၉. စမ္ပေယျက္ခန္ဓကံ

၂၃၄. ကဿပဂေါတ္တဘိက္ခုဝတ္ထုကထာ

၃၈၀. စမ္ပေယျက္ခန္ဓကေ ဂဂ္ဂရာယ ပေါက္ခရဏိယာတိ ဧတ္ထ ဂဂ္ဂရသဒ္ဒဿ နာမသဒ္ဒဘာဝံ ဒဿေန္တော အာဟ ‘‘ဂဂ္ဂရနာမိကာယ ဣတ္ထိယာ’’တိ. ဣမိနာ ဂဂ္ဂရသဒ္ဒေါ ဂဂ္ဂရဣတိ နာမံ ပဝတ္တိနိမိတ္တံ ကတွာ ဣတ္ထိဒဗ္ဗံ ဝဒတီတိ ဒဿေတိ. တန္တိပဋိဗဒ္ဓေါတိ တန္တိယာ ပဋိဗဒ္ဓေါ. ‘‘ဥဿုက္ကမ္ပိ အကာသိ ယာဂုယာ’’တိအာဒီသု ဧဝံ ဝိနိစ္ဆယော ဝေဒိတဗ္ဗောတိ ယောဇနာ. တဿ ဘိက္ခုနောတိ ကဿပဂေါတ္တနာမကဿ တဿ ဘိက္ခုနော. တတ္ထေဝါတိ ဝါသဘဂါမေယေဝ.

၃၈၂. အဓမ္မေန ဝဂ္ဂကမ္မံ ကရောန္တီတိအာဒီနံ နာနာကရဏန္တိ သမ္ဗန္ဓော.

၂၃၆. ဉတ္တိဝိပန္နကမ္မာဒိကထာ

၃၈၅. အညတြာပိ ဓမ္မာတိ ဧတ္ထ ဓမ္မာတိ ဥပယောဂတ္ထေ နိဿက္ကဝစနမေတန္တိ အာဟ ‘‘အညတြ ဓမ္မ’’န္တိ. ‘‘အညတြာ’’တိ နိပါတပယောဂေ ဒုတိယာတတိယာပဉ္စမီသု အညတရဿ သမ္ဘဝတော ဥပယောဂဝစနမ္ပိ ဟောတိ. တသ္မာ ဝုတ္တံ ‘‘အယမေဝ ဝါ ပါဌော’’တိ. ‘‘ဘူတေန ဝတ္ထုနာ’’တိ ဣမိနာ ဓမ္မသဒ္ဒဿ သစ္စတ္ထံ ဒဿေတိ. ‘‘ဧသေဝ နယော’’တိ ဣမိနာ သဒ္ဒသဘာဝမေဝ သန္ဓာယ အတိဒိသတိ၊ န အတ္ထံ. တေန ဝုတ္တံ ‘‘ဧတ္ထ ပနာ’’တိအာဒိ. သတ္ထုသာသနန္တိ သတ္ထု အာဏာ. သတ္ထုအာဏာ နာမ ဉတ္တိအနုသာဝနာနံ သမ္ပဒါတိ အာဟ ‘‘ဉတ္တိသမ္ပဒါ အနုသာဝနသမ္ပဒါ စာ’’တိ. ‘‘ပဋိကုဋ္ဌဉ္စေဝ ကတဉ္စာ’’တိ ဣမိနာ ပဋိကုဋ္ဌကတန္တိ ပဒဿ ဒွန္ဒဝါကျံ ဒဿေတိ. ပဋိကုသိတဗ္ဗန္တိ ပဋိကုဋ္ဌံ၊ ကတ္တဗ္ဗန္တိ ကတံ၊ ကမ္မံ. တမေဝတ္ထံ ဒဿေန္တော အာဟ ‘‘ယံ အညေသူ’’တိအာဒိ. တတ္ထ ယန္တိ ကမ္မံ.

၃၈၇. ပါဠိယာတိ ဝိနယပါဠိယာ. ယန္တိ ကမ္မံ၊ န ကရိယတီတိ သမ္ဗန္ဓော. ဧတ္ထာတိ အဋ္ဌကထာယံ. သော စ ခေါတိ သော စ ဝိတ္ထာရော၊ အာဂတောတိ သမ္ဗန္ဓော. ကသ္မာ ဉတ္တိဒုတိယဉတ္တိစတုတ္ထကမ္မာနမေဝ ဝသေန အာဂတော၊ နနု ဉတ္တိအပလောကနကမ္မဝသေနပိ အာဂတေန ဘဝိတဗ္ဗန္တိ အာဟ ‘‘ယသ္မာ ပနာ’’တိအာဒိ. ဉတ္တိဒုတိယဉတ္တိစတုတ္ထေသု ဟာပနံ ဝါ အညထာ ကရဏံ ဝါ အတ္ထိ ဝိယ ဉတ္တိကမ္မေ နတ္ထီတိ ယောဇနာ. ဉတ္တိကမ္မေ ဉတ္တိဋ္ဌပနတော အညကိစ္စဿ အသမ္ဘဝတော ဟာပနံ ဝါ အညထာ ကရဏံ ဝါ နတ္ထီတိ အဓိပ္ပါယော. တာနီတိ ဉတ္တိကမ္မအပလောကနကမ္မာနိ. သဗ္ဗေသမ္ပိ ကမ္မာနန္တိ သဗ္ဗေသမ္ပိ စတုန္နံ ကမ္မာနံ. ပရတောတိ ပရသ္မိံ ပရိဝါရာဝသာနေ (ပရိ. အဋ္ဌ. ၄၈၂).

၂၃၇. စတုဝဂ္ဂကရဏာဒိကထာ

၃၈၈. ယဒိဒံ ကမ္မန္တိ ယောဇနာ. တေသန္တိ သံဃာနံ. ကမ္မပ္ပတ္တောတိ ဧတ္ထ ကမ္မေန၊ ကမ္မဿ ဝါ ပတ္တောတိ အတ္ထံ ပဋိက္ခိပန္တော အာဟ ‘‘ကမ္မံ ပတ္တော’’တိ. ‘‘သဗ္ဗကမ္မေသု ကမ္မပတ္တော’’တိ ပါဠိနယေန ‘‘ကမ္မေသု ပတ္တော’’တိ အတ္ထောပိ ယုဇ္ဇတိ. လောကဝေါဟာရဝသေန ‘‘ကမ္မေန ကမ္မဿ ဝါ ပတ္တော’’တိ အတ္ထောပိ ယုဇ္ဇတေဝ.

၃၈၉. ပရိသတောတိ ပရိသကာရဏာ. တတ္ထာတိ ‘‘စတုဝဂ္ဂကရဏဉ္စေ ဘိက္ခဝေ’’တိအာဒိပါဌေ၊ စတုဝီသတိပုဂ္ဂလေသု ဝါ. ကမ္မနာနာသံဝါသကောတိ ဥက္ခေပနီယကမ္မကတော. လဒ္ဓိနာနာသံဝါသကောတိ ဥက္ခိတ္တာနုဝတ္တကော. ‘‘ဟုတွာ’’တိ ဣမိနာ ‘‘ဘိက္ခုနီစတုတ္ထော’’တိအာဒီသု စတုဝီသတိယာ ဌာနေသု ကိရိယာဝိသေသနဘာဝံ ဒဿေတိ. ဘိက္ခုနီ စတုတ္ထီ ဧတဿာတိ ဘိက္ခုနီစတုတ္ထော၊ စတုဝဂ္ဂေါ သံဃောတိအာဒိနာ ဝစနတ္ထော ကာတဗ္ဗော.

၃၉၃. ပရိဝါသာဒီတိအာဒိသဒ္ဒေန မူလာယကဿနမာနတ္တအဗ္ဘာနာနိ သင်္ဂဏှာတိ. တေသန္တိ ပရိဝါသာဒိကမ္မာနံ. ပရတောတိ ပရသ္မိံ စူဠဝဂ္ဂေ (စူဠဝ. အဋ္ဌ. ၇၅ အာဒယော).

၃၉၄. ပဋိကုဋ္ဌကတကမ္မဿာတိ ပဋိကုဋ္ဌဿ ဟုတွာ ကတဿ ကမ္မဿ. ပကတတ္တဿာတိ ဧတ္ထ ပကတိသီလသင်္ခါတော အတ္တာ သဘာဝေါ ဧတဿာတိ ပကတတ္တောတိ အတ္ထံ ဒဿေန္တော အာဟ ‘‘အဝိပန္နသီလဿာ’’တိ. သံဃာဒိသေသံ အနာပဇ္ဇန္တဿာပိ အဝိပန္နသီလတ္တာ ဝုတ္တံ ‘‘ပါရာဇိကံ အနဇ္ဈာပန္နဿာ’’တိ. ဣမိနာ သံဃာဒိသေသံ အာပဇ္ဇန္တောပိ ပကတတ္တောယေဝါတိ ဒဿေတိ. သောပိ ဟိ ဣဓ အဝိပန္နသီလော နာမ၊ အညတ္ထ ပန သံဃာဒိသေသဿ သီလဝိပတ္တိဘာဝတော တံ အာပဇ္ဇန္တောပိ ဝိပန္နသီလောယေဝ နာမ. အာနန္တရိကဿာတိ ဧတ္ထ အနန္တရသဒ္ဒဿ သမ္ဗန္ဓဉ္စ ဏိကပစ္စယဿ အတ္ထဉ္စ ဒဿေန္တော အာဟ ‘‘အတ္တနော အနန္တရံ နိသိန္နဿာ’’တိ. တတ္ထ ‘‘အတ္တနော’’တိ ဣမိနာ အနန္တရသဒ္ဒဿ သမ္ဗန္ဓံ ဒဿေတိ. ‘‘နိသိန္နဿာ’’တိ ဣမိနာ ဏိကပစ္စယဿ အတ္ထံ ဒဿေတိ.

၂၃၉. ဒွေနိဿာရဏာဒိကထာ

၃၉၅. ဝတ္ထုတောတိ ဝတ္ထုကာရဏာ. တတ္ထာတိ ‘‘ဒွေမာ ဘိက္ခဝေ’’တိအာဒိပါဌေ. ‘‘သန္ဓာယ ဝုတ္တ’’န္တိ ဣမိနာ ‘‘အပ္ပတ္တော’’တိအာဒိသုတ္တဿ နေယျတ္ထဘာဝံ ဒဿေတိ. ဟီတိ သစ္စံ၊ ယသ္မာ ဝါ. တန္တိ ပဗ္ဗာဇနီယကမ္မံ. ပုန တန္တိ ပဗ္ဗာဇနီယကမ္မမေဝ. ဧသ ဘိက္ခု အပ္ပတ္တောတိ သမ္ဗန္ဓော. ကသ္မာ အပ္ပတ္တောတိ အာဟ ‘‘ယသ္မာ’’တိအာဒိ. အာဝေဏိကလက္ခဏေနာတိ အဝိနာ ဟုတွာ ပဝတ္တေန လက္ခဏေန. အတ္တနာ အဝိနာ ဟုတွာ အတ္တနော သန္တကေန ဝိသုံ ဘူတေန လက္ခဏေနာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ယဒိ အပ္ပတ္တော၊ ကသ္မာ သုနိဿာရိတောတိ အာဟ ‘‘ယသ္မာ ပနဿာ’’တိအာဒိ. အဿာတိ ဘိက္ခုဿ၊ ကရေယျာတိ သမ္ဗန္ဓော. တံ စေ သံဃော တဇ္ဇနီယကမ္မာဒိဝသေန နိဿာရေတိ၊ သုနိဿာရိတောတိ သမ္ဗန္ဓော. သောတိ ဘိက္ခု. ယသ္မာ အနုညာတာ၊ တသ္မာ သုနိဿာရိတောတိ ယောဇနာ. ကိတ္တကေန အင်္ဂေန အနုညာတာတိ အာဟ ‘‘ဧကေနပိ အင်္ဂေနာ’’တိ.

၃၉၆. ဩသာရဏာတိ ဧတ္ထ ဩတျူပသဂ္ဂဝသေန သရဓာတု ပဝေသနတ္ထောတိ အာဟ ‘‘ပဝေသနာ’’တိ. တတ္ထာတိ ‘‘ဩသာရဏာ’’တိအာဒိပါဌေ. ဩသာရေတီတိ ဧတ္ထ အဗ္ဘာနာဒိဝသေန ပဝေသနံ ပဋိက္ခိပန္တော အာဟ ‘‘ဥပသမ္ပဒကမ္မဝသေနာ’’တိ. သဟဿက္ခတ္တုမ္ပီတိ ပိသဒ္ဒေါ ဂရဟတ္ထော. ဧကဝါရာဒိကေ ပန ကာ နာမ ကထာတိ ဒဿေတိ. သာတိသာရာတိ သဒေါသာ. တထာတိ ယထာ အာစရိယုပဇ္ဈာယာ သာတိသာရာ၊ တထာ. သေသော ကာရကသံဃော သာတိသာရောတိ သမ္ဗန္ဓော. ‘‘ဟတ္ထစ္ဆိန္နာဒယော ပန ဒွတ္တိံသ သုဩသာရိတာ’’တိ ဝုတ္တတ္တာ အန္ဓမူဂဗဓိရာနံ အပဗ္ဗဇိတာနမ္ပိ ဥပသမ္ပဒါ ရုဟတီတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. တေတိ ဟတ္ထစ္ဆိန္နာဒယော ဒွတ္တိံသ.

၃၉၇. အဘူတဝတ္ထုဝသေနာတိ အသစ္စဝတ္ထုဝသေန၊ အသံဝိဇ္ဇမာနဝတ္ထုဝသေန ဝါ. တတ္ထာတိ ‘‘ဣဓ ပန ဘိက္ခဝေ’’တိအာဒိပါဌေ. ပဋိနိဿဇ္ဇိတာတိ ဧတ္ထ တပစ္စယဿ ကမ္မတ္ထေ ပဝတ္တဘာဝံ ဒဿေန္တော အာဟ ‘‘ပဋိနိဿဇ္ဇိတဗ္ဗာ’’တိ.

၂၄၁. ဥပါလိပုစ္ဆာကထာ

၄၀၀. တတ္ထာတိ ဥပါလိပဉှေသု. တဿပါပိယသိကာဒီဟိ သဒ္ဓိံ ဧကာ ပုစ္ဆာ ကတာတိ ယောဇနာ. ဘိက္ခူနမ္ပိ ဝါရေတိ သမ္ဗန္ဓော. ပိသဒ္ဒေန ‘‘န ကေဝလံ ဥပါလိပဉှေသုယေဝ ယောဇေတဗ္ဗာနိ၊ အထ ခေါ ဘိက္ခူနံ ဝါရေပီ’’တိ ဒဿေတိ.

၂၄၂. တဇ္ဇနီယကမ္မကထာ

၄၀၇. ‘‘ဣဓ ပန ဘိက္ခဝေ ဘိက္ခု ဘဏ္ဍနကာရကော’’တိအာဒိ ဝုတ္တန္တိ သမ္ဗန္ဓော. တတ္ထာတိ ‘‘ဣဓ ပန ဘိက္ခဝေ’’တိအာဒိပါဌေ. အနပဒါနောတိ ဧတ္ထ အပပုဗ္ဗော ဒါသဒ္ဒေါ အဝခဏ္ဍနတ္ထောတိ အာဟ ‘‘အပဒါနံ ဝုစ္စတိ ပရိစ္ဆေဒေါ’’တိ. နတ္ထိ အပဒါနံ အဝခဏ္ဍနံ အာပတ္တိပရိယန္တော ဧတဿာတိ အနပဒါနောတိ ဝစနတ္ထော ကာတဗ္ဗော. သာယေဝ ပါဠိ ဝုတ္တာတိ သမ္ဗန္ဓော. တတ္ထာတိ တဿံ ပါဠိယံ. ကိဉ္စိ အတ္ထဝိနိစ္ဆယံ ပါဠိအနုသာရေန ဝိဒိတုံ န သက္ကာ န ဟောတီတိ ယောဇနာ.

ဣတိ စမ္ပေယျက္ခန္ဓကဝဏ္ဏနာယ ယောဇနာ သမတ္တာ.