၅. အာဒိတ္တဝဂ္ဂေါ

၁. အာဒိတ္တသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၄၁. သီသန္တိ ဒေသနာပဒေသော၊ ဒေသနာယ အညေသုပိ ဝတ္တဗ္ဗေသု ကဿစိဒေဝ သီသဘာဂေန အပဒိသနံ. တေနာဟ ‘‘ရာဂါဒီဟီ’’တိအာဒိ. ဒါနေနာတိ အတ္တနော သန္တကဿ ပရေသံ ပရိစ္စဇနေန. တံ ပန ပရိစ္စဇနံ စေတနာယ ဟောတီတိ အာဟ ‘‘ဒါနစေတနာယာ’’တိ ဒါနပုညစေတနာတိ ဒါနမယာ ပုညစေတနာ ဒါယကဿေဝ ဟောတိ တံသန္တတိပရိယာပန္နတ္တာ. နီဟတဘဏ္ဍကန္တိ အာဒိတ္တဂေဟတော ဗဟိ နိက္ခာမိတံ ဘဏ္ဍကံ. ဧတန္တိ ‘‘ဒိန္နံ ဟောတီ’’တိအာဒိဝစနံ. အဒိန္နေတိ ဒါနမုခေ အနိယုဉ္ဇိတေ ဘောဂေ. ‘‘အန္တေနာ’’တိ ဇီဝိတဿ အန္တော အဓိပ္ပေတောတိ အာဟ ‘‘မရဏေနာ’’တိ. မမာတိ ပရိဂ္ဂဟိတတ္တာ ပရိဂ္ဂဟာ၊ ဘောဂါ. တေပိ ကေနစိ အာကာရေန ဝိနာသံ အနုပဂတာ မရဏေန ပဟီယန္တိ နာမာတိ ဝုတ္တံ ‘‘စောရာဒီနံ ဝသေန အဝိနဋ္ဌဘောဂေ’’တိ. သောဘနာ အဂ္ဂဘူတာ ရူပါဒယော ဧတ္ထာတိ သဂ္ဂေါ၊ တံ သဂ္ဂံ.

အာဒိတ္တသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၂. ကိံဒဒသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၄၂. ဒွေ တီဏိ ဘတ္တာနိ အဘုတွာတိ ဒွေ တယော ဝါရေ ဘတ္တာနိ အဘုဉ္ဇိတွာ. ဥဋ္ဌာတုံ န သက္ကောတီတိ ဥဋ္ဌာတုမ္ပိ န သက္ကောတီ၊ ပဂေဝ အညံ သရီရေန ကာတဗ္ဗကိစ္စံ ဒုဗ္ဗလဘာဝတော. ဒုဗ္ဗလောပိ ဟုတွာတိ ဘုဉ္ဇနတော ပုဗ္ဗေ ဒုဗ္ဗလော ဟုတွာ ဗလသမ္ပန္နော ဟောတိ. ဧဝံ ဗျတိရေကတော အနွယတော စ အာဟာရဿ သရီရေ ဗလဝတံ အာဟ. ယသ္မာ အန္နဒေါ ဒါယကော ပဋိဂ္ဂါဟကဿ ဗလဒေါ ဟောတိ၊ တသ္မာ သော အာယတိံ အတ္တနော သရီရေ ဗလဒေါ အဝိနာသဝသေန ဗလဿ ရက္ခကော စ ဟောတိ. တေနာဟ ဘဂဝါ – ‘‘ဗလံ ခေါ ပန ဒတွာ ဗလဿ ဘာဂီ ဟောတီ’’တိ (အ. နိ. ၅.၃၇) သေသပဒေသုပိ ဧသေဝ နယော. သုရူပေါပီတိ အဘိရူပေါပိ. ဝိရူပေါ ဟောတီတိ ဗီဘစ္ဆရူပေါ ကောပီနဿ အစ္ဆန္နတ္တာ. ဣဒဉ္စ ယာနန္တိ သာမညတော ဝုတ္တံ. ဥပါဟနာတိ သရူပတော ဒဿေတိ. အဒုက္ခပ္ပတ္တော ဟုတွာ ယာတိ ဝတ္တတိ ဧတေနာတိ ယာနန္တိ ဆတ္တာဒီနမ္ပိ ယာနဘာဝေါ ဝုတ္တော. တေနာဟ ‘‘ယာနဒေါ သုခဒေါ ဟောတီ’’တိ. စက္ခုဒေါ နာမ ဟောတိ စက္ခုနာ ကာတဗ္ဗကိစ္စေ သဟကာရီကာရဏဘာဝတော ဒီပဿ.

‘‘သဗ္ဗေသံယေဝ ဗလာဒီနံ ဒါယကော ဟောတီ’’တိ သင်္ခေပတော ဝုတ္တံ အတ္ထံ ဝိတ္ထာရတော ဒဿေတုံ ‘‘ဒွေ တယော ဂါမေ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. နိသဇ္ဇာဒိဝသေန ပတိဿယိတဗ္ဗတော ပတိဿယော၊ ဝိဟာရော. ပက္ခိတ္တံ ဝိယ ဟောတိ ပရိဿမဿ ဝိနောဒိတတ္တာ. ဗဟိ ဝိစရန္တဿာတိ ပတိဿယံ အလဘိတွာ ဗဟိ ဝိဝဋင်္ဂဏေ ဝိစရန္တဿ. ဈာယတီတိ ဈာယန္တံ ဟောတိ၊ ကိလမတီတိ အတ္ထော. သီတုဏှာဒိဝိရောဓိပစ္စယဝသေန သသန္တာနေ ဝိသဘာဂသန္တတိ၊ တဗ္ဗိပရိယာယတော သဘာဂသန္တတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ. သုခံ နာမ ဒုက္ခပစ္စယပရိဟာရတော သုခပစ္စယုပ္ပန္နတော စ ဟောတိ၊ တဒုဘယံ ပတိဿယဝသေန လဘတီတိ ဒဿေန္တော ‘‘ဗဟိ ဝိစရန္တဿ ပါဒေ’’တိအာဒိမာဟ. ဓမ္မပီတိသုခန္တိ ဓမ္မပစ္စဝေက္ခဏေန ဥပ္ပန္နပီတိသုခံ. ဥပသမသုခန္တိ ကိလေသာနံ ဝူပသမေန ပဝတ္တသုခံ. နိဝါတံ ပိဟိတဝါတပါနံ ပတိဿယံ ပဝိသိတွာ ဒွါရံ ပိဓာယ ဌိတဿ အန္ဓကာရော ဟောတီတိ ဝုတ္တံ ‘‘ကူပေ ဩတိဏ္ဏော ဝိယ ဟောတီ’’တိ. တေနာဟ ‘‘မဉ္စပီဌာဒီနိ န ပညာယန္တီ’’တိ. တယိဒံ ဗဟိသမာပန္နပရိဿမဒေါသေန၊ န စ ပတိဿယဒေါသေန. တေနာဟ ‘‘မုဟုတ္တ’’န္တိအာဒိ.

န မရတိ ဧတေနာတိ အမရဏံ၊ နိဗ္ဗာနာဓိဂမာဒယော. တဿ ဒါနံ ဓမ္မူပဒေသော၊ တံ ဒေတိ. တေနာဟ ‘‘ယော ဓမ္မံ အနုသာသတီ’’တိ. တယိဒံ ဓမ္မာနုသာသနံ ကထံ ဟောတီတိ အာဟ ‘‘အဋ္ဌကထ’’န္တိအာဒိ. အဋ္ဌကထံ ကထေတီတိ အဝိဝဋပါဌဿ ပါဠိယာ အတ္ထသံဝဏ္ဏနံ ကရောတီတိ အတ္ထော. အနဓီတိနော ပန ပါဠိံ ဝါစေတိ. တတ္ထ တတ္ထ ဂတဋ္ဌာနေ ပုစ္ဆိတပဉှံ ဝိဿဇ္ဇေတိ၊ အယံ တာဝ ဂန္ထဓုရော၊ ပဋိပတ္တိဝါသဓုရေ ပန ကမ္မဋ္ဌာနံ အာစိက္ခတိ၊ ဥဘယေသမ္ပိ ဓမ္မဿဝနံ ကရောတိ. သဗ္ဗဒါနန္တိ ယထာဝုတ္တအာမိသဒါနံ အဘယဒါနံ. ဓမ္မဒါနန္တိ ဓမ္မဒေသနာ. ဓမ္မရတီတိ သမထဝိပဿနာဓမ္မေ အဘိရတိ. ဓမ္မရသောတိ သဒ္ဓမ္မသန္နိဿယံ ပီတိပါမောဇ္ဇံ.

ကိံဒဒသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၃. အန္နသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၄၃. ပတ္ထေန္တီတိ ပိဟေန္တိ. ယတ္ထဿ ဥပဂမနံ လောကေ ပါကဋတရံ အဟောသိ၊ တေ ဥဒါဟရဏဝသေန ဒဿေန္တော ‘‘စိတ္တဂဟပတိသီဝလိတ္ထေရာဒိကေ ဝိယာ’’တိ အာဟ. အန္နန္တိ အန္နသညိတော စတုဗ္ဗိဓောပိ ပစ္စယော. သဗ္ဗေပိ ဒါယကေ ဧကဇ္ဈံ ဂဟေတွာ သာမညတော ဧကဝသေန ‘‘ဒါယကမေဝါ’’တိ ဝုတ္တံ၊ ယထာ စာဟ ‘‘ကော နာမ သော ယက္ခော၊ ယံ အန္နံ နာဘိနန္ဒတီ’’တိ? တတ္ထ ယက္ခောတိ သတ္တော. သာမညဇောတနာ စ နာမ ယသ္မာ ပုထုအတ္ထဝိသယာ၊ တသ္မာ ‘‘ယေ နံ ဒဒန္တိ သဒ္ဓါယ၊ ဝိပ္ပသန္နေန စေတသာ. တမေဝ အန္နံ ဘဇတီ’’တိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ မ-ကာရော ပဒသန္ဓိကရော၊ တေ ဧဝါတိ အတ္ထော. ဒါယကံ အပရိစ္စဇနမေဝ အနုဂစ္ဆတိ စက္ကံ ဝိယ ကုဗ္ဗရံ.

အန္နသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၄. ဧကမူလသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၄၄. ပတိဋ္ဌဋ္ဌေန အဝိဇ္ဇာသင်္ခါတံ ဧကံ မူလံ ဧတိဿာတိ ဧကမူလာ. တံ ဧကမူလံ. ယထာ သံယောဇနီယေသု အဿာဒါနုပဿနာဝသေန တဏှာသမုပ္ပါဒေါ၊ ဧဝံ တဏှာဘိဘဝဝသေန အနဝဗောဓောတိ အဝိဇ္ဇာ တဏှာယ မူလံ၊ တဏှာ စ အဝိဇ္ဇာယ မူလံ. အယဉှိ နယော ဥပနိဿယတာဝသေန ဝုတ္တော၊ သဟဇာတဝသေန စာယံ အညမညံ မူလဘာဝေါ ပါကဋောယေဝ. ဣဓ ပန ဣမိဿံ ဂါထာယံ အဓိပ္ပေတာ ‘‘ဧကမူလ’’န္တိ သာ တဏှာ. တတ္ထ ယာ ဘဝတဏှာ၊ သာ သဿတဒိဋ္ဌိဝသေန အာဝဋ္ဋတိ ပရိဝတ္တတိ၊ ဝိဘဝတဏှာ ဥစ္ဆေဒဒိဋ္ဌိဝသေန၊ ဧဝံ ဒွိရာဝဋ္ဋံ. သဟဇာတကောဋိယာတိ သဟဇာတကောဋိယာပိ၊ ပဂေဝ သမ္မုယှံ အာပန္နဿ ပန ဝတ္တမာနာယ တဏှာယ ဗလဝဘာဝေန မလီနတာ သိယာ. ဥပနိဿယကောဋိယာတိ ဥပနိဿယကောဋိယာဝ သဟဇာတကောဋိယာ အသမ္ဘဝတော. ပတ္ထရဏဋ္ဌာနာတိ ဝိတ္ထတာ ဟုတွာ ပဝတ္တိဋ္ဌာနဘူမိ. တေနာဟ ‘‘တေသု သာ ပတ္ထရတီ’’တိ. သမုဒ္ဒနဋ္ဌေန သမုဒ္ဒေါ. ဥတ္တရိတုံ အသက္ကုဏေယျတာယ ပတာယ အလံ ပရိယတ္တောတိ ပါတာလော၊ အယံ ပန ပါတာလော ဝိယာတိ ပါတာလော. တေနာဟ ‘‘အပ္ပတိဋ္ဌဋ္ဌေနာ’’တိ. အဂါဓဂမ္ဘီရတာယာတိ အတ္ထော.

ဧကမူလသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၅. အနောမသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၄၅. အနောမနာမန္တိ အနူနနာမံ. ဂုဏနေမိတ္တိကာနိ ဧဝ ဟိ ဘဂဝတော နာမာနိ. ဂုဏာနဉ္စဿ ပရိပုဏ္ဏတာယ အနူနနာမန္တိ အာဟ ‘‘သဗ္ဗဂုဏသမန္နာဂတတ္တာ’’တိအာဒိ. အပိစ တထာ တေဝိဇ္ဇော၊ ဆဠဘိညောတိအာဒီနိ နာမာနိ အနောမနာမာနိ န ဟောန္တိ ပရိစ္ဆိန္နဝိသယတ္တာ၊ ဘဂဝတော ပန သတ္ထာ၊ သဗ္ဗညူ၊ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါတိအာဒီနိ နာမာနိ အနောမနာမာနိ နာမ မဟာဝိသယတ္တာ အနူနဘာဝတော. တေနာဟ ‘‘အဝေကလ္လနာမ’’န္တိ. ခန္ဓန္တရာဒယောတိ ခန္ဓဝိသေသာဒိကေ. ဉာဏေန ယာထာဝတော အရဏီယဋ္ဌေန အတ္ထေ. အနွယပညာဓိဂမာယာတိ လောကုတ္တရပညာပဋိလာဘာယ. ပဋိပဒန္တိ သမထဝိပဿနာပဋိပဒံ. ကိလေသကာမာနံ ဝသေန အလ္လီယိတဗ္ဗဋ္ဌေန ကာမာ ဧဝ အာလယော. အတီတကာလေယေဝ ကမနတံ ဂဟေတွာ ဝုတ္တံ ‘‘ကမမာန’’န္တိ. န ဧတရဟိ တဒဘာဝတောတိ အာဟ ‘‘အတီတံ ပန ဥပါဒါယ ဣဒံ ဝုတ္တ’’န္တိ. မဟာနုဘာဝတာဒိနာ မဟန္တာနံ.

အနောမသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၆. အစ္ဆရာသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၄၆. ‘‘အစ္ဆရာဂဏသင်္ဃုဋ္ဌ’’န္တိ ဂါထာ ဒေဝပုတ္တေန ယေနာဓိပ္ပါယေန ဂါယိတာ၊ သော အနုပုဗ္ဗိကထာယ ဝိနာ န ပညာယတီတိ တံ အာဂမနတော ပဋ္ဌာယ ကထေန္တော ‘‘အယံ ကိရ ဒေဝပုတ္တော’’တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ သာသနေတိ ဣမဿေဝ သတ္ထုသာသနေ. ကမ္မာကမ္မန္တိ ကမ္မဝိနိစ္ဆယံ. အတ္ထပုရေက္ခာရတာယ အပ္ပကိစ္စတာယ စ သလ္လဟုကဝုတ္တိကော. သယနဿ ကောဋ္ဌာသောတိ ဒိဝသံ ပုရိမယာမဉ္စ ဘာဝနာနုယောဂဝသေန ကိလန္တကာယဿ သမဿာသနတ္ထံ သေယျာယ ဥပဂမနဘာဂေါ အနုညာတော.

အဗ္ဘန္တရေတိ ကုစ္ဆိယံ ဘတ္တဿ ပရိတ္တတာယ သတ္ထကဝါတာတိ တိက္ခဘာဝေန သတ္ထကာ ဝိယ ကန္တနကာ ဝါတာ. ဓုရသ္မိံယေဝါတိ ကိလေသမာရေန ယုဒ္ဓေ ဧဝ. ဝိမုတ္တာယတနသီသေ ဌတွာ ဓမ္မံ ဒေသေန္တော ဝါ. ဥပနိဿယမန္ဒတာယ အပရိပက္ကဉာဏတာယ အာသဝက္ခယံ အပ္ပတ္တော ကာလံ ကတွာတိ ယောဇနာ. ဥပရိ ဌိတန္တိ ပရိက္ခာရဘာဝေန ဒိဗ္ဗဒုဿူပရိ ဌိတံ. တထေဝ အဋ္ဌာသီတိ တာဟိ တထာ ဝုတ္တေပိ ယထာ တတော ပုဗ္ဗေ၊ တထေဝ အဋ္ဌာသိ. သုဝဏ္ဏပဋ္ဋန္တိ နိဗ္ဗုဒ္ဓေ ပဋိဇိနိတွာ လဒ္ဓဗ္ဗသုဝဏ္ဏပဋ္ဋံ. ဝီတိက္ကမဿ အကတတ္တာ အသမ္ဘိန္နေနေဝ သီလေန. ယသ္မာ တသ္မိံ သတ္ထု သန္တိကံ အာဂစ္ဆန္တေ တာပိ တေန သဒ္ဓိံ အာဂမံသု တသ္မာ ‘‘အစ္ဆရာသံဃပရိဝုတော’’တိ ဝုတ္တံ.

သံဃောသိတန္တိ သင်္ဂမ္မ ဃောသိတံ၊ တတ္ထ တတ္ထ အစ္ဆရာနံ ဂီတသဒ္ဒဝသေန ဃောသိတံ. ပိသာစဂဏံ ကတွာ ဝဒတိ အစ္ဆန္ဒရာဂတာယ. နိယာမစိတ္တတာယာတိ သမ္မတ္တနိယာမေ နိန္နစိတ္တတာယ. ဂရုဘာဝေနာတိ တာသံ ဝသေ အဝတ္တနတော ဂရုဋ္ဌာနဘာဝေန. ယာတြာတိ နိဗ္ဗာနံ ပတိ ယာတြာ. တံ ပန ဝဋ္ဋတော နိဂ္ဂမနံ ဟောတီတိ အာဟ ‘‘ကထံ နိဂ္ဂမနံ ဘဝိဿတီ’’တိ.

အတိသလ္လေခတေဝါတိ အတိဝိယ ကိလေသာနံ သလ္လေခိတဝုတ္တိကော. အကတာဘိနိဝေသဿာတိ ဘာဝနမနနုယုတ္တဿ အနာရဒ္ဓဝိပဿကဿ. ကာရကဿာတိ သုဂတောဝါဒကာရကဿ သမ္မာပဋိပဇ္ဇတော. သုညတာဝိပဿနန္တိ သုညတာဒီပနံ ဝိပဿနံ ဒုစ္စရိတတဏှာယ ဒူရီကရဏေန ဧကဝိဟာရိတာယ. ဧကော မဂ္ဂေါ အဿာတိ လောကုတ္တရမဂ္ဂေါ ဧဝ အဿ အနာဂတော၊ ပုဗ္ဗဘာဂမဂ္ဂေါ ပန ကတပရိစယောတိ အတ္ထော.

ကာယဝင်္ကာဒီနန္တိ ကာယဒုစ္စရိတာဒီနံ အဘာဝတော သမုစ္ဆိန္ဒနေန အနုပလဗ္ဘနတော. နတ္ထိ ဧတ္ထ ဘယံ၊ အသ္မိံ ဝါ အဓိဂတေ ပုဂ္ဂလဿ နတ္ထိ ဘယန္တိ အဘယံ နာမ. သံသာရကန္တာရံ အတိက္ကမိတွာ နိဗ္ဗာနသင်္ခါတံ ခေမံ အမတဋ္ဌာနံ ဂမနေ သုဂတသာရထိနာ သုသဇ္ဇိတယာနဘာဝတော ရထော အကူဇနောတိ အဋ္ဌင်္ဂိကော မဂ္ဂေါဝ အဓိပ္ပေတော. ဓမ္မတော အနပေတတာယ အပရာပရုပ္ပတ္တိယာ စ ဓမ္မစက္ကေဟိ.

ဩတ္တပ္ပမ္ပိ ဂဟိတမေဝ အဝိနာဘာဝါ. အပါလမ္ဗောတိ အဝဿယော. ပရိဝါရောတိ ပရိက္ခာရော အဘိသင်္ခရဏတော. မဂ္ဂဿ ကရဏဋ္ဌာနေ ဓမ္မော တပ္ပရိယာပန္နာ သမ္မာဒိဋ္ဌိ. အနိစ္စာဒိဝသေနာတိ အနိစ္စာနုပဿနာဒိဝသေန. သောဓိတေသု ဝဇ္ဈမာနေသု. ဘူမိလဒ္ဓဝဋ္ဋန္တိ ဘူမိလဒ္ဓသင်္ခါတံ ဝဋ္ဋံ. တတ္ထ ဝိပဿနာယ ပဝတ္တိဋ္ဌာနဘာဝတော ပဉ္စက္ခန္ဓာ ဘူမိ နာမ၊ ဝဋ္ဋမယကမ္မဘာဝတော တတ္ထ ဥပ္ပဇ္ဇနာရဟံ ကိလေသဇာတံ ဘူမိလဒ္ဓဝဋ္ဋံ. ပရိဇာနမာနာတိ ပရိစ္ဆိန္ဒနဝသေန သမတိက္ကမဝသေန ဇာနမာနာ ပဋိဝိဇ္ဈန္တီ.

ကသ္မာ ဒေဝပုတ္တော သောတာပတ္တိဖလေယေဝ ပတိဋ္ဌာသိ၊ နနု စ သာ ဒေသနာ ဘဂဝတာ စတုမဂ္ဂပ္ပဓာနဘာဝေန ပဝတ္တိတာတိ အာဟ ‘‘ယထာ ဟီ’’တိအာဒိ.

အစ္ဆရာသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၇. ဝနရောပသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၄၇. ကေသန္တိ သာမိဝသေန ဝုတ္တကသဒ္ဒေါ ‘‘ဓမ္မဋ္ဌာ သီလသမ္ပန္နာ’’တိ ဧတ္ထ ပစ္စတ္တဗဟုဝစနဝသေန ပရိဏာမေတဗ္ဗော. အတ္ထဝသေန ဟိ ဝိဘတ္တိဝိပရိဏာမော. ကေ ဇနာတိ ဧတ္ထ ဝါ ဝုတ္တကေသဒ္ဒေါ သီဟဝိလောကနနယေန အာနေတွာ ယောဇေတဗ္ဗောတိ အာဟ ‘‘ကေ ဓမ္မဋ္ဌာ၊ ကေ သီလသမ္ပန္နာ’’တိ? ပုစ္ဆတီတိ ဣမိနာ တတ္ထ ကာရဏမာဟ. ဖလာဒိသမ္ပတ္တိယာ အာရမန္တိ ဧတ္ထ သတ္တာတိ အာရာမော. အာရာမေ ရောပေန္တိ နိပ္ဖါဒေန္တီတိ အာရာမရောပါ. ဝနီယတိ ဆာယာသမ္ပတ္တိယာ ဘဇီယတီတိ ဝနံ. တတ္ထ ယံ ဥပဝနလက္ခဏံ ဝနံ၊ တံ အာရာမဂ္ဂဟဏေနေဝ ဂဟိတန္တိ တပေါဝနလက္ခဏံ၊ တံ ဒဿေန္တော ‘‘သီမံ ပရိက္ခိပိတွာ’’တိအာဒိမာဟ. ဝိသမေတိ ဥဒကစိက္ခလ္လေန ဝိသမေ ပဒေသေ. ပါနီယံ ပိဝန္တိ ဧတ္ထာတိ ပပါ၊ တံ ပပံ. ဥဒကံ ပီယတိ ဧတ္ထာတိ ဝါ ပပါ. တဠာကာဒီတိ အာဒိ-သဒ္ဒေန မာတိကံ သင်္ဂဏှာတိ.

ဣမမတ္ထံ သန္ဓာယာတိ ဣမိနာ ကမ္မပ္ပထပ္ပတ္တံ ပဋိက္ခိပတိ. အတ္တနာ ကတဉှိ ပုညံ အနုဿရတော တံ အာရဗ္ဘ ဗဟုံ ပုညံ ပသဝတိ၊ န ပန ယထာ ကတံ ပုညံ သယမေဝ ပဝဍ္ဎတိ. တသ္မိံ ဓမ္မေ ဌိတတ္တာတိ တသ္မိံ အာရာမရောပနာဒိဓမ္မေ ပတိဋ္ဌိတတ္တာ. တေနပိ သီလေန သမ္ပန္နတ္တာတိ တေန ယထာဝုတ္တဓမ္မေ ကတသီလေ ဌတွာ စိဏ္ဏေန တဒညေနပိ ကာယဝါစသိကသံဝရလက္ခဏေန သီလေန သမန္နာဂတတ္တာ. ဒသ ကုသလာ ဓမ္မာ ပူရေန္တိ ဒုစ္စရိတပရိဝဇ္ဇနတော. သေသံ ဝုတ္တနယမေဝ.

ဝနရောပသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၈. ဇေတဝနသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၄၈. ဧသိတဂုဏတ္တာ ဧသိယမာနဂုဏတ္တာ စ ဣသီ၊ အသေက္ခာ သေက္ခကလျာဏပုထုဇ္ဇနာ စ. ဣသီနံ သံဃော ဣသိသံဃော. ဣသိသံဃေန နိသေဝိတံ. တေနာဟ ‘‘ဘိက္ခုသံဃနိသေဝိတ’’န္တိ.

တံ ကာရေန္တဿ ဂန္ဓကုဋိပါသာဒကူဋာဂါရာဒိဝသေန သိနိဒ္ဓသန္ဒစ္ဆာယရုက္ခလတာဝသေန ဘူမိဘာဂသမ္ပတ္တိယာ စ အနညသာဓာရဏံ အတိရမဏီယံ တံ ဇေတဝနံ စိတ္တံ တောသေတိ၊ တထာ အရိယာနံ နိဝါသဘာဝေနပီတိ အာဟ ‘‘ဧဝံ ပဌမဂါထာယ ဇေတဝနဿ ဝဏ္ဏံ ကထေတွာ’’တိ. တေနာဟ ဘဂဝါ – ‘‘ယတ္ထ အရဟန္တော ဝိဟရန္တိ၊ တံ ဘူမိရာမဏေယျက’’န္တိ (ဓ. ပ. ၉၈၊ ထေရဂါ. ၉၉၁). အပစယဂါမိစေတနာ သတ္တာနံ ဝိသုဒ္ဓိံ အာဝဟတိ ကမ္မက္ခယာယ သံဝတ္တနတောတိ အာဟ ‘‘ကမ္မန္တိ မဂ္ဂစေတနာ’’တိ. စတုန္နံ အရိယသစ္စာနံ ဝိဒိတကရဏဋ္ဌေန ကိလေသာနံ ဝိဇ္ဈနဋ္ဌေန စ ဝိဇ္ဇာ. မဂ္ဂပညာ သမ္မာဒိဋ္ဌီတိ အာဟ ‘‘ဝိဇ္ဇာတိ မဂ္ဂပညာ’’တိ. သမာဓိပက္ခိကာ ဓမ္မာ သမ္မာဝါယာမသတိသမာဓယော. ယထာ ဟိ ဝိဇ္ဇာပိ ဝိဇ္ဇာဘာဂိယာ၊ ဧဝံ သမာဓိပိ သမာဓိပက္ခိကော. သီလံ ဧတဿ အတ္ထီတိ သီလန္တိ အာဟ ‘‘သီလေ ပတိဋ္ဌိတဿ ဇီဝိတံ ဥတ္တမ’’န္တိ. ဒိဋ္ဌိသင်္ကပ္ပါတိ သမ္မာဒိဋ္ဌိသင်္ကပ္ပါ. တတ္ထ သမ္မာသင်္ကပ္ပဿ သမ္မာဒိဋ္ဌိယာ ဥပကာရဘာဝေန ဝိဇ္ဇာဘာဝေါ ဝုတ္တော. တထာ ဟိ သော ပညာက္ခန္ဓသင်္ဂဟိတောတိ ဝုစ္စတိ. ယထာ စ သမ္မာသင်္ကပ္ပါဒယော ပညာက္ခန္ဓသင်္ဂဟိတာ၊ ဧဝံ ဝါယာမသတိယော သမာဓိက္ခန္ဓသင်္ဂဟိတာတိ အာဟ ‘‘ဝါယာမသတိသမာဓယော’’တိ. ဓမ္မောတိ ဟိ ဣဓ သမာဓိ အဓိပ္ပေတော ‘‘ဧဝံဓမ္မာ တေ ဘဂဝန္တော အဟေသု’’န္တိအာဒီသု (ဒီ. နိ. ၂.၁၃၊ မ. နိ. ၃.၁၉၇၊ သံ. နိ. ၅.၃၇၈) ဝိယ. ဝါစာကမ္မန္တာဇီဝါတိ သမ္မာဝါစာကမ္မန္တာဇီဝါ. မဂ္ဂပရိယာပန္နာ ဧဝ ဟေတေ သင်္ဂဟိတာ. တေနာဟ ‘‘ဧတေန အဋ္ဌင်္ဂိကမဂ္ဂေနာ’’တိ.

ဥပါယေန ဝိဓိနာ အရိယမဂ္ဂေါ ဘာဝေတဗ္ဗော. တေနာဟ ‘‘သမာဓိပက္ခိယဓမ္မ’’န္တိ. သမ္မာသမာဓိပက္ခိယံ ဝိပဿနာဓမ္မဉ္စေဝ မဂ္ဂဓမ္မဉ္စ. ‘‘အရိယံ ဝေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ သမ္မာသမာဓိံ ဒေသေဿာမိ သဥပနိသံ သပရိက္ခာရ’’န္တိ (မ. နိ. ၃.၁၃၆) ဟိ ဝစနတော သမ္မာဒိဋ္ဌိအာဒယော မဂ္ဂဓမ္မာ သမ္မာသမာဓိပရိက္ခာရာ. ဝိစိနေယျာတိ ဝီမံသေယျ၊ ဘာဝေယျာတိ အတ္ထော. တတ္ထာတိ ဟေတုမှိ ဘုမ္မဝစနံ. အရိယမဂ္ဂဟေတုကာ ဟိ သတ္တာနံ ဝိသုဒ္ဓိ. တေနာဟ ‘‘တသ္မိံ အရိယမဂ္ဂေ ဝိသုဇ္ဈတီ’’တိ. ပဉ္စက္ခန္ဓဓမ္မံ ဝိစိနေယျာတိ ပစ္စုပ္ပန္နေ ပဉ္စက္ခန္ဓေ ဝိပဿေယျ. တေသု ဝိပဿိယမာနေသု ဝိပဿနာယ ဥက္ကံသဂတာယ ယဒဂ္ဂေန ဒုက္ခသစ္စံ ပရိညာပဋိဝေဓေန ပဋိဝိဇ္ဈီယတိ၊ တဒဂ္ဂေန သမုဒယသစ္စံ ပဟာနပဋိဝေဓေန ပဋိဝိဇ္ဈီယတိ၊ နိရောဓသစ္စံ သစ္ဆိကိရိယာပဋိဝေဓေန၊ မဂ္ဂသစ္စံ ဘာဝနာပဋိဝေဓေန ပဋိဝိဇ္ဈီယတီတိ ဧဝံ တေသု စတူသု သစ္စေသု ဝိသုဇ္ဈတီတိ ဣမသ္မိံ ပက္ခေ နိမိတ္တတ္ထေ ဧဝ ဘုမ္မံ၊ တေသု သစ္စေသု ပဋိဝိဇ္ဈိယမာနေသူတိ အတ္ထော.

အဝဓာရဏဝစနန္တိ ဝဝတ္ထာပနဝစနံ၊ အဝဓာရဏန္တိ အတ္ထော. ‘‘သာရိပုတ္တောဝါ’’တိ စ အဝဓာရဏံ သာဝကေသု သာရိပုတ္တောဝ သေယျောတိ ဣမမတ္ထံ ဒီပေတိ တဿေဝုက္ကံသဘာဝတော. ကိလေသဥပသမေနာတိ ဣမိနာ မဟာထေရဿ တာဒိသော ကိလေသဝူပသမောတိ ဒဿေတိ. တဿ သာဝကဝိသယေ ပညာယ ပါရမိပ္ပတ္တိ အဟောသိ. ယဒိ ဧဝံ ‘‘ယောပိ ပါရင်္ဂတော ဘိက္ခု၊ ဧတာဝပရမော သိယာ’’တိ ဣဒံ တေသံ ဗုဒ္ဓါနံ ဉာဏဝိသယေ ပညာပါရမိပ္ပတ္တာနံ ဝသေနေဝ ဝုတ္တန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. အဝဓာရဏမ္ပိ ဝိမုတ္တိယာ နာနတ္တာ တီဟိ ဝိမုတ္တီဟိ ပါရင်္ဂတေ သန္ဓာယေတံ ဝုတ္တံ. တေနာဟ – ‘‘ပါရံ ဂတောတိ နိဗ္ဗာနံ ဂတော’’တိအာဒိ. န ထေရေန ဥတ္တရိတရော နာမ အတ္ထိ လဗ္ဘတိ၊ လဗ္ဘတိ စေ၊ ဧဝမေဝ လဗ္ဘေယျာတိ အဓိပ္ပါယော.

ဇေတဝနသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၉. မစ္ဆရိသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၄၉. မစ္ဆရိနောတိ မစ္ဆေရဝန္တော မစ္ဆေရသမင်္ဂိနောတိ အာဟ ‘‘မစ္ဆေရေန သမန္နာဂတာ’’တိ. မစ္ဆေရံ မစ္ဆရိယန္တိ အတ္ထတော ဧကံ. န ဝန္ဒတီတိ ဝန္ဒနမတ္တမ္ပိ န ကရောတိ၊ ကုတော ဒါနန္တိ အဓိပ္ပါယော. ဥပဋ္ဌာနံ ကာတုန္တိ မဓုရပဋိသန္ထာရံ ကရောတီတိ ယောဇနာ. ဣဒံ တာဝ မုဒုမစ္ဆရိယံ န ဟဒယံ ဝိယ အတ္တာနံ ဒဿေန္တဿ မစ္ဆရိယန္တိ ကတွာ. ကိံ တုယှံ ပါဒါ ရုဇ္ဇန္တိ နနု တုယှံယေဝ အာဂတဂမနေသု ပါဒါ ရုဇ္ဇန္တိ၊ ကိန္တေ ဣမေ ဆိန္ဒန္တီတိ အဓိပ္ပါယော. သာမီစိမ္ပိ န ကရောတိ ကုတော ဒါနန္တိ အဓိပ္ပါယော. ယထာကမ္မံ တံတံဂတိယော အရန္တိ ဥပဂစ္ဆန္တီတိ အရိယာ၊ သတ္တာ. ဣမေ ပန ကုစ္ဆိတာ အရိယာတိ ကဒရိယာ၊ ထဒ္ဓမစ္ဆရိနော. မစ္ဆရိယသဒိသဉှိ ကုစ္ဆိတံ သဗ္ဗဟီနံ နတ္ထိ သဗ္ဗဂုဏာဘိဘူတတ္တာ ဘောဂသမ္ပတ္တိအာဒိသဗ္ဗသမ္ပတ္တီနံ မူလဘူတဿ ဒါနဿ နိသေဓတော. ဣတိအာဒီဟိ ဝစနေဟိ. အတ္တနော ဥပဃာတကောတိ မစ္ဆရိယာနုယောဂေန ကုသလဓမ္မာနံ ဂတိသမ္ပတ္တိယာ စ ဝိနာသကော.

ပုညပါပဝသေန သမ္ပရေတဗ္ဗတော ဥပဂန္တဗ္ဗတော သမ္ပရာယော၊ ပရလောကော. ကာမဂုဏရတီတိ ကာမဂုဏသန္နိဿယော အဿာဒေါ. ခိဍ္ဍာတိ ကာယိကခိဍ္ဍာ ဝါစသိကခိဍ္ဍာ စေတသိကခိဍ္ဍာတိ ဧဝံ တိဝိဓာ. ဧသ ဝိပါကောတိ စောဠာဒီနံ ကိစ္ဆလာဘောတိ ဧသ ဧဝရူပေါ ဝိပါကော. ယမလောကန္တိ ပရလောကံ. ဥပပဇ္ဇရေတိ ဧတ္ထ ဣတိ-သဒ္ဒေါ ပကာရတ္ထော. တေန ပါဠိယံ ဝုတ္တံ နိရယံ တိရစ္ဆာနယောနိဉ္စ သင်္ဂဏှာတိ.

ယာစန္တိ နာမ အရိယယာစနာယ. ဝုတ္တဉှေတံ ‘‘ဥဒ္ဒိဿ အရိယာ တိဋ္ဌန္တိ၊ ဧသာ အရိယာန ယာစနာ’’တိ (ဇာ. ၁.၇.၅၉). ယေ သံဝိဘဇန္တိ၊ တေ ဝဒညူ နာမ ဉတွာ ကတ္တဗ္ဗကရဏတော. ဝိမာနပ္ပဘာယာတိ နိဒဿနမတ္တံ၊ ဥယျာနကပ္ပရုက္ခပ္ပဘာဟိ ဒေဝတာနံ ဝတ္ထာဘရဏသရီရပ္ပဘာဟိပိ သဂ္ဂေ ပကာသေန္တိယေဝ. ပကာသန္တီတိ ဝါ ပါကဋာ ဟောန္တိ၊ န အပါယလောကေ ဝိယ အပါကဋာတိ အတ္ထော. ပရသမ္ဘတေသူတိ သယံ သမ္ဘတံ အနာပဇ္ဇိတွာ ပရေဟေဝ သမ္ဘရိတေသု သုခူပကရဏေသု. တေနာဟ ပါဠိယံ ‘‘ဝသဝတ္တီဝ မောဒရေ’’တိ၊ ပရနိမ္မိတဘောဂေသု ဝသဝတ္တီ ဒေဝပုတ္တာ ဝိယ သုခသမင်္ဂိတာယ မောဒန္တီတိ အတ္ထော. ဧဝံ ဝုတ္တသမ္ပရာယောတိ ဧတေ သဂ္ဂါတိ ဧဝံ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တသမ္ပရာယော. ဥဘိန္နန္တိ ဧတေသံ ယထာဝုတ္တာနံ ဥဘိန္နံ ဒုက္ကဋသုကဋကမ္မကာရီနံ. တတော စဝိတွာ တတော နိရယသဂ္ဂါဒိတော စဝိတွာ မနုဿေသု နိဗ္ဗတ္တတိ. တေသု ယော မစ္ဆရီ မနုဿေသု နိဗ္ဗတ္တော၊ သော ဒလိဒ္ဒေါ ဟုတွာ ပုဗ္ဗစရိယဝသေန မစ္ဆရီယေဝ ဟောန္တော ဒါရာဒိဘရဏတ္ထံ မစ္ဆကစ္ဆပါဒီနိ ဟန္တွာ ပုနပိ နိရယေ နိဗ္ဗတ္တော. ဣတရော သုဒ္ဓါသယော သမိဒ္ဓေါ ဟုတွာ ပုဗ္ဗစရိယာဝသေန ပုနပိ ပုညာနိ ကတွာ သဂ္ဂေ နိဗ္ဗတ္တေယျ. တေနာဟ ‘‘ပုန သမ္ပရာယေပိ ဒုဂ္ဂတိသုဂတိယေဝ ဟောတီ’’တိ.

မစ္ဆရိသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၁၀. ဃဋီကာရသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၅၀. ‘‘ဥပပန္နာသေ’’တိ သေ-ကာရာဂမံ ကတွာ နိဒ္ဒေသော၊ ‘‘ဥပပန္နာ’’ဣစ္စေဝ အတ္ထောတိ အာဟ ‘‘နိဗ္ဗတ္တိဝသေန ဥပဂတာ’’တိ. အတ္တနော သမ္ပတ္တိတော အဝိဟာနတော အဝိဟာ၊ တေသံ ဗြဟ္မလောကော အဝိဟာဗြဟ္မလောကော၊ တသ္မိံ. ဥပပတ္တိသမနန္တရမေဝါတိ ပဌမကောဋ္ဌာသေ ဧဝ. အရဟတ္တဖလဝိမုတ္တိယာတိ အသေက္ခဝိမုတ္တိယာ. သေက္ခဝိမုတ္တိယာ ပန အဝိဟူပပတ္တိတော ပဂေဝ ဝိမုတ္တာ. မာနုသံ ဒေဟံ သမတိက္ကမန္တိ စိတ္တုပက္ကိလေသပဟာနဝသေနာတိ ဖလေန ဟေတုဒဿနမိဒန္တိ အာဟ ‘‘မာနုသံ ဒေဟန္တိ ဣဓ။ပေ။ ဝုတ္တာနီ’’တိ. ဒိဝိ ဘဝံ ဒိဗ္ဗံ၊ ဗြဟ္မတ္တဘာဝသညိတံ ခန္ဓပဉ္စကံ. တတ္ထ သံယောဇနကောတိ ဝုတ္တံ ‘‘ဒိဗ္ဗံ ယောဂန္တိ ပဉ္စ ဥဒ္ဓမ္ဘာဂိယသံယောဇနာနီ’’တိ. ဣမဿာတိ ဒေဝပုတ္တဿ. ‘‘ဟိတွာ မာနုသံ ဒေဟံ၊ ဒိဗ္ဗယောဂံ ဥပစ္စဂု’’န္တိ တေသံ တွံ ကုသလံ သဗ္ဗာဝဇ္ဇပ္ပဟာနေန အနဝဇ္ဇတံ ဘာသတီတိ ကုသလီ ဝဒေသိ. အတ္ထေန သဒ္ဒဿ အဘေဒေါပစာရံ ကတွာ ဂမ္ဘီရဝစနံ ဝုတ္တန္တိ အာဟ ‘‘ဂမ္ဘီရတ္ထ’’န္တိ အတ္ထဿေဝ ဂမ္ဘီရတော၊ န သဒ္ဒဿ. သမုစ္ဆိန္နကာမရာဂတာယ သဗ္ဗသော ကာမဝိသယပ္ပဟာနေန နိရာမိသဗြဟ္မစာရီ နာမ အနာဂါမီ. နိဝါသနဋ္ဌာနဘူတော သမာနော ဧကော ဂါမော ဧတဿာတိ အာဟ ‘‘ဧကဂါမဝါသီ’’တိ.

ဃဋီကာရသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

အာဒိတ္တဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.