၈. အာနာပါနဿတိသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၁၄၄. ပုဗ္ဗေနာတိ နိဿက္ကေ ကရဏဝစနံ. ‘‘အပရံ ဝိသေသ’’န္တိ ဝုတ္တတ္တာ ဝိသေသဝိသယော စ ပုဗ္ဗသဒ္ဒေါတိ အာဟ – ‘‘သီလပရိပူရဏာဒိတော ပုဗ္ဗဝိသေသတော’’တိ.

၁၄၅. အာရဒ္ဓေါ ယထာနုသိဋ္ဌံ ပဋိပတ္တိယာ အာရာဓိတော. ယဒတ္ထာယ သာသနေ ပဗ္ဗဇ္ဇာ၊ ဝိသေသာပတ္တိ စ၊ တဒေဝေတ္ထ အပ္ပတ္တန္တိ အဓိပ္ပေတံ၊ တံ ဈာနဝိပဿနာနိမိတ္တန္တိ အာဟ – ‘‘အပ္ပတ္တဿ အရဟတ္တဿာ’’တိ. ကောမုဒီတိ ကုမုဒဝတီ. တဒါ ကိရ ကုမုဒါနိ သုပုပ္ဖိတာနိ ဟောန္တိ. တေနာဟ – ‘‘ကုမုဒါနံ အတ္ထိတာယ ကောမုဒီ’’တိ. ကုမုဒါနံ သမူဟော၊ ကုမုဒါနိ ဧဝ ဝါ ကောမုဒါ၊ တေ ဧတ္ထ အတ္ထီတိ ကောမုဒီတိ. ပဝါရဏသင်္ဂဟန္တိ မဟာပဝါရဏံ အကတွာ အာဂမနီယသင်္ဂဟဏံ.

အာရဒ္ဓဝိပဿကဿာတိ အာရဘိတဝိပဿနဿ၊ ဝိပဿနံ ဝဍ္ဎေတွာ ဥဿုက္ကာပေတွာ ဝိပဿိဿ. ဘိက္ခူ ဣဓ ဩသရိဿန္တိ ဝုတ္ထဝဿာ ပဝါရိတပဝါရဏာ ‘‘ဘဂဝန္တံ ဝန္ဒိဿာမ၊ ကမ္မဋ္ဌာနံ သောဓေဿာမ၊ ယထာလဒ္ဓံ ဝိသေသဉ္စ ပဝေဒိဿာမာ’’တိ အဇ္ဈာသယေန. ဣမေ ဘိက္ခူတိ ဣမေ တရုဏသမထဝိပဿနာ ဘိက္ခူ. ဝိသေသံ နိဗ္ဗတ္တေတုံ န သက္ခိဿန္တိ သေနာသနသပ္ပါယာဒိအလာဘေန. အပလိဗုဒ္ဓန္တိ အညေဟိ အနုပဒ္ဒုတံ. သေနာသနံ ဂဟေတုံ န လဘန္တိ အန္တောဝဿဘာဝတော. ဧကဿ ဒိန္နောပိ သဗ္ဗေသံ ဒိန္နောယေဝ ဟောတိ၊ တသ္မာ သုတသုတဋ္ဌာနေယေဝ ဧကမာသံ ဝသိတွာ ဩသရိံသု.

၁၄၆. အလန္တိ ယုတ္တံ၊ ဩပါယိကန္တိ အတ္ထော၊ ‘‘အလမေဝ နိဗ္ဗိန္ဒိတု’’န္တိအာဒီသု (ဒီ. နိ. ၂.၂၇၂၊ သံ. နိ. ၂.၁၂၄၊ ၁၂၈၊ ၁၃၄၊ ၁၄၃) ဝိယ. ပုဋဗဒ္ဓံ ပရိဟရိတွာ အသိတံ ပုဋောသံ အ-ကာရဿ ဩ-ကာရံ ကတွာ. တေနာဟ ‘‘ပါထေယျ’’န္တိ.

၁၄၇. ဝိပဿနာ ကထိတာတိ အနိစ္စသညာမုခေနေဝ ဝိပဿနာဘာဝနာ ကထိတာ. န ဟိ ကေဝလာယ အနိစ္စာနုပဿနာယ ဝိပဿနာကိစ္စံ သမိဇ္ဈတိ. ဗဟူ ဘိက္ခူ တေ စ ဝိတ္ထာရရုစိကာတိ အဓိပ္ပါယော. တေနာဟ ‘‘တသ္မာ’’တိအာဒိ.

၁၄၉. သဗ္ဗတ္ထာတိ သဗ္ဗဝါရေသု. ‘‘တသ္မာ တိဟ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဝေဒနာနုပဿီ’’တိအာဒီသုပိ ပီတိပဋိသံဝေဒိတာဒိဝသေနေဝ ဝေဒနာနုပဿနာယ ဝုတ္တတ္တာ၊ ‘‘သုခဝေဒနံ သန္ဓာယေတံ ဝုတ္တ’’န္တိ အာဟ. သတိပဋ္ဌာနဘာဝနာမနသိကာရတာယ ဝုတ္တံ – ‘‘သာဓုကံ မနသိကာရ’’န္တိ. သညာနာမေန ပညာ ဝုတ္တာ တေသံ ပယောဂတ္တာ. မနသိကာရနာမေန ဝေဒနာ ဝုတ္တာ၊ ဘာဝနာယ ပရိစိတတ္တာ အာရမ္မဏဿ မနသိကာရန္တိ ကတွာ. ဝိတက္ကဝိစာရေ ဌပေတွာတိ ဝုတ္တံ ဝစီသင်္ခါရတ္တာ တေသံ.

ဧဝံ သန္တေပီတိ ယဒိပိ မနသိကာရပရိယာပန္နတာယ ‘‘မနသိကာရော’’တိ ဝုတ္တံ၊ ဧဝံ သန္တေ ဝေဒနာနုပဿနာဘာဝေါ န ယုဇ္ဇတိ၊ အဿာသပဿာသာ ဟိဿ အာရမ္မဏံ. ဝတ္ထုန္တိ သုခါဒီနံ ဝေဒနာနံ ပဝတ္တိဋ္ဌာနဘူတံ ဝတ္ထုံ အာရမ္မဏံ ကတွာ ဝေဒနာဝ ဝေဒိယတိ၊ ဝေဒနာယ ဧကန္တဘာဝဒဿနေန တဿ ဝေဒနာနုပဿနာဘာဝေါ ယုဇ္ဇတိ ဧဝါတိ ဣမမတ္ထံ ဒဿေတိ. ဧတဿ အနုယောဂဿ.

ဒွီဟာကာရေဟီတိ ယေ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ၊ တေ ဒဿေန္တော ‘‘အာရမ္မဏတော အသမ္မောဟတော စာ’’တိ အာဟ. သပ္ပီတိကေ ဒွေ ဈာနေတိ ပီတိသဟဂတာနိ ပဌမဒုတိယဇ္ဈာနာနိ ပဋိပါဋိယာ သမာပဇ္ဇတိ. သမာပတ္တိက္ခဏေတိ သမာပဇ္ဇနက္ခဏေ. ဈာနပဋိလာဘေနာတိ ဈာနေန သမင်္ဂီဘာဝေန. အာရမ္မဏတော အာရမ္မဏမုခေန တဒါရမ္မဏဈာနပရိယာပန္နာ ပီတိ ပဋိသံဝိဒိတာ ဟောတိ အာရမ္မဏဿ ပဋိသံဝိဒိတတ္တာ. ယထာ နာမ သပ္ပပရိယေသနံ စရန္တေန တဿ အာသယေ ပဋိသံဝိဒိတေ သောပိ ပဋိသံဝိဒိတောဝ ဟောတိ မန္တာဂဒဗလေန တဿ ဂဟဏဿ သုကရတ္တာ၊ ဧဝံ ပီတိယာ အာသယဘူတေ အာရမ္မဏေ ပဋိသံဝိဒိတေ သာ ပီတိ ပဋိသံဝိဒိတာ ဧဝ ဟောတိ သလက္ခဏတော သာမညလက္ခဏတော စ တဿာ ဂဟဏဿ သုကရတ္တာ. ဝိပဿနာက္ခဏေတိ ဝိပဿနာပညာပုဗ္ဗင်္ဂမာယ မဂ္ဂပညာယ ဝိသေသတော ဒဿနက္ခဏေ. လက္ခဏပဋိဝေဓာတိ ပီတိယာ သလက္ခဏဿ သာမညလက္ခဏဿ စ ပဋိဝိဇ္ဈနေန. ယဉှိ ပီတိယာ ဝိသေသတော သာမညတော စ လက္ခဏံ၊ တသ္မိံ ဝိဒိတေ သာ ယာထာဝတော ဝိဒိတာ ဟောတိ. တေနာဟ – ‘‘အသမ္မောဟတော ပီတိ ပဋိသံဝိဒိတာ ဟောတီ’’တိ.

ဣဒါနိ တမတ္ထံ ပါဠိယာ ဝိဘာဝေတုံ၊ ‘‘ဝုတ္တမ္ပိ စေတ’’န္တိအာဒိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ ဒီဃံ အဿာသဝသေနာတိ ဒီဃဿ အဿာသဿ အာရမ္မဏဘူတဿ ဝသေန. စိတ္တဿ ဧကဂ္ဂတံ အဝိက္ခေပံ ပဇာနတောတိ ဈာနပရိယာပန္နံ အဝိက္ခေပေါတိ လဒ္ဓနာမံ စိတ္တဿေကဂ္ဂတံ တံသမ္ပယုတ္တာယ ပညာယ ပဇာနတော. ယထေဝ ဟိ အာရမ္မဏမုခေန ပီတိ ပဋိသံဝိဒိတာ ဟောတိ၊ ဧဝံ တံသမ္ပယုတ္တဓမ္မာပိ အာရမ္မဏမုခေန ပဋိသံဝိဒိတာ ဧဝ ဟောန္တိ. သတိ ဥပဋ္ဌိတာ ဟောတီတိ ဒီဃံ အဿာသဝသေန ဈာနသမ္ပယုတ္တာ သတိ တသ္မိံ အာရမ္မဏေ ဥပဋ္ဌိတေ အာရမ္မဏမုခေန ဈာနေပိ ဥပဋ္ဌိတာ ဧဝ နာမ ဟောတိ. တာယ သတိယာတိ ဧဝံ ဥပဋ္ဌိတာယ တာယ သတိယာ ယထာဝုတ္တေန တေန ဉာဏေန သုပ္ပဋိဝိဒိတတ္တာ အာရမ္မဏဿ တဿ ဝသေန တဒါရမ္မဏာ သာ ပီတိ ပဋိသံဝိဒိတာ ဟောတိ. အဝသေသပဒါနိပီတိ ‘‘ဒီဃံ ပဿာသဝသေနာ’’တိအာဒိပဒါနိပိ.

ဧဝံ ပဋိသမ္ဘိဒါမဂ္ဂေ ဝုတ္တမတ္ထံ ဣမသ္မိံ သုတ္တေ ယောဇေတွာ ဒဿေတုံ၊ ‘‘ဣတီ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. ဣမိနာပိ ယောဂိနာ မနသိကာရေန ပဋိလဘိတဗ္ဗတော ပဋိလာဘောတိ ဝုတ္တံ – ‘‘ဈာနသမ္ပယုတ္တေ ဝေဒနာသင်္ခါတမနသိကာရပဋိလာဘေနာ’’တိ.

အဿာသပဿာသနိမိတ္တန္တိ အဿာသပဿာသေ နိဿာယ ပဋိလဒ္ဓပဋိဘာဂနိမိတ္တံ အာရမ္မဏံ ကိဉ္စာပိ ကရောတိ၊ သတိဉ္စ သမ္ပဇညဉ္စ ဥပဋ္ဌပေတွာ ပဝတ္တနတော အာရမ္မဏမုခေန တဒါရမ္မဏဿ ပဋိသံဝိဒိတတ္တာ စိတ္တေ စိတ္တာနုပဿီယေဝ နာမေသ ဟောတိ. ဧဝံ စိတ္တာနုပဿနာပိ သတိသမ္ပဇညဗလေနေဝ ဟောတီတိ အာဟ ‘‘န ဟီ’’တိအာဒိ. ပဇဟတိ ဧတေန၊ သယံ ဝါ ပဇဟတီတိ ပဟာနံ၊ ဉာဏံ. ဒေါမနဿဝသေန ဗျာပါဒနီဝရဏံ ဒဿိတံ တဒေကဋ္ဌဘာဝတော. တဿာတိ နီဝရဏပဗ္ဗဿ. ပဟာနကရဉာဏန္တိ ပဇဟနဉာဏံ. ဝိပဿနာပရမ္ပရန္တိ ပဋိပါဋိယာ ဝိပဿနမာဟ. သမထပဋိပန္နန္တိ မဇ္ဈိမသမထနိမိတ္တံ ပဋိပန္နစိတ္တံ အဇ္ဈုပေက္ခတိ. ဧကတော ဥပဋ္ဌာနန္တိ ပဋိပက္ခဝိဂမေန ဧကဘာဝေန ဥပဋ္ဌာနံ. သဟဇာတာနံ အဇ္ဈုပေက္ခနာ ဟောတီတိ ပဂ္ဂဟနိဂ္ဂဟသမ္ပဟံသနေသု ဗျာပါရဿ အနာပဇ္ဇိတတ္တာ အာရမ္မဏာနံ အဇ္ဈုပေက္ခနာ၊ ‘‘ယဒတ္ထိ ယံ ဘူတံ တံ ပဇဟတိ ဥပေက္ခံ ပဋိလဘတီ’’တိ၊ ဧဝံ ဝုတ္တအဇ္ဈုပေက္ခနာ ပဝတ္တာတိ ပဋိပန္နာ. ကေဝလံ နီဝရဏာဒိဓမ္မေတိ နီဝရဏာဒိဓမ္မေ ဧဝ ပဟီနေ ဒိသွာ၊ အထ ခေါ တေသံ ပဇဟနဉာဏမ္ပိ ယာထာဝတော ပညာယ ဒိသွာ အဇ္ဈုပေက္ခိတာ ဟောတိ. ဝုတ္တဉှေတံ ဘဂဝတာ ‘‘ဓမ္မာပိ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ပဟာတဗ္ဗာ၊ ပဂေဝ အဓမ္မာ’’တိ (မ. နိ. ၁.၂၄၀).

၁၅၀. အနိစ္စာဒိဝသေန ပဝိစိနတီတိ အနိစ္စာဒိပ္ပကာရေဟိ ဝိစိနတိ ပဿတိ. နိရာမိသာတိ ကိလေသာမိသရဟိတာ. ကာယိကစေတသိကဒရထပဋိပ္ပဿဒ္ဓိယာတိ ကာယစိတ္တာနံ သာဓုဘာဝူပဂမနေန ဝိက္ခမ္ဘိတတ္တာ. သဟဇာတဓမ္မာနံ ဧကသဘာဝေန ပဝတ္တိယာ သဟဇာတအဇ္ဈုပေက္ခနာယ အဇ္ဈုပေက္ခိတာ ဟောတိ.

တသ္မိံ ကာယေ ပဝတ္တာ ကာယာရမ္မဏာ သတိ၊ ပုဗ္ဗဘာဂိယော သတိသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂေါ. ဧသ နယော သေသေသုပိ. သောမနဿသဟဂတစိတ္တုပ္ပါဒဝသေန စေတံ ဩက္ကမနံ ဩလိယနံ ကောသဇ္ဇံ၊ တတော အတိဝတ္တနံ အတိဓာဝနံ ဥဒ္ဓစ္စံ၊ တဒုဘယဝိဓုရာ ဗောဇ္ဈင်္ဂုပေက္ခာဘူတာ အနောသက္ကနအနတိဝတ္တနသင်္ခါတာ မဇ္ဈတ္တာကာရတာ. ဣဒါနိ ယထေဝ ဟီတိအာဒိနာ တမေဝ မဇ္ဈတ္တာကာရံ ဥပမာယ ဝိဘာဝေတိ. တုဒနံ ဝါ ပတောဒေန. အာကဍ္ဎနံ ဝါ ရသ္မိနာ. နတ္ထိ န ကာတဗ္ဗံ အတ္ထိ. ဧကစိတ္တက္ခဏိကာတိ ဧကေကသ္မိံ စိတ္တေ ဝိပဿနာဝသေန သဟ ဥပ္ပဇ္ဇနကာ. နာနာရသလက္ခဏာတိ နာနာကိစ္စာ စေဝ နာနာသဘာဝါ စ.

၁၅၂. ဝုတ္တတ္ထာနေဝ သဗ္ဗာသဝသုတ္တဝဏ္ဏနာယံ (မ. နိ. အဋ္ဌ. ၂၇) အာနာပါနာရမ္မဏာ အပရာပရံ ပဝတ္တသတိယော အာရမ္မဏသီသေန တဒါရမ္မဏာ ဓမ္မာ ဂဟိတာ၊ တာ ပနေကသန္တာနေ လောကိယစိတ္တသမ္ပယုတ္တာတိ လောကိယာ၊ တာ ဝဍ္ဎမာနာ လောကိယံ စတုဗ္ဗိဓမ္ပိ သတိပဋ္ဌာနံ ပရိပူရေန္တိ. ဝိဇ္ဇာဝိမုတ္တိဖလနိဗ္ဗာနန္တိ ဝိမုတ္တီနံ ဖလဘူတံ တေဟိယေဝ ဝေဒိတဗ္ဗံ ကိလေသနိဗ္ဗာနံ၊ အမတမဟာနိဗ္ဗာနမေဝ ဝိဇ္ဇာဝိမုတ္တီနံ အဓိဂမေန အဓိဂန္တဗ္ဗတာယ တထာ ဝုတ္တံ. ပရိပူရဏဉ္စဿ အာရမ္မဏံ ကတွာ အမတဿာနုဘဝနမေဝ. ဣဓ သုတ္တေ လောကိယာပိ ဗောဇ္ဈင်္ဂါ ကထိတာ လောကုတ္တရာပီတိ ဧတ္တကံ ဂဟေတွာ၊ ‘‘ဣတိ လောကိယဿ အာဂတဋ္ဌာနေ လောကိယံ ကထိတ’’န္တိ စ အတ္ထဝဏ္ဏနာဝသေန အဋ္ဌကထာယံ ကထိတံ. ထေရောတိ မဟာဓမ္မရက္ခိတတ္ထေရော. အညတ္ထ ဧဝံ ဟောတီတိ အညသ္မိံ လောကိယလောကုတ္တရဓမ္မာနံ တတ္ထ တတ္ထ ဝေါမိဿကနယေန အာဂတသုတ္တေ ဧဝံ လောကိယံ အာဂတံ၊ ဣဓ လောကုတ္တရံ အာဂတန္တိ ကထေတဗ္ဗံ ဟောတိ. လောကုတ္တရံ ဥပရိ အာဂတန္တိ ဝိဇ္ဇာဝိမုတ္တိံ ပရိပူရေန္တီတိ ဧဝံ လောကုတ္တရံ ဥပရိ ဒေသနာယံ အာဂတံ၊ တသ္မာ လောကိယာ ဧဝ ဗောဇ္ဈင်္ဂါ ဝိဇ္ဇာဝိမုတ္တိ ပရိပူရိကာ ကထေတဗ္ဗာ လောကုတ္တရာနံ ဗောဇ္ဈင်္ဂါနံ ဝိဇ္ဇာဂဟဏေန ဂဟိတတ္တာ၊ တသ္မာ ထေရေန ဝုတ္တောယေဝေတ္ထ အတ္ထော ဂဟေတဗ္ဗော. သေသံ ဝုတ္တနယတ္တာ သုဝိညေယျမေဝ.

အာနာပါနဿတိသုတ္တဝဏ္ဏနာယ လီနတ္ထပ္ပကာသနာ သမတ္တာ.