၂. နန္ဒနဝဂ္ဂေါ

၁. နန္ဒနသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၁၁. ‘‘တတြ ဘဂဝါ’’တိ ဝုတ္တေ န တထာ ဗျဉ္ဇနာနံ သိလိဋ္ဌတာ၊ ယထာ ‘‘တတြ ခေါ ဘဂဝါ’’တိ ဝုတ္တေတိ အာဟ ‘‘ဗျဉ္ဇနသိလိဋ္ဌတာဝသေနာ’’တိ. ပရိသဇေဋ္ဌကေတိ ပရိသာယ ဇေဋ္ဌကေ၊ ယေ တဿာ ဒေသနာယ ဝိသေသတော ဘာဇနဘူတာ. ပရိသဇေဋ္ဌကေ ဘိက္ခူတိ စတုပရိသဇေဋ္ဌကေ ဘိက္ခူ. စတုန္နံ ဟိ ပရိသာနံ ဇေဋ္ဌာ ဘိက္ခုပရိသာ ပဌမုပ္ပန္နတ္တာ. အာမန္တေသီတိ သမ္ဗောဓေသိ၊ သမ္ဗောဓနဉ္စ ဇာနာပနန္တိ အာဟ ‘‘ဇာနာပေသီ’’တိ. ဘဒန္တေတိ ဂရုဂါရဝသပ္ပတိဿဝဝစနမေတံ၊ အတ္ထတော ပန ဘဒန္တေတိ ဘဒ္ဒံ တဝ ဟောတု အတ္တနော နိဋ္ဌာနပရိယောသာနတ္တာ ပရေသဉ္စ သန္တတာဝဟတ္တာ. ဘဂဝတော ပစ္စဿောသုန္တိ ဧတ္ထ ဘဂဝတောတိ သာမိဝစနံ အာမန္တနမေဝ သမ္ဗန္ဓိအတ္ထပဒံ အပေက္ခတီတိ အဓိပ္ပါယေနာဟ ‘‘ဘဂဝတော ဝစနံ ပတိအဿောသု’’န္တိ. ဘဂဝတောတိ ပန ဣဒံ ပတိဿဝနသမ္ဗန္ဓေန သမ္ပဒါနဝစနံ ယထာ ‘‘ဒေဝဒတ္တဿ ပဋိဿုဏာတီ’’တိ. ယံ ပနေတ္ထ ဝတ္တဗ္ဗံ၊ တံ နိဒါနဝဂ္ဂဿ အာဒိသုတ္တဝဏ္ဏနာယံ အာဂမိဿတိ.

တာဝတိံသကာယောတိ တာဝတိံသသညိတော ဒေဝနိကာယော. ဒုတိယဒေဝလောကောတိ ဆသု ကာမလောကေသု ဒုတိယော ဒေဝလောကော. တေတ္တိံသ ဇနာ သဟပုညကာရိနော တတ္ထ ဥပ္ပန္နာ၊ တံသဟစရိတဋ္ဌာနံ တာဝတိံသံ၊ တန္နိဝါသိနောပိ တာဝတိံသနာမကာ သဟစရဏဉာယေနာတိ အာဟ ‘‘မဃေန မာဏဝေနာ’’တိအာဒိ. အယံ ပန ကေစိဝါဒေါ ဗျာပန္နော ဟောတီတိ တံ အရောစေန္တေန ‘‘ဝဒန္တီ’’တိ ဝုတ္တံ. ဗျာပန္နတံ ဒဿေန္တော ‘‘ယသ္မာ ပနာ’’တိအာဒိမာဟ. တထာ ဟိ ဝက္ခတိ ‘‘ဧဝံ ဟိ နိဒ္ဒေါသံ ပဒံ ဟောတီ’’တိ. နာမပဏ္ဏတ္တိယေဝါတိ အတ္ထနိရပေက္ခတ္တာ နိရုဠှသမညာ ဧဝ.

တံ ဝနန္တိ တံ ဥပဝနံ. ပဝိဋ္ဌေ ပဝိဋ္ဌေ ဒုက္ခပ္ပတ္တေပိ အတ္တနော သမ္ပတ္တိယာ နန္ဒယတိ၊ ပဂေဝ အဒုက္ခပ္ပတ္တေတိ ဒဿေတုံ ‘‘ပဉ္စသု ဟီ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. ပဝေသိတာနန္တိ ပကောဋ္ဌဝါရေန ပဝေသိတာနမ္ပီတိ အဓိပ္ပါယော. စဝနကာလေယေဝ ထောကံ ဒိဿမာနဝိကာရာ ဟုတွာ စဝန္တိ၊ တေ သန္ဓာယ ‘‘ဟိမပိဏ္ဍော ဝိယ ဝိလီယန္တီ’’တိ ဝုတ္တံ. ယေ ပန အဒိဿမာနဝိကာရာ သဟသာ အန္တရဓာယန္တိ၊ တေ သန္ဓာယ ‘‘ဒီပသိခါ ဝိယ ဝိဇ္ဈာယန္တီ’’တိ ဝုတ္တန္တိ ဝဒန္တိ. နန္ဒယတိ ပကတိယာ သောမနဿိတံ ဒေါမနဿိတဉ္စ. နန္ဒနေတိ ဧဝံအနွတ္ထနာမကေ ဥယျာနေ. ပရိဝုတာတိ ‘‘ဒေဝတာ’’တိ ဝစနံ ဥပါဒါယ ဣတ္ထိလိင်္ဂဝသေန ဝုတ္တံ. ဒေဝပုတ္တော ဟိ သော.

ဒိဝိ ဘဝတ္တာ ဒိဗ္ဗာတိ အာဟ ‘‘ဒေဝလောကေ နိဗ္ဗတ္တေဟီ’’တိ. ကာမေတဗ္ဗတာယ ကာမဗန္ဓနေဟိ၊ တထာ အညမညံ အသံကိဏ္ဏသဘာဝတာယ ကာမကောဋ္ဌာသေဟိ. ဥပေတာတိ ဥပဂတာ သမန္နာဂတာ. ပရိစာရယမာနာတိ ပရိရမမာနာ. ဣဒဉှိ ပဒံ အပေက္ခိတွာ ‘‘ကာမဂုဏေဟီ’’တိ ကတ္တရိ ကရဏဝစနံ၊ ပုရိမာနိ အပေက္ခိတွာ သဟယောဂေ. ရမမာနာ စရန္တီတိ ကတွာ ဝုတ္တံ ‘‘ရမမာနာ’’တိ. ပရိစာရယမာနာတိ ဝါ ပရိတော သမန္တတော စာရယမာနာတိ အတ္ထောတိ အာဟ ‘‘ဣန္ဒြိယာနိ သဉ္စာရယမာနာ’’တိ. ပဌမနယေ ဟိ အနုဘဝနတ္ထော ပရိစရဏသဒ္ဒေါ၊ ဒုတိယနယေ ပရိဝတ္တနတ္ထော. သော ပနာတိ ‘‘တာယံ ဝေလာယ’’န္တိ ဝုတ္တကာလော. အဓုနာတိ သမ္ပတိ. သော ဝိစရီတိ သမ္ဗန္ဓော. ကာမဂုဏေဟီတိ ဟေတုမှိ ကရဏဝစနံ. ဩဝုတောတိ ယထာ တံ န ဉာယတိ၊ ဧဝံ ပိဟိတစိတ္တော. နိဝုတော ပရိယောနဒ္ဓေါတိ တဿေဝ ဝေဝစနံ. တေနာဟ ‘‘လောကာဘိဘူတော’’တိ. အာသဘိန္တိ သေဋ္ဌံ ‘‘အဂ္ဂေါဟမသ္မိ လောကဿာ’’တိအာဒိနာ (ဒီ. နိ. ၂.၃၁၊ မ. နိ. ၃.၂၀၇) ဘာသန္တော ဗောဓိသတ္တော ဝိယ.

ကေဝလံ ဒဿနံ ကိမတ္ထိယန္တိ အာဟ – ‘‘ယေ။ပေ။ ဝသေနာ’’တိ၊ တသ္မိံ နန္ဒနဝနေ အဝဋ္ဌိတကာမဘာဂါနုဘဝနဝသေနာတိ အတ္ထော. နရဒေဝါနန္တိ ပုရိသဘူတဒေဝတာနံ. တေနာဟ ‘‘ဒေဝပုရိသာန’’န္တိ. အပ္ပကံ အဓိကံ ဦနံ ဝါ ဂဏနူပဂံ နာမ န ဟောတီတိ ‘‘တိက္ခတ္တုံ ဒသန္န’’န္တိ ဝုတ္တံ. ‘‘တေတ္တိံသာန’’န္တိ ဟိ ဝတ္တဗ္ဗေ အယံ ရုဠှီ. ပရိဝါရသင်္ခါတေန၊ န ကိတ္တိသင်္ခါတေနာတိ အဓိပ္ပါယော. သီလာစာရာဒိဂုဏနေမိတ္တိကာ ဟိ ကိတ္တိ. ‘‘တာဝတိံသာ ဒေဝါ ဒီဃာယုကာ ဝဏ္ဏဝန္တော သုခဗဟုလာ’’တိ ဧဝမာဒိဝစနေန ယသေ ဣစ္ဆိတေ အဝိသေသေတွာဝ ‘‘ယသေန သမ္ပန္နာန’’န္တိ သက္ကာ ဝတ္တုံ.

အရိယသာဝိကာတိ သောတာပန္နာ. ‘‘သကဒါဂါမိနီ’’တိ ကေစိ. အဓိပ္ပါယံ ဝိဝဋ္ဋေတွာတိ ယထာ တွံ အန္ဓဗာလေ မညသိ၊ ဓမ္မသဘာဝေါ ဧဝံ န ဟောတီတိ တဿာ ဒေဝတာယ အဓိပ္ပါယံ ဝိပရိဝတ္တေတွာ. ဧကန္တတော သုခံ နာမ နိဗ္ဗာနမေဝ. ကာမာ ဟိ ဒုက္ခာ ဝိပရိဏာမဓမ္မာတိ ဣမိနာ အဓိပ္ပါယေန တဿာ အဓိပ္ပါယံ ပဋိက္ခိပိတွာ. ကာမံ စတုတ္ထဘူမကာပိ သင်္ခါရာ အနိစ္စာ ဧဝ၊ တေ ပန သမ္မသနူပဂါ န ဟောန္တီတိ တေဘူမကဂ္ဂဟဏံ သမ္မသနယောဂ္ဂေန. ဟုတွာတိ ပုဗ္ဗေ အဝိဇ္ဇမာနာ ပစ္စယသမဝါယေန ဘဝိတွာ ဥပ္ပဇ္ဇိတွာ. ဧတေန နေသံ ဘာဝဘာဂေါ ဒဿိတော. အဘာဝတ္ထေနာတိ သရသနိရောဓဘူတေန ဝိဒ္ဓံသနဘာဝေန.

အနိစ္စာ အဒ္ဓုဝါ၊ တတော ဧဝ ‘‘မယှံ ဣမေ သုခါ’’တိ ဝါ န ဣစ္စာတိ အနိစ္စာ. ဥပ္ပါဒဝယသဘာဝါတိ ခဏေ ခဏေ ဥပ္ပဇ္ဇနနိရုဇ္ဈနသဘာဝါ. တေနာဟ ‘‘ဥပ္ပ။ပေ။ ဝေဝစန’’န္တိ. ပုရိမဿ ဝါ ပစ္ဆိမံ ကာရဏဝေဝစနန္တိ အာဟ ‘‘ယသ္မာ ဝါ’’တိအာဒိ. တဒနန္တရာတိ တေသံ ဥပ္ပါဒဝယာနံ အန္တရေ. ဝေမဇ္ဈဋ္ဌာနန္တိ ဌိတိက္ခဏံ ဝဒတိ. ယေ ပန ‘‘သင်္ခါရာနံ ဌိတိ နတ္ထီ’’တိ ဝဒန္တိ၊ တေသံ တံ မိစ္ဆာ. ယထာ ဟိ တဿေဝ ဓမ္မဿ ဥပ္ပါဒါဝတ္ထာယ ဘိန္နာ ဘင်္ဂါဝတ္ထာ ဣစ္ဆိတာ၊ အညထာ အညံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ၊ အညံ နိရုဇ္ဈတီတိ အာပဇ္ဇတိ၊ ဧဝံ ဥပ္ပန္နဿ ဘင်္ဂါဘိမုခါဝတ္ထာ ဣစ္ဆိတဗ္ဗာ၊ သာဝ ဌိတိက္ခဏော. န ဟိ ဥပ္ပဇ္ဇမာနော ဘိဇ္ဇတီတိ သက္ကာ ဝိညာတုန္တိ. ဝူပသမသင်္ခါတန္တိ အစ္စန္တံ ဝူပသမသင်္ခါတံ နိဗ္ဗာနမေဝ သုခံ၊ န တယာ အဓိပ္ပေတာ ကာမာတိ အဓိပ္ပါယော.

နန္ဒနသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၂. နန္ဒတိသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၁၂. နန္ဒတီတိ ဧတ္ထ နန္ဒနံ သပ္ပီတိကကာမတဏှာကိစ္စန္တိ အာဟ – ‘‘တုဿတီ’’တိ၊ တသ္မာ ကာမပရိတောသေန ဟဋ္ဌတုဋ္ဌော ဟောတီတိ အတ္ထော. ပုတ္တိမာတိ ပုတ္တဝါ. ပဟူတေ စာယံ မာ-သဒ္ဒေါတိ အာဟ ‘‘ဗဟုပုတ္တော’’တိ. ဗဟုပုတ္တတာဂဟဏေန ဣဒံ ပယောဇနန္တိ ဒဿေန္တော ‘‘တဿ ဟီ’’တိအာဒိမာဟ. ပူရေန္တီတိ ပဒံ အပေက္ခိတွာ ဓညဿာတိ သာမိဝစနံ. ဣတိ အာဟာတိ ဣမမတ္ထံ သန္ဓာယာဟ၊ ဧဝံအဓိပ္ပါယော ဟုတွာတိ အတ္ထော. ဂေါသာမိကောတိ ဂေါမာ. ဣဓာပိ ပဟူတေ မာ-သဒ္ဒေါ. ဂေါရသသမ္ပတ္တိန္တိ ဂေါရသေဟိ နိပ္ဖဇ္ဇနသမ္ပတ္တိံ. ဥပဓီတိ ပစ္စတ္တဗဟုဝစနံ. ဟီတိ ဟေတုအတ္ထေ နိပါတော. နန္ဒယန္တိ ပီတိသောမနဿံ ဇနယန္တီတိ နန္ဒနာ. ကာမံ ဒုက္ခဿ အဓိဋ္ဌာနဘာဝတော နိပ္ပရိယာယတော ကာမာ ‘‘ဥပဓီ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗတံ အရဟန္တိ၊ တဿာ ပန ဒေဝတာယ အဓိပ္ပါယဝသေနာဟ ‘‘သုခဿ အဓိဋ္ဌာနဘာဝတော’’တိ. ကိလေသဝတ္ထုဟေတုကတ္တာ သေသပဒဒွယဿ ကိဉ္စာပိ သဗ္ဗံ သံသာရဒုက္ခံ ကိလေသဟေတုကံ၊ ဝိသေသတော ပန ပါပဓမ္မာ အပါယူပပတ္တိံ နိဗ္ဗတ္တေန္တီတိ အာဟ – ‘‘ကိလေသာပိ အပါယဒုက္ခဿ အဓိဋ္ဌာနဘာဝတော’’တိ. ဥပသံဟရမာနာတိ ဥပနေန္တာ ဥပ္ပါဒေန္တာ. မနုဿဇာတိကောပိ ဒုလ္လဘဃာသစ္ဆာဒနတာယ ဒုက္ခဗဟုလော ပေတော ဝိယာတိ မနုဿပေတော. မနုဿဇာတိကောပိ ဝုတ္တရူပေါ အနတ္ထပါတိတော ပရေဟိ ဟိံသိတော သမာနော နေရယိကော ဝိယာတိ မနုဿနေရယိကော.

ဖလေန ရုက္ခတော ဖလံ ပါတေန္တော ဝိယ. တထေဝ နဝဟာကာရေဟီတိ ယထာ တီသု ကာလေသု နာသမရဏဘေဒနဝသေန ပုတ္တိမာ ပုတ္တနိမိတ္တံ၊ တထေဝ ဂေါမာ ဂေါနိမိတ္တံ သောစတိ နဝပ္ပကာရေဟိ. ပဉ္စ ကာမဂုဏောပဓီပိ နရံ သောစေန္တီတိ ယောဇနာ. တဿာတိ ယော ဥတ္တရိ အနုဂိဇ္ဈတိ တဿ. ကာမယာနဿာတိ ဇာတကာမစ္ဆန္ဒဿ. ဇန္တုနောတိ သတ္တဿ. ပရိဟာယန္တိ စေ ဝိနဿန္တိ စေ. သလ္လဝိဒ္ဓေါဝါတိ သလ္လေန ဝိဒ္ဓေါ ဝိယ. ရုပ္ပတီတိ ဝိကာရံ အာပဇ္ဇတိ၊ သောစတီတိ အတ္ထော. နရဿ သောစနာ သောကဃဋ္ဋနပစ္စယော. ဥပဓယော နတ္ထီတိ ကာမံ ကိလေသာဘိသင်္ခါရူပဓယော တာဝ ခီဏာသဝဿ နတ္ထေဝ မဂ္ဂါဓိဂမေန နိရောဓိတတ္တာ၊ ခန္ဓူပဓယော ပန ကထန္တိ? တေပိ တဿ သဥပါဒိသေသကာလေပိ အဋ္ဌုပ္ပတ္တိဟေတုဘူတာ န သန္တေဝ၊ အယဉ္စ အနုပါဒိသေသကာလေ. တေနာဟ ‘‘သော နိရုပဓိ မဟာခီဏာသဝေါ’’တိ.

နန္ဒတိသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၃. နတ္ထိပုတ္တသမသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၁၃. ပုတ္တပေမံ ပုတ္တဂ္ဂဟဏေန ဂဟိတံ ဥတ္တရပဒလောပေနာတိ အာဟ ‘‘ပုတ္တပေမသမ’’န္တိ. ဂေါသမိတန္တိ ဂေါဟိ သမံ ကတံ. တေနာဟ ‘‘ဂေါဟိ သမ’’န္တိ. သူရိယဿ သမာတိ သူရိယသမာ. အဝယဝသမ္ဗန္ဓေ စေတံ သာမိဝစနံ. အဝယဝေါ စေတ္ထ အာဘာ ဧဝါတိ ဝိညာယတိ ‘‘အနန္တရံ အာဘာ’’တိ ဝုစ္စမာနတ္တာတိ အာဟ ‘‘သူရိယာဘာယ သမာ’’တိအာဒိ. မဟောဃဘာဝေန သရန္တိ သဝန္တီတိ သရာ၊ မဟန္တာ ဇလာသယာ. သဗ္ဗေ တေ သမုဒ္ဒပရမာ ဩရိမဇနေဟိ အဒိဋ္ဌပရတီရတ္တာ တဿ.

နတ္ထိ အတ္တသမံ ပေမန္တိ ဂါထာယ ပဌမဂါထာယံ ဝုတ္တနယေန အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော. အတ္တပေမေန သမံ ပေမံ နာမ နတ္ထီတိ အယမတ္ထော. အနုဒကကန္တာရေ ဃမ္မသန္တာပံ အသဟန္တိယာ အင်္ကေ ဌပိတပုတ္တကံ ကန္ဒန္တံ ဘူမိယံ နိပဇ္ဇာပေတွာ တဿ ဥပရိ ဌတွာ မတဣတ္ထိဝတ္ထုနာ ဒီပေတဗ္ဗံ. တေနာဟ – ‘‘မာတာပိတာဒယော ဟိ ဆဍ္ဍေတွာပိ ပုတ္တဓီတာဒယော’’တိ. တထာ စာဟ –

‘‘သဗ္ဗာ ဒိသာ အနုပရိဂမ္မ စေတသာ၊

နေဝဇ္ဈဂါ ပိယတရမတ္တနာ ကွစိ၊

ဧဝံ ပိယော ပုထု အတ္တာ ပရေသံ၊

တသ္မာ န ဟိံသေ ပရမတ္တကာမော’’တိ. (သံ. နိ. ၁.၁၁၉၊ ဥဒါ. ၄၁၊ နေတ္တိ. ၁၁၃)၊

ဓညေန သမံ ဓနံ နာမ နတ္ထိ၊ ယသ္မာ တပ္ပဋိဗဒ္ဓါ အာဟာရူပဇီဝီနံ သတ္တာနံ ဇီဝိတဝုတ္တိ. တထာရူပေ ကာလေတိ ဒုဗ္ဘိက္ခကာလေ. ဧကဒေသံယေဝ ဩဘာသန္တီတိ ဧကသ္မိံ ခဏေ စတူသု မဟာဒီပေသု ဩဘာသံ ဖရိတုံ အသမတ္ထတ္တာ သူရိယဿပိ၊ ပဂေဝ ဣတရေသံ. ဗောဓိသတ္တဿ ဥဒယဗ္ဗယဿ ဉာဏာနုဘာဝေန သကလဇာတိခေတ္တံ ဧကာလောကံ အဟောသီတိ အာဟ ‘‘ပညာ။ပေ။ သက္ကောတီ’’တိ. တမံ ဝိဓမတီတိ ပုဗ္ဗေနိဝါသဉာဏာဒယော ပညာ ယတ္ထ ပဝတ္တန္တိ၊ တမနဝသေသံ ဗျာပေတွာ ဧကပ္ပဟာရေန ပဝတ္တနတော. ‘‘ဝုဋ္ဌိယာ ပန ပဝတ္တမာနာယ ယာဝ အာဘဿရဘဝနာ’’တိ ပစုရဝသေန ဝုတ္တံ.

နတ္ထိပုတ္တသမသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၄. ခတ္တိယသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၁၄. ခေတ္တတော ဝိဝါဒါ သတ္တေ တာယတီတိ ခတ္တိယော. ဝဒတိ ဒေဝတာ အတ္တနော အဇ္ဈာသယဝသေန. ဒွိပဒါဒီနန္တိ အာဒိ-သဒ္ဒေန စတုပ္ပဒဘရိယပုတ္တာ ဂဟိတာ. ဗုဒ္ဓါဒယောတိ အာဒိ-သဒ္ဒေန အာဇာနီယသုဿူသဘရိယဿဝပုတ္တာ. ဒွိပဒါနံ သေဋ္ဌောတိ ဧတ္ထ ဒွိပဒါနံ ဧဝ သေဋ္ဌောတိ နာယံ နိယမော ဣစ္ဆိတော၊ သေဋ္ဌော ဧဝါတိ ပန ဣစ္ဆိတော၊ တသ္မာ သမ္ဗုဒ္ဓေါ ဒွိပဒေသု အညေသု တတ္ထ စ ဥပ္ပဇ္ဇနတော သေဋ္ဌော ဧဝ သဗ္ဗေသမ္ပိ ဥတ္တရိတရဿ အဘာဝတောတိ အယမေတ္ထ အတ္ထော. တေနာဟ ‘‘ဥပ္ပဇ္ဇမာနော ပနေသာ’’တိအာဒိ. ကာရဏာကာရဏံ အာဇာနာတီတိ အာဇာနီယော. ဂဏှာပေထာတိ ယထာ ဥဒကော န တေမိဿတိ၊ ဧဝံ ဝါဠံ ဂဏှာပေထ. ‘‘အသုဿူသာ’’တိ ကေစိ ပဌန္တိ. အာသုဏမာနောတိ သပ္ပဋိဿဝေါ ဟုတွာ ဝစနသမ္ပဋိစ္ဆကော.

ခတ္တိယသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၅. သဏမာနသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၁၅. ဌိတေ မဇ္ဈနှိကေတိ ပုဗ္ဗဒ္ဓံ နိက္ခမိတွာ အပရဒ္ဓံ အပ္ပတွာ ဌိတမဇ္ဈနှေ. သန္နိသီဝေသူတိ ပရိဿမဝိနောဒနတ္ထံ သဗ္ဗသော သန္နိသီဒန္တေသု. ဒ-ကာရဿ ဟိ ဝ-ကာရံ ကတွာ နိဒ္ဒေသော. တေနာဟ ‘‘သန္နိသိန္နေသု ဝိဿမမာနေသူ’’တိ. သဗ္ဗသတ္တာနန္တိ သဗ္ဗေသဉ္စ အာဟာရူပဇီဝိတသတ္တာနံ ဃမ္မတာပနေ သန္တတ္တကာယာနံ ဣရိယာပထဒုဗ္ဗလျကာလောတိ ဌာနာဒိဣရိယာပထဿ အသမတ္ထကာလော. သဏတိ ဝိယာတိ သဒ္ဒံ ကရောတိ ဝိယ၊ ယထာ တံ အညမ္ပိ မဟာဝနံ ဝက္ခမာနနယေန. တေနာဟ ‘‘တပ္ပဋိဘာဂံ နာမေတ’’န္တိ ဆိဒ္ဒဝေဏုပဗ္ဗာနန္တိ ရန္ဓဇာတကီစကမဟာဝေဠုပဗ္ဗာနံ. ဒုတိယကံ သဟာယံ အလဘန္တီ အနဘိရတိပရိတဿနာယ ဧဝမာဟ. အနပ္ပကံ သုခန္တိ ဝိပုလံ ဥဠာရံ ဝိဝေကသုခံ.

ဧကဝိဟာရတာယ သုညာဂါရံ ပဝိဋ္ဌဿ. တေန ကာယဝိဝေကံ ဒဿေတိ. အနိစ္စာနုပဿနာဒီဟိ နိစ္စသညာဒိပ္ပဟာနေန သန္တစိတ္တဿ. တေန စိတ္တဝိဝေကံ ဒဿေတိ. သံသာရေ ဘယံ ဣက္ခနတော ဘိက္ခုနော ဥဘယဝိဝေကသမ္ပန္နဿ၊ တတော ဧဝ ဥတ္တရိံ မနုဿဓမ္မတော ရတိံ လာဘိနော. အမာနုသီ ရတီတိ ဘာဝနာရတိ. ပုရတောတိ ပုရိမဘာဂေ. ပစ္ဆတောတိ ပစ္ဆိမဘာဂေ. အပရောတိ အညော. ပုရတောတိ ဝါ အနာဂတေ၊ အနာဂတံ အာရဗ္ဘာတိ အတ္ထော. ပစ္ဆတောတိ အတီတေ အတီတံ အာရဗ္ဘ ပဋိပတ္တိယာ ဝိဗာဓနတော. ပရောတိ ကောဓော စိတ္တပဋိဒုဿနတာယ. န ပရောတိ အပရော၊ လောဘော၊ သော စေ န ဝိဇ္ဇတိ. ဧတေန အနာဂတပ္ပဇပ္ပနာယ အတီတာနုသောစနာယ စ အဘာဝံ ဒဿေတိ. အတီဝ ဖာသု ဘဝတီတိ နီဝရဏဇေဋ္ဌကဿ ကာမစ္ဆန္ဒဿ ဝိဂမေန ဝိက္ခမ္ဘိတနီဝရဏဿ ဈာနဿ ဝသေန အတိဝိယ ဖာသုဝိဟာရော ဟောတိ. ဧကဿ ဝသတော ဝနေတိ တဏှာဒုတိယိကာဘာဝေန ဧကဿ အရညေ ဝိဝေကဝါသံ ဝသတော. သေသံ တာဒိသမေဝါတိ သေသမေတ္ထ ယံ ဝတ္တဗ္ဗံ၊ တံ ပဌမဂါထာယံ ဝုတ္တသဒိသမေဝ.

သဏမာနသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၆. နိဒ္ဒါတန္ဒီသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၁၆. ပစ္ဆိမေ မာသေ ပစ္ဆာဘတ္တံ ပိဏ္ဍပါတပ္ပဋိက္ကန္တော စတုဂ္ဂုဏံ သင်္ဃာဋိံ ပညပေတွာ ဒက္ခိဏေန ပဿေန သတော သမ္ပဇာနောတိ ဧတ္တကံ ပါဌံ သင်္ခိပိတွာ ‘‘နိဒ္ဒံ ဩက္ကမိတာ’’တိ ဝုတ္တံ. ကိရိယာမယစိတ္တေဟိ အဝေါမိဿော ဘဝင်္ဂသောတော အဗျာကတနိဒ္ဒါ. သာ ဟိ ခီဏာသဝါနံ ဥပ္ပဇ္ဇနာရဟာ၊ တဿာ ပုဗ္ဗဘာဂါပရဘာဂေသု။ပေ။ ဥပ္ပန္နံ ထိနမိဒ္ဓံ ဣဓာဓိပ္ပေတာ နိဒ္ဒါ၊ သာ အခီဏာသဝါနံ ယေဘုယျေန အနိယတကာလာ၊ တဗ္ဗိဓုရနိယတသဗ္ဘာဝံ ဒဿေန္တော ‘‘အတိစ္ဆာတ။ပေ။ အာဂန္တုကံ အာလသိယ’’န္တိ အာဟ. ကာယာလသိယပစ္စယာ ဝီရိယဿ ပဋိပက္ခဘူတာ စတ္တာရော အကုသလက္ခန္ဓာ တန္ဒီ နာမ. တန္ဒီတိ သဘာဝနိဒ္ဒေသော. တန္ဒိယနာတိ အာကာရနိံဒ္ဒေသော. တန္ဒီမနတာတိ တန္ဒီဘူတစိတ္တတာ. အာလသျန္တိ အလသဘာဝါဟရဏံ. အာလသျာယိတတ္တန္တိ အလသဘာဝပ္ပတ္တိ. ကာယဝိဇမ္ဘနာတိ ကာယဿ ဝိနာမနာ. အကုသလပက္ခာ ဥက္ကဏ္ဌိတတာတိ အကုသလပက္ခိယာ အနဘိရတိ. ဘတ္တကိလမထောတိ ယထာဝုတ္တဿ ဘတ္တဝတ္ထုကဿ အာဟာရဿ ဝသေန သရီရေ ဥပ္ပဇ္ဇနကခေဒေါ. ဥပက္ကိလိဋ္ဌောတိ ပညာယ ဒုဗ္ဗလီကရဏေန ဥပက္ကိလိဋ္ဌစိတ္တော. စိတ္တဿ အသမာဟိတတ္တာ နိဝါရိတပါတုဘာဝေါ. အရိယမဂ္ဂဿ ဇောတနံ နာမ ဥပ္ပဇ္ဇနမေဝါတိ အာဟ ‘‘န ဇောတတိ၊ န ပါတုဘဝတီတိ အတ္ထော’’တိ. န ဟိ အရိယမဂ္ဂေါ ဇောတိအဇောတိနာမော ပဝတ္တတိ.

မဂ္ဂသဟဇာတဝီရိယေနာတိ လောကိယလောကုတ္တရမဂ္ဂသဟဇာတဝီရိယေန. မိဿကမဂ္ဂေါ ဟိ ဣဓ အဓိပ္ပေတော. နီဟရိတွာတိ နီဟရဏဟေတု. ဟေတုအတ္ထော ဟိ အယံ တွာ-သဒ္ဒေါ ‘‘ပညာယ စဿ ဒိသွာ’’တိအာဒီသု (မ. နိ. ၁.၂၇၁) ဝိယ. တေန ‘‘မဂ္ဂေါ ဝိသုဇ္ဈတီ’’တိ ဝစနံ သမတ္ထိတံ ဟောတိ. ‘‘အရိယမဂ္ဂံ ဝိသုဇ္ဈတီ’’တိ ကေစိ ပဌန္တိ.

နိဒ္ဒါတန္ဒီသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၇. ဒုက္ကရသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၁၇. ဒုက္ခံ တိတိက္ခန္တိ ဒုတ္တိတိက္ခံ. တဉ္စ ဒုက္ခမံ ဒုဿဟနံ အာရမ္ဘဝသေန ဒုက္ကရံ၊ အနုယုဉ္ဇနဝသေန ဒုတ္တိတိက္ခန္တိ. အဗျတ္တေနာတိ သာမညဿ ဥပကာရာနုပကာရေ ဓမ္မေ ဇာနနသမတ္ထာယ ဝေယျတ္တိယသင်္ခါတာယ ပညာယ အဘာဝတော န ဗျတ္တေန. တေနာဟ ‘‘ဗာလေနာ’’တိ. ယသ္မိံ ဓမ္မေ သတိ သမဏောတိ ဝုစ္စတိ၊ တံ သာမညန္တိ အာဟ ‘‘သမဏဓမ္မော’’တိ. ဣမိနာတိ ‘‘ဒုက္ကရံ ဒုတ္တိတိက္ခဉ္စ၊ အဗျတ္တေန စ သာမည’’န္တိ ဣမိနာ ဂါထဒ္ဓေန ဣဒံ ဒဿေတီတိ ဣဒံ ဣဒါနိ ဝုစ္စမာနံ အတ္ထဇာတံ ဒဿေတိ. အဘိဒန္တန္တိ အဘိဘဝနဒန္တံ၊ ဥပရိဒန္တန္တိ အတ္ထော. သော ဟိ ဣတရံ မုသလံ ဝိယ ဥဒုက္ခလံ ဝိသေသတော ကဿစိ ခါဒနကာလေ အဘိဘုယျ ဝတ္တတိ. အာဓာယာတိ နိပ္ပီဠနဝသေနေဝ ဌပေတွာ. တာလုံ အာဟစ္စာတိ တာလုပဒေသမာဟနိတွာ ဝိယ. စေတသာတိ ကုသလစိတ္တေန. စိတ္တန္တိ အကုသလစိတ္တံ. အဘိနိဂ္ဂဏှိတွာတိ ယထာ အတိသမုဒါစာရော န ဟောတိ၊ ဧဝံ ဝိဗာဓနဝသေန နိဂ္ဂဟေတွာ. အာပါဏကောဋိကန္တိ ပါဏကောဋိပရိယောသာနံ၊ ပရိဇီဝန္တိ အတ္ထော. သမ္ဗာဓေတီတိ သမ္ဗာဓော၊ အန္တရာယိကော. ဗဟူ ပရိဿယာတိ အယောနိသော ကာမဝိတက္ကာဒိဝသေန.

ပဇ္ဇတိ စိတ္တမေတ္ထာတိ ပဒံ၊ အာရမ္မဏံ. ဣရိယာပထံ ဧဝ ပဒံ ဣရိယာပထပဒံ.

ဂီဝါ စတ္တာရော ပါဒါတိ ဂီဝပဉ္စမာနိ. သမောဒဟန္တိ ဝါ သမောဓာနဟေတူတိ အယမေတ္ထ အတ္ထောတိ အာဟ – ‘‘သမောဒဟိတွာ ဝါ’’တိ၊ သမ္မာ ဩဓာယ အန္တော ပဝေသေတွာတိ အတ္ထော. သကေ အာရမ္မဏကပါလေတိ ဂေါစရဇ္ဈတ္တံ ဝဒတိ. သမောဒဟန္တိ သမောဒဟန္တော. အနိဿိတောတိ တေဘူမကဓမ္မေသု ကဉ္စိပိ ဓမ္မံ တဏှာဒိဋ္ဌာဘိနိဝေသဝသေန အနိဿိတော. အဝိဟိံသမာနော ဝိဟိံသာနိမိတ္တာနံ ပဇဟနေန. ဥလ္လုမ္ပနသဘာဝသဏ္ဌိတေနာတိ သီလဗျသနတော ဥဒ္ဓရဏရူပေ သဏ္ဌိတေန၊ ကရုဏာယုတ္တေနာတိ အတ္ထော. တေနာဟ ‘‘ကာရုညတံ ပဋိစ္စာ’’တိ.

ဒုက္ကရသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၈. ဟိရီသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၁၈. နိသေဓေတီတိ နိဝါရေတိ ပဝတ္တိတုံ န ဒေတိ. ပုစ္ဆတိ ဒေဝတာ. အပဟရန္တောတိ အပနေန္တော၊ ယထာ သဗ္ဗေန သဗ္ဗံ အက္ကောသဝတ္ထု န ဟောတိ၊ ဧဝံ ပရိဟရန္တောတိ အတ္ထော. ဗုဇ္ဈတိ သာရထိဝိဓံ. အတ္တနိ နိပါတံ န ဒေတိ၊ အာဇာနီယော ဟိ ယုတ္တံ ပဇာနာတိ. အဘူတေန အဘူတက္ကောသေန ပရိမုတ္တော နာမ နတ္ထိ ဗာလာနဉ္စ ဇနာနံ ပရာပဝါဒေ ယုတ္တပယုတ္တဘာဝတော. တေနာဟ ဘဂဝါ –

‘‘နိန္ဒန္တိ တုဏှိမာသီနံ၊ နိန္ဒန္တိ ဗဟုဘာဏိနံ၊

မိတဘာဏိမ္ပိ နိန္ဒန္တိ၊ နတ္ထိ လောကေ အနိန္ဒိတော’’တိ. (ဓ. ပ. ၂၂၇)၊

တနုယာတိ ဝါ ကတိပယာ. တေနာဟ ‘‘အပ္ပကာ’’တိ. သဒါ သတာတိ ဟိရိနိသေဓဘာဝေ ကာရဏဝစနံ. ပပ္ပုယျာတိ ပတွာ အဓိဂန္တွာ. ဝါနတော နိက္ခန္တတ္တာ နိဗ္ဗာနံ၊ အသင်္ခတဓာတု.

ဟိရီသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၉. ကုဋိကာသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၁၉. အန္တောတိ ကုစ္ဆိအဗ္ဘန္တရေ. ဝသနဋ္ဌာနဋ္ဌေနာတိ ဝသနဘာဝေန. ကုလပဝေဏိန္တိ ကုလာစာရံ ကုလတန္တိံ. သန္တာနကဋ္ဌေနာတိ ကုလသန္တတိယာ ဗန္ဓနဘာဝေန. ဧဝံ သဗ္ဗပဒေဟိ ပုစ္ဆိတတ္ထဿ အနုဇာနနဝသေန ‘‘ဧကံသဝစနေ နိပါတော’’တိ ဝုတ္တံ. အာပါဒိကာ ပေါသိကာ မာတုစ္ဆာ မဟာပဇာပတိ မာတာ ဧဝါတိ ကတွာ ‘‘ပဟာယ ပဗ္ဗဇိတတ္တာ’’တိ အဝိသေသတော ဝုတ္တံ. ပဟာယ ပဗ္ဗဇိတတ္တာ နတ္ထီတိ အာနေတွာ သမ္ဗန္ဓော. ပုန မာတုကုစ္ဆိဝါသာဒီနံ အဘာဝဝစနေနေဝ ဝဋ္ဋမှိ ဗန္ဓနဿ အဘာဝေါ ဒီပိတော ဟောတီတိ န ဂဟိတော. အယံ ကိရ ဒေဝတာ ယထာ ပုထုဇ္ဇနာ ဗုဒ္ဓါနံ ဂုဏေ န ဇာနန္တိ၊ ဧဝံ န ဇာနာတိ၊ တသ္မာ ‘‘မယာ သန္နာဟံ ဗန္ဓိတွာ’’တိအာဒိမာဟ.

ကုဋိကာသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၁၀. သမိဒ္ဓိသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၂၀. တပနဘာဝေန တပနောဒကတ္တာ တပေါဒါတိ တဿ ရဟဒဿ နာမံ. တေနာဟ ‘‘တတ္တောဒကဿ ရဟဒဿာ’’တိ. တတောတိ နာဂဘဝနေ ဥဒကရဟဒတော တပေါဒါ နာမ နဒီ သန္ဒတိ. သာ ဟိ နဒီ ဘူမိတလံ အာရောဟတိ. ‘‘ဧဒိသာ ဇာတာ’’တိ ဝစနသေသော. ပေတလောကောတိ လောဟကုမ္ဘိနိရယာ ဣဓာဓိပ္ပေတာတိ ဝဒန္တိ. ရဟဒဿ ပန အာဒိတော ပဗ္ဗတပါဒဝနန္တရေသု ဗဟူ ပေတာ ဝိဟရန္တိ၊ သွာယမတ္ထော ပေတဝတ္ထုပါဠိယာလက္ခဏသံယုတ္တေန စ ဒီပေတဗ္ဗော. ယတာယန္တိ ယတော ရဟဒတော အယံ. သာတောဒကောတိ မဓုရောဒကော. သေတောဒကောတိ ပရိသုဒ္ဓေါဒကော၊ အနာဝိလောဒကောတိ အတ္ထော. တတောတိ တပေါဒါနဒိတော.

သမိဒ္ဓေါတိ အဝယဝါနံ သမ္ပုဏ္ဏတာယ သံသိဒ္ဓိယာဝ သမ္မာ ဣဒ္ဓေါ. တေနာဟ ‘‘အဘိရူပေါ’’တိအာဒိ. ပဓာနေ သမ္မသနဓမ္မေ နိယုတ္တော၊ တံ ဝါ ဧတ္ထ အတ္ထီတိ ပဓာနိကော. သေနာသနံ သုဋ္ဌပိတဒွါရဝါတပါနံ၊ တေသံ ပိဒဟနေန ဥတုံ ဂါဟာပေတွာ.

ပုဗ္ဗာပယမာနောတိ နှာနတော ပုဗ္ဗဘာဂေ ဝိယ ဝေါဒကဘာဝံ အာပဇ္ဇမာနော ဂမေန္တော. အဝတ္တံ ပဋိက္ခိပိတွာ ဝတ္တံ ဒဿေတုံ ‘‘တတ္ထ။ပေ။ န ဩတရိတဗ္ဗ’’န္တိ ပဌမံ ဝုတ္တံ. သဗ္ဗဒိသာပလောကနံ ယထာ နှာယနဋ္ဌာနဿ မနုဿေဟိ ဝိဝိတ္တဘာဝဇာနနတ္ထံ. ခါဏုအာဒိဝဝတ္ထာပနံ စီဝရာဒီနံ ဌပနတ္ထံ ဥဒကသမီပေတိ အဓိပ္ပါယော. ဥက္ကာသနံ အမနုဿာနံ အပဂမနတ္ထံ. အဝကုဇ္ဇဋ္ဌာနံ တင်္ခဏေပိ ဥပရိမကာယဿ ဥဇုကံ အဝိဝဋကရဏတ္ထံ. စီဝရပိဋ္ဌေယေဝ ဌပေတဗ္ဗံ ယတ္ထ ဝါ တတ္ထ ဝါ အဋ္ဌပေတွာ. ဥဒကန္တေတိ ဥဒကသမီပေ. သိန္နဋ္ဌာနန္တိ သေဒဂတပဒေသော. ပသာရေတဗ္ဗံ တဿ သုက္ခာပနတ္ထံ. သံဟရိတွာ ဌပနံ ပုန သုခေန ဂဟေတွာ နိဝါသနတ္ထံ. နာဘိပ္ပမာဏမတ္တံဩတရဏံ တာဝတာ ဥဒကပဋိစ္ဆာဒိလက္ခဏပ္ပတ္တတော. ဝီစိံ အနုဋ္ဌာပေန္တေနာတိအာဒိ သံယတကာရိတာဒဿနံ. နိဝါသနံ ပရိက္ခိပိတွာတိ အန္တရဝါသကံ ကဋိပ္ပဒေသဿ ယထာ ပရိတော ဟောတိ၊ ဧဝံ ခိပိတွာ ပရိဝသိတွာ.

သရီရဝဏ္ဏောပိ ဝိပ္ပသီဒိ သမ္မဒေဝ ဘာဝနာနုဿတိမ္ပိ ဝိန္ဒန္တဿာတိ အဓိပ္ပါယော. သမနံ နိဂ္ဂဟေတုန္တိ ကိလေသဝသံ ဂတံ အတ္တနော စိတ္တံ နိဂ္ဂဏှိတုံ. ကာမူပနီတာတိ ကာမံ ဥပဂတစိတ္တာ. အထ ဝါ ကိလေသကာမေန ထေရေ ဥပနီတစိတ္တာ.

အပရိဘုဉ္ဇိတွာတိ အနနုဘောတွာ. အနုဘဝိတဗ္ဗန္တိ အတ္ထတော အာပန္နမေဝါတိ အာဟ ‘‘ပဉ္စကာမဂုဏေ’’တိ. ဘိက္ခသီတိ ယာစသိ. တဉ္စ ဘိက္ခာစရိယဝသေနာတိ အာဟ ‘‘ပိဏ္ဍာယ စရသီ’’တိ. ကာမပရိဘောဂဂရုဂမနကာလော နာမ ဝိသေသတော ပဌမယောဗ္ဗနာဝတ္ထာတိ အာဟ ‘‘ဒဟရယောဗ္ဗနကာလော’’တိ. ဩဘဂ္ဂေနာတိ မဇ္ဈေ သံဘဂ္ဂကာယေန. ဇိဏ္ဏကာလေ ဟိ သတ္တာနံ ကဋိယံ ကာယော ဩဘဂ္ဂေါ ဟောတိ.

ဝေါတိ နိပါတမတ္တံ ‘‘ယေ ဟိ ဝေါ အရိယာ’’တိအာဒီသု ဝိယ. သတ္တာနန္တိ သာမညဝစနံ၊ န မနုဿာနံ ဧဝ. ဒေဟနိက္ခေပနန္တိ ကဠေဝရဋ္ဌပိတဋ္ဌာနံ. နတ္ထိ ဧတေသံ နိမိတ္တန္တိ အနိမိတ္တာ၊ ‘‘ဧတ္တကံ အယံ ဇီဝတီ’’တိအာဒိနာ သဉ္ဇာနနနိမိတ္တရဟိတာတိ အတ္ထော. န နာယရေတိ န ဉာယန္တိ. ဣတော ပရန္တိ ဧတ္ထ ပရန္တိ အညံ ကာလံ. တေန ဩရကာလဿပိ သင်္ဂဟော သိဒ္ဓေါ ဟောတိ. ပရမာယုနော ဩရကာလေ ဧဝ စေတ္ထ ပရန္တိ အဓိပ္ပေတံ တတော ပရံ သတ္တာနံ ဇီဝိတဿ အဘာဝတော. ဝဝတ္ထာနာဘာဝတောတိ ကာလဝသေန ဝဝတ္ထာနာဘာဝတော. ဝဝတ္ထာနန္တိ စေတ္ထ ပရိစ္ဆေဒေါ ဝေဒိတဗ္ဗော၊ န အသင်္ကရတော ဝဝတ္ထာနံ၊ နိစ္ဆယော ဝါ. အဗ္ဗုဒပေသီတိအာဒီသု အဗ္ဗုဒကာလော ပေသိကာလောတိအာဒိနာ ကာလ-သဒ္ဒေါ ပစ္စေကံ ယောဇေတဗ္ဗော. ကာလောတိ ဣဓ ပုဗ္ဗဏှာဒိဝေလာ အဓိပ္ပေတာ. တေနာဟ ပုဗ္ဗဏှေပိ ဟီတိအာဒိ. ဣဓေဝ ဒေဟေန ပတိတဗ္ဗန္တိ သမ္ဗန္ဓော. အနေကပ္ပကာရတောတိ နဂရေ ဇာတာနံ ဂါမေ၊ ဂါမေ ဇာတာနံ နဂရေ၊ ဝနေ ဇာတာနံ ဇနပဒေ၊ ဇနပဒေ ဇာတာနံ ဝနေတိအာဒိနာ အနေကပ္ပကာရတော. ဣတော စုတေနာတိ ဣတော ဂတိတော စုတေန. ဣဓ ဣမိဿံ ဂတိယံ. ယန္တေ ယုတ္တဂေါဏော ဝိယာတိ ယထာ ယန္တေ ယုတ္တဂေါဏော ယန္တံ နာတိဝတ္တတိ၊ ဧဝံ ကာလော ဂတိပဉ္စကန္တိ ဧဝံ ဥပမာသံသန္ဒနံ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

အယံ ကာလောတိ အယံ မရဏကာလော. ပစ္ဆိမေ ကာလေတိ ပစ္ဆိမေ ဝယေ. တိဿော ဝယောသီမာတိ. ပဌမာဒိကာ တိဿော ဝယဿ သီမာ အတိက္ကန္တေန. ပုရိမာနံ ဟိ ဒွိန္နံ ဝယာနံ သဗ္ဗသော သီမာ အတိက္ကမိတွာ ပစ္ဆိမဿ အာဒိသီမံ အတိက္ကန္တော တထာ ဝုတ္တော. ‘‘အယဉှိ သမဏဓမ္မော။ပေ။ န သက္ကာ ကာတု’’န္တိ ဝတွာ တမတ္ထံ ဝိတ္ထာရတော ဒဿေတုံ ‘‘တဒါ ဟီ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. ဂဏှိတုန္တိ ပါဠိတော အတ္ထတော စ ဟဒယေ ဌပနဝသေန ဂဏှိတုံ. ပရိဘုဉ္ဇိတုန္တိ ဝုတ္တဓမ္မပရိဟရဏသုခံ အနုဘဝိတုံ. ဧကဿ ကထနတော ပဌမံ ဂါထံ သုတ္တံ ဝါ ဥဿာရေတိ၊ တသ္မိံ နိဋ္ဌိတေ ဣတရော ဓမ္မကထိကော တံယေဝ ဝိတ္ထာရေန္တော ဓမ္မံ ကထေတိ၊ အယံ သရဘာဏဓမ္မကထာ. သုတ္တဂေယျာနုသာရေန ယာဝ ပရိယောသာနာ ဥဿာရဏံ သရဘညဓမ္မကထာ. ‘‘မာ မံ ကာလော ဥပစ္စဂါ’’တိ ဝဒန္တော ‘‘သမဏဓမ္မဿ ကရဏဿ အယံ မေ ကာလော’’တိ ကထေတိ၊ တတော ပရော ‘‘ပစ္ဆိမဝယော အညော ကာလော’’တိ ကထေတိ. ‘‘ကာလံ ဝေါဟံ။ပေ။ တသ္မာ အဘုတွာ ဘိက္ခာမီ’’တိ ဝဒန္တော အတ္တနာ ကတံ ပဋိပတ္တိဉ္စ သဟေတုကံ သာနိသံသံ ကထေတိ.

တံ ဂါရဝကာရဏံ သန္ဓာယ. ဧတန္တိ ‘‘အထ ခေါ သာ ဒေဝတာ ပထဝိယံ ပတိဋ္ဌဟိတွာ’’တိ ဧတံ ဝုတ္တံ. ဒဟရော တွန္တိအာဒိမာဟ လောဘာဘိဘူတတာယ အဓိဂတတ္တာ. သဗ္ဗသမ္ပတ္တိယုတ္တောတိ ဘောဂသမ္ပဒါ ပရိဝါရသမ္ပဒါတိ သဗ္ဗသမ္ပတ္တီဟိ ယုတ္တော. အလင်္ကာရပရိဟာရန္တိ အလင်္ကာရကရဏံ. အနိက္ကီဠိတာဝီတိ အကီဠိတပုဗ္ဗော. ကီဠနဉ္စေတ္ထ ကာမာနံ ပရိဘောဂေါတိ အာဟ ‘‘အဘုတ္တာဝီ’’တိ. အကတကာမကီဠောတိ အကတကာမာနုဘဝနပ္ပယောဂေါ. သယံ အတ္တနာ ဧဝ ဒိဿန္တီတိ သန္ဒိဋ္ဌာ၊ သန္ဒိဋ္ဌာ ဧဝ သန္ဒိဋ္ဌိကာ၊ အတ္တပစ္စက္ခတော သန္ဒိဋ္ဌိကာ. ပကဋ္ဌော ကာလော ပတ္တော ဧတေသန္တိ ကာလိကာ၊ တေ ကာလိကေ.

စိတ္တာနန္တရန္တိ ဣစ္ဆိတစိတ္တာနန္တရံ၊ ဣစ္ဆိတိစ္ဆိတာရမ္မဏာကာရေတိ အတ္ထော. တေနေဝါဟ ‘‘စိတ္တာနန္တရံ ဣစ္ဆိတိစ္ဆိတာရမ္မဏာနုဘဝနံ န သမ္ပဇ္ဇတီ’’တိအာဒိ. စိတ္တာနန္တရံ လဒ္ဓဗ္ဗတာယာတိ အနန္တရိတသမာဓိစိတ္တာနန္တရံ လဒ္ဓဗ္ဗဖလတာယ. သမောဟိတေသုပီတိ သမ္ဘတေသုပိ. သမ္ပန္နကာမဿာတိ သမိဒ္ဓကာမဿ. စိတ္တကာရာ ရူပလာဘေန၊ ပေါတ္ထကာရာ ပဋိမာကာရကာ၊ ရူပကာရာ ဒန္တရူပကဋ္ဌရူပ-လောဟရူပါဒိကာရကာ. အာဒိသဒ္ဒေန နာနာရူပဝေသဓာရီနံ နဋာဒီနံ သင်္ဂဟော. သေသဒွါရေသူတိ ဧတ္ထ ဂန္ဓဗ္ဗမာလာကာရသူပကာရာဒယော ဝတ္တဗ္ဗာ.

သောတိ သမိဒ္ဓိတ္ထေရော. သမောဟိတသမ္ပတ္တိနာတိ သင်္ဂါဟဘောဂူပကရဏသမ္ပတ္တိနာ. ပတ္တဗ္ဗဒုက္ခဿာတိ ကာမာနံ အာပဇ္ဇနရက္ခဏဝသေန လဒ္ဓဗ္ဗဿ ကာယိကစေတသိကဒုက္ခဿ. ဥပါယာသဿာတိ ဒဠှပရိဿမဿ ဝိရတဿ. ‘‘ဝိဿာတဿာ’’တိ ကေစိ. ‘‘ပစ္စဝေက္ခဏဉာဏေနာ’’တိ ကေစိ ပဌန္တိ. အသုကသ္မိံ နာမ ကာလေ ဖလံ ဟောတီတိ ဧဝံ ဥဒိက္ခိတဗ္ဗော နဿ ကာလောတိ အကာလော. ဧတ္ထာတိ ဧတေသု နဝသု လောကုတ္တရဓမ္မေသု. ဧဟိပဿဝိဓိန္တိ ‘‘ဧဟိ ပဿာ’’တိ ဧဝံ ပဝတ္တဝိဓိဝစနံ. ဥပနေတဗ္ဗောတိ ဝါ ဥပနေယျော၊ သော ဧဝ ဩပနေယျိကော. ဝိညူဟီတိ ဝိဒူဟိ ပဋိဝိဒ္ဓသစ္စေဟိ. တေ ဧကံသတော ဥဂ္ဃဋိတညူအာဒယော ဟောန္တီတိ အာဟ ‘‘ဥဂ္ဃဋိတညူအာဒီဟီ’’တိ. ‘‘ပစ္စတ္တ’’န္တိ ဧတဿ ပတိအတ္တနီတိ ဘုမ္မဝသေန အတ္ထော ဂဟေတဗ္ဗောတိ အာဟ ‘‘အတ္တနိ အတ္တနီ’’တိ.

သဗ္ဗပဒေဟိ သမ္ဗန္ဓောတိ ‘‘ကထံ အာဒီနဝေါ ဧတ္ထ ဘိယျော၊ ကထံ အကာလိကော’’တိအာဒိနာ သဗ္ဗေဟိ ပစ္စေကံ သမ္ဗန္ဓော ဝေဒိတဗ္ဗော.

နဝေါတိ တရုဏော န စိရဝဿော. ယေ ဘိက္ခုနောဝါဒကလက္ခဏပ္ပတ္တာ၊ တေ သန္ဓာယ ‘‘ဝီသတိဝဿတော ပဋ္ဌာယ ထေရော’’တိ ဝုတ္တံ. ဣဓ သာသနံ နာမ သိက္ခတ္တယသင်္ဂဟံ ပိဋကတ္တယန္တိ အာဟ ‘‘ဓမ္မေန ဟီ’’တိအာဒိ. တတ္ထ ဓမ္မေန ဝိနယော ဧတ္ထ ဝိနာ ဒဏ္ဍသတ္ထေဟီတိ ဓမ္မဝိနယော. ဓမ္မာယ ဝိနယော ဧတ္ထ န အာမိသတ္ထန္တိ ဓမ္မဝိနယော. ဓမ္မတော ဝိနယော န အဓမ္မတောတိ ဓမ္မဝိနယော. ဓမ္မော ဝါ ဘဂဝါ ဓမ္မဿာမီ ဓမ္မကာယတ္တာ၊ တဿ ဓမ္မသညိတဿ သတ္ထု ဝိနယော၊ န တက္ကိကာနန္တိ ဓမ္မဝိနယော. ဓမ္မေ ဝိနယော န အဓမ္မေ ဝိနယော. ဓမ္မော စ သော ယထာနုသိဋ္ဌံ ပဋိပဇ္ဇမာနေ သတ္တေ အပါယေသု အပတမာနေ ဓာရေတီတိ၊ သဗ္ဗေ သံကိလေသတော ဝိနေတီတိ ဝိနယော စာတိ ဓမ္မဝိနယော. တေနာဟ ‘‘ဥဘယမ္ပေတံ သာသနဿေဝ နာမ’’န္တိ.

ဓမ္မဝိနယောတိ ဓမ္မေန ယုတ္တော ဝိနယောတိ ဓမ္မဝိနယော အာဇညရထော ဝိယ. ဓမ္မော စ ဝိနယော စာတိ ဝါ ဓမ္မဝိနယော၊ တံ ဓမ္မဝိနယံ. ဓမ္မဝိနယာနဉှိ သတ္ထုဘာဝဝစနတော ဓမ္မဝိနယတ္တသံသိဒ္ဓိ ဓမ္မဝိနယာနံ အညမညံ ဝိသေသနတော. အဘိဓမ္မေပိ ဝိနယဝစနန္တိ ဓမ္မဝိနယဒွယသိဒ္ဓိ၊ ဒေသိတပညတ္တဝစနတော ဓမ္မဝိနယသိဒ္ဓိ. ဓမ္မော စတုဓာ ဒေသိတော သန္ဒဿန-သမာဒါပန-သမုတ္တေဇန-သမ္ပဟံသနဝသေန၊ ဝိနယော စတုဓာ ပညတ္တော သီလာစာရတော ပရာဇိတဝသေန. ဓမ္မစရိယာ သကဝိသယော၊ ဝိနယပညတ္တိ ဗုဒ္ဓဝိသယော. ပရိယာယေန ဒေသိတော ဓမ္မော၊ နိပ္ပရိယာယေန ပညတ္တော ဝိနယော. ဓမ္မဒေသနာ အဓိပ္ပါယတ္ထပ္ပဓာနာ၊ ဝိနယပညတ္တိ ဝစနတ္ထပ္ပဓာနာ. ပရမတ္ထသစ္စပ္ပဓာနော ဓမ္မော၊ သမ္မုတိသစ္စပ္ပဓာနော ဝိနယော. အာသယသုဒ္ဓိပဓာနော ဓမ္မော၊ ပယောဂသုဒ္ဓိပဓာနော ဝိနယော.

ကိရိယဒွယသိဒ္ဓိယာ ဓမ္မဝိနယသိဒ္ဓိ. ဓမ္မေန ဟိ အနုသာသနသိဒ္ဓိ၊ ဝိနယေန ဩဝါဒသိဒ္ဓိ. ဓမ္မေန ဓမ္မကထာသိဒ္ဓိ၊ ဝိနယေန အရိယတုဏှီဘာဝသိဒ္ဓိ. သာဝဇ္ဇဒွယပရိဝဇ္ဇနတော ဓမ္မဝိနယသိဒ္ဓိ. ဓမ္မေန ဟိ ဝိသေသတော ပကတိသာဝဇ္ဇပရိစ္စာဂသိဒ္ဓိ၊ ဝိနယေန ပညတ္တိသာဝဇ္ဇပရိစ္စာဂသိဒ္ဓိ. ဂဟဋ္ဌပဗ္ဗဇိတာနံ သာဓာရဏာသာဓာရဏဂုဏဒွယသိဒ္ဓိ. ဗဟုဿုတသုတပသန္နဒွယတော ပရိယတ္တိ-ပရိယာပုဏန-ဓမ္မဝိဟာရ-ဝိဘာဂတော ဓမ္မဓရဝိနယဓရဝိဘာဂတော စ ဓမ္မဝိနယဒွယသိဒ္ဓိ၊ သရဏဒွယသိဒ္ဓိယာ ဓမ္မဝိနယဒွယသိဒ္ဓိ. ဣဓ သတ္တာနံ ဒုဝိဓံ သရဏံ ဓမ္မော အတ္တာ စ. တတ္ထ ဓမ္မော သုစိဏ္ဏော သရဏံ. ‘‘ဓမ္မော ဟဝေ ရက္ခတိ ဓမ္မစာရိ’’န္တိ (ထေရဂါ. ၃၀၃၊ ဇာ. ၁.၁၀.၁၀၂၊ ၁.၁၅.၃၈၅) ဟိ ဝုတ္တံ. သုဒန္တော အတ္တာပိ သရဏံ ‘‘အတ္တာ ဟိ အတ္တနော နာထော’’တိ (ဓ. ပ. ၁၆၀၊ ၃၈၀) ဝစနတော. တေန ဝုတ္တံ ‘‘သရဏဒွယသိဒ္ဓိယာ ဓမ္မဝိနယသိဒ္ဓီ’’တိ. တတ္ထ ယတဿ ဓမ္မသိဒ္ဓိ၊ ယတော စ ဝိနယသိဒ္ဓိ၊ တဒုဘယံ ဒဿေန္တော အာဟ – ‘‘ဓမ္မေန ဟေတ္ထ ဒွေ ပိဋကာနိ ဝုတ္တာနိ၊ ဝိနယေန ဝိနယပိဋက’’န္တိ. အဓုနာ အာဂတော ဣဒါနေဝ န စိရဿေဝ ဥပဂတော.

မဟန္တေ ဌာနေ ဌပေတွာတိ မဟေသက္ခတာဒဿနတ္ထံ အတ္တနော ပရိဝါရေန မဟန္တဋ္ဌာနေ ဌပိတဘာဝံ ပဝေဒေတွာ. မဟတိယာတိ ဥပသင်္ကမနဝန္ဒနာဒိဝစနာပဇ္ဇနဝသေန သမာစိဏ္ဏာယ. သဗ္ဗေပိ ကိရ နိသီဒန္တာ တံ ဌာနံ ဌပေတွာဝ နိသီဒန္တိ. ထိရကရဏဝသေနာတိ ဒဠှီကရဏဝသေန. အယံ ကိရ ဒေဝတာ ဉာဏသမ္ပန္နာ မာနဇာတိကာ၊ တသ္မာ နာယံ မာနံ အပ္ပဟာယ မမ ဒေသနံ ပဋိဝိဇ္ဈိတုံ သက္ကောတီတိ မာနနိဂ္ဂဏှနတ္ထံ အာဒိတော ဒုဝိညေယျံ ကထေန္တော ဘဂဝါ ‘‘အက္ခေယျသညိနော’’တိအာဒိနာ တာယ ဉာတုမိစ္ဆိတကာမာနံ ကာလိကာဒိဘာဝံ၊ ဓမ္မဿ စ သန္ဒိဋ္ဌိကာဒိဘာဝံ ဝိဘာဝေန္တော ဒွေ ဂါထာ အဘာသိ.

အက္ခေယျတောတိ ဂိဟိလိင်္ဂပရိယာယနာမဝိသေသာဒိဝသေန တထာ တထာ အက္ခာတဗ္ဗတော. တေနာဟ ‘‘ကထာနံ ဝတ္ထုဘူတတော’’တိ. ဧတေသန္တိ သတ္တာနံ. ပတိဋ္ဌိတာတိ ပဝတ္တိတာ အာသတ္တာ. ပဉ္စန္နံ ကာမသင်္ဂါဒီနံ ဝသေန အာသတ္တာ ဟောန္တု၊ ဣတရေသံ ပန ကထန္တိ? အနိဋ္ဌင်္ဂတောပိ ဟိ ‘‘ဣဒံ နု ခေါ’’တိအာဒိနာ ကင်္ခတော တတ္ထ အာသတ္တော ဧဝ နာမ အဝိဇဟနတော၊ တထာ ဝိက္ခေပဂတော ဝိက္ခေပဝတ္ထုသ္မိံ၊ အနုသယာနံ ပန အာသတ္တဘာဝေ ဝတ္တဗ္ဗမေဝ နတ္ထိ. မစ္စုနော ယောဂန္တိ၊ မစ္စုဗန္ဓနံ၊ မရဏဓမ္မတန္တိ အတ္ထော. ယသ္မာ အပရိညာတဝတ္ထုကာ အနတီတမရဏတ္တာ မစ္စုနာ ယထာရုစိ ပယောဇေတဗ္ဗာ၊ တတ္ထ တတ္ထ ဥပရူပရိ စ ခိပိတာယ အာဏာယ အဗ္ဘန္တရေ ဧဝ ဟောန္တိ၊ တသ္မာ ဝုတ္တံ ‘‘ပယောဂံ။ပေ။ အာဂစ္ဆန္တီ’’တိ. ယသ္မာ တေဘူမကာ ဓမ္မာ ကမနီယဋ္ဌေန ကာမာ၊ နေသမ္ပိ ကာလဿ လဒ္ဓဗ္ဗတာယ ကာလိကတာ ဣဓ အက္ခေယျဝစနေန ပဝေဒိတာ. တေနာဟ – ‘‘ဧဝမိမာယ ဂါထာယ ကာလိကာ ကာမာ ကထိတာ’’တိ. သဗ္ဗေပိ တေဘူမကာ ဓမ္မာ ကမနီယာ၊ ယသ္မာ စ ကာလိကာနံ ကာမာနံ တထာသဘာဝတာ ကထိတာ. အယမ္ပိ ဂါထာ တဒတ္ထမေဝ ဒီပေတီတိ ဣမာယ တေ ကထိတာ ဧဝ ဟောန္တိ. ယေ စ သတ္တာ ပဉ္စသု ခန္ဓေသု ဒိဋ္ဌိတဏှာဒိဝသေန ပတိဋ္ဌိတာ ‘‘ဣတ္ထီ၊ ပုရိသော၊ အဟံ၊ မမာ’’တိ စ အဘိနိဝိသိယ ကာမေ ပရိဘုဉ္ဇန္တိ၊ တေ မရဏံ နာတိဝတ္တန္တိ. ဧဝမ္ပေတ္ထ ကာမာနံ ကာလိကတ္ထော ကထိတောတိ အာဟ ‘‘ကာလိကာ ကာမာ ကထိတာ’’တိ.

အယံ ဉာတပရိညာတိ ရူပါရူပဓမ္မေ လက္ခဏာဒိတော ဉာတေ ကတွာ ပရိစ္ဆိန္ဒနပညာ. တေနာဟ ‘‘ဧဝံ ဉာတံ ကတွာ’’တိအာဒိ. ပဒဋ္ဌာနဂ္ဂဟဏေနေဝ စေတ္ထ တေသံ ရူပါရူပဓမ္မာနံ ပစ္စယော ဂဟိတောတိ ပစ္စယပရိဂ္ဂဟဿပိ သင်္ဂဟော ဒဋ္ဌဗ္ဗော. တီရေတိ တုလေတိ ဝီမံသတိ. ဒွါစတ္တာလီသာယ အာကာရေဟီတိ ဣမိနာ မတ္ထကပ္ပတ္တံ မဟာဝိပဿနံ ဒဿေတိ. တေ ပန အာကာရာ ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂသံဝဏ္ဏနာယ ဝုတ္တနယေန ဝေဒိတဗ္ဗာ. ‘‘အနိစ္စာနုပဿနာယ နိစ္စသညံ ပဇဟတီ’’တိအာဒိနာ ဝိပဿနာက္ခဏေပိ ဧကဒေသေန ပဟာနံ လဗ္ဘတေဝ၊ အနဝသေသတော ပန ပဟာနဝသေန ပဟာနပရိညံ ဒဿေန္တော အာဟ ‘‘အဂ္ဂမဂ္ဂေန ။ပေ။ အယံ ပဟာနပရိညာ’’တိ. တထာ စ အာဟ ‘‘ဧဝံ တီဟိ ပရိညာဟီ’’တိအာဒိ.

အက္ခာတာရန္တိ အက္ခာတဗ္ဗံ၊ န အက္ခေယျကံ. တေနာဟ ‘‘ကမ္မဝသေန ကာရက’’န္တိအာဒိ. ကာရကန္တိ စ သာဓနမာဟ. န မညတီတိ ဝါ မညနံ နပ္ပဝတ္တေတိ အက္ခာတာရန္တိ ခီဏာသဝံ. အထ ဝါ တဉှိ တဿ န ဟောတီတိ တံ ကာရဏံ တဿ ခီဏာသဝဿ န ဟောတိ န ဝိဇ္ဇတိ၊ ယေန ဒိဋ္ဌိတဏှာဒိကာရဏေန အက္ခေယျံ ခန္ဓပဉ္စကံ ‘‘တိဿော’’တိ ဝါ ‘‘ဖုဿော’’တိ ဝါ ‘‘ဣတ္ထီ’’တိ ဝါ ‘‘ပုရိသော’’တိ ဝါ အဘိနိဝိဿ ဝဒေယျာတိ ဧဝမေတ္ထ အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော. မနုဿနာဂါဒီဟိ ပူဇနီယတ္တာ ‘‘ယက္ခော’’တိ သဗ္ဗဒေဝါနံ သာဓာရဏဝစနန္တိ ဒေဝဓီတာပိ ‘‘ယက္ခီ’’တိ ဝုတ္တာ. အက္ခေယျန္တိ ပဟာနပရိညာယ ပဟာနမဂ္ဂေါ၊ တဿ အာရမ္မဏဘူတံ နိဗ္ဗာနမ္ပိ ဂဟိတံ. န မညတီတိ ခီဏာသဝဿ အဿ ဖလပ္ပတ္တီတိ အာဟ ‘‘နဝဝိဓော လောကုတ္တရဓမ္မော ကထိတော’’တိ.

ဝိသေသီတိ ဝိသေသဇာတိအာဒိဝသေန သေယျောတိ အတ္ထော. တေသု ဂဟိတေသူတိ တေသု သေယျမာနာဒီသု တီသု မာနေသု ဂဟိတေသု. တယော သေယျမာနာ၊ တယော သဒိသမာနာ၊ တယော ဟီနမာနာ ဂဟိတာဝ ဟောန္တိ. သော ပုဂ္ဂလောတိ သော အပ္ပဟီနမညနပုဂ္ဂလော. တေနေဝ မာနေန ဟေတုဘူတေန. ဥပဍ္ဎဂါထာယာတိ ပုရိမဒ္ဓေန ပန ဝတ္ထုကာမာ ဝုတ္တာတိ အာဟ ‘‘ကာလိကာ ကာမာ ကထိတာ’’တိ.

ဝိဓီယတိ ဝိသဒိသာကာရေန ဌပီယတီတိ ဝိဓာ၊ ကောဋ္ဌာသော. ကထံဝိဓန္တိ ကထံ ပတိဋ္ဌိတံ၊ ကေန ပကာရေန ပဝတ္တိတန္တိ အတ္ထော. ဝိဒဟနတော ဟီနာဒိဝသေန ဝိဝိဓေနာကာရေန ဒဟနတော ဥပဓာရဏတော ဝိဓာ၊ မာနော. မာနေသူတိ နိမိတ္တတ္ထေ ဘုမ္မံ၊ မာနဟေတူတိ အတ္ထော. န စလတီတိ န ဝေဓတိ အတ္တနော ပရိသုဒ္ဓပကတိံ အဝိဇဟနတော.

ပညာ ‘‘သင်္ခါ’’တိ အာဂတာ၊ ပညာတိ ယောနိသော ပဋိသင်္ခါနံ. သင်္ခါယကောတိ သင်္ကလနပဒုပ္ပါဒနာဒိ-ပိဏ္ဍဂဏနာဝသေန ဂဏကော ပပဉ္စသင်္ခါတိ မာနာဒိပပဉ္စဘာဂါ. တေ တေ ဓမ္မာ သမ္မာ ယာထာဝတော သင်္ခါယန္တိ ဥပတိဋ္ဌန္တိ ဧတာယာတိ သင်္ခါ၊ ပညာ. ဧကံ ဒွေတိအာဒိနာ သင်္ခါနံ ဂဏနံ ပရိစ္ဆိန္ဒနန္တိ သင်္ခါ၊ ဂဏနာ. သင်္ခါယတိ ဘာဂသော ကထီယတီတိ သင်္ခါ၊ ကောဋ္ဌာသော. သင်္ခါနံ သတ္တော ပုဂ္ဂလောတိအာဒိနာ သညာပနန္တိ သင်္ခါ၊ ရတ္တောတိအာဒိ ပဏ္ဏတ္တိ. ခီဏာသဝေါ ဇဟိ ပဇဟိ ရာဂါဒီနံ သုပ္ပဟီနတ္တာ. နဝဘေဒံ ပဘေဒတော၊ သင်္ခေပတော တိဝိဓမာနန္တိ အတ္ထော. နဝဝိဓန္တိ ဝါ ပါဌေ နဝဘေဒတ္တာ အန္တရဘေဒဝသေန နဝဝိဓန္တိ အတ္ထော. ပစ္စယဝိသေသေဟိ ဣတ္ထိဘာဝါဒိဝိသေသေဟိ ဝိသေသေန မာနီယတိ ဂဗ္ဘော ဧတ္ထာတိ ဝိမာနံ၊ ဂဗ္ဘာသယော. န ဥပဂစ္ဆီတိ န ဥပဂမိဿတိ. တေနာဟ ‘‘အနာဂတတ္ထေ အတီတဝစန’’န္တိ. ‘‘နာဇ္ဈဂါ’’တိ ဟိ အတီတံ ‘‘န ဂမိဿတီ’’တိ ဧတသ္မိံ အတ္ထေ. ဆိန္ဒိ အရိယမဂ္ဂသတ္ထေန. ဩလောကယမာနာ ဥပပတ္တီသု. သတ္တနိဝေသနေသူတိ သတ္တာနံ ဥပပဇ္ဇဋ္ဌာနေသု. လောကုတ္တရဓမ္မမေဝ ကထေသိ အရဟတ္တဿ ပဝေဒိတတ္တာ.

‘‘ဂါထာယ အတ္ထံ ကထေတုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ အတ္ထ-သဒ္ဒေါ အာဟရိတွာ ဝတ္တဗ္ဗော. အဋ္ဌင်္ဂိကမဂ္ဂဝသေနပီတိ ဧတ္ထာပိ ဧသေဝ နယော. သတိသမ္ပဇညံ နာမ ကုသလဓမ္မာနုယောဂေ ကာရဏန္တိ အာဟ ‘‘ဒသကုသလကမ္မပထကာရဏ’’န္တိ.

အဋ္ဌင်္ဂိကမဂ္ဂဝသေန စ ဂါထာအတ္ထဝစနေ အယံ ဣဒါနိ ဝုစ္စမာနော ဝိတ္ထာရ-နယော. တသ္မိံ ကိရ ဌာနေတိ တသ္မိံ ကိရ ဒေဝတာယ ပုစ္ဆိတံ ပဉှံ ဝိဿဇ္ဇနဋ္ဌာနေ. ဒေဝတာယ ဉာဏပရိပါကံ ဩလောကေတွာ အနုပုဗ္ဗိယာ ကထာယ သဒ္ဓိံ သာမုက္ကံသိကဒေသနာ မဟတီ ဓမ္မဒေသနာ အဟောသိ. ဉာဏံ ပေသေတွာတိ သတ္ထုဒေသနာယ အနုဿရဏဝသေန ပတ္တဝိသုဒ္ဓိပဋိပါဋိပဝတ္တံ ဘာဝနာဉာဏံ ဗန္ဓိတွာ. သောတာပတ္တိဖလေ ပတိဋ္ဌာယာတိ သတ္ထုဒေသနာဝိလာသေန အတ္တနော စ ပရိပက္ကဉာဏတ္တာ ပဌမံ ဖလံ ပတွာ. ဧဝမာဟာတိ ဧဝံ ‘‘ပါပံ န ကယိရာ’’တိအာဒိပ္ပကာရေန ဂါထမာဟ. အင်္ဂံ န ဟောတိ၊ အာဇီဝေါ ယထာ ကုပ္ပမာနော ဝါစာကမ္မန္တဝသေန ကုပ္ပတိ၊ တထာ သမ္ပဇ္ဇမာနောပီတိ. သော ဝါစာကမ္မန္တပက္ခိကော၊ တသ္မာ တဂ္ဂဟဏေန ဂဟိတောဝ ဟောတိ. ဝါယာမသတိသမာဓယော ဂဟိတာ သမာဓိက္ခန္ဓသင်္ဂဟတော. သမ္မာဒိဋ္ဌိသမ္မာသင်္ကပ္ပါ ဂဟိတာ ပညာက္ခန္ဓသင်္ဂဟတော. အန္တဒွယဝိဝဇ္ဇနံ ဂဟိတံ သရူပေနေဝါတိ အဓိပ္ပါယော. ဣတီတိအာဒိ နိဂမနံ.

သမိဒ္ဓိသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

နန္ဒနဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.