉၉. မဟာပညေသူတိ ဝိပုလပညေသု. နန္တိ သာရိပုတ္တတ္ထေရံ. ခန္ဓန္တရန္တိ ခန္ဓဝိဘာဂံ၊ ခန္ဓာနံ ဝါ အန္တရံ ဝိသေသော အတ္ထီတိ ခန္ဓန္တရော. ဧသ နယော သေသေသုပိ. ပရိကမ္မန္တိ ဣဒ္ဓိဝိဓာဓိဂမဿ ပုဗ္ဗဘာဂပရိကမ္မဉ္စေဝ ဥတ္တရပရိကမ္မဉ္စ. အာနိသံသန္တိ ဣဒ္ဓါနိသံသဉ္စေဝ အာနိသံသဉ္စ. အဓိဋ္ဌာနံ ဝိကုဗ္ဗနန္တိ အဓိဋ္ဌာနဝိဓာနဉ္စေဝ ဝိကုဗ္ဗနဝိဓာနဉ္စ. ဝုတ္တနယေနေဝါတိ ‘‘ပထဝိံ ပတ္ထရန္တော ဝိယာ’’တိအာဒိနာ.

ဓုတင်္ဂပရိဟာရန္တိ ဓုတင်္ဂါနံ ပရိဟရဏဝိဓိံ. ပရိဟရဏဂ္ဂဟဏေနေဝ သမာဒါနံ သိဒ္ဓံ ဟောတီတိ တံ န ဂဟိတံ. အာနိသံသန္တိ တံတံဓုတင်္ဂပရိဟရဏေ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ အာနိသံသမေဝ. သမောဓာနန္တိ ‘‘ဧတ္တကာ ပိဏ္ဍပါတပဋိသံယုတ္တာ၊ ဧတ္တကာ သေနာသနပဋိသံယုတ္တာ’’တိ ပစ္စယဝသေန အညမညဉ္စ အန္တောဂဓတ္တာ. အဓိဋ္ဌာနန္တိ အဓိဋ္ဌာနဝိဓိံ. ဘေဒန္တိ ဥက္ကဋ္ဌာဒိဘေဒဉ္စေဝ ဘိန္နာကာရဉ္စ.

ပရိကမ္မန္တိ ‘‘ဒိဗ္ဗစက္ခု ဧဝံ ဥပ္ပါဒေတဗ္ဗံ၊ ဧဝံ ဝိသောဓေတဗ္ဗ’’န္တိအာဒိနာ ပရိကမ္မဝိဓာနံ. အာနိသံသန္တိ ပရေသံ အဇ္ဈာသယာနုရူပါယတနာဒိအာနိသံသပဘေဒံ. ဥပက္ကိလေသန္တိ သာဓာရဏံ အသာဓာရဏံ ဒုဝိဓံ ဥပက္ကိလေသံ. ဝိပဿနာဘာဝနုပက္ကိလေသာ ဟိ ဒိဗ္ဗစက္ခုဿ ဥပက္ကိလေသာတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ.

သင်္ခေပဝိတ္ထာရဂမ္ဘီရုတ္တာနဝိစိတြကထာဒီသူတိ သင်္ခေပေါ ဝိတ္ထာရော ဂမ္ဘီရတာ ဥတ္တာနတာ ဝိစိတြဘာဝေါ နေယျတ္ထတာ နီတတ္ထတာတိ ဧဝမာဒီသု ဓမ္မဿ ကထေတဗ္ဗပ္ပကာရေသု တံ တံ ကထေတဗ္ဗာကာရံ.

ဣတိ-သဒ္ဒေါ အာဒိအတ္ထော၊ ပကာရတ္ထော ဝါ. တေန –

‘‘အာဒိမှိ သီလံ ဒေသေယျ၊ (ဒီ. နိ. အဋ္ဌ. ၁.၁၉၀၊ မ. နိ. အဋ္ဌ. ၁.၂၉၁)

မဇ္ဈေ စိတ္တံ ဝိနိဒ္ဒိသေ၊

အန္တေ ပညာ ကထေတဗ္ဗာ၊

ဧသော ဓမ္မကထာဝိဓော’’တိ. –

ဧဝံ ကထေတဗ္ဗာကာရံ သင်္ဂဏှာတိ.

‘‘သိထိလံ ဓနိတဉ္စ ဒီဃရဿံ၊ ဂရုကံ လဟုကဉ္စ နိဂ္ဂဟီတံ၊

သမ္ဗန္ဓံ ဝဝတ္ထိတံ ဝိမုတ္တံ၊ ဒသဓာ ဗျဉ္ဇနဗုဒ္ဓိယာ ပဘေဒေါ’’တိ. (ဒီ. နိ. ၁.၁၉၀၊ မ. နိ. အဋ္ဌ. ၁.၂၉၁၊ ပရိ. ၄၈၅) –

ဧဝံ ဝုတ္တံ ဒသဝိဓံ ဗျဉ္ဇနဗုဒ္ဓိံ. အဋ္ဌုပ္ပတ္တိန္တိ တဿ တဿ သုတ္တဿ ဇာတကဿ စ အဋ္ဌုပ္ပတ္တိံ. အနုသန္ဓိန္တိ ပစ္ဆာနုသန္ဓိအာဒိအနုသန္ဓိံ. ပုဗ္ဗာပရန္တိ သမ္ဗန္ဓံ. ဣဒံ ပဒံ ဧဝံ ဝတ္တဗ္ဗံ၊ ဣဒံ ပုဗ္ဗာပရံ ဧဝံ ဂဟေတဗ္ဗန္တိ.

ကုလသင်္ဂဏှနပရိဟာရန္တိ လာဘုပ္ပါဒနတ္ထံ ကုလာနံ သင်္ဂဏှနဝိဓိနော ပရိဟရဏံ တန္နိယမိတံ ဧကန္တိကံ ကုလသင်္ဂဟဏဝိဓိံ.

စင်္ကမသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၆. သဂါထာသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၁၀၀. ‘‘ဓာတုသော သံသန္ဒန္တီ’’တိ ဣဒံ အဇ္ဈာသယတော သရိက္ခတာဒဿနံ၊ န ကာယေန မိဿီဘာဝဒဿနန္တိ အာဟ ‘‘သမုဒ္ဒန္တရေ’’တိအာဒိ. နိရန္တရောတိ နိဗ္ဗိသေသော. သံသဂ္ဂါတိ ပဉ္စဝိဓသံသဂ္ဂဟေတု. သံသဂ္ဂဂဟဏေန စေတ္ထ သံသဂ္ဂဝတ္ထုကာ တဏှာ ဂဟိတာ. တေနာဟ ‘‘ဒဿန။ပေ။ သ္နေဟေနာ’’တိ.

ဝနတိ ဘဇတိ သဇ္ဇတိ တေနာတိ ဝနံ၊ ဝနထောတိ စ ကိလေသော ဝုစ္စတီတိ အာဟ ‘‘ဝနထော ဇာတောတိ ကိလေသဝနံ ဇာတ’’န္တိ. ဣတရေ သံသဂ္ဂမူလကာတိ တမေဝ ပဋိက္ခိပန္တော အာဟ ‘‘အဒဿနေနာ’’တိ. သာဓုဇီဝီတိ သာဓု သုဋ္ဌု ဇီဝီ၊ တံဇီဝနသီလော. တေနာဟ ‘‘ပရိသုဒ္ဓဇီဝိတံ ဇီဝမာနော’’တိ.

သဂါထာသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၇. အဿဒ္ဓသံသန္ဒနသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၁၀၁. နိရောဇာတိ သဒ္ဓါသ္နေဟာဘာဝေန နိသ္နေဟာ. တတော ဧဝ အရသဘာဝေန နိရသာ. ဧကသဒိသာတိ သမသမာ နိဗ္ဗိသေသာ. တေနာဟ ‘‘နိရန္တရာ’’တိ. အလဇ္ဇိတာယ ဧကသီမကတာ ဘိန္နမရိယာဒါ. သဒ္ဓါ တေသံ အတ္ထီတိ သဒ္ဓါ. တန္တိပါလကာတိ သဒ္ဓမ္မတန္တိယာ ပါလကာ. ဝံသာနုရက္ခကာတိ အရိယဝံသဿ အနုရက္ခကာ. အာရဒ္ဓဝီရိယာတိ ပဂ္ဂဟိတဝီရိယာ. ယသ္မာ တာဒိသာနံ ဝီရိယံ ပရိပုဏ္ဏံ နာမ ဟောတိ ကိစ္စသိဒ္ဓိယာ၊ တသ္မာ ဝုတ္တံ ‘‘ပရိပုဏ္ဏပရက္ကမာ’’တိ. သဗ္ဗကိစ္စပရိဂ္ဂါဟိကာယာတိ စတုန္နံ သတိပဋ္ဌာနာနံ ဘာဝနာကိစ္စပရိဂ္ဂါဟိကာယ.

အဿဒ္ဓသံသန္ဒနသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၈-၁၂. အဿဒ္ဓမူလကသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ

၁၀၂-၁၀၆. အဋ္ဌမာဒီနီတိ အဋ္ဌမံ နဝမံ ဒသမံ ဧကာဒသမံ ဒွါဒသမန္တိ ဣမာနိ ပဉ္စ သုတ္တာနီတိ ဧကေ. အပရေ ပန နဝ သုတ္တာနီတိ ဣစ္ဆန္တိ. သွာယမတ္ထော အဋ္ဌကထာယံ ဝုတ္တောယေဝ. ပါဠိယဉ္စ ကေသုစိ ပေါတ္ထကေသု လိခီယတိ.

အဿဒ္ဓမူလကသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

ဒုတိယဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.