၁. ပဌမဝဂ္ဂေါ

၁. ဒဟရသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၁၁၂. ဘဂဝတာ သဒ္ဓိံ သမ္မောဒီတိ ဘဂဝတော ဂုဏေ အဇာနန္တော ကောသလရာဇာ အတ္တနော ခတ္တိယမာနေန ကေဝလံ ဘဂဝတာ သဒ္ဓိံ သမ္မောဒိ. ပဌမာဂတေ ဟိ သတ္ထရိ တဿ သမ္မောဒိတာကာရံ ဒဿေတုံ ‘‘ယထာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. ယထာ ခမနီယာဒီနိ ပုစ္ဆန္တောတိ ယထာ ဘဂဝါ ‘‘ကစ္စိ တေ၊ မဟာရာဇ၊ ခမနီယံ၊ ကစ္စိ ယာပနီယ’’န္တိအာဒိနာ တေန ရညာ သဒ္ဓိံ ပဌမံ ပဝတ္တမောဒေါ အဟောသိ ပုဗ္ဗဘာသိတာယ၊ တဒနုကရဏေန ဧဝံ သောပိ ရာဇာ ဘဂဝတာ သဒ္ဓိံ သမပ္ပဝတ္တမောဒေါ အဟောသီတိ ယောဇနာ. တံ ပန သမပ္ပဝတ္တမောဒနံ ဥပမာယ ဒဿေတုံ ‘‘သီတောဒကံ ဝိယာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ သမ္မောဒိတန္တိ သံသန္ဒိတံ ဧကီဘာဝန္တိ သမ္မောဒနကိရိယာယ သမာနတံ ဧကရူပတံ၊ ခမနီယန္တိ ‘‘ဣဒံ စတုစက္ကံ နဝဒွါရံ သရီရယန္တံ ဒုက္ခဗဟုလတာယ သဘာဝတော ဒုဿဟံ၊ ကစ္စိ ခမိတုံ သက္ကုဏေယျ’’န္တိ ပုစ္ဆတိ. ယာပနီယန္တိ ပစ္စယာယတ္တဝုတ္တိကံ စိရပဗန္ဓသင်္ခါတာယ ယာပနာယ ကစ္စိ ယာပေတုံ သက္ကုဏေယျံ. သီသရောဂါဒိအာဗာဓာဘာဝေန ကစ္စိ အပ္ပါဗာဓံ. ဒုက္ခဇီဝိကာဘာဝေန ကစ္စိ အပ္ပါတင်္ကံ. တံတံကိစ္စကရဏေ ဥဋ္ဌာနသုခတာယ ကစ္စိ လဟုဋ္ဌာနံ. တဒနုရူပဗလယောဂတော ကစ္စိ ဗလံ. သုခဝိဟာရသမ္ဘဝေန ကစ္စိ ဖာသုဝိဟာရော အတ္ထီတိ တတ္ထ တတ္ထ ကစ္စိ-သဒ္ဒံ ယောဇေတွာ အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော. ဗလဝပ္ပတ္တာ ပီတိ ပီတိယေဝ. တရုဏပီတိ ပါမောဇ္ဇံ. သမ္မောဒနံ ဇနေတိ ကရောတီတိ သမ္မောဒနီယံ. သမ္မောဒိတဗ္ဗတော သမ္မောဒနီယန္တိ ဣမံ ပန အတ္ထံ ဒဿေန္တော ‘‘သမ္မောဒိတုံ ယုတ္တဘာဝတော’’တိ အာဟ. သရိတဗ္ဗဘာဝတောတိ အနုဿရိတဗ္ဗဘာဝတော. ‘‘သရဏီယ’’န္တိ ဝတ္တဗ္ဗေ ဒီဃံ ကတွာ ‘‘သာရဏီယ’’န္တိ ဝုတ္တံ.

သုယျမာနသုခတောတိ အာပါထမဓုရတံ အာဟ၊ အနုဿရိယမာနသုခတောတိ ဝိမဒ္ဒရမဏီယတံ. ဗျဉ္ဇနပရိသုဒ္ဓတာယာတိ သဘာဝနိရုတ္တိဘာဝေန တဿာ ကထာယ ဝစနစာတုရိယမာဟ၊ အတ္ထပရိသုဒ္ဓတာယာတိ အတ္ထဿ နိရုပက္ကိလေသတံ. အနေကေဟိ ပရိယာယေဟီတိ အနေကေဟိ ကာရဏေဟိ. အဒိဋ္ဌတ္တာတိ ဥပသင်္ကမနဝသေန အဒိဋ္ဌတ္တာ. ဂုဏာဂုဏဝသေနာတိ ဂုဏဝသေန ဂမ္ဘီရဘာဝံ ဝါ အဂုဏဝသေန ဥတ္တာနဘာဝံ ဝါ. ဩဝဋ္ဋိကသာရံ ကတွာတိ ဩဝဋ္ဋိကာယ ဂဟေတဗ္ဗသာရဝတ္ထုံ ကတွာ. လောကနိဿရဏဘဝေါက္ကန္တိပဉှန္တိ လောကတော နိဿဋဘာဝပဉှဉ္စေဝ အာဒိတော ဘဝေါက္ကမနပဉှဉ္စ. သတ္ထု သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓတံ ပုစ္ဆန္တော ဟိ ‘‘ကိံ ဘဝံ ဂေါတမော သဗ္ဗလောကတော နိဿဋော၊ သဗ္ဗသတ္တေဟိ စ ဇေဋ္ဌော’’တိ? ပုစ္ဆတိ နာမ. ယထာ ဟိ သတ္ထု သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓတာယ လောကတော နိဿဋတာ ဝိညာယတိ၊ ဧဝံ သဗ္ဗသတ္တေဟိ ဇေဋ္ဌဘာဝတော သေဋ္ဌဘာဝတော. သွာယမတ္ထော အဂ္ဂပသာဒသုတ္တာဒီဟိ (ဣတိဝု. ၉၀၊ အ. နိ. ၄.၃၄) ဝိဘာဝေတဗ္ဗော. ကထံ ပန သမ္ဗုဒ္ဓတာ ဝိညာယတီတိ? အဝိပရီတဓမ္မဒေသနတော. အယမေတ္ထ သင်္ခေပေါ၊ ဝိတ္ထာရော ပန ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂသံဝဏ္ဏနာဒီသု (ဝိသုဒ္ဓိ. မဟာဋီ. ၁.၁၂၄) ဝုတ္တနယေန ဝေဒိတဗ္ဗော.

ရာဇာ သတ္ထု အဝိပရီတဓမ္မဒေသနံ အဇာနန္တော တတော ဧဝဿ သမ္မာသမ္ဗောဓိံ အသဒ္ဒဟန္တော ‘‘ဝုဍ္ဎတရေသုပိ စိရပဗ္ဗဇိတေသု သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဘာဝေ အလဗ္ဘမာနေ တဗ္ဗိပရီတေ ကထံ လဗ္ဘေယျာ’’တိ မညမာနော ‘‘ကိံ ပန ဘဝံ ဂေါတမော’’တိအာဒိံ ဝက္ခတိ. ရာဇာ အတ္တနော လဒ္ဓိယာ န ပုစ္ဆတိ အတ္တနော သမ္မုခါ တေဟိ အသမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဘာဝဿေဝ ပဋိညာတတ္တာ. ယသ္မာ တေ မုသာဝါဒိတာယ အတ္တနော ဥပဋ္ဌာကာဒီနံ ‘‘ဗုဒ္ဓါ မယ’’န္တိ ပဋိဇာနိံသု၊ တသ္မာ ဝုတ္တံ ‘‘လောကေ မဟာဇနေန ဂဟိတပဋိညာဝသေန ပုစ္ဆတီ’’တိ. သွာယမတ္ထော အာဂမိဿတိ. ဗုဒ္ဓသီဟနာဒန္တိ ဗုဒ္ဓါနံ ဧဝ အာဝေဏိကံ သီဟနာဒံ. ကာမံ မဂ္ဂဉာဏပဒဋ္ဌာနံ သဗ္ဗညုတညာဏံ၊ သမ္ဗောဓိဉာဏေ ပန ဂဟိတေ တံ အတ္ထတော ဂဟိတမေဝ ဟောတီတိ ဝုတ္တံ ‘‘သဗ္ဗညုတညာဏသင်္ခါတံ သမ္မာသမ္ဗောဓိ’’န္တိ.

ပဗ္ဗဇ္ဇူပဂမနေနာတိ ယာယ ကာယစိ ပဗ္ဗဇ္ဇာယ ဥပဂမနမတ္တေန သမဏာ၊ န သမိတပါပတာယ. ဇာတိဝသေနာတိ ဇာတိမတ္တေန ဗြာဟ္မဏာ၊ န ဗာဟိတပါပတာယ. ပဗ္ဗဇိတသမူဟသင်္ခါတော သံဃောတိ ပဗ္ဗဇိတသမူဟတာမတ္တေန သံဃော၊ န နိယျာနိကဒိဋ္ဌိဝိသုဒ္ဓသီလသာမညဝသေန သံဟတတ္တာတိ အဓိပ္ပါယော. ဧတေသံ အတ္ထီတိ ဧတေသံ သဗ္ဗညုပဋိညာတာနံ ပရိဝါရဘူတော အတ္ထိ. သွေဝါတိ ပဗ္ဗဇိတသမူဟသင်္ခါတော ဧဝ. ကေစိ ပန ‘‘ပဗ္ဗဇိတသမူဟဝသေန. သံဃိနော၊ ဂဟဋ္ဌသမူဟဝသေန ဂဏိနော’’တိ ဝဒန္တိ၊ တံ တေသံ မတိမတ္တံ ဂဏေ ဧဝ လောကေ သံဃသဒ္ဒဿ နိရုဠှတ္တာ. အာစာရသိက္ခာပနဝသေနာတိ အစေလကဝတစရိယာဒိ-အာစာရသိက္ခာပနဝသေန. ပါကဋာတိ သံဃီအာဒိဘာဝေန ပကာသိတာ. ‘‘အပ္ပိစ္ဆာ’’တိ ဝတွာ တတ္ထ လဗ္ဘမာနံ အပ္ပိစ္ဆတံ ဒဿေတုံ ‘‘အပိစ္ဆတာယ ဝတ္ထမ္ပိ န နိဝါသေန္တီ’’တိ ဝုတ္တံ. န ဟိ တေသု သာသနိကေသု ဝိယ သန္တဂုဏနိဂုဟနာ အပ္ပိစ္ဆာ လဗ္ဘတီတိ. ယသောတိ ကိတ္တိသဒ္ဒေါ. တရန္တိ ဧတေန သံသာရောဃန္တိ ဧဝံ သမ္မတတ္တာ တိတ္ထံ ဝုစ္စတိ လဒ္ဓီတိ အာဟ ‘‘တိတ္ထကရာတိ လဒ္ဓိကရာ’’တိ. သာဓုသမ္မတာတိ ‘‘သာဓူ’’တိ သမ္မတာ၊ န သာဓူဟိ သမ္မတာတိ အာဟ ‘‘သန္တော။ပေ။ ပုထုဇ္ဇနဿာ’’တိ.

ကပ္ပကောလာဟလန္တိ ကပ္ပတော ကောလာဟလံ၊ ‘‘ကပ္ပုဋ္ဌာနံ ဘဝိဿတီ’’တိ ဒေဝပုတ္တေဟိ ဥဂ္ဃေါသိတမဟာသဒ္ဒေါ. ဣမေတိ ပူရဏာဒယော. ဗုဒ္ဓကောလာဟလန္တိ ဒေဝတာဟိ ဃောသိတံ ဗုဒ္ဓကောလာဟလံ. ပယိရုပါသိတွာတိ ပုရိသသုတိပရမ္ပရာယ သုတွာ. စိန္တာမဏိဝိဇ္ဇာ နာမ ပရစိတ္တဇာနာပနဝိဇ္ဇာ. သာ ကေဝဋ္ဋသုတ္တေ ‘‘မဏိကာ’’တိ အာဂတာ၊ အာဒိ-သဒ္ဒေန ဂန္ဓာရိသမ္ဘဝဝိဇ္ဇာဒိံ သင်္ဂဏှာတိ. တတ္ထ ဂန္ဓာရိယာ ဝိကုဗ္ဗနံ ဒဿေတိ. အတ္တဘာဝေတိ သရီရေ. ရာဇုသ္မာတိ ရာဇတေဇော.

သုက္ကဓမ္မောတိ အနဝဇ္ဇဓမ္မော နိက္ကိလေသတာ. ဣဒံ ဂဟေတွာတိ ဣဒံ ပရမ္မုခါ ‘‘မယံ ဗုဒ္ဓါ’’တိ ဝတွာ အတ္တနော သမ္မုခါ ‘‘န မယံ ဗုဒ္ဓါ’’တိ တေဟိ ဝုတ္တဝစနံ ဂဟေတွာ. ဧဝမာဟာတိ ‘‘ယေပိ တေ၊ ဘော ဂေါတမ။ပေ။ နဝေါ စ ပဗ္ဗဇ္ဇာယာ’’တိ ဧဝံ အဝေါစ. အတ္တနော ပဋိညံ ဂဟေတွာတိ ‘‘န မယံ ဗုဒ္ဓါ’’တိ တေသံ အတ္တနော ပုရတော ပဝတ္တိတံ ပဋိညံ ဂဟေတွာ. ဤဒိသေ ဌာနေ ကိံ-သဒ္ဒေါ ပဋိသေဓဝါစကော ဟောတီတိ ဝုတ္တံ ‘‘ကိန္တိ ပဋိက္ခေပဝစန’’န္တိ၊ ကသ္မာ ပဋိဇာနာတီတိ အတ္ထော?

န ဥညာတဗ္ဗာတိ န ဂရဟိတဗ္ဗာ. ဂရဟတ္ထော ဟိ အယံ ဥ-သဒ္ဒေါ. ‘‘ဒဟရော’’တိ အဓိကတတ္တာ ဝက္ခမာနတ္တာ စ ‘‘ခတ္တိယောတိ ရာဇကုမာရော’’တိ ဝုတ္တံ. ဥရသာ ဂစ္ဆတီတိ ဥရဂေါ၊ ယော ကောစိ သပ္ပေါ၊ ဣဓ ပန အဓိပ္ပေတံ ဒဿေတုံ ‘‘အာသီဝိသော’’တိ အာဟ. သီလဝန္တံ ပဗ္ဗဇိတံ ဒဿေတိ သာမညတော ‘‘ဘိက္ခူ’’တိ ဝဒန္တော. ဣဓ ပန ယသ္မာ ‘‘ဘဝမ္ပိ နော ဂေါတမော’’တိအာဒိနာ ဘဂဝန္တံ ဥဒ္ဒိဿ ကထံ သမုဋ္ဌာပေသိ၊ တသ္မာ ဘဂဝါ အတ္တာနံ အဗ္ဘန္တရံ အကာသိ. ယဒိပိ ဝိသေသော သာမညဇောတနာယ ဝိဘာဝိတော ဟောတိ၊ သံသယုပ္ပတ္တိဒီပကံ နောတိ ဝုတ္တဂ္ဂဟဏံ ပန တံ ပရိစ္ဆိဇ္ဇတီတိ. တေနာဟ ‘‘ဒေသနာကုသလတာယာ’’တိအာဒိ. ဣဒါနိ အဝညာပရိဘဝေ ပယောဂတော ဝိဘာဝေတုံ ‘‘ဧတ္ထ စာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ အစိတ္တီကတာကာရဝသေန အဝညာယ ပါကဋဘာဝေါ၊ ဝမ္ဘနဝသေန ပရိဘဝဿာတိ အဓိပ္ပါယေန ကာယပယောဂဝသေန အဝညာ ဒဿိတာ၊ ဝစီပယောဂဝသေန ပရိဘဝေါ၊ ဥဘယံ ပန ဥဘယတ္ထာပိ ပဘေဒတော ဂဟိတံ၊ အဝညပရိဘဝါနံ ဒွိန္နမ္ပိ ဥဘယတ္ထ ပရိဂ္ဂဟော. တံ သဗ္ဗမ္ပီတိ တံ အဝညာဒိ သဗ္ဗမ္ပိ. စတူသုပိ တံ န ကာတဗ္ဗမေဝ သမ္ပတိ အာယတိဉ္စ အနတ္ထာဝဟတ္တာ.

တဒတ္ထဒီပနာတိ တဿ အာဒိတော ဝုတ္တဿ အတ္ထဿ ဒီပနာ. ဝိသေသတ္ထဒီပနာတိ တတော ဝိသိဋ္ဌတ္ထဒီပနာ. ခေတ္တာနံ အဓိပတီတိ ခတ္တိယောတိ နိရုတ္တိနယေန သဒ္ဒသိဒ္ဓိ ဝေဒိတဗ္ဗာ. ခေတ္တတော ဝိဝါဒါ သတ္တေ တာယတီတိ ခတ္တိယောတိ လောကိယာ ကထယန္တိ. ‘‘မဟာသမ္မတော၊ ခတ္တိယော၊ ရာဇာ’’တိ ဧဝမာဂတေသု ဣမေသု ဒုတိယံ. အက္ခရန္တိ သမညာ. သာ ဟိ ဥဒယဗ္ဗယာဘာဝတော ‘‘န ကဒါစိ ခရတီတိ အက္ခရ’’န္တိ ဝုတ္တာ. တေနာဟ ‘‘နာမဂေါတ္တံ န ဇီရတီ’’တိ. ဇာတိသမ္ပန္နန္တိ သမ္ပန္နဇာတိံ အတိဝိသုဒ္ဓဇာတိံ. တီဏိ ကုလာနီတိ ဗြာဟ္မဏဝေဿသုဒ္ဒကုလာနိ. အတိက္ကမိတွာတိ အတ္တနော ဇာတိသမ္ပတ္တိယာ အဘိဘဝိတွာ.

ကေဝလံ နာမပဒံ ဝုတ္တံ အာချာတပဒံ အပေက္ခတေဝါတိ အာဟ ‘‘ဌာနံ ဟီတိ ကာရဏံ ဝိဇ္ဇတီ’’တိ. ဥဒ္ဓဋဒဏ္ဍေနာတိ သမန္တတော ဥဗ္ဘတေန ဒဏ္ဍေန သာသနေန၊ ဗလဝံ ဥပက္ကမံ ဂရုကံ ရာဇာနမ္ပိ. တံ ခတ္တိယံ ပရိဝဇ္ဇေယျာတိ ခတ္တိယံ အဝညာပရိဘဝကရဏတော ဝဇ္ဇေယျ. တေနာဟ ‘‘န ဃဋ္ဋေယျာ’’တိ.

ဥရဂဿ စ နာနာဝိဓဝဏ္ဏဂ္ဂဟဏေ ကာရဏံ ဝဒတိ ‘‘ယေန ယေန ဟီ’’တိအာဒိနာ. ဗဟုဘက္ခန္တိ မဟာဘက္ခံ သဗ္ဗဘက္ခခါဒကံ. ပါဝကံ သောဓနတ္ထေန အသုဒ္ဓဿပိ ဒဟနေန. သောတိ မဂ္ဂေါ. ကဏှော ဝတ္တနီ ဣမဿာတိ ကဏှဝတ္တနီ. မဟန္တော အဂ္ဂိက္ခန္ဓော ဟုတွာ. ယာဝဗြဟ္မလောကပ္ပမာဏောတိ ကပ္ပဝုဋ္ဌာနကာလေ အရညေ အဂ္ဂိနာ ဂဟိတေ ကာလန္တရေ ဧဝ ကဋ္ဌတိဏရုက္ခာဒိသမ္ဘဝေါတိ ဒဿေတုံ ‘‘ဇာယန္တိ တတ္ထ ပါရောဟာ’’တိ ပါဠိယံ ဝုတ္တန္တိ ဒဿေန္တော ‘‘တတ္ထာ’’တိအာဒိမာဟ.

ဍဟိတုံ န သက္ကောတိ ပစ္စက္ကောသနာဒိနာ. ဝိနဿန္တိ သမဏတေဇသာ ဝိနာသိတတ္တာ. ‘‘န တဿာ’’တိ ဧတ္ထ န-ကာရံ ‘‘ဝိန္ဒရေ’’တိ ဧတ္ထ အာနေတွာ သမ္ဗန္ဓိတဗ္ဗန္တိ အာဟ ‘‘န ဝိန္ဒန္တီ’’တိ. ဝတ္ထုမတ္တာဝသိဋ္ဌောတိ ဌာနမေဝ နေသံ အဝသိဿတိ၊ သယံ ပန သဗ္ဗသော သဟ ဓနေန ဝိနဿန္တီတိ အတ္ထော.

‘‘သမ္မဒေဝ သမာစရေ’’တိ ဧတ္ထ ယထာ ရာဇာဒီသု သမ္မာ သမာစရေယျ၊ တံ ဝိဘာဂေန ဒဿေန္တော ‘‘ခတ္တိယံ တာဝါ’’တိအာဒိမာဟ. တံ သုဝိညေယျမေဝ. တိဿော ကုလသမ္ပတ္တိယောတိ ခတ္တိယ-ဗြာဟ္မဏဂဟပတိ-မဟာသာလကုလာနိ ဝဒတိ. ပဉ္စ ရူပိဗြဟ္မလောကေ၊ စတ္တာရော အရူပီဗြဟ္မလောကေတိ ဧဝံ နဝ ဗြဟ္မလောကေ ကမ္မဘဝဝိဘာဂေန၊ သေသာနံ ဂဏနာနံ ဥပပတ္တိဘဝဝိဘာဂေန.

အဘိက္ကန္တန္တိ အတိဝိယ ကမနီယံ. သာ ပနဿာ ကန္တတာ အတိဝိယ ဣဋ္ဌတာယ မနဝဍ္ဎနတာယ သောဘနတာယာတိ အာဟ ‘‘အတိဣဋ္ဌံ အတိမနာပံ အတိသုန္ဒရန္တိ အတ္ထော’’တိ. ‘‘အဘိက္ကန္တ’’န္တိ ဝစနံ အပေက္ခိတွာ နပုံသကနိဒ္ဒေသော၊ ဝစနံ ပန ဘဂဝတော ဓမ္မဒေသနာတိ တထာ ဝုတ္တံ. အတ္ထမတ္တဒဿနံ ဝါ ဧတံ၊ တသ္မာ အတ္ထဝသေန လိင်္ဂဝိဘတ္တိဝိပရိဏာမော ဝေဒိတဗ္ဗော. ဒုတိယပဒေပိ ဧသေဝ နယော.

အဓောမုခဌပိတန္တိ ကေနစိ အဓောမုခံ ဌပိတံ. ဟေဋ္ဌာမုခဇာတန္တိ သဘာဝေနေဝ ဟေဋ္ဌာမုခံ ဇာတံ. ဥဂ္ဃါဋေယျာတိ ဝိဝဋံ ကရေယျ. ဟတ္ထေ ဂဟေတွာတိ ‘‘ပုရတ္ထာဘိမုခေါ ဥတ္တရာဘိမုခေါ ဝါ ဂစ္ဆာ’’တိအာဒီနိ အဝတွာ ဟတ္ထေ ဂဟေတွာ နိဿန္ဒေဟံ ကတွာ ‘‘ဧသ မဂ္ဂေါ’’တိ ဧဝံ ဝတွာ ‘‘ဂစ္ဆာ’’တိ ဝဒေယျ. ကာဠပက္ခစာတုဒ္ဒသီတိ ကာဠပက္ခေ စာတုဒ္ဒသီ. နိက္ကုဇ္ဇိတံ ဥက္ကုဇ္ဇေယျာတိ အာဓေယျဿ အနာဓာရဘူတံ ဘာဇနံ တဿ အာဓာရဘာဝါပါဒနဝသေန ဥက္ကုဇ္ဇေယျ. အညာဏဿ အဘိမုခတ္တာ ဟေဋ္ဌာမုခဇာတတာယ သဒ္ဓမ္မဝိမုခံ၊ တတော ဧဝ အဓောမုခဘာဝေန အသဒ္ဓမ္မေ ပတိတန္တိ ဧဝံ ပဒဒွယံ ယထာရဟံ ယောဇေတဗ္ဗံ၊ န ယထာသင်္ခယံ. ကာမံ ကာမစ္ဆန္ဒာဒယောပိ ပဋိစ္ဆာဒကာ၊ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိ ပန သဝိသေသံ ပဋိစ္ဆာဒိကာတိ အာဟ ‘‘မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိဂဟနပဋိစ္ဆန္န’’န္တိ. တေနာဟ ဘဂဝါ – ‘‘မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိပရမာဟံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဝဇ္ဇံ ဝဒါမီ’’တိ (အ. နိ. ၁.၃၁၀). သဗ္ဗာပါယဂါမိမဂ္ဂေါ ကုမ္မဂ္ဂေါ ‘‘ကုစ္ဆိတော မဂ္ဂေါ’’တိ ကတွာ. သမ္မာဒိဋ္ဌိအာဒီနံ ဥဇုပဋိပက္ခတာယ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိအာဒယော အဋ္ဌ မိစ္ဆတ္တဓမ္မာ မိစ္ဆာမဂ္ဂေါ. တေနေဝ ဟိ တဒုဘယပဋိပက္ခတံ သန္ဓာယ ‘‘သဂ္ဂမောက္ခမဂ္ဂံ အာဝိကရောန္တေနာ’’တိ ဝုတ္တံ. သပ္ပိအာဒိသန္နိဿယော ပဒီပေါ န တထာ ဥဇ္ဇလော၊ ယထာ တေလသန္နိဿယောတိ တေလပဇ္ဇောတဂ္ဂဟဏံ. ဧတေဟိ ပရိယာယေဟီတိ ဧတေဟိ နိက္ကုဇ္ဇိတုက္ကုဇ္ဇနပဋိစ္ဆန္နဝိဝရဏာဒိဥပမောပမိတဗ္ဗပ္ပကာရေဟိ.

ပသန္နာကာရန္တိ ပသန္နေဟိ ကာတဗ္ဗံ သက္ကာရံ. သရဏန္တိ ပဋိသရဏံ ပရာယဏံ. အဇ္ဇတာတိ အဇ္ဇာတိ ပဒဿ ဝဍ္ဎနမတ္တံ ဟေတ္ထ တာ-သဒ္ဒေါ ယထာ ‘‘ဒေဝတာ’’တိ. ပါဏေဟိ ဥပေတန္တိ ပါဏေဟိ သဟ သရဏံ ဥပေတံ. ‘‘ယာဝ မေ ပါဏာ ဓရန္တိ၊ တာဝ သရဏံ ဂတမေဝ မံ ဓာရေတူ’’တိ အာပါဏကောဋိကံ အတ္တနော သရဏဂမနံ ပဝေဒေတိ. တေနာဟ ‘‘ယာဝ မေ’’တိအာဒိ. ယံ ပနေတ္ထ အတ္ထတော အဝိဘတ္တံ၊ တံ သုဝိညေယျမေဝ.

ဒဟရသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၂. ပုရိသသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၁၁၃. ပုရိမသုတ္တေတိ ပုရိမသုတ္တဒေသနာယံ. တတ္ထ ဟိ ဥပသင်္ကမန္တဝေလာယ သတ္ထု ဂုဏေ အဇာနန္တော ကေဝလံ သမ္မောဒနံ ကရောတိ. ဒေသနံ သုတွာ ပန သတ္ထု ဂုဏေ ဉတွာ သရဏင်္ဂတတ္တာ ဣဓ ဣမသ္မိံ သမာဂမေ အဘိဝါဒေသိ ပဉ္စပတိဋ္ဌိတေန ဝန္ဒိ. အတ္တာနံ အဓိ အဇ္ဈတ္တံ၊ အဝိဇဟေန အတ္တာနံ အဓိကိစ္စ ဥဒ္ဒိဿ ပဝတ္တဓမ္မာ အဇ္ဈတ္တံ ဧကဇ္ဈံ ဂဟဏဝသေန၊ ဘုမ္မတ္ထေ စေတံ ပစ္စတ္တဝစနံ. ကာမဉ္စာယံ အဇ္ဈတ္တသဒ္ဒေါ ဂေါစရဇ္ဈတ္တဝိသယဇ္ဈတ္တအဇ္ဈတ္တဇ္ဈတ္တေသု ပဝတ္တတိ. တေ ပနေတ္ထ န ယုဇ္ဇန္တီတိ ဝုတ္တံ ‘‘နိယကဇ္ဈတ္တ’’န္တိ၊ နိယကသင်္ခါတအဇ္ဈတ္တဓမ္မေသူတိ အတ္ထော. တေနာဟ ‘‘အတ္တနော သန္တာနေ’’တိ. လုဗ္ဘနလက္ခဏောတိ ဂိဇ္ဈနလက္ခဏော၊ အာရမ္မဏေ ဒဠှဂ္ဂဟဏသဘာဝေါတိ အတ္ထော. ဒုဿနလက္ခဏောတိ ကုဇ္ဈနလက္ခဏော၊ ဗျာပဇ္ဇနသဘာဝေါတိ အတ္ထော. မုယှနလက္ခဏောတိ အညာဏလက္ခဏော၊ အာရမ္မဏေ သဘာဝသမ္မောဟဘာဝေါတိ အတ္ထော. ဝိဟေဌေန္တီတိ အတ္ထနာသနအနတ္ထုပ္ပါဒနေဟိ ဝိဗာဓေန္တိ. တတော ဧဝ ယထာ သဂ္ဂမဂ္ဂေသု န ဒိဿတိ၊ ဧဝံ ကရောန္တီတိ အာဟ ‘‘နာသေန္တိ ဝိနာသေန္တီ’’တိ. အတ္တနိ သမ္ဘူတာတိ သန္တာနေ နိဗ္ဗတ္တာ.

ပုရိသသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၃. ဇရာမရဏသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၁၁၄. အညတြ ဇရာမရဏာတိ ဇရာမရဏေန ဝိနာ. ဇရာမရဏဝိရဟိတော ဇာတော နာမ အတ္ထိ နု ခေါတိ ပုစ္ဆတိ. ပါဠိယံ ဇာတဿာတိ ပစ္စတ္တေ သာမိဝစနံ. မဟာသာလာတိ ဣမိနာ ရ-ကာရဿ လ-ကာရံ ကတွာ ‘‘မဟာသာလာ’’တိ ဝုတ္တန္တိ ဒဿေတိ ယထာ ‘‘ပုရတ္ထိယောတိ ပုလတ္ထိယော’’တိ. မဟာသာရပ္ပတ္တာတိ မဟန္တံ ဝိဘဝသာရံ ပတ္တာ. ကောဋိသတံ ဓနံ၊ အယမေဝ ဝါ ပါဌော. ‘‘ကုမ္ဘံ နာမ ဒသ အမ္ဗဏာနီ’’တိ ဝဒန္တိ. ဣဿရာတိ ဝိဘဝိဿရိယေန ဣဿရာ. သုဝဏ္ဏရဇတဘာဇနာဒီနန္တိ အာဒိ-သဒ္ဒေန ဝတ္ထသေယျာဝသထာဒိံ သင်္ဂဏှာတိ. အသာဓာရဏဓနာနံ နိဓာနဂတတ္တာ ‘‘အနိဓာနဂတဿာ’’တိ ဝုတ္တံ. တုဋ္ဌိကရဏဿာတိ ပါသာဒသိဝိကာဒိသုခသာဓနဿ.

အာရကာ ကိလေသေဟီတိ နိရုတ္တိနယေန သဒ္ဒသိဒ္ဓိမာဟ. အာရကာတိ စ သဗ္ဗသော သမုစ္ဆိန္နတ္တာ တေဟိ ဒူရေတိ အတ္ထော. ရာဂါဒီနံ ဟတတ္တာ၊ ပါပကရဏေ ရဟာဘာဝတော၊ အနုတ္တရဒက္ခိဏေယျတာဒိပစ္စယာ စ အရဟံ. ကာမဉ္စာယံ သံယုတ္တဝဏ္ဏနာ၊ အဘိဓမ္မနယော ဧဝ ပန နိပ္ပရိယာယောတိ အာဟ ‘‘စတ္တာရော အာသဝါ’’တိ ဗြဟ္မစရိယဝါသန္တိ မဂ္ဂဗြဟ္မစရိယဝါသံ. ဝုဋ္ဌာတိ ဝုဋ္ဌဝန္တော. စတူဟိ မဂ္ဂေဟိ ကရဏီယန္တိ ပစ္စေကံ စတူဟိ မဂ္ဂေဟိ ကတ္တဗ္ဗံ ပရိညာပဟာနသစ္ဆိကိရိယဘာဝနာဘိသမယံ. ဧဝံ ဂတံ သောဠသဝိဓံ ဟောတိ. ဩသီဒါပနဋ္ဌေန ဘာရာ ဝိယာတိ ဘာရာ. တေနာဟ ‘‘ဘာရာ ဟဝေ ပဉ္စက္ခန္ဓာ’’တိအာဒိ (သံ. နိ. ၃.၂၂). အတ္တပဋိဗဒ္ဓတာယ အတ္တနော အဝိဇဟနတော ပရမတ္ထဒေသနာယ စ ပရမတ္ထော အရဟတ္တံ. ကာမဉ္စာယမတ္ထော သဗ္ဗသမိဒ္ဓိသသန္တတိပရိယာပန္နော အနဝဇ္ဇဓမ္မော သမ္ဘဝတိ အကုပ္ပသဘာဝါ၊ အပရိဟာနဓမ္မေသု ပန အဂ္ဂဘူတေ အရဟတ္တေ သာတိသယော၊ န ဣတရေသူတိ ‘‘အရဟတ္တသင်္ခါတော’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. ဩရမ္ဘာဂိယုဒ္ဓမ္ဘာဂိယဝိဘာဂံ ဒသဝိဓမ္ပိ ဘဝေသု သံယောဇနံ ကိလေသကမ္မဝိပါကဝဋ္ဋပစ္စယော ဟုတွာ နိဿရိတုံ အပ္ပဒါနဝသေန ဗန္ဓတီတိ ဘဝသံယောဇနံ. သတိပိ ဟိ အညေသံ တပ္ပက္ခိယဘာဝေန ဝိနာ သံယောဇနာနိ တေသံ တပ္ပစ္စယဘာဝေါ အတ္ထိ၊ ဘဝနိယာမော ဩရမ္ဘာဂိယုဒ္ဓမ္ဘာဂိယသင်္ဂဟိတောတိ တံတံဘဝနိဗ္ဗတ္တကကမ္မနိယာမော စ ဟောတိ၊ န စ ဥပစ္ဆိန္နသံယောဇနဿ ကတာနိပိ ကမ္မာနိ ဘဝံ နိဗ္ဗတ္တေန္တီတိ တေသံယေဝ သံယောဇနဋ္ဌော ဒဋ္ဌဗ္ဗော. သမ္မာ ကာရဏေဟိ ဇာနိတွာတိ ဉာယေန ဒုက္ခာဒီသု သော ယထာ ဇာနိတဗ္ဗော၊ တထာ ဇာနိတွာ၊ ပုဗ္ဗကာလကိရိယာဝိမုတ္တာ ဟိ အပရကာလကိရိယာ စ ယထာ သမ္ဘဝတိ၊ တံ ဒဿေတုံ ‘‘မဂ္ဂပညာယာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ.

ဘိဇ္ဇနသဘာဝေါ ခဏာယတ္တတ္တာ. နိက္ခိပိတဗ္ဗသဘာဝေါ မရဏဓမ္မတ္တာ. အယံ ကာယော ဥသ္မာယုဝိညာဏာပဂမော ဆဍ္ဍနီယဓမ္မော၊ ယသ္မိံ ယံ ပတိဋ္ဌိတံ၊ တံ တဿ သန္တာနဂတဝိပ္ပယုတ္တန္တိ ကတွာ ဝတ္တဗ္ဗတံ အရဟတီတိ အာဟ ‘‘ခီဏာသဝဿ ဟိ အဇီရဏဓမ္မောပိ အတ္ထီ’’တိအာဒိ. တေနာဟ ဘဂဝါ ‘‘ဣမသ္မိံယေဝ ဗျာမမတ္တေ ကဠေဝရေ သသညိမှိ သမနကေ လောကဉ္စ ပညပေမိ လောကသမုဒယဉ္စ လောကနိရောဓဉ္စာ’’တိအာဒိ (သံ. နိ. ၁.၁၀၇၊ အ. နိ. ၄.၄၅). အဿ ခီဏာသဝဿ၊ ‘‘ဇီရဏဓမ္မ’’န္တိ ယထာဝုတ္တံ အဇီရဏဓမ္မံ ဌပေတွာ ဇီရဏဓမ္မံ ဒဿေန္တော ‘‘တေသံပါယံ ကာယော ဘေဒနဓမ္မော’’တိ ဧဝမာဟ. ဇရံ ပတ္တဿေဝ ဟိဿ ဘေဒနနိက္ခိပိတဗ္ဗတာနိယတေ အတ္ထေ သုတ္တဒေသနာ ပဝတ္တာ. အတ္ထဿ ဥပ္ပတ္တိ အဋ္ဌုပ္ပတ္တိ၊ သာ ဧတဿ အတ္ထီတိ အဋ္ဌုပ္ပတ္တိကော. ကိရ-သဒ္ဒေါ အနုဿဝတ္ထော၊ တေန အနုဿဝါဂတောယမတ္ထော၊ န အဋ္ဌကထာဂတောတိ ဒီပေတိ. တေနာဟ ‘‘ဝဒန္တီ’’တိ. ယေနာယံ အတ္ထော ဟေတုနာ အဋ္ဌုပ္ပတ္တိကော၊ တံ ဒဿေတုံ ‘‘သိဝိကသာလာယံ နိသီဒိတွာ ကထိတ’’န္တိ ဝုတ္တံ. ‘‘ဝိဟရတိ ဇေတဝနေ’’တိ နိဒါနဝစနေန ယထာ န ဝိရုဇ္ဈတိ၊ တထာ ဝေဒိတဗ္ဗံ. နနု ဣမဿ သုတ္တဿ ပုစ္ဆာဝသိကော နိက္ခေပေါတိ? သစ္စမေတံ၊ သုတ္တေကဒေသံ ပန သန္ဓာယ အဋ္ဌုပ္ပတ္တိကတာဝစနံ. ကေစိ ပန ‘‘ယာနံ အာရုဟိတွာ ရာဇာ အာဂတော၊ ရညော အာရောဟနီယရထံ ဒဿေတွာ ဝုတ္တ’’န္တိပိ ဝဒန္တိ.

သရီရေ ဖေဏပိဏ္ဍသမေ ကိံ ဝတ္တဗ္ဗံ? သဗ္ဘိ သဒ္ဓိန္တိ သာဓူဟိ သဟ ပဝေဒယန္တိ. န ဟိ ကဒါစိ သာဓူနံ သာဓူဟိ သဟ ကတ္တဗ္ဗာ ဟောန္တိ၊ တသ္မာ သီဒနသဘာဝါနံ ကိလေသာနံ ဘိဇ္ဇနပ္ပတ္တတ္တာ နိဗ္ဗာနံ သဗ္ဘီတိ ဝုစ္စတိ. ပုရိမပဒဿာတိ ‘‘သတဉ္စ ဓမ္မော န ဇရံ ဥပေတီ’’တိ ပဒဿ. ကာရဏံ ဒဿေန္တော ဗျတိရေကဝသေန. သတံ ဓမ္မော နိဗ္ဗာနံ ကိလေသေဟိ သံသီဒနဘိဇ္ဇနသဘာဝေါ န ဟောတိ၊ တသ္မာ တံ အာဂမ္မ ဇရံ န ဥပေတိ. ကိလေသာ ပန တန္နိမိတ္တကာ၊ ဧဝမယံ ဝုတ္တကာရဏတော ဇရံ န ဥပေတီတိ. တေနာဟ ‘‘ဣဒ’’န္တိအာဒိ. သုန္ဒရာဓိဝစနံ ဝါ ဧတံ ‘‘သဗ္ဘီ’’တိ ပဒံ အပါပတာဒီပနတော၊ သဗ္ဘိဓမ္မဘူတန္တိ အတ္ထော. တေနာဟ ‘‘ဝိရာဂေါ တေသံ အဂ္ဂမက္ခာယတိ (ဣတိဝု. ၉၀၊ အ. နိ. ၄.၃၄)၊ န တေန ဓမ္မေန သမတ္ထိ ကိဉ္စီ’’တိ (ခု. ပါ. ၆.၄၊ သု. နိ. ၂၂၇) စ.

ဇရာမရဏသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၄. ပိယသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၁၁၅. ရဟသိ ဂတဿာတိ ဇနသမ္ဗာဓတော အပက္ကန္တဿ. နိလီနဿ တေနေဝ ဇနဝိဝေကေန ဧကမန္တံ နိသဇ္ဇာယ ဧကီဘာဝေန ပဋိသလ္လီနဿ ဝိယ. တေနာဟ ‘‘ဧကီဘူတဿာ’’တိ. သဗ္ဗညုဘာသိတံ ကရောန္တော အာဟ တဿ ဝစနံ ‘‘ဧဝမေတ’’န္တိ သမ္ပဋိစ္ဆိတွာ တဿ ဝစနံ တထာပစ္စနုဘာသန္တော. အန္တကေနာဓိပန္နတ္တာ ဧဝ ခေတ္တဝတ္ထုဟိရညသုဝဏ္ဏာဒိ မာနုသံ ဘဝံ ဇဟတော. အနုဂန္တိ အနုဂတံ၊ တမေဝ အနုဂါမီတိ အတ္ထော. နိစယန္တိ ဥပရူပရိ ဝဍ္ဎိယာ နိစိတဘူတံ. သမ္ပရာယိကန္တိ သမ္ပရာယ ဟိတံ.

ပိယသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၅. အတ္တရက္ခိတသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၁၁၆. ပီဒဟနန္တိ သံယမနံ. ကမ္မပထဘေဒံ အပ္ပတ္တဿာတိ သုပိနကာလော ဝိယ ပဝတ္တိမတ္တတာယ ကမ္မပထဝိသေသံ အဂတဿ. ကမ္မဿာတိ အကုသလကမ္မဿ. သံဝရန္တိ သံဝရဘာဝံ ဒဿေတိ၊ ဣတရဿ ပန သံဝရဘာဝေါ ပုရိမေဟိ တီဟိ ပဒေဟိ ဒဿိတောဝါတိ. ဩတ္တပ္ပမ္ပိ ဂဟိတမေဝ တဒဝိနာဘာဝတော. န ဟိ ပါပဇိဂုစ္ဆနံ ပါပဥတြာသရဟိတံ၊ ဥတြာသော ဝါ ပါပဇိဂုစ္ဆနရဟိတော အတ္ထီတိ.

အတ္တရက္ခိတသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၆. အပ္ပကသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၁၁၇. ဥဠာရသဒ္ဒေါ သေဋ္ဌေ ဗဟုကေ စ ဒိဿတီတိ အာဟ ‘‘ပဏီတေ စ ဗဟုကေ စာ’’တိ. မာနမဇ္ဇနေနာတိ မာနဝသေန မဒပ္ပတ္တိယာ. အတိက္ကမန္တိ သာဓုမရိယာဒဝီတိက္ကမလက္ခဏံ ဒေါသံ. ကူဋော ပါသော.

အပ္ပကသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၇. အဍ္ဍကရဏသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၁၁၈. ယသ္မာ ကာမနိမိတ္တံ သတ္တော သမ္ပဇာနမုသာ ဘာသတိ၊ တသ္မာ ကာမာ တဿ ပတိဋ္ဌာ ပစ္စယော ကာရဏန္တိ အာဟ ‘‘ကာမဟေတူ’’တိအာဒိ. ဘဒြမုခသီသေန ဝိဋဋုဘံ ဘဒြောပစာရေန ဥပစရတီတိ အတ္ထော၊ ဝိနိစ္ဆယော ကရီယတိ ဧတ္ထာတိ အဍ္ဍကရဏံ၊ ဝိနိစ္ဆယဋ္ဌာနံ. ခိပ္ပန္တိ ကူဋံ၊ မစ္ဆခိပ္ပန္တိပိ ဝဋ္ဋတိ. ဩဍ္ဍိတန္တိ ဩဍ္ဍနဝသေန ဖလံ ပါပိတံ.

အဍ္ဍကရဏသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၈. မလ္လိကာသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၁၁၉. ‘‘ကသ္မာ ပုစ္ဆတီ’’တိ? ပုစ္ဆာကာရဏံ စောဒေတွာ သမုဒယတော ပဋ္ဌာယ ဒဿေတုံ ‘‘အယံ ကိရ မလ္လိကာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. မာလာရာမံ ဂန္တွာတိ အတ္တနော ပိတု မာလာရာမံ ရက္ခဏတ္ထဉ္စေဝ အဝသေသပုပ္ဖဂ္ဂဟဏတ္ထဉ္စ ဂန္တွာ. ကာသိဂါမေတိ ကာသိရဋ္ဌဿ ဂါမေ. သော ကိရ ဂါမော မဟာကောသလရာဇေန အတ္တနော ဓီတုယာ ပတိဃရံ ဂစ္ဆန္တိယာ ပုပ္ဖမူလတ္ထာယ ဒိန္နော၊ တံနိမိတ္တံ. ဘာဂိနေယျေန အဇာတသတ္တုနာ. တဿာတိ ရညော ပသေနဒိဿ. သာတိ မလ္လိကာ. နိဝတ္တိတုန္တိ တဿာ ဓမ္မတာယ နိဝတ္တိတုံ တဿာ ဝစနံ ပဋိက္ခိပိတုံ. နေဝဇ္ဈဂါတိ ဝတ္တမာနတ္ထေ အတီတဝစနန္တိ အာဟ ‘‘နာဓိဂစ္ဆတီ’’တိ. ပုထု အတ္တာတိ တေသံ သတ္တာနံ အတ္တာ.

မလ္လိကာသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၉. ယညသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၁၂၀. ထူဏန္တိ ယညူပတ္ထမ္ဘံ. ဥပနီတာနိ ယညံ ယဇိတုံ အာရမ္ဘာယ. ဧတ္တာဝတာတိ ‘‘ဣဓ၊ ဘန္တေ။ပေ။ ရုဒမာနာ ပရိကမ္မာနိ ကရောန္တီ’’တိ ဧတ္တကေန ပါဌေန. သန္နိဋ္ဌာနန္တိ ‘‘နံ ဣတ္ထိံ လဘိဿာမိ နု ခေါ၊ န နု ခေါ လဘိဿာမီ’’တိ နိစ္ဆယံ အဝိန္ဒန္တော န ဉာယန္တော. ဖေဏုဒ္ဒေဟကန္တိ ယထာ ယတ္ထ ကုထိတေ ဖေဏံ ဥဒ္ဒေဟတိ န ဥပဓီယတိ၊ ဧဝံ အနေကဝါရံ ဖေဏံ ဥဋ္ဌာပေတွာ. တံ ဒိဝသန္တိ တသ္မိံ ရညာ နိဒ္ဒံ အလဘိတွာ ဒုက္ခသေယျဒိဝသေ. အာလောကံ ဩလောကေတွာတိ လောဟကုမ္ဘိမုခဝဋ္ဋိသီသေ ပတ္တေ တတ္ထ မဟန္တံ အာလောကံ ဩလောကေတွာ. အတ္တာနော ဝစနံ ရညော ပဝတ္တိဉာပနတ္ထံ. မဟာသဒ္ဒေါ ဥဒပါဒိ ‘‘ဧဝရူပံ ယညံ ရာဇာ ကာရာပေတီ’’တိ. ဝတ္တုကာမော အဟောသိ၊ ဝတ္တုဉ္စ ပန အဝိသဟန္တော ‘‘သ’’ ဣတိ ဝတွာ လောဟကုမ္ဘိယံ နိမုဂ္ဂေါ. ဣမံ ဂါထံ ဝတ္တုကာမော အဟောသီတိ အယံ ပနေတ္ထ သမ္ဗန္ဓော. ဧသ နယော သေသပဒဒွယေပိ. ဓမ္မဘေရိံ စရာပေသုံ ‘‘ကောစိ ကဉ္စိ ပါဏံ မာ ဟနတူ’’တိ. သော ဣတ္ထိသာမိကော ပုရိသော သောတာပတ္တိဖလေ ပတိဋ္ဌဟိ အတ္တနော ဥပနိဿယသမ္ပတ္တိယာ သတ္တု စ ဒေသနာဝိလာသသမ္ပတ္တိယာ၊ ရာဇာ ပန မဟာဗောဓိနိရုဇ္ဈနသဘာဝတ္တာ ကိဉ္စိ ဝိသေသံ နာဓိဂစ္ဆိ.

သင်္ဂဟဝတ္ထူနီတိ လောကဿ သင်္ဂဟကာရဏာနိ. နိပ္ဖန္နသဿတော နဝဘာဂေ ကဿကဿ ဒတွာ ရညံ ဧကဘာဂဂ္ဂဟဏံ ဒသမဘာဂဂ္ဂဟဏံ. ဧဝံ ကဿကာ ဟဋ္ဌတုဋ္ဌာ သဿာနိ သမ္ပာဒေန္တီတိ အာဟ ‘‘သဿသမ္ပာဒနေ မေဓာဝိတာတိ အတ္ထော’’တိ. တတော ဩရဘာဂေ ကိရ ဆဘာဂဂ္ဂဟဏံ ဇာတံ. ဆမာသိကန္တိ ဆန္နံ ဆန္နံ မာသာနံ ပဟောနကံ. ပါသေတီတိ ပါသဂတေ ဝိယ ကရောတိ. ဝါစာယ ပိယဿ ပိယကရဿ ကမ္မံ ဝါစာပေယျံ. သဗ္ဗသော ရဋ္ဌဿ ဣဒ္ဓါဒိဘာဝတော ခေမံ. နိရဗ္ဗုဒံ စောရိယာဘာဝတော. ဣဒဉှိ ရဋ္ဌံ အစောရိယံ နိရဂ္ဂဠန္တိ ဝုစ္စတိ အပါရုတဃရဘာဝတော.

ဥဒ္ဓံမူလကံ ကတွာတိ ဥမ္မူလံ ကတွာ. ဒွီဟိ ပရိယညေဟီတိ မဟာယညဿ ပုဗ္ဗဘာဂေ ပစ္ဆာ စ ပဝတ္တေတဗ္ဗေဟိ ဒွီဟိ ပရိဝါရယညေဟိ. သတ္တဝီသတိ။ပေ။ နဿာတိ သတ္တဝီသာဓိကာနံ တိဏ္ဏံ ပသုသတာနံ ဒွါဝီသတိယာ အဿာဒီဟိ စ သဋ္ဌိအဓိကဒွိသတအာရညကပသူဟိ စ သဒ္ဓိံ သမ္ပိဏ္ဍိတာနံ ပန နဝါဓိကဆသတပသူနံ မာရဏေန ဘေရဝဿ ပါပဘီရုကာနံ ဘယာဝဟဿ. တထာ ဟိ ဝဒန္တိ –

‘‘ဆသတာနိ နိယုဇ္ဇန္တိ၊ ပသူနံ မဇ္ဈိမေ ဟနိ၊

အဿမေဓဿ ယညဿ၊ အဓိကာနိ နဝါပိ စာ’’တိ.

သမ္မန္တိ ယုဂစ္ဆိဒ္ဒေ ပက္ခိပိတဗ္ဗဒဏ္ဍကံ. ပါသေန္တီတိ ခိပန္တိ. သံဟာရိမေဟီတိ သကဋေဟိ ဝဟိတဗ္ဗေဟိ ယူပေဟိ. ပုဗ္ဗေ ကိရ ဧကော ရာဇာ သမ္မာပါသံ ယဇန္တော သရဿတိနဒီတီရေ ပထဝိယာ ဝိဝရေ ဒိန္နေ နိမုဂ္ဂေါယေဝ အဟောသိ. အန္ဓဗာလဗြာဟ္မဏာ ဂတာနုဂတိဂတာ ‘‘အယံ တဿ သဂ္ဂဂမနမဂ္ဂေါ’’တိ သညာယ တတ္ထ သမ္မာပါသယညံ ပဋ္ဌပေန္တိ. တေန ဝုတ္တံ ‘‘နိမုဂ္ဂေါကာသတော ပဘုတီ’’တိ. အယူပေါ အပ္ပကဒိဝသော ယာဂေါ၊ သယူပေါ ဗဟုဒိဝသံ သာဓေယျော သတြယာဂေါ. မန္တပဒါဘိသင်္ခတာနံ သပ္ပိမဓူနံ ဝါဇမိတိ သမညာ၊ ဟိရညသုဝဏ္ဏဂေါမဟိံ သာဒိသတ္တရသကဒက္ခိဏဿ. သာရဂဗ္ဘကောဋ္ဌာဂါရာဒီသု နတ္ထေတ္ထ အဂ္ဂဠန္တိ နိရဂ္ဂဠော. တတ္ထ ကိရ ယညေ အတ္တနော သာပတေယျံ အနဝသေသတော အနိဂူဟိတွာ နိယျာတီယတိ. မဟာရမ္ဘာတိ ဗဟုပသုဃာတကမ္မာ. အဋ္ဌကထာယံ ပန ‘‘ဝိဝိဓာ ယတ္ထ ဟညရေ’’တိ ဝက္ခမာနတ္တာ ‘‘မဟာကိစ္စာ’’တိ အတ္ထော ဝုတ္တော၊ ဣဓ ‘‘မဟာရမ္ဘာတိ ပပဉ္စဝသေန အဇေဠကာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တန္တိ ‘‘ဗဟုပသုဃာတကမ္မာ’’တိ အတ္ထော ဝုတ္တော. နိရာရမ္ဘာတိ ဧတ္ထာပိ ဝုတ္တနယေန အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော. အနုဂတံ ကုလန္တိ အနုကုလံ၊ ကုလာနုဂတန္တိ အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော. တေနာဟ ‘‘ယံ နိစ္စဘတ္တာဒိ။ပေ။ အတ္ထော’’တိ.

ယညသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၁၀. ဗန္ဓနသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၁၂၁. ဣဒန္တိ ‘‘ဣဓ၊ ဘန္တေ’’တိအာဒိကံ ဝစနံ. တေ ဘိက္ခူ အာရောစေသုန္တိ သမ္ဗန္ဓော. တေသူတိ တေသု ရညာ ဗန္ဓာပိတမနုဿေသု. သုကတကာရဏန္တိ သုကာရဏကိရိယံ အာရောစေသုံ၊ န ကေဝလံ တေသံ မနုဿာနံ ဗန္ဓာပိတဘာဝံ. ဣဒါနိ တမတ္ထံ ဝိတ္ထာရတော ဒဿေတုံ ‘‘ရညော ကိရာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. အဋ္ဌဝင်္ကောတိ အဋ္ဌံသော. အန္တောဃရစာရိနောတိ အန္တေပုရဝါသိနော.

ဥက္ကဋ္ဌေတိ ယုဒ္ဓေ. မန္တီသူတိ ဂုတ္တမန္တီသု. အကုတူဟလန္တိ သညတံ. ပိယန္တိ ပိယာယိတဗ္ဗံ. အန္နပါနမှိ မဓုရေ အဘုတ္တေ ဥပ္ပန္နေ. အတ္ထေတိ အတ္ထေ ကိစ္စေ ဇာတေ ထိရန္တိ န ကထေန္တိ ကာယဗလမတ္တေန အပနေတုံ သက္ကုဏေယျတ္တာ. သုဋ္ဌု ရတ္တရတ္တာတိ အတိဝိယ ရတ္တာ ဧဝ ဟုတွာ ရတ္တာ. သာရတ္တေနာတိ သာရဘာဝေန သာရဘာဝသညာယ. ဩဟာရိနန္တိ ဟေဋ္ဌာ ဟရဏသီလန္တိ အာဟ ‘‘စတူသု အပါယေသု အာကဍ္ဎနက’’န္တိ. သိထိလန္တိ သိထိလာကာရံ၊ န ပန သိထိလံ. တေနာဟ ဘဂဝါ ‘‘ဒုပ္ပမုဉ္စ’’န္တိ.

ဗန္ဓနသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

ပဌမဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.