၄. သတုလ္လပကာယိကဝဂ္ဂေါ

၁. သဗ္ဘိသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၃၁. သတံ သာဓူနံ သရဏဂမနသီလာဒိဘေဒဿ ဓမ္မဿ ဥလ္လပနတော၊ အတ္တနော ဝါ ပုဗ္ဗေနိဝါသာနုဿတိယာ တဿ ဓမ္မဿ ဥလ္လပနတော ကထနတော သတုလ္လပါ၊ ဒေဝတာ၊ တာသံ ကာယော သမူဟော၊ တတ္ထ ဘဝါတိ သတုလ္လပကာယိကာ. တေနာဟ ‘‘သတံ ဓမ္မ’’န္တိအာဒိ. သမာဒါနဝသေန ဥလ္လပေတွာ၊ န ဝဏ္ဏနာကထနမတ္တေန တတြာတိ တသ္မိံ တာသံ ဒေဝတာနံ သတုလ္လပကာယိကဘာဝေ. ဣဒံ ဝတ္ထူတိ ဣဒံ ကာရဏံ. သမုဒ္ဒဝါဏိဇာတိ သံယတ္တိကာ. ခိတ္တသရဝေဂေနာတိ ဇိယာမုတ္တသရသဒိသဝေဂေန၊ သီဃဩဃေနာတိ အတ္ထော. ဥပ္ပတတီတိ ဥပ္ပါတော. ဥပ္ပါတေ ဘဝံ ဗျသနံ ဥပ္ပါတိကံ. ပတိဋ္ဌာတိ ဟိတပတိဋ္ဌာ. ပရလောကေ ဟိတသုခါဝဟံ အဘယကာရဏံ. ဇင်္ဃသတန္တိ မနုဿသတံ. ဇင်္ဃာသီသေန ဟိ မနုဿေ ဝဒတိ သဟစာရိဘာဝတော. အဂ္ဂဟေသိ ပဉ္စသီလာနိ. အာသန္နာနာသန္နေသု အာသန္နဿေဝ ပဌမံ ဝိပစ္စနတော ‘‘အာသန္နကာလေ ဂဟိတသီလံ နိဿာယာ’’တိ ဝုတ္တံ. ဃဋာဝသေနာတိ သမူဟဝသေန.

သဗ္ဘီတိ သာဓူဟိ. တေ ဟိ သပရဟိတသာဓနတော ပါသံသတာယ သန္တဂုဏတာယ စ သန္တောတိ ဝုစ္စတိ. တေ ပန ယသ္မာ ပဏ္ဍိတလက္ခဏေဟိ သမန္နာဂတာ ဟောန္တိ၊ တသ္မာ ‘‘ပဏ္ဍိတေဟီ’’တိ အာဟ. သမာသေထာတိ သံဝသေထာတိ အယမေတ္ထ အဓိပ္ပါယောတိ အာဟ ‘‘သဗ္ဗဣရိယာပထေ’’တိအာဒိ. မိတ္တသန္ထဝန္တိ မေတ္တိသန္ဓာနံ. သတ္တာနံ ဟိတေသိတာလက္ခဏာ ဟိ မေတ္တိ၊ သာ စ ဉာဏသဟိတာ ဉာဏပုဗ္ဗင်္ဂမာဝါတိ မိတ္တသန္ထဝေါ အသံကိလိဋ္ဌော၊ ဣတရော သံကိလိဋ္ဌောတိ အာဟ ‘‘န ကေနစိ သဒ္ဓိံ ကာတဗ္ဗော’’တိ. သဒ္ဓမ္မန္တိ ဒိဋ္ဌဓမ္မိကာဒိဟိတာဝဟံ သုန္ဒရဓမ္မံ. သေယျောတိ ဟိတဝဍ္ဎနတာဒိ ဝုတ္တန္တိ အာဟ ‘‘ဝဍ္ဎီ’’တိ.

သတံ သာဓူနံ၊ ပဏ္ဍိတာနန္တိ အယမေတ္ထ အတ္ထော. တပ္ပဋိယောဂဝိသယတ္တာ အည-သဒ္ဒဿ ဝုတ္တံ ‘‘အညတော အန္ဓဗာလတော’’တိ. သောကနိမိတ္တံ သောကကာရဏံ ဥတ္တရပဒလောပေန ဣဓ သောကသဒ္ဒေန ဂဟိတန္တိ အာဟ ‘‘သောကဝတ္ထူန’’န္တိအာဒိ. သောကဝတ္ထူနိ နာမ စောရာဒယော အစ္ဆိန္ဒနာဒိဝသေန ပရေသံ သောကကရဏတော. သောကာနုဂတာ သောကပ္ပတ္တာ.

ထေရဿာတိ သံကိစ္စတ္ထေရဿ. အတ္တနော ဘဂိနိယာ ဇေဋ္ဌတ္တာ ‘‘တုမှေ’’တိ အာဟ. အယံ ‘‘ဣဓ စောရာ ပဋိပဇ္ဇိံသူ’’တိ အမှေ တိဏာယပိ န မညတီတိ စိန္တေတွာ ဧကစ္စေ ‘‘မာရေမ န’’န္တိ အာဟံသု. ကရုဏာယ ဧကစ္စေ ‘‘ဝိဿဇ္ဇေမာ’’တိ အာဟံသု. မန္တေတွာတိ ဘာသေတွာ.

အဟု အဟောသိ၊ ဘူတပုဗ္ဗန္တိ အတ္ထော. အရညသ္မိံ ဗြဟာဝနေတိ တာဒိသေ ဗြဟာဝနေ၊ မဟာရညေ နိဝါသီတိ အတ္ထော စေတောတိ ဗျာဓော. ကူဋာနီတိ ဝါကုရာဒယော. ဩဍ္ဍေတွာတိ သဇ္ဇေတွာ. သသကန္တိ ပေလကံ ဥဗ္ဗိဂ္ဂါတိ ဘီတတသိတာ. ဧကရတ္တိန္တိ ဧကရတ္တေနေဝ. ဓနဇာနီတိ ပရိဗ္ဗယဝသေန အဒ္ဓိကေဟိ လဒ္ဓဗ္ဗဓနတော ဟာနိ၊ ‘‘သမဏမ္ပိ နာမ ဟန္တိ၊ ကိံ အမှေသု လဇ္ဇိဿတီ’’တိ အဒ္ဓိကာနံ အနာဂမနတော ဧကဒိဝသံ လဒ္ဓဗ္ဗပရိဗ္ဗယမ္ပိ န လဘိဿန္တီတိ အဓိပ္ပါယော.

ဉာတယောပိ မာတာပိတုဘာတုဘဂိနိအာဒိကေ ဉာတကေ. တေ ကိရ အဓိမုတ္တဿ ဘဂိနိယာ သန္တိကံ ဥပဂစ္ဆန္တာ အန္တရာမဂ္ဂေ တေန သမာဂတာ၊ အဓိမုတ္တော သစ္စဝါစံ အနုရက္ခန္တော စောရဘယံ တေသံ နာရောစေသိ. တေန ဝုတ္တံ ‘‘တေသမ္ပီ’’တိအာဒိ. တံ နိဿာယ ပဗ္ဗဇိတတ္တာ ‘‘အဓိမုတ္တသာမဏေရဿ သန္တိကေ’’တိ ဝုတ္တံ၊ န ဥပသမ္ပဒါစရိယော ဟုတွာ. တေနာဟ ‘‘အတ္တနော အန္တေဝါသိကေ ကတွာ’’တိ. သစ္စာနုရက္ခဏေန အနုတ္တရဂုဏာဓိဂမေန စ ဉာတိမဇ္ဈေ ဝိရောစတိ.

သာတတန္တိ သတတံ. သ-သဒ္ဒဿ ဟိ ဣဓ သာဘာဝေါ ယထာ ‘‘သာရာဂေါ’’တိအာဒီသု. သာတဘာဝေါ ဝါ သာတတန္တိ အာဟ ‘‘သုခံ ဝါ’’တိ. ကာရဏေနာတိ တေန တေန ကာရဏေန. သဗ္ဗာသံ တာသံ ဝစနံ သုဘာသိတံ၊ ဘဂဝတော ပန ဥက္ကံသဂတံ သုဘာသိတမေဝ. သွာယမတ္ထော တံတံဂါထာပဒေနေဝ ဝိညာယတီတိ တံ နီဟရိတွာ ဒဿေတုံ ‘‘န ကေဝလ’’န္တိအာဒိ ဝုတ္တံ. တေန သပ္ပုရိသူပသံသေဝသဒ္ဓမ္မာဘိယောဂေါ ယထာ သတ္တာနံ ဝဍ္ဎိယာ ပညာပဋိလာဘဿ ဧကန္တိကံ ကာရဏံ၊ ဧဝံ သောကပစ္စယေ သတိ ဝိသောကဘာဝဿ၊ ဉာတိမဇ္ဈေ သောဘာယ၊ သုဂတိဂမနဿ၊ စိရံ သုခဋ္ဌာနဿ၊ ဝဋ္ဋဒုက္ခမောစနဿပိ အညာသာဓာရဏံ ဟောတီတိ ဝုတ္တမေဝါတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ.

သဗ္ဘိသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၂. မစ္ဆရိသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၃၂. ပမဇ္ဇနာကာရေန ပဝတ္တာ အနုပလဒ္ဓိ ပမာဒေါ. တေန ဧကန္တတော သတိရဟိတာ ဟောန္တီတိ ဝုတ္တံ ‘‘သတိဝိပ္ပဝါသလက္ခဏေနာ’’တိ. ဒိဋ္ဌိဝိစိကိစ္ဆာဒယော စေတ္ထ ပမာဒေနေဝ သင်္ဂဟိတာ. ဣဒါနိ ယထာ မစ္ဆရိယနိမိတ္တဉ္စ ပမာဒနိမိတ္တဉ္စ ဒါနံ န ဒီယတိ၊ တံ ဒဿေတုံ ‘‘ဧကစ္စော ဟီ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. ပရိက္ခယံ ဂမိဿတီတိ ဘောဂပရိဟာနိံ ဂမိဿတိ. ခိဍ္ဍာဒီတိ အာဒိ-သဒ္ဒေန မဏ္ဍနဝိဘူသနဆဏနက္ခတ္တကိစ္စဗျသနာဒိံ သင်္ဂဏှာတိ. ယသဒါယကန္တိ ကိတ္တိယသဿ ပရိဝါရယသဿ စ ဒါယကံ. သိရီဒါယကန္တိ သောဘဂ္ဂဒါယကံ. သမ္ပတ္တိဒါယကန္တိ ကုလဘောဂရူပဘောဂသမ္ပဒါဟိ သမ္ပတ္တိဒါယကံ. ပုညန္တိ ဝါ ဣဓ ပုညဖလံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ ‘‘ဧဝမိဒံ ပုညံ ပဝဍ္ဎတီ’’တိအာဒီသု (ဒီ. နိ. ၃.၈၀) ဝိယ. အတ္ထိ ဒါနဿ ဖလန္တိ ဧတ္ထ ဒေယျဓမ္မဿ အနဝဋ္ဌိတတံ ဗဟုလသာဓာရဏတံ၊ တံ ပဟာယ ဂမနီယတံ၊ တဗ္ဗိသယာယ ပီတိယာ သာဝဇ္ဇတံ၊ ဒါနဓမ္မဿ အနညသာဓာရဏတံ အနုဂါမိကတံ၊ တဗ္ဗိသယာယ ပီတိယာ အနဝဇ္ဇတံ၊ လောဘာဒိပါပဓမ္မာနံ ဝိနောဒနံ၊ သေသပုညာနံ ဥပနိဿယဉ္စ ဇာနန္တေနာတိ ဝတ္တဗ္ဗံ.

တံယေဝ ဗာလန္တိ ယော မစ္ဆရီ၊ တမေဝ. အဒါနသီလာ ဗာလာ. ဧကစ္စော ဓနဿ ပရိဘောဂပရိက္ခယဘယေန အတ္တနာပိ န ပရိဘုဉ္ဇတိ အတိလောဘသေဋ္ဌိ ဝိယာတိ အာဟ ‘‘ဣဓလောကပရလောကေသူ’’တိ.

ယသ္မာ ဧကစ္စော အဒါနသီလော ပုရိသော အဒ္ဓိကေ ဒိသွာ ပဿန္တောပိ န ပဿတိ၊ တေသံ ကထံ သုဏန္တောပိ န သုဏောတိ၊ သယံ ကိဉ္စိ န ကထေတိ၊ အဒါတုကမျတာထမ္ဘေ ဗဒ္ဓေါ ဟောတိ၊ တသ္မာ တတ္ထ မတလိင်္ဂါနိ ဥပလဗ္ဘန္တိယေဝါတိ အာဟ ‘‘အဒါနသီလတာယ မရဏေန မတေသူ’’တိ. အဋ္ဌကထာယံ ပန ဒါနမတ္တမေဝ ဂဟေတွာ မတေနဿ သမတံ ဒဿေတုံ ‘‘ယထာ ဟီ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. ဒါနသီလဿ ပန အမတလိင်္ဂါနိ ဝုတ္တဝိပရိယာယတော ဝေဒိတဗ္ဗာနိ. ဝဇန္တိ ပုထုတ္တေ ဧကဝစနံ၊ တသ္မာ ဝစနဝိပလ္လာသေန ဝုတ္တန္တိ အာဟ ‘‘သဟ ဝဇန္တာ’’တိ. ဒါနသီလာဒိဓမ္မော ပုရာတနော၊ န အဇ္ဇတနောတိ သနန္တနော၊ သော ဧတေသု အတ္ထီတိ သနန္တနာ၊ ပဏ္ဍိတာ၊ တေသံ ဓမ္မာတိ တေသံ ဝသေနပိ ဓမ္မော သနန္တနောတိ အာဟ ‘‘သနန္တနာနံ ဝါ ပဏ္ဍိတာနံ ဧသ ဓမ္မော’’တိ. အပ္ပသ္မိမ္ပိ ဒေယျဓမ္မေ သတိ ဧကေ ဒါနံ ဒဒန္တိ၊ ဧကေ န ဒဒန္တိ မစ္ဆရိဘာဝါ. သဟဿဒါနသဒိသာတိ ဧကာပိ ဒက္ခိဏာ ပရိစ္စာဂစေတနာယ ဥဠာရဘာဝတော သဟဿဒါနသဒိသာ ဟောတိ.

ဒုရနုဂမနောတိ အသမင်္ဂိနာ အနုဂန္တုံ ဒုက္ကရော. အနနုဂမနဉ္စဿ ဓမ္မဿ အပူရဏမေဝါတိ အာဟ ‘‘ဒုပ္ပူရော’’တိ. ‘‘ဓမ္မံ စရေ’’တိ အယံ ဓမ္မစရိယာ ဂဟဋ္ဌဿ ဝသေန အာရဒ္ဓါတိ အာဟ ‘‘ဒသကုသလကမ္မပထဓမ္မံ စရတီ’’တိ. တေနာဟ ‘‘ဒါရဉ္စ ပေါသ’’န္တိ. သမုဉ္ဇကန္တိ ကဿကေဟိ အတ္တနာ ကာတဗ္ဗံ ကတွာ ဝိသဋ္ဌဓညကရဏတော ခလေ ဥဉ္ဆာစရိယဝသေန သမုဉ္ဇနိအာဒိနာ ဆဍ္ဍိတဓညသံဟရဏံ. တေနာဟ ‘‘ယော အပိ။ပေ။ သမုဉ္ဇကံ စရတီ’’တိ. ဧတေနာတိ သတသဟဿသဟဿယာဂိဂ္ဂဟဏေန ဒသန္နမ္ပိ ဘိက္ခုကောဋီနံ ပိဏ္ဍပါတော ဒဿိတော ဟောတိ. ‘‘ဒိန္နော’’တိ ပဒံ အာနေတွာ ယောဇနာ. ဒသန္နံ ဝါ ကဟာပဏကောဋီနံ ပိဏ္ဍပါတောတိ ဒသန္နံ ကဟာပဏကောဋီနံ ဝိနိယုဉ္ဇနဝသေန သမ္ပာဒိတပိဏ္ဍပါတော. တယိဒံ သတသဟဿံ သဟဿယာဂီနံ ဒါနံ ဧတ္တကံ ဟောတီတိ ကတွာ ဝုတ္တံ. သမုဉ္ဇကံ စရန္တောပီတိ သမုဉ္ဇကံ စရိတွာပိ၊ သမုဉ္ဇကစရဏဟေတူတိ အတ္ထော. သေသပဒဒွယေပိ ဧသေဝ နယော. ဒါရံ ပေါသေန္တောပိ ဓမ္မံ စရတိ၊ အပ္ပကသ္မိံ ဒဒန္တောပိ ဓမ္မံ စရတီတိ ယောဇနာ. တထာဝိဓဿာတိ တာဒိသဿ တထာဓမ္မစာရိနော ယာ ဓမ္မစရိယာ၊ တဿာ ကလမ္ပိ နဂ္ဃန္တိ ဧတေ သဟဿယာဂိနော အတ္တနော သဟဿယာဂိတာယ. ယံ တေန ဒလိဒ္ဒေနာတိအာဒိ တဿေဝတ္ထဿ ဝိဝရဏံ. သဗ္ဗေသမ္ပိ တေသန္တိ ‘‘သတံသဟဿာနံ သဟဿယာဂိန’’န္တိ ဝုတ္တာနံ တေသံ သဗ္ဗေသမ္ပိ. ဣတရေသန္တိ ‘‘တထာဝိဓဿာ’’တိ ဝုတ္တပုရိသတော အညေသံ. ဒသကောဋိသဟဿဒါနန္တိ ဒသကောဋိသင်္ခါတံ တတော အနေကသဟဿဘေဒတာယ သဟဿဒါနံ.

‘‘ကလံ နဂ္ဃတီ’’တိ ဣဒံ တေသံ ဒါနတော ဣမဿ ဒါနဿ ဥဠာရတရဘာဝေန ဝိပုလတရဘာဝေန ဝိပုလတရဖလတာယ ဝုတ္တန္တိ အာဟ ‘‘ကထံ နု ခေါ ဧတံ မဟပ္ဖလတရန္တိ ဇာနနတ္ထ’’န္တိ. ပစ္စယဝိသေသေန မဟတ္တံ ဂတောတိ မဟဂ္ဂတော၊ ဥဠာရောတိ အတ္ထော. တေနာဟ ‘‘ဝိပုလဿေတံ ဝေဝစန’’န္တိ. သမေနာတိ ဉာယေန၊ ဓမ္မေနာတိ အတ္ထော. ဝိသမေတိ န သမေ မစ္ဆရိယလက္ခဏပ္ပတ္တေ. ဆေတွာတိ ပီဠေတွာ. တံ ပန ပီဠနံ ပေါထနန္တိ ဒဿေန္တော ‘‘ပေါထေတွာ’’တိ အာဟ. အဿုမုခါတိ တိန္တအဿုမုခသမ္မိဿာ ပရံ ရောဒါပေတွာ. မဟာဒါနန္တိ ယထာဝုတ္တံ ဗဟုဒေယျဓမ္မဿ ပရိစ္စဇနေန မဟန္တဒါနံ. ဥပ္ပတ္တိယာ အပရိသုဒ္ဓတာယာတိ အဇ္ဈာသယဿ ဒေယျဓမ္မဂဝေသနာယ စ သုဒ္ဓတာယ မလီနတ္တာ. ဣတရံ ဓမ္မစရိယာယ နိဗ္ဗတ္တိတဒါနံ. ပရိတ္တဒါနန္တိ ပရိတ္တဿ ဒေယျဓမ္မဿ ဝသေန ပရိတ္တဒါနံ. အတ္တနော ဥပ္ပတ္တိယာ ပရိသုဒ္ဓတာယာတိ အဇ္ဈာသယဿ ဒေယျဓမ္မဂဝေသနာယ စ ဝိသုဒ္ဓတာယ. ဧဝန္တိအာဒိမာဟာတိ ‘‘ဧဝံ သဟဿာနံ သဟဿယာဂိန’’န္တိ အဝေါစ. တတ္ထ သဟဿာနန္တိ သတံသဟဿာနံ. ဂါထာဗန္ဓသုခတ္ထံ သတဂ္ဂဟဏံ န ကတံ. သေသံ ဝုတ္တနယမေဝ.

မစ္ဆရိသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၃. သာဓုသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၃၃. ဥဒါနံ ဥဒါနေသီတိ ပီတိဝေဂေန ဥဂ္ဂိရိတဗ္ဗတာယ ဥဒါနံ ဥဂ္ဂိရိ ဥစ္စာရေသိ. တယိဒံ ယသ္မာ ပီတိသမုဋ္ဌာပိတံ ဝစနံ၊ တသ္မာ ဝုတ္တံ ‘‘ဥဒါဟာရံ ဥဒါဟရီ’’တိ. ယထာ ပန တံ ဝစနံ ‘‘ဥဒါန’’န္တိ ဝုစ္စတိ၊ တံ ဒဿေတုံ ‘‘ယထာ ဟီ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. သဒ္ဓါယာတိ ဧတ္ထ ယ-ကာရော ဟေတုအတ္ထော. ပရိစ္စာဂစေတနာယ ဟိ သဒ္ဓါ ဝိသေသပစ္စယော အဿဒ္ဓဿ တဒဘာဝတော. ပိ-သဒ္ဒေါ ဝုတ္တတ္ထသမ္ပိဏ္ဍနတ္ထော. ‘‘သာဟူ’’တိ ပဒံ သာဓုသဒ္ဒေန သမာနတ္ထံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ကထန္တိ ဒါနယုဒ္ဓါနံ ဝိပက္ခသဘာဝါတိ အဓိပ္ပါယော. ဧတံ ဥဘယန္တိ ဒါနံ ယုဒ္ဓန္တိ ဣဒံ ဒွယံ. ဇီဝိတဘီရုကောတိ ဇီဝိတဝိနာသဘီရုကော. ခယဘီရုကောတိ ဘောဂက္ခယဿ ဘီရုကော. ဝဒန္တောတိ ဇီဝိတေ သာလယတံ၊ တတော ဧဝ ယုဇ္ဈနေ အသမတ္ထတံ ပဝေဒေန္တော. ဆေဇ္ဇန္တိ ဟတ္ထပါဒါဒိဆေဒေါ. ဥဿဟန္တောတိ ဝီရိယံ ကရောန္တော. ဧဝံ ဘောဂေ ရက္ခိဿာမီတိ တထာ ဘောဂေ အပရိက္ခီဏေ ကရိဿာမီတိ. ဝဒန္တောတိ ဣဓ ဘောဂေသု လောဘံ၊ တတော ဧဝ ဒါတုံ အသမတ္ထတံ ပဝေဒေန္တော. ဧဝန္တိ ဧဝံ ဇီဝိတဘောဂနိရပေက္ခတာယ ဒါနဉ္စ ယုဒ္ဓဉ္စ သမံ ဟောတိ. သဒ္ဓါဒိသမ္ပန္နောတိ သဒ္ဓါဓမ္မဇီဝိတာဝီမံသာသီလာဒိဂုဏသမန္နာဂတော. သော ဟိ ဒေယျဝတ္ထုနော ပရိတ္တကတ္တာ အပ္ပကမ္ပိ ဒဒန္တော အတ္တနော ပန စိတ္တသမ္ပတ္တိယာ ခေတ္တသမ္ပတ္တိယာ စ ဗဟုံ ဥဠာရပုညံ ပဝဍ္ဎေန္တော ဗဟုဝိဓံ လောဘ-ဒေါသ-ဣဿာ-မစ္ဆရိယ-ဒိဋ္ဌိဝိစိကိစ္ဆာဒိဘေဒံ တပ္ပဋိပက္ခံ အဘိဘဝတိ၊ တတော ဧဝ စ တံ မဟပ္ဖလံ ဟောတိ မဟာနိသံသံ. အဋ္ဌကထာယံ ပန ‘‘မစ္ဆေရံ မဒ္ဒတိ’’စ္စေဝ ဝုတ္တံ၊ တဿ ပန ဥဇုဝိပစ္စနီကဘာဝတော.

ပရတ္ထာတိ ပရလောကေ. ဧကသာဋကဗြာဟ္မဏဝတ္ထု အနွယဝသေန၊ အင်္ကုရဝတ္ထု ဗျတိရေကဝသေန ဝိတ္ထာရေတဗ္ဗံ.

ဓမ္မော လဒ္ဓေါ ဧတေနာတိ ဓမ္မလဒ္ဓေါ၊ ပုဂ္ဂလော. အဂ္ဂိအာဟိတပဒဿ ဝိယ သဒ္ဒသိဒ္ဓိ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ. ‘‘ဥဋ္ဌာနန္တိ ကာယိကံ ဝီရိယံ၊ ဝီရိယန္တိ စေတသိက’’န္တိ ဝဒန္တိ. ဥဋ္ဌာနန္တိ ဘောဂုပ္ပါဒေ ယုတ္တပယုတ္တတာ. ဝီရိယန္တိ တဇ္ဇော ဥဿာဟော. ယမဿ အာဏာပဝတ္တိဋ္ဌာနံ. ဝေတရဏိမ္ပိ ဣတရေ နိရယေ စ အတိက္ကမ္မ. တေ ပန အဗ္ဗုဒါဒီနံ ဝသေန အဝီစိံ ဒသဓာ ကတွာ အဝသေသမဟာနိရယေ သတ္တပိ အာယုပ္ပမာဏဘေဒေန တယော တယော ကတွာ ဧကတိံသာတိ ဝဒန္တိ. သဉ္ဇီဝါဒိနိရယသံဝတ္တနဿ ကမ္မဿ တိက္ခမဇ္ဈမုဒုဘာဝေန တဿ အာယုပ္ပမာဏဿ တိဝိဓတာ ဝိဘာဝေတဗ္ဗာ. အပရေ ပန ‘‘အဋ္ဌ မဟာနိရယာ သောဠသ ဥဿဒနိရယာ အာဒိတော စတ္တာရော သိတနိရယေ ဧကံ ကတွာ သတ္တ သိတနိရယာတိ ဧဝံ ဧကတိံသ မဟာနိရယာ’’တိ ဝဒန္တိ. မဟာနိရယဂ္ဂဟဏတော အာဒိတော စတ္တာရော သိတနိရယာ ဧကော နိရယော ကတောတိ.

တေသန္တိ ဝိစိနိတွာ ဂဟိတပစ္စယာနံ. ပဉ္စနဝုတိပါသဏ္ဍဘေဒါ ပပဉ္စသူဒနိသံဝဏ္ဏနာယံ ဝုတ္တနယေန ဝေဒိတဗ္ဗာ. တတ္ထာတိ တေသု ဒွီသု ဝိစိနနေသု. ဒက္ခိဏာဝိစိနနံ အာဟ၊ ဥပမာနာနိ ဟိ နာမ ယာဝဒေဝ ဥပမေယျတ္ထဝိဘာဝနတ္ထာနိ. ဧတေန သုခေတ္တဂဟဏတောပိ ဒက္ခိဏေယျဝိစိနနံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ.

ပါဏေသု သံယမောတိ ဣမိနာ ဒသဝိဓမ္ပိ ကုသလကမ္မပထဓမ္မံ ဒဿေတိ. ယထာ ဟိ ‘‘ပါဏေသု သံယမော’’တိ ဣမိနာ သတ္တာနံ ဇီဝိတာဝေါရောပနတော သံယမော ဝုတ္တော၊ ဧဝံ တေသံ သာပတေယျာဝဟာရတော ပရဒါရာမသနတော ဝိသံဝါဒနတော အညမညဘေဒနတော ဖရုသဝစနေန သင်္ဃဋ္ဋနတော နိရတ္ထကဝိပ္ပလပနတော ပရသန္တကာဘိဇ္ဈာနတော ဥစ္ဆေဒစိန္တနတော မိစ္ဆာဘိနိဝေသနတော စ သံယမော ဟောတီတိ. တေနာဟ ‘‘သီလာနိသံသံ ကထေတုမာရဒ္ဓါ’’တိ. ဖရုသဝစနသံယမော ပနေတ္ထ သရူပေနေဝ ဝုတ္တော.

ပရဿ ဥပဝါဒဘယေနာတိ ပါပကိရိယဟေတု ပရေန အတ္တနော ဝတ္တဗ္ဗဥပဝါဒဘယေန. ဥပဝါဒဘယာတိ ဥပဝါဒဘယနိမိတ္တံ. ‘‘ကထံ နု ခေါ အမှေ ပရေ န ဥပဝဒေယျု’’န္တိ အာသီသန္တာ ပါပံ န ကရောန္တိ. ဓမ္မပဒမေဝါတိ အသင်္ခတဓမ္မကောဋ္ဌာသော ဧဝ သေယျော သေဋ္ဌော. ယသ္မာ သဗ္ဗသင်္ခတံ အနိစ္စံ ခယဓမ္မံ ဝယဓမ္မံ ဝိရာဂဓမ္မံ နိရောဓဓမ္မံ၊ တသ္မာ တဒဓိဂမာယ ဥဿာဟော ကရဏီယောတိ ဒဿေတိ. ပုဗ္ဗသဒ္ဒေါ ကာလဝိသေသဝိသယောတိ အာဟ ‘‘ပုဗ္ဗေ စ ကဿပဗုဒ္ဓါဒိကာလေပီ’’တိအာဒိ. ပုန အကာလဝိသေသော အပါဋိယေက္ကော ဘုမ္မတ္ထဝိသယောဝါတိ အာဟ ‘‘သဗ္ဗေပိ ဝါ’’တိအာဒိ. တတ္ထ သဗ္ဗေပိ ဝါတိ ဧတေ သဗ္ဗေပိ ကဿပဗုဒ္ဓါဒယော လောကနာထာ သန္တော နာမ ဝူပသန္တသဗ္ဗကိလေသသန္တာပါ သန္တသဗ္ဘူတဂုဏတ္တာ.

သာဓုသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၄. နသန္တိသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၃၄. ကမနီယာနီတိ ကန္တာနိ. တတော ဧဝ ဧတာနိ ဣဋ္ဌာရမ္မဏာနိ သုခါရမ္မဏာနိ ရူပါဒီနိ၊ တေ ပန ဝတ္ထုကာမာ၊ တဒါရမ္မဏကိလေသကာမာ ဝါ. ‘‘န သန္တိ ကာမာ မနုဇေသူ’’တိ ဒေသနာသီသမေတံ၊ နိစ္ဆယေန ကာမာ အနိစ္စာယေဝ. မစ္စု ဓီယတိ ဧတ္ထာတိ မစ္စုဓေယျံ. န ပုန အာဂစ္ဆတိ ဧတ္ထ တံ အပုနာဂမနံ. အပုနာဂမနသင်္ခါတံ နိဗ္ဗာနံ အနုပဂစ္ဆနတော. နိဗ္ဗာနံ ဟီတိအာဒိ ဝုတ္တဿေဝတ္ထဿ ဝိဝရဏံ. ဗဒ္ဓေါတိ ပဋိဗဒ္ဓစိတ္တော. ပမတ္တောတိ ဝေါဿဂ္ဂပမာဒံ အာပန္နော.

တဏှာဆန္ဒတော ဇာတံ တဿ ဝိသေသပစ္စယတ္တာ. ဣစ္ဆိတံ ဟနတီတိ အဃံ၊ ဒုက္ခံ. ဣဓ ပန အနဝသေသပရိယာဒါနဝသေန ပဉ္စုပါဒါနက္ခန္ဓာ ဒုက္ခန္တိ. ဆန္ဒဝိနယာ အဃဝိနယောတိ ဟေတုနိရောဓေန ဟိ ဖလနိရောဓော၊ ဧဝံ သဥပါဒိသေသနိဗ္ဗာနံ ဝတွာ အဃဝိနယာ ဒုက္ခဝိနယောတိ အနုပါဒိသေသနိဗ္ဗာနံ ဝဒတိ.

စိတြာနီတိ ကိလေသကာမာပိ ဝေဒနာဒိဋ္ဌိသမ္ပယောဂဘေဒေန ဟောန္တိ၊ အာကာရဘေဒေန စ အတ္ထိ သဝိဃာတာဝိဃာတာတိ တတော ဝိသေသေတုံ ‘‘အာရမ္မဏစိတ္တာနီ’’တိ ဝုတ္တံ. သင်္ကပ္ပိတရာဂေါတိ သုဘာဒိဝသေန သင်္ကပ္ပိတဝတ္ထုမှိ ရာဂေါ. ကိလေသကာမော ကာမောတိ ဝုတ္တော တဿေဝိဓ ဝိသေသတော ကာမဘာဝသိဒ္ဓိတော. ပသူရသုတ္တေန ဝိဘာဝေတဗ္ဗော ‘‘န တေ ကာမာ’’တိအာဒိနာ တဿ ဝတ္ထုမှိ အာဂတတ္တာ. ဣဒါနိ တမတ္ထံ သင်္ခေပေနေဝ ဝိဘာဝေန္တော ‘‘ပသူရပရိဗ္ဗာဇကော ဟီ’’တိအာဒိမာဟ. န တေ ကာမာ ယာနိ စိတြာနိ လောကေတိ တေ စေ ကာမာ န ဟောန္တိ၊ ယာနိ လောကေ စိတြာနိ ရူပါဒိအာရမ္မဏာနိ. ဝေဒေသီတိ ကေဝလံ သင်္ကပ္ပရာဂဉ္စ ကာမံ ကတွာ ဝဒေသိ စေ. ဟေဟိန္တီတိ ဘဝေယျုန္တိ အတ္ထော. သုဏန္တော သဒ္ဒါနိ မနောရမာနိ၊ သတ္ထာပိ တေ ဟေဟိတိ ကာမဘောဂီတိ ပစ္စေကံ ဂါထာ၊ ဣဓ ပန သံခိပိတွာ ဒဿိတာ. ဓီရာ နာမ ဓိတိသမ္ပန္နာတိ အာဟ ‘‘ပဏ္ဍိတာ’’တိ.

တဿာတိ ယော ပဟီနကောဓမာနော သဗ္ဗသော သံယောဇနာတိဂေါ နာမရူပသ္မိံ အသဇ္ဇန္တော ရာဂါဒိကိဉ္စနရဟိတော၊ တဿ. မောဃရာဇာ နာမ ထေရော ဗာဝရီဗြာဟ္မဏဿ ပရိစာရကာနံ သောဠသန္နံ အညတရော. ယထာနုသန္ဓိံ အပ္ပတ္တော သာဝသေသ-အတ္ထော၊ ကိဉ္စိ ဝတ္တဗ္ဗံ အတ္ထီတိ အဓိပ္ပါယော. သဗ္ဗသော ဝိမုတ္တတ္တာဝ ဒေဝမနုဿာ နမဿန္တိ၊ ယေ တံ ပဋိပဇ္ဇန္တိ. တေသံ ကိံ ဟောတိ? ကိဉ္စိပိ န သိယာတိ အယမေတ္ထ အတ္ထဝိသေသော? ဒသဗလံ သန္ဓာယေဝမာဟ ဥက္ကဋ္ဌနိဒ္ဒေသေန. အနုပဋိပတ္တိယာတိ ပဋိပတ္တိံ အနုဂန္တွာ ပဋိပဇ္ဇနေန. နမဿန္တိ တံ ပူဇေန္တိ.

စတုသစ္စဓမ္မံ ဇာနိတွာတိ တေန ပဋိဝိဒ္ဓံ စတုသစ္စဓမ္မံ ပဋိဝိဇ္ဈိတွာ. တထာ စ ဗုဒ္ဓသုဗုဒ္ဓတာယ နိဗ္ဗေမတိကာ ဟောန္တီတိ အာဟ ‘‘ဝိစိကိစ္ဆံ ပဟာယာ’’တိ. တတော ပရံ ပန အနုက္ကမေန အဂ္ဂမဂ္ဂါဓိဂမေန သင်္ဂါတိဂါပိ ဟောန္တိ. အသေက္ခဓမ္မပါရိပူရိယာ ပသံသိယာ ဝိညူနံ ပသံသာပိ ဟောန္တီတိ.

နသန္တိသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၅. ဥဇ္ဈာနသညိသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၃၅. ဥဇ္ဈာနဝသေန ပဝတ္တာ သညာ ဧတေသံ အတ္ထိ၊ ဥဇ္ဈာနဝသေန ဝါ သဉ္ဇာနန္တီတိ ဥဇ္ဈာနသညီ. ကာရယေတိ ကတာနံ ပရိယန္တံ ကာရယေတိ အတ္ထော. ပရိယန္တကာရိတန္တိ ပရိစ္ဆိန္နကာရိတံ ပရိမိတဝစနန္တိ အတ္ထော. ပံသုကူလာဒိပဋိပက္ခနယေန ပတ္တုဏ္ဏဒုကုလာဒိ ဝုတ္တံ. နာမံ ဂဟိတန္တိ ဧတေန ‘‘ဥဇ္ဈာနသညိကာ’’တိ ဧတ္ထ က-သဒ္ဒေါ သညာယန္တိ ဒဿေတိ.

အညေနာကာရေန ဘူတန္တိ အတ္တနာ ပဝေဒိယမာနာကာရတော အညေန အသုဒ္ဓေန အာကာရေန ဝိဇ္ဇမာနံ ဥပလဗ္ဘမာနံ အတ္တာနံ. ဝဉ္စေတွာတိ ပလမ္ဘေတွာ. တဿ ကုဟကဿ. တံ စတုန္နံ ပစ္စယာနံ ပရိဘုဉ္ဇနံ. ပရိဇာနန္တီတိ တဿ ပဋိပတ္တိံ ပရိစ္ဆိဇ္ဇ ဇာနန္တိ. ကာရကောတိ သမ္မာပဋိပတ္တိယာ ကတ္တာ၊ သမ္မာပဋိပဇ္ဇိတာတိ အတ္ထော.

ဣဒန္တိ လိင်္ဂဝိပလ္လာသေန ဝုတ္တံ၊ အယန္တိ အတ္ထော. ဓမ္မာနုဓမ္မပဋိပဒါတိ နိဗ္ဗာနဓမ္မဿ အနုစ္ဆဝိကတာယ အနုဓမ္မဘူတာ ပဋိပဒါ. ပဋိပက္ခဝိဓမနေ အသိထိလတာယ ဒဠှာ. ဘာသိတမတ္တေန စ သဝနမတ္တေန စာတိ ဧတ္ထ စ-သဒ္ဒေါ ဝိသေသနိဝတ္တိအတ္ထော. တေန ဘာသိတဿ သုတဿ စ သမ္မာပဋိပတ္တိဝိသေသံ နိဝတ္တေတိ. လောကပရိယာယန္တိ လောကဿ ပရိဝိဓမနံ ဥပ္ပါဒနိရောဓဝသေန သင်္ခါရာနံ ပရာဝုတ္တိံ. တေနာဟ ‘‘သင်္ခါရလောကဿ ဥဒယဗ္ဗယ’’န္တိ. သွာယမတ္ထော သစ္စပဋိဝေဓေနေဝ ဟောတီတိ အာဟ ‘‘စတုသစ္စဓမ္မဉ္စ အညာယာ’’တိ. ဧဝံ န ကုဗ္ဗန္တီတိ အတ္တနိ ဝိဇ္ဇမာနမ္ပိ ဂုဏံ အနာဝီကရောန္တော ‘‘ယထာ တုမှေ ဝဒထ၊ ဧဝံ န ကုဗ္ဗန္တီ’’တိ အဝိဇ္ဇမာနတံ ဗျာကရောတီတိ အတ္ထော.

အကာရကမေဝါတိ ဒေါသံ အကာရကမေဝ. အစ္စယဿ ပဋိဂ္ဂဏှနံ နာမ အဓိဝါသနံ၊ ဧဝံ သော ဒေသကေန ဒေသိယမာနော တတော ဝိဂတော နာမ ဟောတိ. တေနာဟ ‘‘ပဋိဂ္ဂဏှာတူတိ ခမတူ’’တိ.

သဘာဝေနာတိ သဘာဝတော. ဧကသဒိသန္တိ ပရေသံ စိတ္တာစာရံ ဇာနန္တမ္ပိ အဇာနန္တေဟိ သဟ ဧကသဒိသံ ကရောန္တာ. ပရတောတိ ပစ္ဆာ. ကထာယ ဥပ္ပန္နာယာတိ ‘‘ကဿစ္စယာ န ဝိဇ္ဇန္တီ’’တိအာဒိကထာယ ပဝတ္တမာနာယ ‘‘တထာဂတဿ ဗုဒ္ဓဿာ’’တိအာဒိနာ ဗုဒ္ဓဗလံ ဗုဒ္ဓါနုဘာဝံ ဒီပေတွာ. ခမိဿာမီတိ အစ္စယဒေသနံ ပဋိဂ္ဂဏှိဿာမိ. တပ္ပဋိဂ္ဂဟော ဟိ ဣဓ ခမနန္တိ အဓိပ္ပေတံ၊ သတ္ထာ ပန သဗ္ဗကာလံ ခမော ဧဝ.

ကောပေါ အန္တရေ စိတ္တေ ဧတဿာတိ ကောပန္တရော. ဒေါသော ဂရု ဂရုကာတဗ္ဗော အဿာတိ ဒေါသဂရု. ‘‘ပဋိမုစ္စတီ’’တိ ဝါ ပါဌော၊ အယမေဝ အတ္ထော. အစ္စာယိကကမ္မန္တိ သဟသာ အနုပဓာရေတွာ ကိရိယာ. နော စိဓာတိ နော စေ ဣဓ. ဣဓာတိ နိပါတမတ္တံ. အပဂတံ အပနီတံ. ဒေါသော နော စေ သိယာ၊ တေန ပရိယာယေန ယဒိ အပရာဓော နာမ န ဘဝေယျာတိ. န သမ္မေယျုံ န ဝူပသမေယျုံ. ကုသလောတိ အနဝဇ္ဇော.

ဓီရော သတောတိ ပဒဒွယေန ဝဋ္ဋဆိန္ဒံ အာဟ. ကော နိစ္စမေဝ ပဏ္ဍိတော နာမာတိ အတ္ထောတိ ‘‘ကဿစ္စယာ’’တိအာဒိကာယ ပုစ္ဆာဂါထာယ အတ္ထော. ဒီဃမဇ္ဈိမသံဝဏ္ဏနာသု တထာဂတ-သဒ္ဒေါ ဝိတ္ထာရတော သံဝဏ္ဏိတောတိ အာဟ ‘‘ဧဝမာဒီဟိ ကာရဏေဟိ တထာဂတဿာ’’တိ. ဗုဒ္ဓတ္တာဒီဟီတိ အာဒိ-သဒ္ဒေန ‘‘ဗောဓေတာ ပဇာယာ’’တိအာဒိနာ (မဟာနိ. ၁၉၂၊ စူဠနိ. ပါရာယနတ္ထုတိဂါထာနိဒ္ဒေသ ၉၇) နိဒ္ဒေသေ အာဂတကာရဏာနိ သင်္ဂယှန္တိ. ဝိမောက္ခံ ဝုစ္စတိ အရိယမဂ္ဂေါ၊ တဿ အန္တော အဂ္ဂဖလံ၊ တတ္ထ ဘဝါ ပဏ္ဏတ္တိ၊ တဿာ ဝသေန. ဧဝံ ဗုဒ္ဓဗလံ ဒီပေတိ. ဣဒါနိ ခိတ္တံ သင်္ခေပေန သံဟရာပိတံ ဟောတီတိ ဒဿေတိ.

ဥဇ္ဈာနသညိသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၆. သဒ္ဓါသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၃၆. တတွဿာတိ ဩ-ကာရဿ ဝ-ကာရာဒေသံ အ-ကာရဿ စ လောပံ ကတွာ နိဒ္ဒေသောတိ အာဟ ‘‘တတော အဿာ’’တိ. ‘‘တတဿာ’’တိ ဝါ ပါဌော၊ တတောတိ စ သဒ္ဓါဟေတူတိ အတ္ထော. နာနုပတန္တီတိ န ဝတ္တန္တိ. ပမာဒံ ကရောန္တီတိ ပမဇ္ဇန္တိ၊ မိစ္ဆာ ပဋိပဇ္ဇန္တီတိ အတ္ထော. လက္ခဏာနီတိ အနိစ္စာဒိလက္ခဏာနိ. ဥပနိဇ္ဈာယတီတိ ဥပေစ္စ ဉာဏစက္ခုနာ ပေက္ခတိ၊ အနုပဿတီတိ အတ္ထော. အာဂတကိစ္စန္တိ အာဟတကိစ္စံ၊ အယမေဝ ဝါ ပါဌော. သာဓေတီတိ အသမ္မောဟပဋိဝေဓဝသေန နိပ္ဖါဒေတိ၊ တထလက္ခဏံ နိရောဓသစ္စံ ဥပနိဇ္ဈာယတီတိ အယမတ္ထော မဂ္ဂေပိ ဝတ္တဗ္ဗော တေန ဝိနာ အသမ္မောဟပဋိဝေဓဿ အသမ္ဘဝတော. ကသိဏာရမ္မဏဿာတိ ဣဒံ လက္ခဏဝစနံ. အကသိဏာရမ္မဏသမာပတ္တိယောပိ ဟိ သန္တီတိ. ယထာ စ ကသိဏာရမ္မဏာနိ အဋ္ဌန္နံ သမာပတ္တီနံ အဝသေသာနဉ္စ တဒါရမ္မဏာနံ ပစ္စဝေက္ခဏဝသေန စိတ္တာနံ၊ ဧဝံ တေန တာနိ အာရမ္မဏာနိ ဂဟိတာနီတိ ‘‘ကသိဏာရမ္မဏဿ’’ဣစ္စေဝ ဝုတ္တံ. ပရမံ ဥတ္တမံ သုခန္တိ ဝတ္တဗ္ဗတော ပရမသုခံ အရဟတ္တံ.

သဒ္ဓါသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၇. သမယသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၃၇. ဥဒါနံ ပဋိစ္စာတိ ဥက္ကာကရညာ ဇာတိသမ္ဘေဒပရိဟာရနိမိတ္တံ အတ္တနော ဝံသပရိသုဒ္ဓံ နိဿာယ ဝုတ္တံ ပီတိဥဒါဟာရံ ပဋိစ္စ ဂေါတ္တဝသေန ‘‘သက္ကာ’’တိ လဒ္ဓနာမာနံ. ယဒိ ဧကောပိ ဇနပဒေါ၊ ကထံ ဗဟုဝစနန္တိ အာဟ ‘‘ရုဠှီသဒ္ဒေနာ’’တိ. အက္ခရစိန္တိကာ ဟိ ဤဒိသေသု ဌာနေသု ယုတ္တေ ဝိယ သလိင်္ဂဝစနာနိ ဣစ္ဆန္တိ၊ အယမေတ္ထ ရုဠှီ ယထာ ‘‘အဝန္တီ ကုရူ’’တိ၊ တဗ္ဗိသေသနေ ပန ဇနပဒသဒ္ဒေ ဇာတိသဒ္ဒတာယ ဧကဝစနမေဝ. အရောပိမေတိ ကေနစိ န ရောပိမေ.

အာဝရဏေနာတိ သေတုနာ. ဗန္ဓာပေတွာတိ ပဏ္ဍုပလာသပါသာဏမတ္တိကခဏ္ဍာဒီဟိ အာလိံ ထိရံ ကာရာပေတွာ. သဿာနိ ကာရေန္တီတိ ဇေဋ္ဌမာသေ ကိရ ဃမ္မဿ ဗလဝဘာဝေန ဟိမဝန္တေ ဟိမံ ဝိလီယိတွာ သန္ဒိတွာ အနုက္ကမေန ရောဟိဏိံ နဒိံ ပဝိသတိ၊ တံ ဗန္ဓိတွာ သဿာနိ ကာရေန္တိ. ‘‘ဇာတိံ ဃဋ္ဋေတွာ ကလဟံ ဝဍ္ဎယိံသူ’’တိ သင်္ခေပေန ဝုတ္တမတ္ထံ ပါကဋတရံ ကာတုံ ‘‘ကောလိယကမ္မကရာ ဝဒန္တီ’’တိ အာဟ. နိယုတ္တအမစ္စာနန္တိ တသ္မိံ သဿပရိပါလနကမ္မေ နိယောဇိတမဟာမတ္တာနံ.

တီဏိ ဇာတကာနီတိ ‘‘ကုဌာရိဟတ္ထော ပုရိသော’’တိအာဒိနာ ဖန္ဒနဇာတကံ (ဇာ. ၁.၁၃.၁၄ အာဒယော) ‘‘ဒုဒ္ဒုဘာယတိ ဘဒ္ဒန္တေ’’တိအာဒိနာ ဒုဒ္ဒုဘဇာတကံ၊ (ဇာ. ၁.၄.၈၅ အာဒယော) ‘‘ဝန္ဒာမိ တံ ကုဉ္ဇရာ’’တိအာဒိနာ လဋုကိကဇာတကန္တိ (ဇာ. ၁.၅.၃၉ အာဒယော) ဣမာနိ တီဏိ ဇာတကာနိ. ဒွေ ဇာတကာနီတိ –

‘‘သာဓု သမ္ဗဟုလာ ဉာတီ၊ အပိ ရုက္ခာ အရညဇာ၊

ဝါတော ဝဟတိ ဧကဋ္ဌံ၊ ဗြဟန္တမ္ပိ ဝနပ္ပတိ’’န္တိ. –

အာဒိနာ ရုက္ခဓမ္မဇာတကံ (ဇာ. ၁.၁.၇၄).

‘‘သမ္မောဒမာနာ ဂစ္ဆန္တိ၊ ဇာလမာဒါယ ပက္ခိနော၊

ယဒါ တေ ဝိဝဒိဿန္တိ၊ တဒါ ဧဟိန္တိ မေ ဝသ’’န္တိ. (ဇာ. ၁.၁.၃၃) –

အာဒိနာ သမ္မောဒမာနဇာတကန္တိ ဣမာနိ ဒွေ ဇာတကာနိ.

‘‘အတ္တဒဏ္ဍာ ဘယံ ဇာတံ၊ ဇနံ ပဿထ မေဓဂံ၊

သံဝေဂံ ကိတ္တယိဿာမိ၊ ယထာ သံဝိဇိတံ မယာ’’တိ. (သု. နိ. ၉၄၁) –

အာဒိနာ အတ္တဒဏ္ဍသုတ္တံ.

တေနာတိ ဘဂဝတာ. ကလဟကရဏဘာဝေါတိ ကလဟကရဏဿ အတ္ထိဘာဝေါ. မဟာပထဝိယာ မဟဂ္ဃေ ခတ္တိယေ ကသ္မာ နာသေထာတိ ဒဿေတွာ ကလဟံ ဝူပသမေတုကာမော ဘဂဝါ ပထဝိံ နိဒဿနဘာဝေန ဂဏှီတိ ဒဿေန္တော ‘‘ပထဝီ နာမ ကိံ အဂ္ဃတီ’’တိအာဒိမာဟ. အဋ္ဌာနေတိ အကာရဏေ. ဝေရံ ကတွာတိ ဝိရောဓံ ဥပ္ပါဒေတွာ. တံတံပလောဘနကိရိယာယ ပရက္ကမန္တိယော ‘‘ဥက္ကဏ္ဌန္တူ’’တိ သာသနံ ပေသေန္တိ. ကုဏာလဒဟေတိ ကုဏာလဒဟတီရေ ပတိဋ္ဌာယ. ပုစ္ဆိတံ ကထေသိ အနုက္ကမေန ကုဏာလသကုဏရာဇဿ ပုစ္ဆာပသင်္ဂေန ကုဏာလဇာတကံ (ဇာ. ၂.၂၁.ကုဏာလဇာတက) ကထေဿာမီတိ. အနဘိရတိံ ဝိနောဒေသိ ဣတ္ထီနံ ဒေါသဒဿနမုခေန ကာမာနံ အာဒီနဝေါကာရသံကိလေသဝိဘာဝနဝသေန. ပုရိသပုရိသေဟီတိ ကောသဇ္ဇံ ဝိဒ္ဓံသေတွာ ပုရိသထာမဗြူဟနေန ဥတ္တမပုရိသေဟိ နော ဘဝိတုံ ဝဋ္ဋတီတိ ဥပ္ပန္နစိတ္တာ. အဝိဿဋ္ဌသမဏကမ္မန္တာ အပရိစ္စတ္တကမ္မဋ္ဌာနာဘိယောဂါတိ အတ္ထော. နိသီဒိတုံ ဝဋ္ဋတီတိ ဘဂဝါ စိန္တေသီတိ ယောဇနာ.

ပဒုမိနိယန္တိ ပဒုမဝနေ. ဝိကသိံသု ဂုဏဂဏဝိဗောဓေန. အယံဣမဿ။ပေ။ န ကထေသီတိ ဣမိနာ သဗ္ဗေပိ တေ ဘိက္ခူ တာဝဒေဝ ပဋိပါဋိယာ အာဂတတ္တာ အညမညဿ လဇ္ဇမာနာ အတ္တနာ ပဋိလဒ္ဓဝိသေသံ ဘဂဝတော နာရောစေသုန္တိ ဒဿေတိ. ခီဏာသဝါနန္တိအာဒိနာ တတ္ထ ကာရဏမာဟ.

ဩသဋမတ္တေတိ ဘဂဝတော သန္တိကံ ဥပဂတမတ္တေ. အရိယမဏ္ဍလေတိ အရိယပုဂ္ဂလသမူဟေ. ပါစီနယုဂန္ဓရပရိက္ခေပတောတိ ယုဂန္ဓရပဗ္ဗတဿ ပါစီနပရိက္ခေပတော၊ န ဗာဟိရကေဟိ ဝုစ္စမာနဥဒယပဗ္ဗတတော. ရာမဏေယျကဒဿနတ္ထန္တိ ဗုဒ္ဓုပ္ပါဒပဋိမဏ္ဍိတတ္တာ ဝိသေသတော ရမဏီယဿ လောကဿ ရမဏီယဘာဝဒဿနတ္ထံ. ဥလ္လင်္ဃိတွာတိ ဥဋ္ဌဟိတွာ. ဧဝရူပေ ခဏေ လယေ မုဟုတ္တေတိ ယထာဝုတ္တေ စန္ဒမဏ္ဍလဿ ဥဋ္ဌိတက္ခဏေ ဥဋ္ဌိတဝေလာယံ ဥဋ္ဌိတမုဟုတ္တေတိ ဥပရူပရိကာလဿ ဝဍ္ဎိတဘာဝဒဿနတ္ထံ ဝုတ္တံ.

တေသံ ဘိက္ခူနံ ဇာတိအာဒိဝသေန ဘဂဝတော အနုရူပပရိဝါရဘာဝံ ဒဿေန္တော ‘‘တတ္ထာ’’တိအာဒိမာဟ. မဟာသမ္မတဿ ဝံသေ ဥပ္ပန္နောတိအာဒိ ကုလဝံသသုဒ္ဓိဒဿနံ. ခတ္တိယဂဗ္ဘေ ဇာတောတိ ဣဒံ သတိပိ ဇာတိဝိသုဒ္ဓိယံ မာတာပိတူနံ ဝသေန အဝိသုဒ္ဓတာ သိယာတိ တေသမ္ပိ ‘‘အဝိသုဒ္ဓတာ နတ္ထိ ဣမေသ’’န္တိ ဝိသုဒ္ဓိဒဿနတ္ထံ ဝုတ္တံ. သတိပိ စ ဂဗ္ဘဝိသုဒ္ဓိယံ ကတဒေါသေန မိဿကတ္တာ အရဇ္ဇာရဟတာပိ သိယာတိ ‘‘တမ္ပိ နတ္ထိ ဣမေသ’’န္တိ ဒဿနတ္ထံ ‘‘ရာဇပဗ္ဗဇိတာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ.

သာမန္တာတိ သမီပေ. စလိံသူတိ ဥဋ္ဌဟိံသု. ကောသမတ္တံ ဌာနံ သဒ္ဒန္တရံ၊ ‘‘သဒ္ဒသဝနဋ္ဌာနမေဝ သဒ္ဒန္တရ’’န္တိ အပရေ. တိက္ခတ္တုံ တေသဋ္ဌိယာ နဂရသဟဿေသူတိ ဇမ္ဗုဒီပေ ကိရ အာဒိတော မဟန္တာနိ တေသဋ္ဌိ နဂရသဟဿာနိ ဥပ္ပန္နာနိ၊ တထာ ဒုတိယံ၊ တထာ တတိယံ. တံ သန္ဓာယာဟ ‘‘တိက္ခတ္တုံ တေသဋ္ဌိယာ နဂရသဟဿေသူ’’တိ. တာနိ ပန သမ္ပိဏ္ဍေတွာ သတသဟဿတော ပရံ နဝသဟဿာဓိကာနိ အသီတိသဟဿာနိ. နဝနဝုတိယာ ဒေါဏမုခသတသဟဿေသူတိ နဝသတသဟဿာဓိကေသု နဝုတိသတသဟဿေသု ဒေါဏမုခေသု. ဒေါဏမုခန္တိ စ မဟာနဂရဿ အာယုပ္ပတ္တိဋ္ဌာနဘူတံ ပါဒနဂရံ ဝုစ္စတိ. ဆနဝုတိယာ ပဋ္ဋနကောဋိသတသဟဿေသူတိ ဆကောဋိသတသဟဿအဓိကေသု နဝုတိကောဋိသတသဟဿပဋ္ဋနေသု. တမ္ဗပဏ္ဏိဒီပါဒိဆပဏ္ဏာသာယ ရတနာကရေသု. ဧဝံ ပန နဂရ-ဒေါဏမုခပဋ္ဋန-ရတနာကရာဒိဘာဝေန ကထနံ တံတံအဓိဝတ္ထာယ ဝသန္တီနံ တာသံ ဒေဝတာနံ ဗဟုဘာဝဒဿနတ္ထံ. ယဒိ ဒသသဟဿစက္ကဝါဠေသု ဒေဝတာ သန္နိပတိတာ. အထ ကသ္မာ ပါဠိယံ ‘‘ဒသဟိ စ လောကဓာတူဟီ’’တိ? ဝုတ္တန္တိ အာဟ ‘‘ဒသသဟဿ။ပေ။ အဓိပ္ပေတ’’န္တိ. တေန သဟဿိလောကဓာတု ဣဓ ‘‘ဧကာ လောကဓာတူ’’တိ ဝေဒိတဗ္ဗာ.

လောဟပါသာဒေတိ သဗ္ဗပဌမကတေ လောဟပါသာဒေ. ဗြဟ္မလောကေတိ ဟေဋ္ဌိမေ ဗြဟ္မလောကေ. ယဒိ တာ ဒေဝတာ ဧဝံ နိရန္တရာ ဟုတွာ သန္နိပတိတာ၊ ပစ္ဆာ အာဂတာနံ ဩကာသော ဧဝ န ဘဝေယျာတိ စောဒနံ သန္ဓာယာဟ ‘‘ယထာ ခေါ ပနာ’’တိအာဒိ.

သုဒ္ဓါဝါသကာယေ ဥပ္ပန္နာ သုဒ္ဓါဝါသကာယိကာ. တာသံ ပန ယသ္မာ သုဒ္ဓါဝါသဘူမိ နိဝါသဋ္ဌာနံ၊ တသ္မာ ဝုတ္တံ ‘‘သုဒ္ဓါဝါသဝါသီန’’န္တိ. အာဝါသာတိ အာဝါသဋ္ဌာနဘူတာ. ဒေဝတာ ပန ဩရမ္ဘာဂိယာနံ ဣတရေသဉ္စ သံယောဇနာနံ သမုစ္ဆိန္နဋ္ဌေန သုဒ္ဓေါ အာဝါသော ဝိဟာရော ဧတေသန္တိ သုဒ္ဓါဝါသာ. မဟာသမာဂမံ ဉတွာတိ မဟာသမာဂမံ ဂတာတိ ဉတွာ.

ပုရတ္ထိမစက္ကဝါဠမုခဝဋ္ဋိယံ ဩတရိ အညတ္ထ ဩကာသံ အလဘမာနော. ဧဝံ သေသာပိ. မဏိဝမ္မန္တိ ဣန္ဒနီလမဏိမယံ ကဝစံ. ဗုဒ္ဓါနံ အဘိမုခဘာဂေါ ဗုဒ္ဓဝီထိ၊ သာ ယာဝ စက္ကဝါဠာ ဥတ္တရိတုံ န သက္ကာ. မဟတိယာ ဗုဒ္ဓဝီထိယာဝါတိ ဗုဒ္ဓါနံ သန္တိကံ ဥပသင်္ကမန္တေဟိ တေဟိ ဒေဝဗြဟ္မေဟိ ဝလဉ္ဇိတဗုဒ္ဓဝီထိယာဝ.

သမိတိ သင်္ဂတိ သန္နိပါတော သမယော၊ မဟန္တော သမယော မဟာသမယောတိ အာဟ ‘‘မဟာသမူဟော’’တိ. ပဝဒ္ဓံ ဝနံ ပဝနန္တိ အာဟ ‘‘ဝနသဏ္ဍော’’တိ. ဒေဝဃဋာတိ ဒေဝသမူဟာ. သမာဒဟံသူတိ သမာဟိတံ လောကုတ္တရသမာဓိံ သုဋ္ဌု အပ္ပိတံ အကံသု. တထာ သမာဟိတံ ပန သမာဓိနာ နိယောဇိတံ နာမ ဟောတီတိ ဝုတ္တံ ‘‘သမာဓိနာ ယောဇေသု’’န္တိ. သဗ္ဗေသံ ဂေါမုတ္တဝင်္ကာဒီနံ ဒူရသမုဿာရိတတ္တာ အတ္တနော။ပေ။ အကရိံသု. ဝိနယတိ အဿေ ဧတေဟီတိ နေတ္တာနိ၊ ယောတ္တာနိ. အဝီထိပဋိပန္နာနံ အဿာနံ ဝီထိပဋိပါဒနံ ရသ္မိဂ္ဂဟဏေန ဟောတီတိ ‘‘ယောတ္တာနိ ဂဟေတွာ အစောဒေန္တော’’တိ ဝတွာ တံ ပန အစောဒနံ အဝါရဏမေဝါတိ အာဟ ‘‘အစောဒေန္တော အဝါရေန္တော’’တိ.

ယထာ ခီလံ ဘိတ္တိယံ၊ ဘူမိယံ ဝါ အာကောဋိတံ ဒုန္နီဟရဏံ၊ ယထာ စ ပလိဃံ နဂရပ္ပဝေသနိဝါရဏံ၊ ယထာ စ ဣန္ဒခီလံ ဂမ္ဘီရနေမိ သုနိခါတံ ဒုန္နီဟရဏံ၊ ဧဝံ ရာဂါဒယော သတ္တသန္တာနတော ဒုန္နီဟရဏာ နိဗ္ဗာနနဂရပ္ပဝေသနိဝါရဏာ စာတိ တေ ‘‘ခီလံ ပလိဃံ ဣန္ဒခီလ’’န္တိ စ ဝုတ္တာ. ဦဟစ္စာတိ ဥဒ္ဓရိတွာ. တဏှာဧဇာယ အဘာဝေန အနေဇာ. ပရမသန္တုဋ္ဌဘာဝေန စာတုဒ္ဒိသတ္တာ အပ္ပဋိဟတစာရိကံ စရန္တိ. ဗုဒ္ဓစက္ခု-ဓမ္မစက္ခု-ဒိဗ္ဗစက္ခု-သမန္တစက္ခု-ပကတိစက္ခူနံ ဝသေန ပဉ္စဟိ စက္ခူဟိ. သုဒန္တာ ကုတောတိ အာဟ ‘‘စက္ခုတောပီ’’တိ. ဆန္ဒာဒီဟီတိ ဆန္ဒာဒီနံ ဝသေန န ဂစ္ဆန္တိ န ဝတ္တန္တိ. န အာဂစ္ဆန္တိ အနုပ္ပါဒနတော. အာဂုန္တိ အပရာဓံ.

သဗ္ဗသံယောဂါတိ ဝိဘတ္တိလောပေန နိဒ္ဒေသော၊ သဗ္ဗေ သံယောဂေတိ အတ္ထော. ဝိသဇ္ဇာတိ ဝိသဇ္ဇိတွာ. ဧဝမ္ပီတိ ဣမာယပိ ဂါထာယ ဝသေန ‘‘အာဂုံ န ကရောတီ’’တိ ပဒေ.

ဂတာသေတိ ဂတာ ဧဝ. န ဂမိဿန္တိ ပရိနိဋ္ဌိတသရဏဂမနတ္တာ. လောကုတ္တရသရဏဂမနဉှေတ္ထ အဓိပ္ပေတံ. တေနာဟ ‘‘နိဗ္ဗေမတိကသရဏဂမနေန ဂတာ’’တိ. တေ ဟိ နိယမေန အပါယံ န ဂမိဿန္တိ၊ ဒေဝကာယဉ္စ ပရိပူရေဿန္တိ. ယေ ပန လောကိယေန သရဏဂမနေန ဗုဒ္ဓံ သရဏံ ဂတာ၊ န တေ ဂမိဿန္တိ အပါယံ၊ သတိ စ ပစ္စယန္တရသမဝါယေ ပဟာယ မာနုသံ ဒေဟံ ဒေဝကာယံ ပရိပူရေဿန္တီတိ. တေနာဟ သော ဗြဟ္မာ ‘‘ယေ ကေစိ ဗုဒ္ဓံ။ပေ။ ပရိပူရေဿန္တီ’’တိ.

သမယသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၈. သကလိကသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၃၈. တန္တိ ဥယျာနံ သင်္ခံ ဂတန္တိ သမ္ဗန္ဓော. ဓနုနာ သရေန ဂဟန္တိ ပေါထယန္တိ ဗာဓေန္တီတိ ဓနုဂ္ဂဟာ. တံ သမ္ပဋိစ္ဆီတိ တဿာ သိလာယ ဟေဋ္ဌာဘာဂေန ဥဂ္ဂန္တွာ သမ္ပဋိစ္ဆိ. သတ္ထု ပုညာနုဘာဝေန ဥပဟတတ္တာ သယမ္ပိ ပရိပတန္တီ ဝါတံ ဥပတ္ထမ္ဘေတိ. အဘိဟနိ သတ္ထာရာ အနာဝဇ္ဇိတတ္တာ. တဉ္စ ခေါ ကမ္မဖလဝသေနာတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. တတော ဧဝ တတော ပဋ္ဌာယ ဘဂဝတော အဖာသု ဇာတန္တိ ဧတေနပိ ဥပါဒိဏ္ဏကသရီရေ နာမ အနိဋ္ဌာပိ သမ္ဖဿကာ ပတန္တိ ဧဝ တထာရူပေန ကမ္မုနာ ကတောကာသေတိ ဒဿေတိ. အယံ ဝိဟာရောတိ ဂိဇ္ဈကူဋဝိဟာရော. ဥဇ္ဇင်္ဂလော န ကတ္တဗ္ဗပရော. ဝိသမောတိ ဘူမိဘာဂဝသေန ဝိသမော. သိဝိကာကာရေန သဇ္ဇိတော မဉ္စော ဧဝ မဉ္စသိဝိကာ.

ဘုသာတိ ဒဠှာ. ဒုက္ခာတိ ဒုက္ခမာ ဒုတ္တိတိက္ခာ. ခရာတိ ကက္ကသာ. ကဋုကာတိ အနိဋ္ဌာ. အသာတာတိ န သာတာ အပ္ပိယာ. န အပ္ပေတီတိ န ဥပေတိ. န အပ္ပါယန္တီတိ န ခမန္တိ. ဝေဒနာဓိဝါသနခန္တိယာ သတိသမ္ပဇညယုတ္တတ္တာ သဗ္ဗသတ္တဋ္ဌိတာဟာရသမုဒယဝတ္ထုဇာတဿ အာဒီနဝနိဿရဏာနံ ပဂေဝ သုပ္ပဋိဝိဒိတတ္တာ ယထာ သမုဒါစာရော စိတ္တံ နာဘိဘဝတိ၊ ဧဝံ သမ္မဒေဝ ဥပဋ္ဌာပိတသတိသမ္ပဇညတ္တာ ဝုတ္တံ ‘‘ဝေဒနာဓိဝါသန။ပေ။ ဟုတွာ’’တိ. အပီဠိယမာနောတိ အဗာဓိယမာနော. ကာမံ အနိဋ္ဌာယ ဝေဒနာယ ဖုဋ္ဌော တာယ အပီဠိယမာနော နာမ နတ္ထိ၊ ပရိညာတဝတ္ထုကတ္တာ ပန တဿာ ဝသေ အဝတ္တမာနော ‘‘အဝိဟညမာနော’’တိ ဝုတ္တော. တေနာဟ ‘‘သမ္ပရိဝတ္တသာယိတာယ ဝေဒနာနံ ဝသံ အဂစ္ဆန္တော’’တိ.

သီဟသေယျန္တိ ဧတ္ထ သယနံ သေယျာ၊ သီဟဿ ဝိယ သေယျာ သီဟသေယျာ၊ တံ သီဟသေယျံ. အထ ဝါ သီဟသေယျန္တိ သေဋ္ဌသေယျံ ဥတ္တမသေယျံ. သွာယမတ္ထော အဋ္ဌကထာယမေဝ အာဂမိဿတိ. ‘‘ဝါမေန ပဿေန သေန္တီ’’တိ ဧဝံ ဝုတ္တာ ကာမဘောဂိသေယျာ. ဒက္ခိဏပဿေန သယာနော နာမ နတ္ထိ ဒက္ခိဏဟတ္ထဿ သရီရဂ္ဂဟဏာဒိယောဂက္ခမတော. ပုရိသဝသေန စေတံ ဝုတ္တံ. ဧကေန ပဿေန သယိတုံ န သက္ကောန္တိ ဒုက္ခုပ္ပတ္တိတော. အယံ သီဟသေယျာတိ အယံ ယထာဝုတ္တာ သီဟသေယျာ. တေဇုဿဒတ္တာတိ ဣမိနာ သီဟဿ အဘီတဘာဝံ ဒဿေတိ. ဘီရုကဇာတိကာ ဟိ သေသမိဂါ အတ္တနော အာသယံ ပဝိသိတွာ ဥတြာသဗဟုလာ သန္တာသပုဗ္ဗကံ ယထာ တထာ သယန္တိ၊ သီဟော ပန အဘိရုကဘာဝတော သတောကာရီ ဘိက္ခု ဝိယ သတိံ ဥပဋ္ဌပေတွာဝ သယတိ. တေနာဟ ‘‘ဒွေ ပုရိမပါဒေ’’တိအာဒိ. ပုရိမပါဒေတိ ဒက္ခိဏပုရိမပါဒေ ဝါမဿ ပုရိမပါဒဿ ဌပနဝသေန ဒွေ ပုရိမပါဒေ ဧကသ္မိံ ဌာနေ ဌပေတွာ. ပစ္ဆိမပါဒေတိ ဒွေ ပစ္ဆိမပါဒေ. ဝုတ္တနယေနေဝ ဣဓာပိ ဧကသ္မိံ ဌာနေ ဌပနံ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ဌိတောကာသသလ္လက္ခဏံ အဘီရုကဘာဝေနေဝ. သီသံ ပန ဥက္ခိပိတွာတိအာဒိနာ ဝုတ္တသီဟကိရိယာ အနုတြာသပဗုဇ္ဈနံ ဝိယ အဘီရုကဘာဝသိဒ္ဓါ ဓမ္မတာဝသေနေဝါတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ. သီဟဝိဇမ္ဘိတဝိဇမ္ဘနံ အတိဝေလံ ဧကာကာရေန ဌပိတာနံ သရီရာဝယဝါနံ ဂမနာဒိကိရိယာသု ယောဂ္ဂဘာဝါပါဒနတ္ထံ. တိက္ခတ္တုံ သီဟနာဒနဒနံ အပ္ပေသက္ခမိဂဇာတပရိဟရဏတ္ထံ.

သေတိ အဗျာဝဋဘာဝေန ပဝတ္တတိ ဧတ္ထာတိ သေယျာ၊ စတုတ္ထဇ္ဈာနမေဝ သေယျာ စတုတ္ထဇ္ဈာနသေယျာ. ကိံ ပနေတ္ထ တံ စတုတ္ထဇ္ဈာနန္တိ? အာနာပါနစတုတ္ထဇ္ဈာနံ. တတော ဟိ ဝုဋ္ဌဟိတွာ ဝိပဿနံ ဝဍ္ဎေတွာ အနုက္ကမေန အဂ္ဂမဂ္ဂံ အဓိဂန္တွာ တထာဂတော ဇာတောတိ. ‘‘တယိဒံ ပဒဋ္ဌာနံ နာမ၊ န သေယျာ၊ တထာပိ ယသ္မာ ‘စတုတ္ထဇ္ဈာနာ ဝုဋ္ဌဟိတွာ သမနန္တရံ ဘဂဝါ ပရိနိဗ္ဗာယီ’တိ မဟာပရိနိဗ္ဗာနေ (ဒီ. နိ. ၂.၂၁၉) အာဂတံ. တသ္မာ လောကိယစတုတ္ထဇ္ဈာနသမာပတ္တိ ဧဝ တထာဂတသေယျာ’’တိ ကေစိ. ဧဝံ သတိ ပရိနိဗ္ဗာနကာလိကာဝ တထာဂတသေယျာတိ အာပဇ္ဇတိ၊ န စ တထာဂတော လောကိယစတုတ္ထဇ္ဈာနသမာပဇ္ဇနဗဟုလော ဝိဟာသိ. အဂ္ဂဖလဝသေန ပဝတ္တံ ပနေတ္ထ စတုတ္ထဇ္ဈာနံ ဝေဒိတဗ္ဗံ. တတ္ထ ယထာ သတ္တာနံ နိဒ္ဒုပဂမလက္ခဏာ သေယျာ ဘဝင်္ဂစိတ္တဝသေန ဟောတိ၊ သာ စ နေသံ ပဌမံ ဇာတိသမနွယာ ယေဘုယျဝုတ္တိကာ၊ ဧဝံ ဘဂဝတော အရိယဇာတိသမနွယံ ယေဘုယျဝုတ္တိကံ အဂ္ဂဖလဘူတံ စတုတ္ထဇ္ဈာနံ တထာဂတသေယျာတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ. သီဟသေယျာ နာမ သေဋ္ဌသေယျာတိ အာဟ ‘‘ဥတ္တမသေယျာ’’တိ.

‘‘ကာလပရိစ္ဆေဒံ ကတွာ ယထာပရိစ္ဆေဒံ ဥဋ္ဌဟိဿာမီ’’တိ ဧဝံ တဒါ မနသိကာရဿ အကတတ္တာ ပါဠိယံ ‘‘ဥဋ္ဌာနသညံ မနသိကရိတွာ’’တိ န ဝုတ္တန္တိ အာဟ ‘‘ဥဋ္ဌာနသညန္တိ ပနေတ္ထ န ဝုတ္တ’’န္တိ. တတ္ထ ကာရဏမာဟ ‘‘ဂိလာနသေယျာ ဟေသာ’’တိ. သာ ဟိ စိရကာလပ္ပဝတ္တိကာ ဟောတိ.

ဝိသုံ ဝိသုံ ရာသိဝသေန အနာဂန္တွာ ဧကဇ္ဈံ ပုဉ္ဇဝသေန အာဂတတ္တာ ဝုတ္တံ ‘‘သဗ္ဗာပိ တာ’’တိ. တေနာဟ ‘‘သတ္တသတာ’’တိ. ဝိကာရမတ္တမ္ပီတိ ဝေဒနာယ အသဟနဝသေန ပဝတ္တနာကာရမတ္တမ္ပိ. သုသမ္မဋ္ဌကဉ္စနံ ဝိယာတိ သမ္မဋ္ဌသုသဇ္ဇိတသုဝဏ္ဏံ ဝိယ.

ဓမ္မာလပနန္တိ အသင်္ခါရိကသမုပ္ပန္နသဘာဝါလပနံ. သမုလ္လပိတဉှိ အာကာရသမာနဝစနမေတံ. နာဂေါ ဝိယ ဝါတိ ပဝတ္တတီတိ နာဂဝေါ. တဿ ဘာဝေါ နာဂဝတာ. ဝိဘတ္တိလောပေန ဟေသ နိဒ္ဒေသော၊ မဟာနာဂဟတ္ထိသဒိသတာယာတိ အတ္ထော. ဗျတ္တုပရိစရဏဋ္ဌေနာတိ ဗျတ္တံ ဥပရူပရိ အတ္တနော ကိရိယာစရဏေန. အာဇာနီယောတိ သမ္မာပတိတံ ဒုက္ခံ သဟန္တော အတ္တနာ ကာတဗ္ဗကိရိယံ ဓီရော ဟုတွာ နိတ္ထာရကော. ကာရဏာကာရဏဇာနနေနာတိ နိယျာနိကာနိယျာနိကကရဏဉာတတာယ. တေနေဝဋ္ဌေနာတိ အပ္ပဋိသမဋ္ဌေနေဝ. ‘‘မုတ္တော မောစေယျ’’န္တိအာဒိ ဓုရဝါဟဋ္ဌေန. နိဗ္ဗိသေဝနဋ္ဌေနာတိ ရာဂါဒိဝိသဝိဂတဘာဝေန.

အနိယမိတာဏတ္တီတိ အနုဒ္ဒေသိကံ အာဏာပနံ. သာမညကတောပိ သမာဓိသဒ္ဒေါ ပကရဏတော ဣဓ ဝိသေသတ္ထောတိ အာဟ ‘‘သမာဓိန္တိ အရဟတ္တဖလသမာဓိ’’န္တိ. ပဋိပ္ပဿဒ္ဓိဝသေန သဗ္ဗကိလေသေဟိ သုဋ္ဌု ဝိမုတ္တန္တိ သုဝိမုတ္တံ. အဘိနတံ နာမ အာရမ္မဏေ အဘိမုခဘာဝေန ပဝတ္တိယာ. အပနတံ အပဂမနဝသေန ပဝတ္တိယာ၊ ဝိမုခတာယာတိ အတ္ထော. လောကိယဇ္ဈာနစိတ္တံ ဝိယ ဝိပဿနာ ဝိယ စ သသင်္ခါရေန သပ္ပယောဂေန တဒင်္ဂပ္ပဟာနဝိက္ခမ္ဘနပဟာနဝသေန စ ဝိက္ခမ္ဘေတွာ န အဓိဂတံ န ဌပိတံ၊ ကိဉ္စရဟိ ကိလေသာနံ သဗ္ဗသော ဆိန္နတာယာတိ အာဟ ‘‘ဆိန္နတ္တာ ဝတံ ဖလသမာဓိနာ သမာဟိတ’’န္တိ. အတိက္ကမိတဗ္ဗန္တိ အာစာရာတိက္ကမဝသေန လင်္ဃိတဗ္ဗံ. သာ ပန လင်္ဃနာ အာသာဒနာ ဃဋ္ဋနာတိ အာဟ ‘‘ဃဋ္ဋေတဗ္ဗ’’န္တိ.

ပဉ္စဝေဒါ နာမ – ဣရုဝေဒေါ၊ ယဇုဝေဒေါ၊ သာမဝေဒေါ၊ အာထဗ္ဗဏဝေဒေါ၊ ဣတိဟာသော စာတိ ဧဝံ ဣတိဟာသပဉ္စမာနံ ဝေဒါနံ. ‘‘စရ’’န္တိ ဝစနဝိပလ္လာသေန ဝုတ္တန္တိ အာဟ ‘‘စရန္တာ’’တိ၊ တပန္တာတိ အတ္ထော. ဟီနတ္တရူပါတိ ဟီနာဓိမုတ္တိကတာယ နိဟီနစိတ္တသဘာဝါ. ဝိမုတ္တိကတာယ အဘာဝတော နိဗ္ဗာနင်္ဂမာ န ဟောန္တိ. အရဟတ္တာဓိဂမကမ္မဿ အဘဗ္ဗတာယ ပရိဟီနတ္ထာ. အဇ္ဈောတ္ထဋာတိ အဘိဘူတာ. တာဒိသေဟေဝ သီလေဟီတိ ဂေါသီလာဒီဟိ. ဗဒ္ဓါတိ သမာဒပေတွာ ပဝတ္တနဝသေန အနုဗဒ္ဓါ. လူခံ တပန္တိ အတ္တကိလမထာနုယောဂံ. တံ ပန ဧကဒေသေန ဒဿေန္တော ‘‘ပဉ္စာတပတာပန’’န္တိအာဒိမာဟ. ‘‘ဧဝံ ပဋိပန္နဿ မောက္ခော နတ္ထိ၊ ဧဝံ ပဋိပန္နဿ ဝဋ္ဋတော မုတ္တိ အတ္ထီ’’တိ ဝဒန္တီ သာ အတ္တတော သာသနဿ နိယျာနဘာဝေါ ကထိတော နာမ ဟောတီတိ အာဟ ‘‘သာသနဿ နိယျာနိကဘာဝံ ကထေန္တီ’’တိ. အာဒိန္တိ ဂါထာဒွယံ.

သကလိကသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၉. ပဌမပဇ္ဇုန္နဓီတုသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၃၉. စာတုမဟာရာဇိကဿာတိ စာတုမဟာရာဇိကကာယိကဿ. ဓမ္မော အနုဗုဒ္ဓေါတိ စတုသစ္စဓမ္မော ပရိညေယျာဒိဘာဝဿ အနုရူပတော ဗုဒ္ဓေါ. ပစ္စက္ခမေဝါတိ ပရပတ္တိယာ အဟုတွာ အတ္တပစ္စက္ခမေဝ ကတွာ ဇာနာမိ. ဓမ္မံ ဂရဟန္တာ နာမ သဒ္ဒဒေါသဝသေန ဝါ အတ္ထဒေါသဝသေန ဝါ ဂရဟေယျုန္တိ တံ ဒဿေန္တော ‘‘ဟီနက္ခရ။ပေ။ ကောတိဝါ’’တိ အာဟ. သာ ပန ‘‘တေသံ ဝိဂရဟာ ဒုမ္မေဓတာယ မဟာနတ္ထာဝဟာဝါ’’တိ ဒဿေန္တီ ဒေဝတာ အာဟ ‘‘ဒုမ္မေဓာ ဥပေန္တိ ရောရုဝ’’န္တိ. ဝိသုံ ဟောတီတိ အဝီစိမဟာနိရယတော ဝိသုံ ဧဝ ဟောတိ. ခန္တိယာတိ ဉာဏခန္တိယာ. ဥပသမေနာတိ ရာဂါဒီနံ သဗ္ဗသော ဝူပသမေန. တေနာဟ ‘‘ရုစ္စိတွာ’’တိအာဒိ.

ပဌမပဇ္ဇုန္နဓီတုသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၁၀. ဒုတိယပဇ္ဇုန္နဓီတုသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၄၀. ဗုဒ္ဓဉ္စ ဓမ္မဉ္စ နမဿမာနာတိ ဗုဒ္ဓသုဗုဒ္ဓတံ ဓမ္မသုဓမ္မတဉ္စ ဉတွာ တဒုဘယံ နမဿမာနာ. ယသ္မာ ဗုဒ္ဓေ စ ဓမ္မေ စ ပသန္နော သံဃေ စ ပသန္နော ဧဝ ဟောတိ တဿ သုပ္ပဋိပတ္တိယာ ဝိဇာနနတော၊ တသ္မာ သော အတ္ထော ဂါထာယ စ-သဒ္ဒသင်္ဂဟိတောတိ ဒဿေန္တော ‘‘စ-သဒ္ဒေန သံဃဉ္စာ’’တိ အာဟ အတ္ထဝတိယောတိ လောကိယလောကုတ္တရအတ္ထသင်္ဂဟိတာ လောကိယကုသလလောကုတ္တရမဂ္ဂသင်္ဂဏှနတော. ယံ ဓမ္မံ သာ အဘာသီတိ ယံ တုမှာကံ ဓမ္မံ ပဋိဝိဇ္ဈိတွာ ဌိတာ၊ သာ မဟာကောကနဒါ အတ္တနော ဗလာနုရူပံ အဘာသိ. ဗဟုနာတိ နာနပ္ပကာရေန. ပရိယာယေနာတိ ကာရဏေန. တာဒိသောတိ တထာရူပေါ တထာပဋိဝိဒ္ဓသစ္စော အတ္ထဓမ္မာဒီသု ကုသလော ဧကေကံ ပဒမ္ပိ ဥဒါဟရဏဟေတုနိဂမနာနိ နီဟရန္တော အာစိက္ခတိ ဒေသေတိ ပညပေတိ ပဌပေတိ ဝိဝရတိ ဝိဘဇတိ ဥတ္တာနီကရောတိ. တေနာဟ ‘‘အယံ ဘဂဝါ’’တိအာဒိ. ဧတေန အတိဝိယ ဝိတ္ထာရက္ခမော သုဂတဓမ္မောတိ ဒဿေတိ. ပရိယာပုဋန္တိ ပရိဝတ္တိတံ. ဧဝံ ဝိတ္ထာရက္ခမံ ဓမ္မံ ယသ္မာ ဒေဝဓီတာ ‘‘သံခိတ္တမတ္ထံ လပယိဿာမီ’’တိ အဝေါစ၊ တသ္မာ ဝုတ္တံ ‘‘တဿတ္ထ’’န္တိအာဒိ.

ဒုတိယပဇ္ဇုန္နဓီတုသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

သတုလ္လပကာယိကဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.