၅. ဗဟုဓာတုကသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၁၂၄. ဘယန္တိ (အ. နိ. ဋီ. ၂.၃.၁) စိတ္တသံသပ္ပတာတိ အာဟ ‘‘စိတ္တုတြာသော’’တိ. ဥပဒ္ဒဝေါတိ အန္တရာယော. တဿ ပန ဝိက္ခေပကာရဏတ္တာ ဝုတ္တံ ‘‘အနေကဂ္ဂတာကာရော’’တိ. ဥပသဂ္ဂေါတိ ဥပသဇ္ဇနံ. တတော အပ္ပတီကာရဝိဃာတာပတ္တိ ယသ္မာ ပတီကာရာဘာဝေန ဝိဟညမာနဿ ကိဉ္စိ ကာတုံ အသမတ္ထဿ ဩသီဒနကာရဏံ၊ တသ္မာ ဝုတ္တံ – ‘‘တတ္ထ တတ္ထ လဂ္ဂနာကာရော’’တိ. ဝဉ္စေတွာ အာဂန္တုံ ယထာဝုတ္တေ ဒိဝသေ အနာဂစ္ဆန္တေသု. ဗဟိ အနိက္ခမနတ္ထာယ ဒွါရေ အဂ္ဂိံ ဒတွာ.

နဠေဟီတိ နဠစ္ဆန္နသင်္ခေပေန ဥပရိ ဆာဒေတွာ တေဟိယေဝ ဒါရုကစ္ဆဒနနိယာမေန ပရိတောပိ ဆာဒိတာ. ဧသေဝ နယောတိ ဣမိနာ တိဏေဟိ ဆန္နတံ၊ သေသသမ္ဘာရာနံ ရုက္ခမယတဉ္စ အတိဒိသတိ. ဝိဓဝါပုတ္တေတိ အဒန္တဘာဝေါပလက္ခဏံ. တေ ဟိ နိပ္ပိတိကာ အဝိနီတာ အသံယတာ အကိစ္စကာရိနော ဟောန္တိ.

မတ္ထကံ အပါပေတွာဝ နိဋ္ဌာပိတာတိ ကသ္မာ ဘဂဝါ ဧဝမကာသီတိ? အာနန္ဒတ္ထေရဿ ပုစ္ဆာကောသလ္လဒီပနတ္ထမေဝ၊ တတ္ထ နိသိန္နာနံ သန္နိပတိတဘိက္ခူနံ ဒေသနာယ ဇာနနတ္ထဉ္စ. တေ ကိရ သင်္ခေပတော ဝုတ္တမတ္ထံ အဇာနန္တာ အန္ဓကာရံ ပဝိဋ္ဌာ ဝိယ ဌိတာ. ပုစ္ဆာနုသန္ဓိဝသေန ပရိဂ္ဂယှ ဇာနိဿန္တီတိ.

၁၂၅. ရူပပရိဂ္ဂဟောဝ ကထိတော၊ န အညံ ကိဉ္စီတိ အတ္ထော. ဣဒါနိ တတော သစ္စာနိ နိဒ္ဓါရေတွာ စတုသစ္စကမ္မဋ္ဌာနံ ဒဿေတုံ၊ ‘‘သဗ္ဗာပီ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. ပဉ္စက္ခန္ဓာ ဟောန္တီတိ အဒ္ဓေကာဒသ ဓာတုယော ရူပက္ခန္ဓော၊ အဒ္ဓဋ္ဌမာ ဓာတုယော ယထာရဟံ ဝေဒနာဒယော စတ္တာရော အရူပိနော ခန္ဓာတိ ဧဝံ အဋ္ဌာရသ ဓာတုယော ပဉ္စက္ခန္ဓာ ဟောန္တိ. ပဉ္စပိ ခန္ဓာ တဏှာဝဇ္ဇာ ဒုက္ခသစ္စံ. အပ္ပဝတ္တီတိ အပ္ပဝတ္တိနိမိတ္တံ. နိရောဓပဇာနနာတိ ပညာသီသေန မဂ္ဂကိစ္စမာဟ. သမ္မာဒိဋ္ဌိပမုခေါ ဟိ အရိယမဂ္ဂေါ. မတ္ထကံ ပါပေတွာ ကထိတံ ဟောတိ သမ္မသနဿ ဘူမိယာ နိပ္ဖတ္တိယာ စ ကထိတတ္တာ. ဇာနာတိ ပဿတီတိ ဣမိနာ ဉာဏဒဿနံ ကထိတံ တံ ပန လောကိယံ လောကုတ္တရန္တိ ဒုဝိဓန္တိ တဒုဘယမ္ပိ ဒဿေန္တော အာဟ – ‘‘သဟ ဝိပဿနာယ မဂ္ဂေါ ဝုတ္တော’’တိ.

ဧတ္တာဝတာပိ ခေါတိ ပိ-သဒ္ဒဂ္ဂဟဏေန အညေန ပရိယာယေန သတ္ထာ ဓာတုကောသလ္လံ ဒေသေတုကာမောတိ ထေရော၊ ‘‘သိယာ ပန၊ ဘန္တေ’’တိ ပုစ္ဆတီတိ ဘဂဝါ ပထဝီဓာတုအာဒိဝသေနပိ ဓာတုကောသလ္လံ ဝိဘာဝေတိ. တတ္ထ ပထဝီဓာတုအာဒိသဒ္ဒေန ဒေသနာကာရဏံ ဝိဘာဝေန္တော၊ ‘‘ပထဝီဓာတု။ပေ။ ဝုတ္တာ’’တိ အာဟ. တာပိ ဟိ အာဒိတော ဆ ဓာတုယော. ‘‘ဝိညာဏဓာတုတော နီဟရိတွာ ပူရေတဗ္ဗာ’’တိ ဝတွာ ကထံ ရူပဓာတုယော နီဟရီယန္တီတိ စောဒနံ သန္ဓာယ တံ နယံ ဒဿေတုံ၊ ‘‘ဝိညာဏဓာတူ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. ကာမဉ္စေတ္ထ ကာယဝိညာဏဓာတုယာ အာရမ္မဏံ ဖောဋ္ဌဗ္ဗဓာတုပထဝီဓာတု အာဒိဝသေန ဒေသနာရုဠမေဝ၊ ကာယဓာတု ပန နီဟရိတဗ္ဗာတိ ဧကံသမေဝ နီဟရဏဝိဓိံ ဒဿေန္တော၊ ‘‘ဧသ နယော သဗ္ဗတ္ထာ’’တိ အာဟ. ပုရိမပစ္ဆိမဝသေန မနောဓာတူတိ ပစ္ဆိမဘာဂဝသေန ကိရိယာမနောဓာတု ဂဟေတဗ္ဗာ တဿာနုရူပဘာဝတော. နနု စေတ္ထ မနောဓာတု နာမာယံ မနောဝိညာဏဓာတုယာ အသံသဋ္ဌာ၊ ဝိသုံယေဝ စေသာ ဓာတူတိ? သစ္စမေတံ အဋ္ဌာရသဓာတုဒေသနာယ၊ စိတ္တဝိဘတ္တိနိဒ္ဒေသေ ဆဝိညာဏကာယဒေသနာယံ ပန သာ မနောဝိညာဏကာယသင်္ဂဟိတာဝါတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ယံ ပနေတ္ထ ဝတ္တဗ္ဗံ တံ ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂသံဝဏ္ဏနာယံ (ဝိသုဒ္ဓိ. မဟာဋီ. ၂.၅၁၇) ဝုတ္တနယေန ဝေဒိတဗ္ဗံ. အထ ဝါ ပုရိမပစ္ဆိမဝသေနာတိ ပုရေစရာနုစရဝသေန. မနောဓာတူတိ ဝိပါကမနောဓာတု ဂဟေတဗ္ဗာ ပုရေစရဏတော၊ ပရတော ဥပ္ပဇ္ဇနကိရိယာမနောဝိညာဏဓာတုယာ အနန္တရံ မနောဓာတုယာ၊ ကိရိယာမနောဓာတုယာ အနန္တရံ မနောဝိညာဏဓာတုယာ အနုပ္ပဇ္ဇနတော စ.

ဓမ္မာနံ ယာဝဒေဝ နိဿတ္တနိဇ္ဇီဝဝိဘာဝနတ္ထာယ သတ္ထု ဓာတုဒေသနာတိ အညေသု သဘာဝဓာရဏာဒိအတ္ထေသု လဗ္ဘမာနေသုပိ အယမေတ္ထ အတ္ထော ပဓာနောတိ အာဟ – ‘‘ဧသနယော သဗ္ဗတ္ထာ’’တိ. သပ္ပဋိပက္ခဝသေနာတိ သပ္ပဋိဘာဂဝသေန သုခံ ဒုက္ခေန သပ္ပဋိဘာဂံ၊ ဒုက္ခံ သုခေန၊ ဧဝံ သောမနဿဒေါမနဿာတိ. ယထာ သုခါဒီနံယေဝ သမုဒါစာရော ဝိဘူတော၊ န ဥပေက္ခာယ၊ ဧဝံ ရာဂါဒီနံယေဝ သမုဒါစာရော ဝိဘူတော၊ န မောဟဿ၊ တေန ဝုတ္တံ ‘‘အဝိဘူတဘာဝေနာ’’တိ. ကာယဝိညာဏဓာတု ပရိဂ္ဂဟိတာဝ ဟောတိ တဒဝိနာဘာဝတော. သေသာသု သောမနဿဓာတုအာဒီသု၊ ပရိဂ္ဂဟိတာဝ ဟောတိ အဝိနာဘာဝတော ဧဝ. န ဟိ သောမနဿာဒယော မနောဓာတုယာ ဝိနာ ဝတ္တန္တိ. ဥပေက္ခာဓာတုတော နီဟရိတွာတိ ဧတ္ထ စက္ခုဝိညာဏဓာတုအာဒယော စတဿော ဝိညာဏဓာတုယော တာသံ ဝတ္ထာရမ္မဏဘူတာ စက္ခုဓာတုအာဒယော စာတိ အဋ္ဌ ရူပဓာတုယော၊ မနောဓာတု၊ ဥပေက္ခာသဟဂတာ မနောဝိညာဏဓာတု၊ ဥပေက္ခာသဟဂတာ ဧဝ ဓမ္မဓာတူတိ ဧဝံ ပန္နရသ ဓာတုယော ဥပေက္ခာဓာတုတော နီဟရိတဗ္ဗာ. သောမနဿဓာတုအာဒယော ပန စတဿော ဓာတုယော ဓမ္မဓာတုအန္တောဂဓာ၊ ဧဝံ သုခဓာတုတော ကာယဝိညာဏဓာတုယာ တဿာ ဝတ္ထာရမ္မဏဘူတာနံ ကာယဓာတုဖောဋ္ဌဗ္ဗဓာတူနဉ္စ နီဟရဏာ ဟေဋ္ဌာ ဒဿိတနယာတိ၊ ‘‘ဥပေက္ခာဓာတုတော နီဟရိတွာ ပူရေတဗ္ဗာ’’ဣစ္စေဝ ဝုတ္တံ.

ကာမဝိတက္ကာဒယော ဣဓ ကာမဓာတုအာဒိပရိယာယေန ဝုတ္တာတိ ‘‘ကာမဓာတုအာဒီနံ ဒွေဓာဝိတက္ကေ ကာမဝိတက္ကာဒီသု ဝုတ္တနယေန အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော’’တိ အာဟ. တတ္ထ ဟိ ‘‘ကာမဝိတက္ကောတိ ကာမပဋိသံယုတ္တော ဝိတက္ကော၊ ဗျာပါဒဝိတက္ကောတိ ဗျာပါဒပဋိသံယုတ္တော ဝိတက္ကော၊ ဝိဟိံသာဝိတက္ကောတိ ဝိဟိံသာပဋိသံယုတ္တော ဝိတက္ကော၊ နေက္ခမ္မပဋိသံယုတ္တော ဝိတက္ကော နေက္ခမ္မဝိတက္ကော၊ သော ယာဝ ပဌမဇ္ဈာနာ ဝဋ္ဋတိ. အဗျာပါဒပဋိသံယုတ္တော ဝိတက္ကော အဗျာပါဒဝိတက္ကော၊ သော မေတ္တာပုဗ္ဗဘာဂတော ပဋ္ဌာယ ယာဝ ပဌမဇ္ဈာနာ ဝဋ္ဋတိ. အဝိဟိံသာပဋိသံယုတ္တော ဝိတက္ကော အဝိဟိံသာဝိတက္ကော၊ သော ကရုဏာယ ပုဗ္ဗဘာဂတော ပဋ္ဌာယ ယာဝ ပဌမဇ္ဈာနာ ဝဋ္ဋတီ’’တိ ဝုတ္တံ. အယံ ပနတ္ထော အဘိဓမ္မေ ဝိတ္ထာရတော အာဂတော ဧဝါတိ ဒဿေတုံ၊ ‘‘အဘိဓမ္မေ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. ကာမဓာတုတော နီဟရိတွာတိ ဧတ္ထ ကာမဂ္ဂဟဏေန ဂဟိတာ ရူပဓာတုအာဒယော ဆ၊ တံဝိသယာ သတ္တဝိညာဏဓာတုယော၊ တတ္ထ ပဉ္စန္နံ ဝိညာဏဓာတူနံ စက္ခုဓာတုအာဒယော ပဉ္စာတိ အဋ္ဌာရသ. နေက္ခမ္မဓာတုအာဒယော ပန ဓမ္မဓာတုအန္တောဂဓာ ဧဝ.

ကာမတဏှာယ ဝိသယဘူတာ ဓမ္မာ ကာမဓာတူတိ အာဟ – ‘‘ပဉ္စ ကာမာဝစရက္ခန္ဓာ ကာမဓာတူ’’တိ. တထာ ရူပတဏှာယ ဝိသယဘူတာ ဓမ္မာ ရူပဓာတု၊ အရူပတဏှာယ ဝိသယဘူတာ ဓမ္မာ အရူပဓာတူတိ အာဟ – ‘‘စတ္တာရော အရူပါဝစရက္ခန္ဓာ’’တိအာဒိ. ကာမတဏှာ ကာမော ဥတ္တရပဒလောပေန၊ ဧဝံ ရူပါရူပတဏှာ ရူပါရူပံ. အာရမ္မဏကရဏဝသေန တာ ယတ္ထ အဝစရန္တိ၊ တေ ကာမာဝစရာဒယောတိ ဧဝံ ကာမာဝစရက္ခန္ဓာဒီနံ ကာမတဏှာဒိဘာဝေါ ဝေဒိတဗ္ဗော. အာဒိနာ နယေနာတိ ဧတေန ‘‘ဥပရိတော ပရနိမ္မိတဝသဝတ္တိဒေဝေ အန္တောကရိတွာ ဧတ္ထာဝစရာ’’တိအာဒိပါဠိံ (ဝိဘ. ၁၀၂၀) သင်္ဂဏှာတိ. ဧတ္ထာဝစရာတိ အဝီစိပရနိမ္မိတပရိစ္ဆိန္နောကာသာယ ကာမတဏှာယ ဝိသယဘာဝံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ၊ တဒေါကာသတာ စ တဏှာယ တန္နိန္နတ္တာ ဝေဒိတဗ္ဗာ. သေသပဒဒွယေပိ ဧသေဝ နယော. ပရိပုဏ္ဏအဋ္ဌာရသဓာတုကတ္တာ ကာမာဝစရဓမ္မာနံ ‘‘ကာမဓာတုတော နီဟရိတွာ ပူရေတဗ္ဗာ’’တိ ဝုတ္တံ. မနောဝိညာဏဓာတုဓမ္မဓာတု ဧကဒေသမတ္တမေဝ ဟိ ရူပါရူပါဝစရဓမ္မာတိ.

သမာဂန္တွာတိ သဟိတာ ဟုတွာ. ယတ္တကဉှိ ပစ္စယဓမ္မာ အတ္တနော ဖလဿ ကာရဏံ၊ တတ္ထ တန္နိဗ္ဗတ္တနေ သမာဂတာ ဝိယ ဟောတိ ဝေကလ္လေ တဒနိဗ္ဗတ္တနတော. သင်္ခတဓာတုတော နီဟရိတွာ ပူရေတဗ္ဗာ အသင်္ခတာယ ဓာတုယာ ဓမ္မဓာတုဧကဒေသဘာဝတော.

၁၂၆. ဧဝံ ပဝတ္တမာနာ မယံ အတ္တာတိ ဂဟဏံ ဂမိဿာမာတိ ဣမိနာ ဝိယ အဓိပ္ပါယေန အတ္တာနံ အဓိကိစ္စ ဥဒ္ဒိဿ ပဝတ္တာ အဇ္ဈတ္တာ၊ တေသု ဘဝါ တပ္ပရိယာပန္နတ္တာတိ အဇ္ဈတ္တိကာနိ. တတော ဗဟိဘူတာနိ ဗာဟိရာနိ. အာယတနကထာ ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒကထာ စ ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂေ (ဝိသုဒ္ဓိ. ၂.၅၁၀၊ ၅၇၀၊ ၅၇၁) ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗာတိ န ဝိတ္ထာရိတာ.

၁၂၇. အဝိဇ္ဇမာနံ ဌာနံ အဋ္ဌာနံ (အ. နိ. ဋီ. ၁.၁.၂၆၈၊ ဝိဘ. မူလဋီ. ၈၀၉)၊ နတ္ထိ ဌာနန္တိ ဝါ အဋ္ဌာနံ. အနဝကာသောတိ ဧတ္ထ ဧသေဝ နယော. တဒတ္ထနိဂမနမေဝ ဟိ ‘‘နေတံ ဌာနံ ဝိဇ္ဇတီ’’တိ ဝစနန္တိ. တေနာဟ ‘‘ဥဘယေနပီ’’တိအာဒိ. ယန္တိ ကာရဏေ ပစ္စတ္တဝစနံ၊ ဟေတုအတ္ထော စ ကာရဏတ္ထောတိ အာဟ – ‘‘ယန္တိ ယေန ကာရဏေနာ’’တိ. ဥက္ကဋ္ဌနိဒ္ဒေသေန ဧတ္ထ ဒိဋ္ဌိသမ္ပတ္တိ ဝေဒိတဗ္ဗာတိ ဝုတ္တံ ‘‘မဂ္ဂဒိဋ္ဌိယာ သမ္ပန္နော’’တိ. ကုတော ပနာယမတ္ထော လဗ္ဘတီတိ? လိင်္ဂတော. လိင်္ဂဉှေတံ၊ ယဒိဒံ နိစ္စတော ဥပဂမနပဋိက္ခေပေါ. စတုဘူမကေသူတိ ဣဒံ စတုတ္ထဘူမကသင်္ခါရာနံ အရိယသာဝကဿ ဝိသယဘာဝူပဂမနတော ဝုတ္တံ၊ န ပန တေ အာရဗ္ဘ နိစ္စတော ဥပဂမနသဗ္ဘာဝတော. ဝက္ခတိ စ ‘‘စတုတ္ထဘူမကသင်္ခါရာ ပနာ’’တိအာဒိနာ. အဘိသင်္ခတသင်္ခါရအဘိသင်္ခရဏကသင်္ခါရာနံ သပ္ပဒေသတ္တာ နိပ္ပဒေသသင်္ခါရဂ္ဂဟဏတ္ထံ ‘‘သင်္ခတသင်္ခါရေသူ’’တိ ဝုတ္တံ. လောကုတ္တရသင်္ခါရာနံ ပန နိဝတ္တနေ ကာရဏံ သယမေဝ ဝက္ခတိ. ဧတံ ကာရဏံ နတ္ထိ သေတုဃာတတ္တာ. တေဇုဿဒတ္တာတိ သံကိလေသဝိဓမနတေဇဿ အဓိကဘာဝတော. တထာ ဟိ တေ ဂမ္ဘီရဘာဝေန ဒုဒ္ဒသာ. အကုသလာနံ အာရမ္မဏံ န ဟောန္တီတိ ဣဒံ ပကရဏဝသေန ဝုတ္တံ. အပ္ပဟီနဝိပလ္လာသာနံ သတ္တာနံ ကုသလဓမ္မာနမ္ပိ တေ အာရမ္မဏံ န ဟောန္တိ.

အသုခေ ‘‘သုခ’’န္တိ ဝိပလ္လာသော စ ဣဓ သုခတော ဥပဂမနဿ ဌာနန္တိ အဓိပ္ပေတန္တိ ဒဿေန္တော၊ ‘‘ဧကန္တ။ပေ။ ဝုတ္တ’’န္တိ. အတ္တဒိဋ္ဌိဝသေနာတိ ပဓာနဒိဋ္ဌိမာဟ. ဒိဋ္ဌိယာ နိဗ္ဗာနဿ အဝိသယဘာဝေါ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တော ဧဝါတိ ‘‘ကသိဏာဒိပဏ္ဏတ္တိသင်္ဂဟတ္ထ’’န္တိ ဝုတ္တံ. ပရိစ္ဆေဒေါတိ သင်္ခါရာနံ ပရိစ္ဆေဒေါ သင်္ခါရာနံ ပရိစ္ဆိဇ္ဇဂဟဏံ. သွာယံ ယေသံ နိစ္စာဒိတော ဥပဂမနံ ဘဝတိ တေသံယေဝ ဝသေန ကာတဗ္ဗောတိ ဒဿေန္တော ‘‘သဗ္ဗဝါရေသူ’’တိအာဒိမာဟ. သဗ္ဗဝါရေသူတိ နိစ္စာဒိသဗ္ဗဝါရေသု. ပုထုဇ္ဇနော ဟီတိ ဟိ-သဒ္ဒေါ ဟေတုအတ္ထော. ယသ္မာ ယံ ယံ သင်္ခါရံ နိစ္စာဒိဝသေန ပုထုဇ္ဇနကာလေ ဥပဂစ္ဆတိ၊ တံ တံ အရိယမဂ္ဂါဓိဂမေန အနိစ္စာဒိဝသေန ဂဏှန္တော ယာထာဝတော ဇာနန္တော တံ ဂါဟံ တံ ဒိဋ္ဌိံ ဝိနိဝေဌေတိ ဝိဿဇ္ဇေတိ. တသ္မာ ယတ္ထ ဂါဟော တတ္ထ ဝိဿဇ္ဇနာတိ စတုတ္ထဘူမကသင်္ခါရာ ဣဓ သင်္ခါရဂ္ဂဟဏေန န ဂယှတီတိ အတ္ထော.

၁၂၈. ပုတ္တသမ္ဗန္ဓေန မာတာပိတုသမညာ၊ ဒတ္တကိတ္တိမာဒိဝသေနပိ ပုတ္တဝေါဟာရော လောကေ ဒိဿတိ၊ သော စ ခေါ ပရိယာယတော နိပ္ပရိယာယသိဒ္ဓံ တံ ဒဿေတုံ၊ ‘‘ဇနိကာ ဝ မာတာ ဇနကော ပိတာ’’တိ ဝုတ္တံ. တထာ အာနန္တရိယကမ္မဿ အဓိပ္ပေတတ္တာ ‘‘မနုဿဘူတောဝ ခီဏာသဝေါ အရဟာတိ အဓိပ္ပေတော’’တိ ဝုတ္တံ. ‘‘အဋ္ဌာနမေတ’’န္တိအာဒိနာ မာတုအာဒီနံယေဝ ဇီဝိတာ ဝေါရောပနေ အရိယသာဝကဿ အဘဗ္ဗဘာဝဒဿနတော တဒညံ အရိယသာဝကော ဇီဝိတာ ဝေါရောပေတီတိ ဣဒံ အတ္ထတော အာပန္နမေဝါတိ မညမာနော ဝဒတိ – ‘‘ကိံ ပန အရိယသာဝကော အညံ ဇီဝိတာ ဝေါရောပေယျာ’’တိ? ‘‘အဋ္ဌာနမေတံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အနဝကာသော၊ ယံ ဒိဋ္ဌိသမ္ပန္နော ပုဂ္ဂလော သဉ္စိစ္စ ပါဏံ ဇီဝိတာ ဝေါရောပေယျ၊ နေတံ ဌာနံ ဝိဇ္ဇတီ’’တိ ဝစနတော၊ ‘‘ဧတမ္ပိ အဋ္ဌာန’’န္တိ ဝုတ္တံ. တေနာဟ ‘‘သစေပိ ဟီ’’တိအာဒိ. ဗလဒီပနတ္ထန္တိ သဒ္ဓါဒိဗလသမန္နာဂမဒီပနတ္ထံ. အရိယမဂ္ဂေနာဂတသဒ္ဓါဒိဗလဝသေန ဟိ အရိယသာဝကော တာဒိသံ သာဝဇ္ဇံ န ကရောတိ.

ပဉ္စဟိ ကာရဏေဟီတိ ဣဒံ အတ္ထနိပ္ဖါဒကာနိ တေသံ ပုဗ္ဗဘာဂိယာနိ စ ကာရဏာနိ ကာရဏဘာဝသာမညေန ဧကဇ္ဈံ ဂဟေတွာ ဝုတ္တံ၊ န ပန သဗ္ဗေသံ ပဉ္စန္နံ သဟယောဂက္ခမတော. အာကာရေဟီတိ ကာရဏေဟိ. အနုဿာဝနေနာတိ အနုရူပံ သာဝနေန. ဘေဒဿ အနုရူပံ ယထာ ဘေဒေါ ဟောတိ၊ ဧဝံ ဘိန္ဒိတဗ္ဗာနံ ဘိက္ခူနံ အတ္တနော ဝစနဿ သာဝနေန ဝိညာပနေန. တေနာဟ ‘‘နနု တုမှေ’’တိအာဒိ. ကဏ္ဏမူလေ ဝစီဘေဒံ ကတွာတိ ဧတေန ‘‘ပါကဋံ ကတွာ ဘေဒကရဝတ္ထုဒီပနံ ဝေါဟာရော၊ တတ္ထ အတ္တနော နိစ္ဆိတမတ္ထံ ရဟဿဝသေန ဝိညာပနံ အနုဿာဝန’’န္တိ ဒဿေတိ.

ကမ္မမေဝ ဥဒ္ဒေသော ဝါ ပမာဏန္တိ တေဟိ သံဃဘေဒသိဒ္ဓိတော ဝုတ္တံ၊ ဣတရေ ပန တေသံ ပုဗ္ဗဘာဂဘူတာ. တေနာဟ ‘‘ဝေါဟာရာ’’တိအာဒိ. တတ္ထာတိ ဝေါဟာရေ. စုတိအနန္တရံ ဖလံ အနန္တရံ နာမ၊ တသ္မိံ အနန္တရေ နိယုတ္တာနိ တန္နိဗ္ဗတ္တနေန အနန္တရကရဏသီလာနိ၊ အနန္တရပ္ပယောဇနာနိ စာတိ အာနန္တရိယာနိ၊ တာနိ ဧဝ ‘‘အာနန္တရိယကမ္မာနီ’’တိ ဝုတ္တာနိ.

ကမ္မတောတိ ‘‘ဧဝံ အာနန္တရိယကမ္မံ ဟောတိ၊ ဧဝံ အနန္တရိယကမ္မသဒိသ’’န္တိ ဧဝံ ကမ္မဝိဘာဂတော. ဒွါရတောတိ ကာယာဒိဒွါရတော. ကပ္ပဋ္ဌိတိယတောတိ ‘‘ဣဒံ ကပ္ပဋ္ဌိတိကဝိပါကံ၊ ဣဒံ န ကပ္ပဋ္ဌိတိကဝိပါက’’န္တိ ဧဝံ ကပ္ပဋ္ဌိတိယဝိဘာဂတော. ပါကာတိ ‘‘ဣဒမေတ္ထ ဝိပစ္စတိ၊ ဣဒံ န ဝိပစ္စတီ’’တိ ဝိပစ္စနဝိဘာဂတော. သာဓာရဏာဒီဟီတိ ဂဟဋ္ဌပဗ္ဗဇိတာနံ သာဓာရဏာသာဓာရဏတော၊ အာဒိ-သဒ္ဒေန ဝေဒနာဒိဝိဘာဂတော စ.

ယသ္မာ မနုဿတ္တဘာဝေ ဌိတဿေဝ စ ကုသလဓမ္မာနံ တိက္ခဝိသဒသူရဘာဝါပတ္တိ၊ ယထာ တံ တိဏ္ဏမ္ပိ ဗောဓိသတ္တာနံ ဗောဓိတ္တယနိဗ္ဗတ္တိယံ၊ ဧဝံ မနုဿဘာဝေ ဌိတဿေဝ အကုသလဓမ္မာနမ္ပိ တိက္ခဝိသဒသူရဘာဝါပတ္တီတိ အာဟ ‘‘မနုဿဘူတဿေဝါ’’တိ. ပါကတိကမနုဿာနမ္ပိ စ ကုသလဓမ္မာနံ ဝိသေသပ္ပတ္တိ ဝိမာနဝတ္ထုအဋ္ဌကထာယံ (ဝိ. ဝ. အဋ္ဌ. ၃) ဝုတ္တနယေန ဝေဒိတဗ္ဗာ. ယထာ ဝုတ္တော စ အတ္ထော သမာနဇာတိယဿ ဝိကောပနေ ကမ္မံ ဂရုတရံ၊ န တထာ ဝိဇာတိယဿာတိ ဝုတ္တံ – ‘‘မနုဿဘူတံ မာတရံ ဝါ ပိတရံ ဝါ’’တိ. လိင်္ဂေ ပရိဝတ္တေ စ သော ဧဝ ဧကကမ္မနိဗ္ဗတ္တော ဘဝင်္ဂပ္ပဗန္ဓော၊ ဇီဝိတိန္ဒြိယပ္ပဗန္ဓော စ၊ န အညောတိ အာဟ ‘‘အပိ ပရိဝတ္တလိင်္ဂ’’န္တိ. အရဟန္တေပိ ဧသေဝ နယော. တဿ ဝိပါကန္တိအာဒိ ကမ္မဿ အာနန္တရိယဘာဝသမတ္ထနံ၊ စတုကောဋိကဉ္စေတ္ထ သမ္ဘဝတိ. တတ္ထ ပဌမာ ကောဋိ ဒဿိတာ၊ ဣတရာသု ဝိသင်္ကေတံ ဒဿေတုံ၊ ‘‘ယော ပနာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. ယဒိပိ တတ္ထ ဝိသင်္ကေတော၊ ကမ္မံ ပန ဂရုတရံ အာနန္တရိယသဒိသံ ဘာယိတဗ္ဗန္တိ အာဟ – ‘‘အာနန္တရိယံ အာဟစ္စေဝ တိဋ္ဌတီ’’တိ. အယံ ပဉှောတိ ဉာပနိစ္ဆာနိဗ္ဗတ္တာ ကထာ.

အာနန္တရိယံ ဖုသတိ မရဏာဓိပ္ပါယေနေဝ အာနန္တရိယဝတ္ထုနော ဝိကောပိတတ္တာ. အာနန္တရိယံ န ဖုသတိ အာနန္တရိယဝတ္ထုအဘာဝတော. သဗ္ဗတ္ထ ဟိ ပုရိမံ အဘိသန္ဓိစိတ္တံ အပ္ပမာဏံ၊ ဝဓကစိတ္တံ ပန တဒါရမ္မဏံ ဇီဝိတိန္ဒြိယဉ္စ အာနန္တရိယနာနန္တရိယဘာဝေ ပမာဏန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. သင်္ဂါမစတုက္ကံ သမ္ပတ္တဝသေန ယောဇေတဗ္ဗံ.

တေနေဝါတိ တေနေဝ ပယောဂေန. အရဟန္တဃာတော ဟောတိယေဝ အရဟတော မာရိတတ္တာ. ပုထုဇ္ဇနဿေဝ ဒိန္နံ ဟောတီတိ ယသ္မာ ယထာ ဝဓကစိတ္တံ ပစ္စုပ္ပန္နာရမ္မဏမ္ပိ ပဗန္ဓဝိစ္ဆေဒဝသေန စ ဇီဝိတိန္ဒြိယံ အာရမ္မဏံ ကတွာ ပဝတ္တတိ၊ န ဧဝံ စာဂစေတနာ၊ သာ ဟိ စဇိတဗ္ဗဝတ္ထုံ အာရမ္မဏံ ကတွာ စဇနမတ္တမေဝ ဟောတိ၊ အညသန္တကဘာဝကရဏဉ္စ တဿ စဇနံ၊ တသ္မာ ယဿ တံ သန္တကံ ကတံ. တဿေဝ ဒိန္နံ ဟောတီတိ.

လောဟိတံ သမော သရတီတိ အဘိဃာတေန ပကုပ္ပမာနံ သဉ္စိတံ ဟောတိ. မဟန္တတရန္တိ ဂရုတရံ. သရီရပဋိဇဂ္ဂနေ ဝိယာတိ သတ္ထုရူပကာယပဋိဇဂ္ဂနေ ဝိယ.

အသန္နိပတိတေတိ ဣဒံ သာမဂ္ဂိယဒီပနံ. ဘေဒေါ စ ဟောတီတိ သံဃဿ ဘေဒေါ ဟောတိ. ဝဋ္ဋတီတိ သညာယာတိ ဤဒိသကရဏံ သံဃဿ ဘေဒါယ န ဟောတီတိ သညာယ. နဝတော ဦနပရိသာယံ ကရောန္တဿ တထာတိ ယောဇေတဗ္ဗံ၊ တထာတိ ဣမိနာ ‘‘န အာနန္တရိယကမ္မန္တိ’’ ဣမံ အာကဍ္ဎတိ၊ န ပန ‘‘ဘေဒေါ ဟောတီ’’တိ ဣဒံ. ဟေဋ္ဌိမန္တေန ဟိ နဝန္နမေဝ ဝသေန သံဃဘေဒေါ. ဓမ္မဝါဒိနော အနဝဇ္ဇာ ယထာဓမ္မံ အဝဋ္ဌာနတော. သံဃဘေဒဿ ပုဗ္ဗဘာဂေါ သင်္ဃရာဇိ.

ကာယဒွါရမေဝ ပူရေန္တိ ကာယကမ္မဘာဝေနေဝ လက္ခိတဗ္ဗတော.

‘‘သဏ္ဌဟန္တေ ဟိ။ပေ။ မုစ္စတီ’’တိ ဣဒံ ကပ္ပဋ္ဌကထာယ န သမေတိ. တထာ ဟိ ကပ္ပဋ္ဌကထာယံ (ကထာ. အဋ္ဌ. ၆၅၄-၆၅၇) ဝုတ္တံ – ‘‘အာပါယိကောတိ ဣဒံ သုတ္တံ ယံ သော ဧကံ ကပ္ပံ အသီတိဘာဂေ ကတွာ တတော ဧကဘာဂမတ္တံ ကာလံ တိဋ္ဌေယျ၊ တံ အာယုကပ္ပံ သန္ဓာယ ဝုတ္တ’’န္တိ. ကပ္ပဝိနာသေယေဝါတိ ပန အာယုကပ္ပဝိနာသေယေဝါတိ အတ္ထေ သတိ နတ္ထိ ဝိရောဓော. ဧတ္ထ စ သဏ္ဌဟန္တေတိ ဣဒမ္ပိ ‘‘သွေဝဝိနဿိဿတီ’’တိ ဝိယ အဘူတပရိကပ္ပဝသေန ဝုတ္တံ. ဧကဒိဝသမေဝ နိရယေ ပစ္စတိ တတော ပရံ ကပ္ပါဘာဝေ အာယုကပ္ပဿပိ အဘာဝတောတိ အဝိရောဓတော အတ္ထယောဇနာ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ. သေသာနီတိ သံဃဘေဒတော အညာနိ အာနန္တရိယကမ္မာနိ.

အဟောသိကမ္မံ။ပေ။ သင်္ချံ ဂစ္ဆန္တိ၊ ဧဝံ သတိ ကထံ နေသံ အာနန္တရိယတာ စုတိအနန္တရံ ဝိပါကဒါနာဘာဝတော. အထ သတိ ဖလဒါနေ စုတိအနန္တရော ဧဝ ဧတေသံ ဖလကာလော၊ န အညောတိ ဖလကာလနိယမေန နိယတတာ နိစ္ဆိတာ၊ န ဖလဒါနနိယမေန၊ ဧဝမ္ပိ နိယတဖလကာလာနံ အညေသမ္ပိ ဥပပဇ္ဇဝေဒနီယာနံ ဒိဋ္ဌဓမ္မဝေဒနီယာနဉ္စ နိယတတာ အာပဇ္ဇေယျ. တသ္မာ ဝိပါကဓမ္မဓမ္မာနံ ပစ္စယန္တရဝိကလတာဒီဟိ အဝိပစ္စမာနာနမ္ပိ အတ္တနော သဘာဝေန ဝိပါကဓမ္မတာ ဝိယ ဗလဝတာ အာနန္တရိယေန ဝိပါကေ ဒိန္နေ အဝိပစ္စမာနာနမ္ပိ အာနန္တရိယာနံ ဖလဒါနေ နိယတသဘာဝါ အာနန္တရိယသဘာဝါ စ ပဝတ္တီတိ အတ္တနော သဘာဝေန ဖလဒါနနိယမေနေဝ နိယတတာ အာနန္တရိယတာ စ ဝေဒိတဗ္ဗာ. အဝဿဉ္စ အာနန္တရိယသဘာဝါ တတော ဧဝ နိယတသဘာဝါ စ တေသံ ပဝတ္တီတိ သမ္ပဋိစ္ဆိတဗ္ဗမေတံ အညဿ ဗလဝတော အာနန္တရိယဿ အဘာဝေ စုတိအနန္တရံ ဧကန္တေန ဖလဒါနတော.

နနု ဧဝံ အညေသမ္ပိ ဥပပဇ္ဇဝေဒနီယာနံ အညသ္မိံ ဝိပါကဒါယကေ အသတိ စုတိအနန္တရမေကန္တေန ဖလဒါနတော နိယတသဘာဝါ အနန္တရိယသဘာဝါ စ ပဝတ္တိ အာပဇ္ဇတီတိ? နာပဇ္ဇတိ. အသမာနဇာတိကေန စေတောပဏိဓိဝသေန ဥပဃာတကေန စ နိဝတ္တေတဗ္ဗဝိပါကတ္တာ အနန္တရေ ဧကန္တဖလဒါယကတ္တာဘာဝါ. န ပန အာနန္တရိယကာနံ ပဌမဇ္ဈာနာဒီနံ ဒုတိယဇ္ဈာနာဒီနိ ဝိယ အသမာနဇာတိကံ ဖလနိဝတ္တကံ အတ္ထိ သဗ္ဗာနန္တရိယာနံ အဝီစိဖလတ္တာ. န စ ဟေဋ္ဌူပပတ္တိံ ဣစ္ဆတော သီလဝတော စေတောပဏိဓိ ဝိယ ဥပရူပပတ္တိဇနကကမ္မဖလံ အာနန္တရိယဖလံ နိဝတ္တေတုံ သမတ္ထော စေတောပဏိဓိ အတ္ထိ အနိစ္ဆန္တဿေဝ အဝီစိပါတနတော၊ န စ အာနန္တရိယောပဃာတကံ ကိဉ္စိ ကမ္မံ အတ္ထိ၊ တသ္မာ တေသံယေဝ အနန္တရေ ဧကန္တဝိပါကဇနကသဘာဝါ ပဝတ္တီတိ. အနေကာနိ စ အာနန္တရိယာနိ ကတာနိ ဧကန္တေနေဝ ဝိပါကေ နိယတသဘာဝတ္တာ ဥပရတာဝိပစ္စနသဘာဝါသင်္ကတ္တာ နိစ္ဆိတာနိ သဘာဝတော နိယတာနေဝ. တေသု ပန သမာနသဘာဝေသု ဧကေန ဝိပါကေ ဒိန္နေ ဣတရာနိ အတ္တနာ ကာတဗ္ဗကိစ္စဿ တေနေဝ ကတတ္တာ န ဒုတိယံ တတိယံ ဝါ ပဋိသန္ဓိံ ကရောန္တိ. န သမတ္ထတာဝိဃာတတ္တာတိ နတ္ထိ တေသံ အာနန္တရိယကတာ နိဝတ္တိ၊ ဂရုတရဘာဝေါ ပန တေသု လဗ္ဘတေဝါတိ သံဃဘေဒဿ သိယာ ဂရုတရဘာဝေါတိ၊ ‘‘ယေန။ပေ။ ဝိပစ္စတီ’’တိ အာဟ. ဧကဿ ပန အညာနိ ဥပတ္ထမ္ဘကာနိ ဟောန္တီတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗာနိ. ပဋိသန္ဓိဝသေန ဝိပစ္စတီတိ ဝစနေန ဣတရေသံ ပဝတ္တိဝိပါကဒါယိတာ အနုညာတာ ဝိယ ဒိဿတိ. နော ဝါ တထာ သီလဝတီတိ ယထာ ပိတာ သီလဝါ၊ တထာ သီလဝတီ နော ဝါ ဟောတီတိ ယောဇနာ. သစေ မာတာ သီလဝတီ၊ မာတုဃာတော ပဋိသန္ဓိဝသေန ဝိပစ္စတီတိ ယောဇနာ.

ပကတတ္တောတိ အနုက္ခိတ္တော. သမာနသံဝါသကောတိ အပါရာဇိကော. သမာနသီမာယန္တိ ဧကသီမာယံ.

သတ္ထုကိစ္စံ ကာတုံ အသမတ္ထောတိ ယံ သတ္ထာရာ ကာတဗ္ဗကိစ္စံ အနုသာသနာဒိ၊ တံ ကာတုံ အသမတ္ထောတိ ဘဂဝန္တံ ပစ္စက္ခာယ. အညံ တိတ္ထကရန္တိ အညံ သတ္ထာရံ.

၁၂၉. အဘိဇာတိအာဒိသု (အ. နိ. ဋီ. ၁.၁.၂၇၇) ပကပ္ပနေန ဒေဝတူပသင်္ကမနာဒိနာ ဇာတစက္ကဝါဠေန သမာနယောဂက္ခေမံ ဒသသဟဿပရိမာဏံ ဌာနံ ဇာတိခေတ္တံ၊ သရသေနေဝ အာဏာပဝတ္တိဋ္ဌာနံ အာဏာခေတ္တံ၊ ဝိသယဘူတံ ဌာနံ ဝိသယခေတ္တံ. ဒသသဟဿီ လောကဓာတူတိ ဣမာယ လောကဓာတုယာ သဒ္ဓိံ ဣမံ လောကဓာတုံ ပရိဝါရေတွာ ဌိတာ ဒသသဟဿီ လောကဓာတု. တတ္တကာနံယေဝ ဇာတိခေတ္တဘာဝေါ ဓမ္မတာဝသေန ဝေဒိတဗ္ဗော. ‘‘ပရိဂ္ဂဟဝသေနာ’’တိ ကေစိ. ‘‘သဗ္ဗေသမ္ပိ ဗုဒ္ဓါနံ တတ္တကံ ဧဝ ဇာတိခေတ္တံ တန္နိဝါသီနံယေဝ စ ဒေဝတာနံ ဓမ္မာဘိသမယော’’တိ စ ဝဒန္တိ. မာတုကုစ္ဆိဩက္ကမနကာလာဒီနံ ဆန္နံ ဧဝ ဂဟဏံ နိဒဿနမတ္တံ မဟာဘိနီဟာရာဒိကာလေပိ တဿ ပကမ္ပနဿ လဗ္ဘမာနတော. အာဏာခေတ္တံ နာမ ယံ ဧကဇ္ဈံ သံဝဋ္ဋတိ စ ဝိဝဋ္ဋတိ စ. အာဏာ ဝတ္တတိ အာဏာယ တန္နိဝါသီနံ ဒေဝတာနံ သိရသာ သမ္ပဋိစ္ဆနေန၊ တဉ္စ ခေါ ကေဝလံ ဗုဒ္ဓါနံ အာနုဘာဝေနေဝ၊ န အဓိပ္ပါယဝသေန၊ အဓိပ္ပါယဝသေန ပန ‘‘ယာဝတာ ဝါ ပန အာကင်္ခေယျာ’’တိ (အ. နိ. ၃.၈၁) ဝစနတော တတော ပရမ္ပိ အာဏာ ပဝတ္တေယျ.

န ဥပ္ပဇ္ဇန္တီတိ ပန အတ္ထီတိ၊ ‘‘န မေ အာစရိယော အတ္ထိ၊ သဒိသော မေ န ဝိဇ္ဇတီ’’တိအာဒိံ (မ. နိ. ၁.၂၈၅၊ ၂.၃၄၁၊ မဟာဝ. ၁၁၊ ကထာ. ၄၀၅၊ မိ. ပ. ၄.၅.၁၁) ဣမိဿံ လောကဓာတုယံ ဌတွာ ဝဒန္တေန ဘဂဝတာ၊ ‘‘ကိံ ပနာဝုသော သာရိပုတ္တ၊ အတ္ထေတရဟိ အညေ သမဏာ ဝါ ဗြာဟ္မဏာ ဝါ ဘဂဝတာ သမသမာ သမ္ဗောဓိယန္တိ၊ ဧဝံ ပုဋ္ဌော အဟံ၊ ဘန္တေ၊ နောတိ ဝဒေယျ’’န္တိ (ဒီ. နိ. ၃.၁၆၁)၊ ဝတွာ တဿ ကာရဏံ ဒဿေတုံ၊ ‘‘အဋ္ဌာနမေတံ အနဝကာသော၊ ယံ ဧကိဿာ လောကဓာတုယာ ဒွေ အရဟန္တော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓါ’’တိ ဣမံ သုတ္တံ (ဒီ. နိ. ၃.၁၆၁၊ မိ. ပ. ၅.၁.၁) ဒဿေန္တေန ဓမ္မသေနာပတိနာ စ ဗုဒ္ဓခေတ္တဘူတံ ဣမံ လောကဓာတုံ ဌပေတွာ အညတ္ထ အနုပ္ပတ္တိ ဝုတ္တာ ဟောတီတိ အဓိပ္ပါယော.

ဧကတောတိ သဟ၊ ဧကသ္မိံ ကာလေတိ အတ္ထော. သော ပန ကာလော ကထံ ပရိစ္ဆိန္နောတိ စရိမဘဝေ ပဋိသန္ဓိဂ္ဂဟဏတော ပဋ္ဌာယ ယာဝ ဓာတုပရိနိဗ္ဗာနာတိ ဒဿေန္တော ‘‘တတ္ထာ’’တိအာဒိမာဟ. နိသိန္နကာလတော ပဋ္ဌာယာတိ ပဋိလောမက္ကမေန ဝဒတိ. ပရိနိဗ္ဗာနတော ပဋ္ဌာယာတိ အနုပါဒိသေသာယ နိဗ္ဗာနဓာတုယာ ပရိနိဗ္ဗာနတော ပဋ္ဌာယ. ဧတ္ထန္တရေတိ စရိမဘဝေ ဗောဓိသတ္တဿ ပဋိသန္ဓိဂ္ဂဟဏံ ဓာတုပရိနိဗ္ဗာနန္တိ ဧတေသံ အန္တရေ.

အညဿ ဗုဒ္ဓဿ ဥပ္ပတ္တိ န နိဝါရိတာ၊ တတ္ထ ကာရဏံ ဒဿေတုံ ‘‘တီဏိ ဟီ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. ပဋိပတ္တိအန္တရဓာနေန ဟိ သာသနဿ ဩသက္ကိတတ္တာ အပရဿ ဗုဒ္ဓဿ ဥပ္ပတ္တိ လဒ္ဓါဝသရာ ဟောတိ. ပဋိပဒါတိ ပဋိဝေဓာဝဟာ ပုဗ္ဗဘာဂပဋိပဒါ. ‘‘ပရိယတ္တိ ပမာဏ’’န္တိ ဝတွာ တမတ္ထံ ဗောဓိသတ္တံ နိဒဿနံ ကတွာ ဒဿေတုံ၊ ‘‘ယထာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ တယိဒံ ဟီနံ ကတန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. နိယျာနိကဓမ္မဿ ဌိတိဉှိ ဒဿေန္တော အနိယျာနိကဓမ္မံ နိဒဿေတိ.

မာတိကာယ အန္တရဟိတာယာတိ၊ ‘‘ယော ပန ဘိက္ခူ’’တိအာဒိနယပ္ပတ္တာ သိက္ခာပဒပါဠိ မာတိကာ၊ တာယ အန္တရဟိတာယ နိဒါနုဒ္ဒေသသင်္ခါတေ ပါတိမောက္ခုဒ္ဒေသေ ပဗ္ဗဇ္ဇာယုပသမ္ပဒါကမ္မေသု စ သာသနံ တိဋ္ဌတီတိ အတ္ထော. အထ ဝါ ပါတိမောက္ခေ ဓရန္တေယေဝ ပဗ္ဗဇ္ဇာ ဥပသမ္ပဒါ စ၊ ဧဝံ သတိ တဒုဘယံ ပါတိမောက္ခေ အန္တောဂဓံ တဒုဘယာဘာဝေ ပါတိမောက္ခာဘာဝတော၊ တသ္မာ တယိဒံ တယံ သာသနဿ ဌိတိဟေတူတိ အာဟ – ‘‘ပါတိမောက္ခပဗ္ဗဇ္ဇာဥပသမ္ပဒါသု ဌိတာသု သာသနံ တိဋ္ဌတီ’’တိ. ယသ္မာ ဝါ ဥပသမ္ပဒါဓီနံ ပါတိမောက္ခံ၊ ဥပသမ္ပဒါ စ ပဗ္ဗဇ္ဇာဓီနာ၊ တသ္မာ ပါတိမောက္ခေ သိဒ္ဓေ၊ သိဒ္ဓါသု ပဗ္ဗဇ္ဇာဥပသမ္ပဒါသု စ သာသနံ တိဋ္ဌတိ. ပစ္ဆိမပဋိဝေဓတော ဟိ ပရံ ပဋိဝေဓသာသနံ၊ ပစ္ဆိမသီလတော စ ပရံ ပဋိပတ္တိသာသနံ ဝိနဋ္ဌံ နာမ ဟောတိ. ဩသက္ကိတံ နာမာတိ ပစ္ဆိမကပဋိဝေဓသီလဘေဒဒွယံ ဧကတော ကတွာ တတော ပရံ ဝိနဋ္ဌံ နာမ ဟောတီတိ အတ္ထော.

တေန ကာမံ ‘‘သာသနဋ္ဌိတိယာ ပရိယတ္တိ ပမာဏ’’န္တိ ဝုတ္တံ၊ ပရိယတ္တိ ပန ပဋိပတ္တိဟေတုကာတိ ပဋိပတ္တိယာ အသတိ အပ္ပတိဋ္ဌာ ဟောတိ၊ တသ္မာ ပဋိပတ္တိအန္တရဓာနံ သာသနောသက္ကနဿ ဝိသေသကာရဏန္တိ ဒဿေတွာ တယိဒံ သာသနောသက္ကနံ ဓာတုပရိနိဗ္ဗာနောသာနန္တိ ဒဿေတုံ၊ ‘‘တီဏိ ပရိနိဗ္ဗာနာနီ’’တိ ဝုတ္တံ.

ကာရုညန္တိ ပရိဒေဝနကာရုညံ. ဇမ္ဗုဒီပေ ဒီပန္တရေသု ဒေဝနာဂဗြဟ္မလောကေသု စ ဝိပ္ပကိရိတွာ ဌိတာနံ ဓာတူနံ မဟာဗောဓိပလ္လင်္ကေ ဧကဇ္ဈံ သန္နိပတနံ၊ ရသ္မိဝိဿဇ္ဇနံ၊ တတ္ထ တေဇောဓာတုယာ ဥဋ္ဌာနံ၊ ဧကဇာလီဘာဝေါ စာတိ သဗ္ဗမေတံ သတ္ထု အဓိဋ္ဌာနဝသေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

အနစ္ဆရိယတ္တာတိ ဒွီသုပိ ဥပ္ပဇ္ဇမာနေသု အစ္ဆရိယတ္တာဘာဝဒေါသတောတိ အတ္ထော. ဗုဒ္ဓါ နာမ မဇ္ဈေ ဘိန္နံ သုဝဏ္ဏံ ဝိယ ဧကသဒိသာတိ တေသံ ဒေသနာပိ ဧကရသာ ဧဝါတိ အာဟ – ‘‘ဒေသနာယ စ ဝိသေသာဘာဝတော’’တိ. ဧတေနပိ အနစ္ဆရိယတ္တမေဝ သာဓေတိ. ဝိဝါဒဘာဝတောတိ ဧတေန ဝိဝါဒါဘာဝတ္ထံ ဒွေ ဧကတော န ဥပ္ပဇ္ဇန္တီတိ ဒဿေတိ.

တတ္ထာတိ မိလိန္ဒပဉှေ. ဧကံ ဗုဒ္ဓံ ဓာရေတီတိ ဧကဗုဒ္ဓဓာရဏီ. ဧတေန ဧဝံ သဘာဝါ ဧတေ ဗုဒ္ဓဂုဏာ၊ ယေန ဒုတိယဗုဒ္ဓဂုဏေ ဓာရေတုံ အသမတ္ထာ အယံ လောကဓာတူတိ ဒဿေတိ. ပစ္စယဝိသေသနိပ္ဖန္နာနဉှိ ဂုဏဓမ္မာနံ ဘာရိယော ဝိသေသော န သက္ကာ ဓာရေတုန္တိ၊ ‘‘န ဓာရေယျာ’’တိ ဝတွာ တမေဝ အဓာရဏံ ပရိယာယန္တရေနပိ ပကာသေန္တော ‘‘စလေယျာ’’တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ စလေယျာတိ ပရိပ္ဖန္ဒေယျ. ကမ္ပေယျာတိ ပဝေဓေယျ. နမေယျာတိ ဧကပဿေန နမေယျ. ဩနမေယျာတိ ဩသီဒေယျ. ဝိနမေယျာတိ ဝိဝိဓံ ဣတောစိတော စ နမေယျ. ဝိကိရေယျာတိ ဝါတေန ထုသမုဋ္ဌိ ဝိယ ဝိပ္ပကိရေယျ. ဝိဓမေယျာတိ ဝိနဿေယျ. ဝိဒ္ဓံသေယျာတိ သဗ္ဗသော ဝိဒ္ဓသ္တာ ဘဝေယျ. တထာဘူတာ စ ကတ္ထစိ န တိဋ္ဌေယျာတိ အာဟ ‘‘န ဌာနမုပဂစ္ဆေယျာ’’တိ.

ဣဒါနိ တတ္ထ နိဒဿနံ ဒဿေန္တော၊ ‘‘ယထာ၊ မဟာရာဇာ’’တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ သမုပါဒိကာတိ သမံ ဥဒ္ဓံ ပဇ္ဇတိ ပဝတ္တတီတိ သမုပါဒိကာ၊ ဥဒကဿ ဥပရိ သမံ ဂါမိနီတိ အတ္ထော. ဝဏ္ဏေနာတိ သဏ္ဌာနေန. ပမာဏေနာတိ အာရောဟေန. ကိသထူလေနာတိ ကိသထူလဘာဝေန၊ ပရိဏာဟေနာတိ အတ္ထော.

ဆာဒေန္တန္တိ ရောစေန္တံ ရုစိံ ဥပ္ပါဒေန္တံ. တန္ဒီကတောတိ တေန ဘောဇနေန တန္ဒီဘူတော. အနောနမိတဒဏ္ဍဇာတောတိ ယာဝဒတ္ထံ ဘောဇနေန ဩနမိတုံ အသက္ကုဏေယျတာယ အနောနမိတဒဏ္ဍော ဝိယ ဇာတော. သကိံ ဘုတ္တော ဝမေယျာတိ ဧကမ္ပိ အာလောပံ အဇ္ဈောဟရိတွာ ဝမေယျာတိ အတ္ထော.

အတိဓမ္မဘာရေန ပထဝီ စလတီတိ ဓမ္မေန နာမ ပထဝီ တိဋ္ဌေယျ. သာ ကိံ တေနေဝ စလတိ ဝိနဿတီတိ အဓိပ္ပါယေန ပုစ္ဆတိ. ပုန ထေရော ‘‘ရတနံ နာမ လောကေ ကုဋုမ္ဗံ သန္ဓာရေန္တံ အဘိမတဉ္စ လောကေန အတ္တနော ဂရုသဘာဝတာယ သကဋဘင်္ဂဿ ကာရဏံ အတိဘာရဘူတံ ဒိဋ္ဌံ. ဧဝံဓမ္မော စ ဟိတသုခဝိသေသေဟိ တံသမင်္ဂိနံ ဓာရေန္တော အဘိမတော စ ဝိညူနံ ဂမ္ဘီရပ္ပမေယျဘာဝေန ဂရုသဘာဝတ္တာ အတိဘာရဘူတော ပထဝီစလနဿ ကာရဏံ ဟောတီ’’တိ ဒဿေန္တော၊ ‘‘ဣဓ၊ မဟာရာဇ၊ ဒွေ သကဋာ’’တိအာဒိမာဟ. ဧတေနေဝ တထာဂတဿ မာတုကုစ္ဆိဩက္ကမနာဒိကာလေ ပထဝီကမ္ပနကာရဏံ သံဝဏ္ဏိတန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ဧကသကဋတော ရတနန္တိ ဧကသ္မာ၊ ဧကဿ ဝါ သကဋဿ ရတနံ၊ တသ္မာ သကဋတော ဂဟေတွာတိ အတ္ထော.

ဩသာရိတန္တိ ဥစ္စာရိတံ၊ ဝုတ္တန္တိ အတ္ထော. အဂ္ဂေါတိ သဗ္ဗသတ္တေဟိ အဂ္ဂေါ.

သဘာဝပကတီတိ သဘာဝဘူတာ အကိတ္တိမာ ပကတိ. ကာရဏမဟန္တတာယာတိ မဟန္တေဟိ ဗုဒ္ဓကာရကဓမ္မေဟိ ပါရမိတာသင်္ခါတေဟိ ကာရဏေဟိ ဗုဒ္ဓဂုဏာနံ နိဗ္ဗတ္တိတောတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ပထဝိအာဒီနိ မဟန္တာနိ ဝတ္ထူနိ၊ မဟန္တာ စ သက္ကဘာဝါဒယော အတ္တနော အတ္တနော ဝိသယေ ဧကေကာ ဧဝ၊ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါပိ မဟန္တော အတ္တနော ဝိသယေ ဧကောဝ၊ ကော စ တဿ ဝိသယော? ဗုဒ္ဓဘူမိ၊ ယာဝတကံ ဝါ ဉေယျံ. ဧဝံ ‘‘အာကာသော ဝိယ အနန္တဝိသယော ဘဂဝါ ဧကောဝ ဟောတီ’’တိ ဝဒန္တော ပရစက္ကဝါဠေသု ဒုတိယဿ ဗုဒ္ဓဿ အဘာဝံ ဒဿေတိ.

ဣမိနာဝ ပဒေနာတိ ‘‘ဧကိဿာ လောကဓာတုယာ’’တိ ဣမိနာ ဧဝ ပဒေန. ဒသစက္ကဝါဠသဟဿာနိ ဂဟိတာနိ ဇာတိခေတ္တတ္တာ. ဧကစက္ကဝါဠေနေဝါတိ ဣမိနာ ဧကစက္ကဝါဠေနေဝ. ယထာ – ‘‘ဣမသ္မိံယေဝ စက္ကဝါဠေ ဥပ္ပဇ္ဇန္တီ’’တိ ဝုတ္တေ ဣမသ္မိမ္ပိ စက္ကဝါဠေ ဇမ္ဗုဒီပေယေဝ၊ တတ္ထပိ မဇ္ဈိမပဒေသေ ဧဝါတိ ပရိစ္ဆိန္ဒိတုံ ဝဋ္ဋတိ၊ ဧဝံ ‘‘ဧကိဿာ လောကဓာတုယာ’’တိ ဇာတိခေတ္တေ အဓိပ္ပေတေပိ ဣမိနာဝ စက္ကဝါဠေန ပရိစ္ဆိန္ဒိတုံ ဝဋ္ဋတိ.

ဝိဝါဒူပစ္ဆေဒတောတိ ဝိဝါဒူပစ္ဆေဒကာရဏာ. ဒွီသု ဥပ္ပန္နေသု ယော ဝိဝါဒေါ ဘဝေယျ၊ တဿ အနုပ္ပါဒေါယေဝေတ္ထ ဝိဝါဒုပစ္ဆေဒေါ. ဧကသ္မိံ ဒီပေတိအာဒိနာ ဒီပန္တရေပိ ဧကဇ္ဈံ န ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ၊ ပဂေဝ ဧကဒီပေတိ ဒဿေတိ. သော ပရိဟာယေထာတိ စက္ကဝါဠဿ ပဒေသေ ဧဝ ဝတ္တိတဗ္ဗတ္တာ ပရိဟာယေယျ.

၁၃၀. မနုဿတ္တန္တိ မနုဿဘာဝေါ တဿေဝ ပဗ္ဗဇ္ဇာဒိဂုဏသမ္ပတ္တိအာဒီနံ ယောဂ္ဂဘာဝတော. လိင်္ဂသမ္ပတ္တီတိ ပုရိသဘာဝေါ. ဟေတူတိ မနောဝစီပဏိဓာနပုဗ္ဗိကာ ဟေတုသမ္ပဒါ. သတ္ထာရဒဿနန္တိ သတ္ထုသမ္မုခီဘာဝေါ. ပဗ္ဗဇ္ဇာတိ ကမ္မကိရိယဝါဒီသု တာပသေသု၊ ဘိက္ခူသု ဝါ ပဗ္ဗဇ္ဇာ. ဂုဏသမ္ပတ္တီတိ အဘိညာဒိဂုဏသမ္ပဒါ. အဓိကာရောတိ ဗုဒ္ဓံ ဥဒ္ဒိဿ အဓိကော သက္ကာရော. ဆန္ဒတာတိ သမ္မာသမ္ဗောဓိံ ဥဒ္ဒိဿ သာတိသယော ကတ္တုကမျတာကုသလစ္ဆန္ဒော. အဋ္ဌဓမ္မသမောဓာနာတိ ဧတေသံ အဋ္ဌန္နံ ဓမ္မာနံ သမာယောဂေန. အဘိနီဟာရောတိ ကာယပဏိဓာနံ. သမိဇ္ဈတီတိ နိပ္ဖဇ္ဇတီတိ အယမေတ္ထ သင်္ခေပေါ၊ ဝိတ္ထာရော ပန ပရမတ္ထဒီပနိယာ စရိယာပိဋကဝဏ္ဏနာယ (စရိယာ. အဋ္ဌ. ပကိဏ္ဏကကထာ) ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗော.

သဗ္ဗာကာရပရိပူရမေဝါတိ ပရိပုဏ္ဏလက္ခဏတာယ သတ္တုဿဒါဒီဟိ သဗ္ဗာကာရေဟိ သမ္ပန္နမေဝ. န ဟိ ဣတ္ထိယာ ကောသောဟိတဝတ္ထဂုယှတာ သမ္ဘဝတိ၊ ဒုတိယပကတိ စ နာမ ပဌမပကတိတော နိဟီနာ ဧဝ. တေနေဝါဟ အနန္တရဝါရေ ‘‘ယသ္မာ’’တိအာဒိ.

ဣဓ ပုရိသဿ တတ္ထ နိဗ္ဗတ္တနတောတိ ဣမသ္မိံ မနုဿလောကေ ပုရိသဘူတဿ တတ္ထ ဗြဟ္မလောကေ ဗြဟ္မတ္တဘာဝေန နိဗ္ဗတ္တနတော. တေန အသတိပိ ပုရိသလိင်္ဂေ ပုရိသာကာရာ ဗြဟ္မာနော ဟောန္တီတိ ဒဿေတိ. တံယေဝ ဟိ ပုရိသာကာရံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ – ‘‘ယံ ပုရိသော ဗြဟ္မတ္တံ ကရေယျာ’’တိ. တေနေဝါဟ ‘‘သမာနေပီ’’တိအာဒိ. ယဒိ ဧဝံ ဣတ္ထိယော ဗြဟ္မလောကေ န ဥပ္ပဇ္ဇန္တီတိ အာဟ ‘‘ဗြဟ္မတ္တ’’န္တိအာဒိ.

၁၃၁. ကာယဒုစ္စရိတဿာတိအာဒိပါဠိယာ ကမ္မနိယာမော နာမ ကထိတော. သမဉ္ဇနံ သမင်္ဂေါ၊ သော ဧတဿ အတ္ထီတိ သမင်္ဂီ၊ သမန္နာဂတော. သမဉ္ဇနသီလော ဝါ သမင်္ဂီ. ပုဗ္ဗဘာဂေ အာယူဟနသမင်္ဂိတာ၊ သန္နိဋ္ဌာပကစေတနာဝသေန စေတနာသမင်္ဂိတာ. စေတနာသန္တတိဝသေန ဝါ အာယူဟနသမင်္ဂိတာ၊ တံတံစေတနာခဏဝသေန စေတနာသမင်္ဂိတာ. ကတူပစိတဿ အဝိပက္ကဝိပါကဿ ကမ္မဿ ဝသေန ကမ္မသမင်္ဂိတာ၊ ကမ္မေ ပန ဝိပစ္စိတုံ အာရဒ္ဓေ ဝိပါကပ္ပဝတ္တိဝသေန ဝိပါကသမင်္ဂိတာ. ကမ္မာဒီနံ ဥပဋ္ဌာနကာလဝသေန ဥပဋ္ဌာနသမင်္ဂိတာ. ကုသလာကုသလကမ္မာယူဟနက္ခဏေတိ ကုသလကမ္မဿ စ အကုသလကမ္မဿ စ သမီဟနက္ခဏေ. တထာတိ ဣမိနာ ကုသလာကုသလကမ္မပဒံ အာကဍ္ဎတိ. ယထာ ကတံ ကမ္မံ ဖလဒါနသမတ္ထံ ဟောတိ၊ တထာ ကတံ ဥပစိတံ. ဝိပါကာရဟန္တိ ဒုတိယဘဝါဒီသု ဝိပစ္စနာရဟံ. ဥပ္ပဇ္ဇမာနာနံ ဥပပတ္တိနိမိတ္တံ ဥပဋ္ဌာတီတိ ယောဇနာ. စလတီတိ ပရိဝတ္တတိ. ဧကေန ဟိ ကမ္မုနာ တဇ္ဇေ နိမိတ္တေ ဥပဋ္ဌာပိတေ ပစ္စယဝိသေသဝသေန တတော အညေန ကမ္မုနာ အညဿ နိမိတ္တဿ ဥပဋ္ဌာနံ ပရိဝတ္တနံ.

သုနခဇီဝိကောတိ သုနခေဟိ ဇီဝနသီလော. တလသန္ထရဏပူဇန္တိ ဘူမိတလဿ ပုပ္ဖေဟိ သန္တရဏပူဇံ. အာယူဟနစေတနာကမ္မသမင်္ဂိတာဝသေနာတိ ကာယဒုစ္စရိတဿ အပရာပရံ အာယူဟနေန သန္နိဋ္ဌာပကစေတနာယ တဿေဝ ပကပ္ပနေ ကမ္မက္ခယကရဉာဏေန အခေပိတတ္တာ ယထူပစိတကမ္မုနာ စ သမင်္ဂိဘာဝဿ ဝသေန.

၁၃၂. ဧဝံ သဿိရိကန္တိ ဝုတ္တပ္ပကာရေန အနေကဓာတုဝိဘဇနာဒိနာ နာနာနယဝိစိတ္တတာယ ပရမနိပုဏဂမ္ဘီရတာယ စ အတ္ထတော ဗျဉ္ဇနတော စ သသောဘံ ကတွာ.

နံ ဓာရေဟီတိ ဧတ္ထ နန္တိ နိပါတမတ္တံ. ဓာတုအာဒိဝသေန ပရိဝဋ္ဋီယန္တိ အတ္ထာ ဧတေဟီတိ ပရိဝဋ္ဋာ၊ ဒေသနာဘေဒါ. စတ္တာရော ပရိဝဋ္ဋာ ဧတဿ၊ ဧတသ္မိံ ဝါတိ စတုပရိဝဋ္ဋော၊ ဓမ္မပရိယာယော. ဓမ္မော စ သော ပရိယတ္တိဘာဝတော ယထာဝုတ္တေနတ္ထေန အာဒါသောတိ ဓမ္မာဒါသော. ဥပဋ္ဌာနဋ္ဌေန ယထာဓမ္မာနံ အာဒါသောတိပိ ဓမ္မာဒါသော. ယထာ ဟိ အာဒါသေန သတ္တာနံ မုခေ မလဒေါသဟရဏံ၊ ဧဝံ ဣမိနာပိ သုတ္တေန ယောဂီနံ မုခေ မလဒေါသဟရဏံ. တသ္မာတိ ယသ္မာ ဣမိနာ သုတ္တေန ကိလေသေ မဒ္ဒိတွာ သမထာဓိဂမေန ယောဂိနော ဇယပ္ပတ္တာ၊ တသ္မာ အမတပုရပ္ပဝေသနေ ဥဂ္ဃေါသနမဟာဘေရိတာယ စ အမတဒုန္ဒုဘိ. ဣဓ ဝုတ္တန္တိ ဣမသ္မိံ သုတ္တေ ဝုတ္တံ. အနုတ္တရော သင်္ဂါမဝိဇယောတိ အနုတ္တရဘာဝတော ကိလေသသင်္ဂါမဝိဇယော၊ ‘‘ဝိဇေတိ ဧတေနာ’’တိ ကတွာ. သေသံ သုဝိညေယျမေဝ.

ဗဟုဓာတုကသုတ္တဝဏ္ဏနာယ လီနတ္ထပ္ပကာသနာ သမတ္တာ.