၁. နန္ဒနသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၁၁. ‘‘တတြ ဘဂဝါ’’တိ ဝုတ္တေ န တထာ ဗျဉ္ဇနာနံ သိလိဋ္ဌတာ၊ ယထာ ‘‘တတြ ခေါ ဘဂဝါ’’တိ ဝုတ္တေတိ အာဟ ‘‘ဗျဉ္ဇနသိလိဋ္ဌတာဝသေနာ’’တိ. ပရိသဇေဋ္ဌကေတိ ပရိသာယ ဇေဋ္ဌကေ၊ ယေ တဿာ ဒေသနာယ ဝိသေသတော ဘာဇနဘူတာ. ပရိသဇေဋ္ဌကေ ဘိက္ခူတိ စတုပရိသဇေဋ္ဌကေ ဘိက္ခူ. စတုန္နံ ဟိ ပရိသာနံ ဇေဋ္ဌာ ဘိက္ခုပရိသာ ပဌမုပ္ပန္နတ္တာ. အာမန္တေသီတိ သမ္ဗောဓေသိ၊ သမ္ဗောဓနဉ္စ ဇာနာပနန္တိ အာဟ ‘‘ဇာနာပေသီ’’တိ. ဘဒန္တေတိ ဂရုဂါရဝသပ္ပတိဿဝဝစနမေတံ၊ အတ္ထတော ပန ဘဒန္တေတိ ဘဒ္ဒံ တဝ ဟောတု အတ္တနော နိဋ္ဌာနပရိယောသာနတ္တာ ပရေသဉ္စ သန္တတာဝဟတ္တာ. ဘဂဝတော ပစ္စဿောသုန္တိ ဧတ္ထ ဘဂဝတောတိ သာမိဝစနံ အာမန္တနမေဝ သမ္ဗန္ဓိအတ္ထပဒံ အပေက္ခတီတိ အဓိပ္ပါယေနာဟ ‘‘ဘဂဝတော ဝစနံ ပတိအဿောသု’’န္တိ. ဘဂဝတောတိ ပန ဣဒံ ပတိဿဝနသမ္ဗန္ဓေန သမ္ပဒါနဝစနံ ယထာ ‘‘ဒေဝဒတ္တဿ ပဋိဿုဏာတီ’’တိ. ယံ ပနေတ္ထ ဝတ္တဗ္ဗံ၊ တံ နိဒါနဝဂ္ဂဿ အာဒိသုတ္တဝဏ္ဏနာယံ အာဂမိဿတိ.

တာဝတိံသကာယောတိ တာဝတိံသသညိတော ဒေဝနိကာယော. ဒုတိယဒေဝလောကောတိ ဆသု ကာမလောကေသု ဒုတိယော ဒေဝလောကော. တေတ္တိံသ ဇနာ သဟပုညကာရိနော တတ္ထ ဥပ္ပန္နာ၊ တံသဟစရိတဋ္ဌာနံ တာဝတိံသံ၊ တန္နိဝါသိနောပိ တာဝတိံသနာမကာ သဟစရဏဉာယေနာတိ အာဟ ‘‘မဃေန မာဏဝေနာ’’တိအာဒိ. အယံ ပန ကေစိဝါဒေါ ဗျာပန္နော ဟောတီတိ တံ အရောစေန္တေန ‘‘ဝဒန္တီ’’တိ ဝုတ္တံ. ဗျာပန္နတံ ဒဿေန္တော ‘‘ယသ္မာ ပနာ’’တိအာဒိမာဟ. တထာ ဟိ ဝက္ခတိ ‘‘ဧဝံ ဟိ နိဒ္ဒေါသံ ပဒံ ဟောတီ’’တိ. နာမပဏ္ဏတ္တိယေဝါတိ အတ္ထနိရပေက္ခတ္တာ နိရုဠှသမညာ ဧဝ.

တံ ဝနန္တိ တံ ဥပဝနံ. ပဝိဋ္ဌေ ပဝိဋ္ဌေ ဒုက္ခပ္ပတ္တေပိ အတ္တနော သမ္ပတ္တိယာ နန္ဒယတိ၊ ပဂေဝ အဒုက္ခပ္ပတ္တေတိ ဒဿေတုံ ‘‘ပဉ္စသု ဟီ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. ပဝေသိတာနန္တိ ပကောဋ္ဌဝါရေန ပဝေသိတာနမ္ပီတိ အဓိပ္ပါယော. စဝနကာလေယေဝ ထောကံ ဒိဿမာနဝိကာရာ ဟုတွာ စဝန္တိ၊ တေ သန္ဓာယ ‘‘ဟိမပိဏ္ဍော ဝိယ ဝိလီယန္တီ’’တိ ဝုတ္တံ. ယေ ပန အဒိဿမာနဝိကာရာ သဟသာ အန္တရဓာယန္တိ၊ တေ သန္ဓာယ ‘‘ဒီပသိခါ ဝိယ ဝိဇ္ဈာယန္တီ’’တိ ဝုတ္တန္တိ ဝဒန္တိ. နန္ဒယတိ ပကတိယာ သောမနဿိတံ ဒေါမနဿိတဉ္စ. နန္ဒနေတိ ဧဝံအနွတ္ထနာမကေ ဥယျာနေ. ပရိဝုတာတိ ‘‘ဒေဝတာ’’တိ ဝစနံ ဥပါဒါယ ဣတ္ထိလိင်္ဂဝသေန ဝုတ္တံ. ဒေဝပုတ္တော ဟိ သော.

ဒိဝိ ဘဝတ္တာ ဒိဗ္ဗာတိ အာဟ ‘‘ဒေဝလောကေ နိဗ္ဗတ္တေဟီ’’တိ. ကာမေတဗ္ဗတာယ ကာမဗန္ဓနေဟိ၊ တထာ အညမညံ အသံကိဏ္ဏသဘာဝတာယ ကာမကောဋ္ဌာသေဟိ. ဥပေတာတိ ဥပဂတာ သမန္နာဂတာ. ပရိစာရယမာနာတိ ပရိရမမာနာ. ဣဒဉှိ ပဒံ အပေက္ခိတွာ ‘‘ကာမဂုဏေဟီ’’တိ ကတ္တရိ ကရဏဝစနံ၊ ပုရိမာနိ အပေက္ခိတွာ သဟယောဂေ. ရမမာနာ စရန္တီတိ ကတွာ ဝုတ္တံ ‘‘ရမမာနာ’’တိ. ပရိစာရယမာနာတိ ဝါ ပရိတော သမန္တတော စာရယမာနာတိ အတ္ထောတိ အာဟ ‘‘ဣန္ဒြိယာနိ သဉ္စာရယမာနာ’’တိ. ပဌမနယေ ဟိ အနုဘဝနတ္ထော ပရိစရဏသဒ္ဒေါ၊ ဒုတိယနယေ ပရိဝတ္တနတ္ထော. သော ပနာတိ ‘‘တာယံ ဝေလာယ’’န္တိ ဝုတ္တကာလော. အဓုနာတိ သမ္ပတိ. သော ဝိစရီတိ သမ္ဗန္ဓော. ကာမဂုဏေဟီတိ ဟေတုမှိ ကရဏဝစနံ. ဩဝုတောတိ ယထာ တံ န ဉာယတိ၊ ဧဝံ ပိဟိတစိတ္တော. နိဝုတော ပရိယောနဒ္ဓေါတိ တဿေဝ ဝေဝစနံ. တေနာဟ ‘‘လောကာဘိဘူတော’’တိ. အာသဘိန္တိ သေဋ္ဌံ ‘‘အဂ္ဂေါဟမသ္မိ လောကဿာ’’တိအာဒိနာ (ဒီ. နိ. ၂.၃၁၊ မ. နိ. ၃.၂၀၇) ဘာသန္တော ဗောဓိသတ္တော ဝိယ.

ကေဝလံ ဒဿနံ ကိမတ္ထိယန္တိ အာဟ – ‘‘ယေ။ပေ။ ဝသေနာ’’တိ၊ တသ္မိံ နန္ဒနဝနေ အဝဋ္ဌိတကာမဘာဂါနုဘဝနဝသေနာတိ အတ္ထော. နရဒေဝါနန္တိ ပုရိသဘူတဒေဝတာနံ. တေနာဟ ‘‘ဒေဝပုရိသာန’’န္တိ. အပ္ပကံ အဓိကံ ဦနံ ဝါ ဂဏနူပဂံ နာမ န ဟောတီတိ ‘‘တိက္ခတ္တုံ ဒသန္န’’န္တိ ဝုတ္တံ. ‘‘တေတ္တိံသာန’’န္တိ ဟိ ဝတ္တဗ္ဗေ အယံ ရုဠှီ. ပရိဝါရသင်္ခါတေန၊ န ကိတ္တိသင်္ခါတေနာတိ အဓိပ္ပါယော. သီလာစာရာဒိဂုဏနေမိတ္တိကာ ဟိ ကိတ္တိ. ‘‘တာဝတိံသာ ဒေဝါ ဒီဃာယုကာ ဝဏ္ဏဝန္တော သုခဗဟုလာ’’တိ ဧဝမာဒိဝစနေန ယသေ ဣစ္ဆိတေ အဝိသေသေတွာဝ ‘‘ယသေန သမ္ပန္နာန’’န္တိ သက္ကာ ဝတ္တုံ.

အရိယသာဝိကာတိ သောတာပန္နာ. ‘‘သကဒါဂါမိနီ’’တိ ကေစိ. အဓိပ္ပါယံ ဝိဝဋ္ဋေတွာတိ ယထာ တွံ အန္ဓဗာလေ မညသိ၊ ဓမ္မသဘာဝေါ ဧဝံ န ဟောတီတိ တဿာ ဒေဝတာယ အဓိပ္ပါယံ ဝိပရိဝတ္တေတွာ. ဧကန္တတော သုခံ နာမ နိဗ္ဗာနမေဝ. ကာမာ ဟိ ဒုက္ခာ ဝိပရိဏာမဓမ္မာတိ ဣမိနာ အဓိပ္ပါယေန တဿာ အဓိပ္ပါယံ ပဋိက္ခိပိတွာ. ကာမံ စတုတ္ထဘူမကာပိ သင်္ခါရာ အနိစ္စာ ဧဝ၊ တေ ပန သမ္မသနူပဂါ န ဟောန္တီတိ တေဘူမကဂ္ဂဟဏံ သမ္မသနယောဂ္ဂေန. ဟုတွာတိ ပုဗ္ဗေ အဝိဇ္ဇမာနာ ပစ္စယသမဝါယေန ဘဝိတွာ ဥပ္ပဇ္ဇိတွာ. ဧတေန နေသံ ဘာဝဘာဂေါ ဒဿိတော. အဘာဝတ္ထေနာတိ သရသနိရောဓဘူတေန ဝိဒ္ဓံသနဘာဝေန.

အနိစ္စာ အဒ္ဓုဝါ၊ တတော ဧဝ ‘‘မယှံ ဣမေ သုခါ’’တိ ဝါ န ဣစ္စာတိ အနိစ္စာ. ဥပ္ပါဒဝယသဘာဝါတိ ခဏေ ခဏေ ဥပ္ပဇ္ဇနနိရုဇ္ဈနသဘာဝါ. တေနာဟ ‘‘ဥပ္ပ။ပေ။ ဝေဝစန’’န္တိ. ပုရိမဿ ဝါ ပစ္ဆိမံ ကာရဏဝေဝစနန္တိ အာဟ ‘‘ယသ္မာ ဝါ’’တိအာဒိ. တဒနန္တရာတိ တေသံ ဥပ္ပါဒဝယာနံ အန္တရေ. ဝေမဇ္ဈဋ္ဌာနန္တိ ဌိတိက္ခဏံ ဝဒတိ. ယေ ပန ‘‘သင်္ခါရာနံ ဌိတိ နတ္ထီ’’တိ ဝဒန္တိ၊ တေသံ တံ မိစ္ဆာ. ယထာ ဟိ တဿေဝ ဓမ္မဿ ဥပ္ပါဒါဝတ္ထာယ ဘိန္နာ ဘင်္ဂါဝတ္ထာ ဣစ္ဆိတာ၊ အညထာ အညံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ၊ အညံ နိရုဇ္ဈတီတိ အာပဇ္ဇတိ၊ ဧဝံ ဥပ္ပန္နဿ ဘင်္ဂါဘိမုခါဝတ္ထာ ဣစ္ဆိတဗ္ဗာ၊ သာဝ ဌိတိက္ခဏော. န ဟိ ဥပ္ပဇ္ဇမာနော ဘိဇ္ဇတီတိ သက္ကာ ဝိညာတုန္တိ. ဝူပသမသင်္ခါတန္တိ အစ္စန္တံ ဝူပသမသင်္ခါတံ နိဗ္ဗာနမေဝ သုခံ၊ န တယာ အဓိပ္ပေတာ ကာမာတိ အဓိပ္ပါယော.

နန္ဒနသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.