၁. အနုပဒသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၉၃. ဣဒ္ဓိမာတိ ဂုဏော ပါကဋော ပရတောဃောသေန ဝိနာ ပါသာဒကမ္ပနဒေဝစာရိကာဒီဟိ သယမေဝ ပကာသဘာဝတော၊ ဓုတဝါဒါဒိဂုဏာနမ္ပိ တထာဘာဝေ ဧတေနေဝ နယေန တေသံ ဂုဏာနံ ပါကဋယောဂတော စ ပရေသံ နိစ္ဆိတဘာဝတော စ. ပညဝတော ဂုဏာတိ ပညာပဘေဒပဘာဝိတေ ဂုဏဝိသေသေ သန္ဓာယ ဝဒတိ. တေ ဟိ ယေဘုယျေန ပရေသံ အဝိသယာ. တေနာဟ – ‘‘န သက္ကာ အကထိတာ ဇာနိတု’’န္တိ. ဝိသဘာဂါ သဘာဂါ နာမ အယောနိသောမနသိကာရဗဟုလေသု ပုထုဇ္ဇနေသု၊ တေ ပန အပ္ပဟီနရာဂဒေါသတာယ ပရဿ ဝိဇ္ဇမာနမ္ပိ ဂုဏံ မက္ခေတွာ အဝိဇ္ဇမာနံ အဝဏ္ဏမေဝ ဃောသေန္တီတိ အာဟ – ‘‘ဝိသဘာဂ။ပေ။ ကထေန္တီ’’တိ.

ယာ အဋ္ဌာရသန္နံ ဓာတူနံ သမုဒယတော အတ္ထင်္ဂမတော အဿာဒတော အာဒီနဝတော ယထာဘူတံ ပဇာနနာ၊ အယံ ဓာတုကုသလတာ. အာယတနကုသလတာယပိ ဧသေဝ နယော. အဝိဇ္ဇာဒီသု ဒွါဒသသု ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒင်္ဂေသု ကောသလ္လံ ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒကုသလတာ. ဣဒံ ဣမဿ ဖလဿ ဌာနံ ကာရဏံ၊ ဣဒံ အဋ္ဌာနံ အကာရဏန္တိ ဧဝံ ဌာနဉ္စ ဌာနတော၊ အဋ္ဌာနဉ္စ အဋ္ဌာနတော ယထာဘူတံ ပဇာနနာ၊ အယံ ဌာနာဋ္ဌာနကုသလတာ. ယော ပန ဣမေသု ဓာတုအာဒီသု ပရိညာဘိသမယာဒိဝသေန နိဿင်္ဂဂတိယာ ပဏ္ဍာတိ လဒ္ဓနာမေန ဉာဏေန ဣတော ဂတော ပဝတ္တော၊ အယံ ပဏ္ဍိတော နာမာတိ အာဟ – ‘‘ဣမေဟိ စတူဟိ ကာရဏေဟိ ပဏ္ဍိတော’’တိ. မဟန္တာနံ အတ္ထာနံ ပရိဂ္ဂဏှနတော မဟတီ ပညာ ဧတဿာတိ မဟာပညော. သေသပဒေသုပိ ဧသေဝ နယောတိ အာဟ – ‘‘မဟာပညာဒီဟိ သမန္နာဂတောတိ အတ္ထော’’တိ.

နာနတ္တန္တိ ယာဟိ မဟာပညာဒီဟိ သမန္နာဂတတ္တာ ထေရော ‘‘မဟာပညော’’တိအာဒိနာ ကိတ္တီယတိ၊ တာသံ မဟာပညာဒီနံ ဣဒံ နာနတ္တံ အယံ ဝေမတ္တတာ. ယဿ ကဿစိ (ဒီ. နိ. ဋီ. ၃.၂၁၆၊ သံ. နိ. ဋီ. ၁.၁.၁၁၀၊ အ. နိ. ဋီ. ၁.၁.၅၈၄) ဝိသေသတော အရူပဓမ္မဿ မဟတ္တံ နာမ ကိစ္စသိဒ္ဓိယာ ဝေဒိတဗ္ဗန္တိ တဒဿ ကိစ္စသိဒ္ဓိယာ ဒဿေန္တော၊ ‘‘မဟန္တေ သီလက္ခန္ဓေ ပရိဂ္ဂဏှာတီတိ မဟာပညာ’’တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ဟေတုမဟန္တတာယ ပစ္စယမဟန္တတာယ နိဿယမဟန္တတာယ ပဘေဒမဟန္တတာယ ကိစ္စမဟန္တတာယ ဖလမဟန္တတာယ အာနိသံသမဟန္တတာယ စ သီလက္ခန္ဓဿ မဟန္တဘာဝေါ ဝေဒိတဗ္ဗော. တတ္ထ ဟေတူ အလောဘာဒယော၊ ပစ္စယာ ဟိရောတ္တပ္ပသဒ္ဓါသတိဝီရိယာဒယော. နိဿယာ သာဝကဗောဓိပစ္စေကဗောဓိသမ္မာသမ္ဗောဓိနိယတတာ တံသမင်္ဂိနော စ ပုရိသဝိသေသာ. ပဘေဒေါ စာရိတ္တာဒိဝိဘာဂေါ. ကိစ္စံ တဒင်္ဂါဒိဝသေန ပဋိပက္ခဿ ဝိဓမနံ. ဖလံ သဂ္ဂသမ္ပဒါ နိဗ္ဗာနသမ္ပဒါ စ. အာနိသံသော ပိယမနာပတာဒိ. အယမေတ္ထ သင်္ခေပေါ၊ ဝိတ္ထာရော ပန ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂေ (ဝိသုဒ္ဓိ. ၁.၉) အာကင်္ခေယျသုတ္တာဒီသု (မ. နိ. ၁.၆၄ အာဒယော) စ အာဂတနယေန ဝေဒိတဗ္ဗော. ဣမိနာ နယေန သမာဓိက္ခန္ဓာဒီနမ္ပိ မဟန္တတာ ယထာရဟံ နိဒ္ဓါရေတွာ ဝေဒိတဗ္ဗာ၊ ဌာနာဋ္ဌာနာဒီနံ ပန မဟန္တဘာဝေါ မဟာဝိသယတာယ ဝေဒိတဗ္ဗော. တတ္ထ ဌာနာဋ္ဌာနာနံ မဟာဝိသယတာ ဗဟုဓာတုကသုတ္တေ (မ. နိ. ၃.၁၂၄ အာဒယော) သယမေဝ အာဂမိဿတိ. ဝိဟာရသမာပတ္တီနံ သမာဓိက္ခန္ဓေ နိဒ္ဓါရိတနယေန ဝေဒိတဗ္ဗာ၊ အရိယသစ္စာနံ သကလသာသနသင်္ဂဟဏတော သစ္စဝိဘင်္ဂေ (ဝိဘ. ၁၈၉ အာဒယော) တံသံဝဏ္ဏနာသု (ဝိဘ. အဋ္ဌ. ၁၈၉ အာဒယော) အာဂတနယေန. သတိပဋ္ဌာနာဒီနံ ဝိဘင်္ဂါဒီသု (ဝိဘ. ၃၅၅ အာဒယော) တံသံဝဏ္ဏနာဒီသု (ဝိဘ. အဋ္ဌ. ၃၅၅ အာဒယော) စ အာဂတနယေန. သာမညဖလာနံ မဟတော ဟိတဿ မဟတော သုခဿ မဟတော အတ္ထဿ မဟတော ယောဂက္ခေမဿ နိပ္ဖတ္တိဘာဝတော သန္တပဏီတနိပုဏအတက္ကာဝစရပဏ္ဍိတဝေဒနီယဘာဝတော စ. အဘိညာနံ မဟာသမ္ဘာရတော မဟာဝိသယတော မဟာကိစ္စတော မဟာနုဘာဝတော မဟာနိပ္ဖတ္တိတော စ. နိဗ္ဗာနဿ မဒနိမ္မဒနာဒိမဟတ္ထသိဒ္ဓိတော မဟန္တတာ ဝေဒိတဗ္ဗာ.

ပုထုပညာတိ ဧတ္ထာပိ ဝုတ္တနယာနုသာရေန အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော. အယံ ပန ဝိသေသော – နာနာခန္ဓေသု ဉာဏံ ပဝတ္တတီတိ၊ ‘‘အယံ ရူပက္ခန္ဓော နာမ။ပေ။ အယံ ဝိညာဏက္ခန္ဓော နာမာ’’တိ၊ ဧဝံ ပဉ္စန္နံ ခန္ဓာနံ နာနာကရဏံ ပဋိစ္စ ဉာဏံ ပဝတ္တတိ. တေသုပိ ‘‘ဧကဝိဓေန ရူပက္ခန္ဓော၊ ဧကာဒသဝိဓေန ရူပက္ခန္ဓော၊ ဧကဝိဓေန ဝေဒနာက္ခန္ဓော၊ ဗဟုဝိဓေန ဝေဒနာက္ခန္ဓော၊ ဧကဝိဓေန သညာက္ခန္ဓော။ပေ။ ဧကဝိဓေန ဝိညာဏက္ခန္ဓော၊ ဗဟုဝိဓေန ဝိညာဏက္ခန္ဓော’’တိ ဧဝံ ဧကေကဿ ခန္ဓဿ ဧကဝိဓာဒိဝသေန အတီတာဒိဘေဒဝသေနပိ နာနာကရဏံ ပဋိစ္စ ဉာဏံ ပဝတ္တတိ. တထာ ‘‘ဣဒံ စက္ခာယတနံ နာမ။ပေ။ ဣဒံ ဓမ္မာယတနံ နာမ. တတ္ထ ဒသာယတနာ ကာမာဝစရာ၊ ဒွေ စတုဘူမကာ’’တိ ဧဝံ အာယတနနာနတ္တံ ပဋိစ္စ ဉာဏံ ပဝတ္တတိ.

နာနာဓာတူသူတိ ‘‘အယံ စက္ခုဓာတု နာမ။ပေ။ အယံ မနောဝိညာဏဓာတု နာမ. တတ္ထ သောဠသ ဓာတုယော ကာမာဝစရာ၊ ဒွေ စတုဘူမကာ’’တိ ဧဝံ နာနာဓာတူသု ပဋိစ္စ ဉာဏံ ပဝတ္တတိ. တယိဒံ ဥပါဒိဏ္ဏကဓာတုဝသေန ဝုတ္တန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ပစ္စေကဗုဒ္ဓါနဉှိ ဒွိန္နဉ္စ အဂ္ဂသာဝကာနံ ဥပါဒိဏ္ဏကဓာတူသုယေဝ နာနာကရဏံ ပဋိစ္စ ဉာဏံ ပဝတ္တတိ. တဉ္စ ခေါ ဧကဒေသတောဝ၊ နော နိပ္ပဒေသတော၊ အနုပါဒိဏ္ဏကဓာတူနံ ပန နာနာကရဏံ န ဇာနန္တိယေဝ. သဗ္ဗညုဗုဒ္ဓါနံယေဝ ပန၊ ‘‘ဣမာယ နာမ ဓာတုယာ ဥဿန္နတ္တာ ဣမဿ ရုက္ခဿ ခန္ဓော သေတော ဟောတိ၊ ဣမဿ ကဏှော၊ ဣမဿ ဗဟလတ္တစော၊ ဣမဿ တနုတ္တစော၊ ဣမဿ ပတ္တံ ဝဏ္ဏသဏ္ဌာနာဒိဝသေန ဧဝရူပံ၊ ဣမဿ ပုပ္ဖံ နီလံ ပီတံ လောဟိတံ ဩဒါတံ သုဂန္ဓံ ဒုဂ္ဂန္ဓံ၊ ဖလံ ခုဒ္ဒကံ မဟန္တံ ဒီဃံ ဝဋ္ဋံ သုသဏ္ဌာနံ မဋ္ဌံ ဖရုသံ သုဂန္ဓံ မဓုရံ တိတ္တကံ အမ္ဗိလံ ကဋုကံ ကသာဝံ၊ ကဏ္ဋကော တိခိဏော အတိခိဏော ဥဇုကော ကုဋိလော လောဟိတော ဩဒါတော ဟောတီ’’တိ ဓာတုနာနတ္တံ ပဋိစ္စ ဉာဏံ ပဝတ္တတိ.

အတ္ထေသူတိ ရူပါဒီသု အာရမ္မဏေသု. နာနာပဋိစ္စသမုပ္ပါဒေသူတိ အဇ္ဈတ္တဗဟိဒ္ဓါဘေဒတော သန္တာနဘေဒတော စ နာနပ္ပဘေဒေသု ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒင်္ဂေသု. အဝိဇ္ဇာဒိအင်္ဂါနဉှိ ပစ္စေကံ ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒသညိတာတိ. တေနာဟ – သင်္ခါရပိဋကေ ‘‘ဒွါဒသ ပစ္စယာ ဒွါဒသ ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒါ’’တိ. နာနာသုညတမနုပလဗ္ဘေသူတိ နာနာသဘာဝေသု နိစ္စသာရာဒိဝိရဟတော သုညသဘာဝေသု၊ တတော ဧဝ ဣတ္ထိပုရိသအတ္တအတ္တနိယာဒိဝသေန အနုပလဗ္ဘေသု သဘာဝေသု. မ-ကာရော ဟေတ္ထ ပဒသန္ဓိကရော. နာနာအတ္ထေသူတိ အတ္ထပဋိသမ္ဘိဒါဝိသယေသု ပစ္စယုပ္ပန္နာဒိနာနာအတ္ထေသု. ဓမ္မေသူတိ ဓမ္မပဋိသမ္ဘိဒါဝိသယေသု ပစ္စယာဒိနာနာဓမ္မေသု. နိရုတ္တီသူတိ တေသံယေဝ အတ္ထဓမ္မာနံ နိဒ္ဓါရဏဝစနသင်္ခါတာသု နာနာနိရုတ္တီသု. ပဋိဘာနေသူတိ ဧတ္ထ အတ္ထပဋိသမ္ဘိဒါဒီသု ဝိသယဘူတေသု၊ ‘‘ဣမာနိ ဣဒမတ္ထဇောတကာနီ’’တိ (ဝိဘ. ၇၂၅-၇၄၅) တထာ တထာ ပဋိဘာနတော ပဋိဘာနာနီတိ လဒ္ဓနာမေသု ဉာဏေသု. ပုထု နာနာသီလက္ခန္ဓေသူတိအာဒီသု သီလဿ ပုထုတ္တံ နာနတ္တဉ္စ ဝုတ္တမေဝ. ဣတရေသံ ပန ဝုတ္တနယာနုသာရေန သုဝိညေယျတ္တာ ပါကဋမေဝ. ယံ ပန အဘိန္နံ ဧကမေဝ နိဗ္ဗာနံ၊ တတ္ထ ဥပစာရဝသေန ပုထုတ္တံ ဂဟေတဗ္ဗန္တိ အာဟ – ‘‘ပုထု နာနာဇနသာဓာရဏေ ဓမ္မေ သမတိက္ကမ္မာ’’တိ. တေနဿ မဒနိမ္မဒနာဒိပရိယာယေန ပုထုတ္တံ ပရိဒီပိတံ ဟောတိ.

ဧဝံ ဝိသယဝသေန ပညာယ မဟတ္တံ ပုထုတ္တဉ္စ ဒဿေတွာ ဣဒါနိ သမ္ပယုတ္တဓမ္မဝသေန ဟာသဘာဝံ၊ ပဝတ္တိအာကာရဝသေန ဇဝနဘာဝံ၊ ကိစ္စဝသေန တိက္ခာဒိဘာဝဉ္စ ဒဿေတုံ၊ ‘‘ကတမာ ဟာသပညာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ ဟာသဗဟုလောတိ ပီတိဗဟုလော. သေသပဒါနိ တဿေဝ ဝေဝစနာနိ. သီလံ ပရိပူရေတီတိ ဟဋ္ဌပဟဋ္ဌော ဥဒဂ္ဂုဒဂ္ဂေါ ဟုတွာ ပီတိသဟဂတာယ ပညာယ. ပီတိသောမနဿသဟဂတာ ဟိ ပညာ အဘိရတိဝသေန အာရမ္မဏေ ဖုလ္လာ ဝိကသိတာ ဝိယ ပဝတ္တတိ၊ န ဥပေက္ခာသဟဂတာတိ ပါတိမောက္ခသီလံ ဌပေတွာ ဟာသနီယံ ပရံ တိဝိဓမ္ပိ သီလံ ပရိပူရေတီတိ အတ္ထော. ဝိသုံ ဝုတ္တတ္တာ ပုန သီလက္ခန္ဓမာဟ. သမာဓိက္ခန္ဓန္တိအာဒီသုပိ ဧသေဝ နယော.

ရူပံ အနိစ္စတော ခိပ္ပံ ဇဝတီတိ ရူပက္ခန္ဓံ အနိစ္စန္တိ သီဃံ ဝေဂေန ပဝတ္တိယာ ပဋိပက္ခဒူရီဘာဝေန ပုဗ္ဗာဘိသင်္ခါရဿ သာတိသယတ္တာ ဣန္ဒေန ဝိဿဋ္ဌဝဇိရံ ဝိယ လက္ခဏံ ပဋိဝိဇ္ဈန္တီ အဒန္ဓာယန္တီ ရူပက္ခန္ဓေ အနိစ္စလက္ခဏံ ဝေဂသာ ပဋိဝိဇ္ဈတိ၊ တသ္မာ သာ ဇဝနပညာ နာမာတိ အတ္ထော. သေသပဒေသုပိ ဧသေဝ နယော. ဧဝံ လက္ခဏာရမ္မဏိကဝိပဿနာဝသေန ဇဝနပညံ ဒဿေတွာ ဗလဝဝိပဿနာဝသေန ဒဿေတုံ၊ ‘‘ရူပ’’န္တိအာဒိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ ခယဋ္ဌေနာတိ ယတ္ထ ယတ္ထ ဥပ္ပဇ္ဇတိ၊ တတ္ထ တတ္ထေဝ ဘိဇ္ဇနတော ခယသဘာဝတ္တာ. ဘယဋ္ဌေနာတိ ဘယာနကဘာဝတော. အသာရကဋ္ဌေနာတိ အတ္တသာရဝိရဟတော နိစ္စသာရာဒိဝိရဟတော စ. တုလယိတွာတိ တုလာဘူတာယ ဝိပဿနာပညာယ တုလေတွာ. တီရယိတွာတိ တာယ ဧဝ တီရဏဘူတာယ တီရေတွာ. ဝိဘာဝယိတွာတိ ယာထာဝတော ပကာသေတွာ ပဉ္စက္ခန္ဓံ ဝိဘူတံ ကတွာ. ရူပနိရောဓေတိ ရူပက္ခန္ဓဿ နိရောဓဘူတေ နိဗ္ဗာနေ နိန္နပေါဏပဗ္ဘာရဝသေန. ဣဒါနိ သိခါပ္ပတ္တဝိပဿနာဝသေန ဇဝနပညံ ဒဿေတုံ၊ ပုန ‘‘ရူပ’’န္တိအာဒိ ဝုတ္တံ. ဝုဋ္ဌာနဂါမိနိဝိပဿနာဝသေနာတိ ကေစိ.

ဉာဏဿ တိက္ခဘာဝေါ နာမ သဝိသေသံ ပဋိပက္ခသမုစ္ဆိန္ဒနေန ဝေဒိတဗ္ဗောတိ၊ ‘‘ခိပ္ပံ ကိလေသေ ဆိန္ဒတီတိ တိက္ခပညာ’’တိ ဝတွာ တေ ပန ကိလေသေ ဝိဘာဂေန ဒဿေန္တော၊ ‘‘ဥပ္ပန္နံ ကာမဝိတက္က’’န္တိအာဒိမာဟ. တိက္ခပညော ဟိ ခိပ္ပါဘိညော ဟောတိ၊ ပဋိပဒါ စဿ န စလတီတိ အာဟ – ‘‘ဧကသ္မိံ အာသနေ စတ္တာရော အရိယမဂ္ဂါ အဓိဂတာ ဟောန္တီ’’တိအာဒိ.

‘‘သဗ္ဗေ သင်္ခါရာ အနိစ္စာ ဒုက္ခာ ဝိပရိဏာမဓမ္မာ သင်္ခတာ ပဋိစ္စသမုပ္ပန္နာ ခယဓမ္မာ ဝယဓမ္မာ နိရောဓဓမ္မာ’’တိ ယာထာဝတော ဒဿနေန သစ္စသမ္ပဋိဝေဓော ဣဇ္ဈတိ၊ န အညထာတိ ကာရဏမုခေန နိဗ္ဗေဓိကပညံ ဒဿေတုံ၊ ‘‘သဗ္ဗသင်္ခါရေသု ဥဗ္ဗေဂဗဟုလော ဟောတီ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ ဥဗ္ဗေဂဗဟုလောတိ ဝုတ္တနယေန သဗ္ဗသင်္ခါရေသု အဘိဏှံ ပဝတ္တသံဝေဂေါ. ဥတ္တာသဗဟုလောတိ ဉာဏုတြာသဝသေန သဗ္ဗသင်္ခါရေသု ဗဟုသော ဥတြသ္တမာနသော. တေန အာဒီနဝါနုပဿနမာဟ. ဥက္ကဏ္ဌနဗဟုလောတိ ပန ဣမိနာ နိဗ္ဗိဒါနုပဿနံ အာဟ – အရတိဗဟုလောတိအာဒိနာ တဿာ ဧဝ အပရာပရုပ္ပတ္တိံ. ဗဟိမုခေါတိ သဗ္ဗသင်္ခါရတော ဗဟိဘူတံ နိဗ္ဗာနံ ဥဒ္ဒိဿ ပဝတ္တဉာဏမုခေါ၊ တထာ ဝါ ပဝတ္တိတဝိမောက္ခမုခေါ. နိဗ္ဗိဇ္ဈနံ နိဗ္ဗေဓော၊ သော ဧတိဿာ အတ္ထိ၊ နိဗ္ဗိဇ္ဈတီတိ ဝါ နိဗ္ဗေဓာ၊ သာဝ ပညာ နိဗ္ဗေဓိကာ. ယံ ပနေတ္ထ အတ္ထတော အဝိဘတ္တံ၊ တံ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တနယတ္တာ သုဝိညေယျမေဝ.

ပဇ္ဇတိ ဧတေန ဝိပဿနာဒိကောတိ ပဒံ၊ သမာပတ္တိ၊ တသ္မာ အနုပဒန္တိ အနုသမာပတ္တိယောတိ အတ္ထော. ပဒံ ဝါ သမ္မသနုပဂါ ဓမ္မာ ဝိပဿနာယ ပဝတ္တိဋ္ဌာနဘာဝတော. တေနာဟ ‘‘သမာပတ္တိဝသေန ဝါ’’တိ. ဈာနင်္ဂဝသေန ဝါတိ ဈာနင်္ဂဝသေနာတိ စ အတ္ထော. အဋ္ဌကထာယံ ပန ကမတ္ထော ဣဓ ပဒသဒ္ဒေါ၊ တသ္မာ အနုပဒံ အနုက္ကမေနာတိ အယမေတ္ထ အတ္ထောတိ အာဟ ‘‘အနုပဋိပါဋိယာ’’တိ. ဓမ္မဝိပဿနန္တိ တံတံသမာပတ္တိစိတ္တုပ္ပါဒပရိယာပန္နာနံ ဓမ္မာနံ ဝိပဿနံ. ဝိပဿတီတိ သမာပတ္တိယော ဈာနမုခေန တေ တေ ဓမ္မေ ယာထာဝတော ပရိဂ္ဂဟေတွာ၊ ‘‘ဣတိပိ ဒုက္ခာ’’တိအာဒိနာ သမ္မသတိ. အဒ္ဓမာသေန အရဟတ္တံ ပတ္တော ဥက္ကံသဂတဿ သာဝကာနံ သမ္မသနစာရဿ နိပ္ပဒေသေန ပဝတ္တိယမာနတ္တာ၊ သာဝကပါရမီဉာဏဿ စ တထာ ပဋိပါဒေတဗ္ဗတ္တာ. ဧဝံ သန္တေပီတိ ယဒိပိ မဟာမောဂ္ဂလ္လာနတ္ထေရော န စိရဿေဝ အရဟတ္တံ ပတ္တော၊ ဓမ္မသေနာပတိ ပန တတော စိရေန၊ ဧဝံ သန္တေပိ ယသ္မာ မောဂ္ဂလ္လာနတ္ထေရောပိ မဟာပညောဝ၊ တသ္မာ သာရိပုတ္တတ္ထေရောဝ မဟာပညတရောတိ. ဣဒါနိ တမတ္ထံ ပါကဋတရံ ကာတုံ၊ ‘‘မဟာမောဂ္ဂလ္လာနတ္ထေရော ဟီ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. သမ္မသနံ စရတိ ဧတ္ထာတိ သမ္မသနစာရော၊ ဝိပဿနာဘူမိ၊ တံ သမ္မသနစာရံ. ဧကဒေသမေဝါတိ သကအတ္တဘာဝေ သင်္ခါရေ အနဝသေသတော ပရိဂ္ဂဟေတုဉ္စ သမ္မသိတုဉ္စ အသက္ကောန္တံ အတ္တနော အဘိနီဟာရသမုဒါဂတဉာဏဗလာနုရူပံ ဧကဒေသမေဝ ပရိဂ္ဂဟေတွာ သမ္မသန္တော. နနု စ ‘‘သဗ္ဗံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အနဘိဇာနံ အပရိဇာနံ အဝိရာဇယံ အပ္ပဇဟံ အဘဗ္ဗော ဒုက္ခက္ခယာယာ’’တိ (သံ. နိ. ၄.၂၆) ဝစနတော ဝဋ္ဋဒုက္ခတော မုစ္စိတုကာမေန သဗ္ဗံ ပရိညေယျံ ပရိဇာနိတဗ္ဗမေဝ? သစ္စမေတံ၊ တဉ္စ ခေါ သမ္မသနုပဂဓမ္မဝသေန ဝုတ္တံ. တသ္မာ သသန္တာနဂတေ သဗ္ဗဓမ္မေ၊ ပရသန္တာနဂတေ စ တေသံ သန္တာနဝိဘာဂံ အကတွာ ဗဟိဒ္ဓါဘာဝသာမညတော သမ္မသနံ၊ အယံ သာဝကာနံ သမ္မသနစာရော. ထေရော ပန ဗဟိဒ္ဓါဓမ္မေပိ သန္တာနဝိဘာဂေန ကေစိ ကေစိ ဥဒ္ဓရိတွာ သမ္မသိ၊ တဉ္စ ခေါ ဉာဏေန ဖုဋ္ဌမတ္တံ ကတွာ. တေန ဝုတ္တံ – ‘‘ယဋ္ဌိကောဋိယာ ဥပ္ပီဠေန္တော ဝိယ ဧကဒေသမေဝ သမ္မသန္တော’’တိ. တတ္ထ ဉာဏေန နာမ ယာဝတာ နေယျံ ပဝတ္တိတဗ္ဗံ၊ တထာ အပဝတ္တနတော ‘‘ယဋ္ဌိကောဋိယာ ဥပ္ပီဠေန္တော ဝိယာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. အနုပဒဓမ္မဝိပဿနာယ အဘာဝတော ‘‘ဧကဒေသမေဝ သမ္မသန္တော’’တိ ဝုတ္တံ.

ဗုဒ္ဓါနံ သမ္မသနစာရော ဒသသဟဿိလောကဓာတုယံ သတ္တသန္တာနဂတာ၊ အနိန္ဒြိယဗဒ္ဓါ စ သင်္ခါရာတိ ဝဒန္တိ၊ ကောဋိသတသဟဿစက္ကဝါဠေသူတိ အပရေ. တထာ ဟိ အဒ္ဓတ္တယဝသေန ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒနယံ ဩသရိတွာ ဆတ္တိံသကောဋိသတသဟဿမုခေန ဗုဒ္ဓါနံ မဟာဝဇိရဉာဏံ ပဝတ္တံ. ပစ္စေကဗုဒ္ဓါနံ သသန္တာနဂတေဟိ သဒ္ဓိံ မဇ္ဈိမဒေသဝါသိသတ္တသန္တာနဂတာ အနိန္ဒြိယဗဒ္ဓါ စ သမ္မသနစာရောတိ ဝဒန္တိ၊ ဇမ္ဗုဒီပဝါသိသတ္တသန္တာနဂတာတိ ကေစိ. ဓမ္မသေနာပတိနောပိ ယထာဝုတ္တသာဝကာနံ ဝိပဿနာဘူမိယေဝ သမ္မသနစာရော. တတ္ထ ပန ထေရော သာတိသယံ နိရဝသေသံ အနုပဒဓမ္မံ ဝိပဿိ. တေန ဝုတ္တံ – ‘‘သာဝကာနံ သမ္မသနစာရံ နိပ္ပဒေသံ သမ္မသီ’’တိ.

တတ္ထ ‘‘သာဝကာနံ ဝိပဿနာဘူမီ’’တိ ဧတ္ထ သုက္ခဝိပဿကာ လောကိယာဘိညပ္ပတ္တာ ပကတိသာဝကာ အဂ္ဂသာဝကာ ပစ္စေကဗုဒ္ဓါ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓါတိ ဆသု ဇနေသု သုက္ခဝိပဿကာနံ ဈာနာဘိညာဟိ အနဓိဂတပညာနေပုညတ္တာ အန္ဓာနံ ဝိယ ဣစ္ဆိတပဒေသောက္ကမနံ ဝိပဿနာကာလေ ဣစ္ဆိကိစ္ဆိတဓမ္မဝိပဿနာ နတ္ထိ. တေ ယထာပရိဂ္ဂဟိတဓမ္မမတ္တေယေဝ ဌတွာ ဝိပဿနံ ဝဍ္ဎေန္တိ. လောကိယာဘိညပ္ပတ္တာ ပန ပကတိသာဝကာ ယေန မုခေန ဝိပဿနံ အာရဘန္တိ၊ တတော အညေန ဝိပဿနံ ဝိတ္ထာရိကံ ကာတုံ သက္ကောန္တိ ဝိပုလဉာဏတ္တာ. မဟာသာဝကာ အဘိနီဟာရသမ္ပန္နတ္တာ တတော သာတိသယံ ဝိပဿနံ ဝိတ္ထာရိကံ ကာတုံ သက္ကောန္တိ. အဂ္ဂသာဝကေသု ဒုတိယော အဘိနီဟာရသမ္ပတ္တိယာ သမာဓာနဿ သာတိသယတ္တာ ဝိပဿနံ တတောပိ ဝိတ္ထာရိကံ ကရောတိ. ပဌမော ပန တတော မဟာပညတာယ သာဝကေဟိ အသာဓာရဏံ ဝိတ္ထာရိကံ ကရောတိ. ပစ္စေကဗုဒ္ဓေါ တေဟိပိ မဟာဘိနီဟာရတာယ အတ္တနော အဘိနီဟာရာနုရူပံ တတောပိ ဝိတ္ထာရိကဝိပဿနံ ကရောန္တိ. ဗုဒ္ဓါနံ၊ သမ္မဒေဝ၊ ပရိပူရိတပညာပါရမိပဘာဝိတ-သဗ္ဗညုတညာဏာဓိဂမနဿ အနုရူပါယာတိ. ယထာ နာမ ကတဝါလဝေဓပရိစယေန သရဘင်္ဂသဒိသေန ဓနုဂ္ဂဟေန ခိတ္တော သရော အန္တရာ ရုက္ခလတာဒီသု အသဇ္ဇမာနော လက္ခဏေယေဝ ပတတိ၊ န သဇ္ဇတိ န ဝိရဇ္ဈတိ၊ ဧဝံ အန္တရာ အသဇ္ဇမာနာ အဝိရဇ္ဈမာနာ ဝိပဿနာ သမ္မသနီယဓမ္မေသု ယာထာဝတော နာနာနယေဟိ ပဝတ္တတိ. ယံ မဟာဉာဏန္တိ ဝုစ္စတိ၊ တဿ ပဝတ္တိအာကာရဘေဒေါ ဂဏတော ဝုတ္တောယေဝ.

ဧတေသု စ သုက္ခဝိပဿကာနံ ဝိပဿနာစာရော ခဇ္ဇောတပဘာသဒိသော၊ အဘိညပ္ပတ္တပကတိသာဝကာနံ ဒီပပဘာသဒိသော၊ မဟာသာဝကာနံ ဩက္ကာပဘာသဒိသော၊ အဂ္ဂသာဝကာနံ ဩသဓိတာရကာပဘာသဒိသော၊ ပစ္စေကဗုဒ္ဓါနံ စန္ဒပဘာသဒိသော၊ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓါနံ ရသ္မိသဟဿပဋိမဏ္ဍိတသရဒသူရိယမဏ္ဍလသဒိသော ဥပဋ္ဌာသိ. တထာ သုက္ခဝိပဿကာနံ ဝိပဿနာစာရော အန္ဓာနံ ယဋ္ဌိကောဋိယာ ဂမနသဒိသော၊ လောကိယာဘိညပ္ပတ္တပကတိသာဝကာနံ ဒဏ္ဍကသေတုဂမနသဒိသော၊ မဟာသာဝကာနံ ဇင်္ဃသေတုဂမနသဒိသော၊ အဂ္ဂသာဝကာနံ သကဋသေတုဂမနသဒိသော၊ ပစ္စေကဗုဒ္ဓါနံ မဟာဇင်္ဃမဂ္ဂဂမနသဒိသော၊ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓါနံ မဟာသကမဂ္ဂဂမနသဒိသောတိ ဝေဒိတဗ္ဗော.

အရဟတ္တဉ္စ ကိရ ပတွာတိ ဧတ္ထ ကိရ-သဒ္ဒေါ အနုဿဝလဒ္ဓေါယမတ္ထောတိ ဒီပေတုံ ဝုတ္တော. ပတွာ အညာသိ အတ္တနော ဝိပဿနာစာရဿ မဟာဝိသယတ္တာ တိက္ခဝိသဒသူရဘာဝဿ စ သလ္လက္ခဏေန. ကထံ ပနာယံ မဟာထေရော ဒန္ဓံ အရဟတ္တံ ပါပုဏန္တော သီဃံ အရဟတ္တံ ပတ္တတော ပညာယ အတ္တာနံ သာတိသယံ ကတွာ အညာသီတိ အာဟ – ‘‘ယထာ ဟီ’’တိအာဒိ. မဟာဇဋန္တိ မဟာဇာလသာခံ အတိဝိယ သိဗ္ဗိတဇာလံ. ယဋ္ဌိံ ပန သာရံ ဝါ ဥဇုံ ဝါ န လဘတိ ဝေဏုဂ္ဂဟဏေ အနုစ္စိနိတွာ ဝေဏုဿ ဂဟိတတ္တာ. ဧဝံသမ္ပဒန္တိ ယထာ တေသု ပုရိသေသု ဧကော ဝေဠုဂ္ဂဟဏေ အနုစ္စိနိတွာ ဝေဠုယဋ္ဌိံ ဂဏှာတိ၊ ဧကော ဥစ္စိနိတွာ၊ ဧဝံ နိပ္ဖတ္တိကံ. ပဓာနန္တိ ဘာဝနာနုယုဉ္ဇနံ.

သတ္တသဋ္ဌိ ဉာဏာနီတိ ပဋိသမ္ဘိဒါမဂ္ဂေ (ပဋိ. မ. ၁.၇၃ မာတိကာ) အာဂတေသု တေသတ္တတိယာ ဉာဏေသု ဌပေတွာ ဆ အသာဓာရဏဉာဏာနိ သုတမယဉာဏာဒီနိ ပဋိဘာနပဋိသမ္ဘိဒါဉာဏပရိယောသာနာနိ သတ္တသဋ္ဌိ ဉာဏာနိ. တာနိ ဟိ သာဝကေဟိ ပဝိစိတဗ္ဗာနိ၊ န ဣတရာနိ. သောဠသဝိဓံ ပညန္တိ (သံ. နိ. အဋ္ဌ. ၃.၅.၃၇၉၊ သံ. နိ. ဋီ. ၃.၅.၃၇၉) မဟာပညာဒိကာ၊ နဝါနုပုဗ္ဗဝိဟာရသမာပတ္တိပညာတိ ဣဒံ သောဠသဝိဓံ ပညံ.

တတြာတိ တဿ. ဣဒံ ဟောတီတိ ဣဒံ ဒါနိ ဝုစ္စမာနံ အနုပုဗ္ဗသမ္မသနံ ဟောတိ. ဝိပဿနာကောဋ္ဌာသန္တိ ဝိတက္ကာဒိသမ္မသိတဗ္ဗဓမ္မဝိဘာဂေန ဝိဘတ္တဝိပဿနာဘာဂံ.

၉၄. ပဌမေ ဈာနေတိ ဥပသိလေသေ ဘုမ္မံ၊ တသ္မာ ယေ ပဌမေ ဈာနေ ဓမ္မာတိ ယေ ပဌမဇ္ဈာနသံသဋ္ဌာ ဓမ္မာတိ အတ္ထော. အန္တောသမာပတ္တိယန္တိ စ သမာပတ္တိသဟဂတေ စိတ္တုပ္ပါဒေ သမာပတ္တိသမညံ အာရောပေတွာ ဝုတ္တံ. ဝဝတ္ထိတာတိ ကတဝဝတ္ထနာ နိစ္ဆိတာ. ပရိစ္ဆိန္နာတိ ဉာဏေန ပရိစ္ဆိန္နာ သလက္ခဏတော ပရိစ္ဆိဇ္ဇ ဉာတာ. ဩလောကေန္တောတိ ဉာဏစက္ခုနာ ပစ္စက္ခတော ပဿန္တော. အဘိနိရောပနံ အာရမ္မဏေ စိတ္တဿ အာရောပနံ. အနုမဇ္ဇနံ အာရမ္မဏေ စိတ္တဿ အနုဝိစာရဏံ. ဖရဏံ ပဏီတရူပေဟိ ကာယဿ ဗျာပနံ၊ ဝိပ္ဖါရိကဘာဝေါ ဝါ. သာတန္တိ သာတမဓုရတာ. အဓိက္ခေပေါ ဝိက္ခေပဿ ပဋိပက္ခဘူတံ သမာဓာနံ. ဖုသနံ ဣန္ဒြိယဝိသယဝိညာဏဿ တတော ဥပ္ပဇ္ဇိတွာ အာရမ္မဏေ ဖုသနာကာရေန ဝိယ ပဝတ္တိ. ဝေဒယိတံ အာရမ္မဏာနုဘဝနံ. သဉ္ဇာနနံ နီလာဒိဝသေန အာရမ္မဏဿ သလ္လက္ခဏံ. စေတယိတံ စေတသော ဗျာပါရော. ဝိဇာနနံ အာရမ္မဏူပလဒ္ဓိ. ကတ္တုကမျတာ စိတ္တဿ အာရမ္မဏေန အတ္ထိကတာ. တသ္မိံ အာရမ္မဏေ အဓိမုစ္စနံ၊ သန္နိဋ္ဌာနံ ဝါ အဓိမောက္ခော. ကောသဇ္ဇပက္ခေ ပတိတုံ အဒတွာ စိတ္တဿ ပဂ္ဂဏှနံ ပဂ္ဂါဟော၊ အဓိဂ္ဂဟောတိ အတ္ထော. အာရမ္မဏံ ဥပဂန္တွာ ဌာနံ၊ အနိဿဇ္ဇနံ ဝါ ဥပဋ္ဌာနံ. သမပ္ပဝတ္တေသု အဿေသု သာရထိ ဝိယ သကိစ္စပသုတေသု သမ္ပယုတ္တေသု အဇ္ဈုပေက္ခနံ မဇ္ဈတ္တတာ. သမ္ပယုတ္တဓမ္မာနံ အာရမ္မဏေ အနုနယနံ သံစရဏံ အနုနယော. သဘာဝတောတိ ယထာဘူတသဘာဝတော. သောဠသန္နံ ဧဝ စေတ္ထ ဓမ္မာနံ ဂဟဏံ တေသံယေဝ ထေရေန ဝဝတ္ထာပိတဘာဝတော၊ တေ ဧဝဿ တဒါ ဥပဋ္ဌဟိံသု၊ န ဣတရေတိ ဝဒန္တိ. ဝီရိယသတိဂ္ဂဟဏေန စေတ္ထ ဣန္ဒြိယဘာဝသာမညတော သဒ္ဓါပညာ၊ သတိဂ္ဂဟဏေနေဝ ဧကန္တာနဝဇ္ဇဘာဝသာမညတော ပဿဒ္ဓိအာဒယော ဆ ယုဂဠာ၊ အလောဘာဒေါသာ စ သင်္ဂဟိတာ ဈာနစိတ္တုပ္ပါဒပရိယာပန္နတ္တာ တေသံ ဓမ္မာနံ. ထေရေန စ ဓမ္မာ ဝဝတ္ထာနသာမညတော အာရဒ္ဓါ. တေ န ဥပဋ္ဌဟိံသူတိ န သက္ကာ ဝတ္တုန္တိ အပရေ.

ဝိဒိတာ ဥပ္ပဇ္ဇန္တီတိ ဥပ္ပါဒေပိ နေသံ ဝေဒနာနံ ပဇာနနံ ဟောတိယေဝါတိ အတ္ထော. သေသပဒဒွယေပိ ဧသေဝ နယော. တံ ဇာနာတီတိ တံဉာဏော၊ တဿ ဘာဝေါ တံဉာဏတာ၊ ဉာဏဿ အတ္တသံဝေဒနန္တိ အတ္ထော. တံသမာနယောဂက္ခမာဟိ သမ္ပယုတ္တဓမ္မာ. ဉာဏဗဟုတာတိ ဉာဏဿ ဗဟုဘာဝေါ၊ ဧကစိတ္တုပ္ပါဒေ အနေကဉာဏတာတိ အတ္ထော. ဣဒါနိ တမေဝတ္ထံ ဝိဝရိတုံ၊ ‘‘ယထာ ဟီ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. န သက္ကာ ဇာနိတုံ အာရမ္မဏကရဏဿ အဘာဝတော. အသမ္မောဟာဝဗောဓော စ ဤဒိသဿ ဉာဏဿ နတ္ထိ. ဧကေကမေဝ ဉာဏံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ တသ္မိံ ခဏေ ဧကဿေဝ အာဝဇ္ဇနဿ ဥပ္ပဇ္ဇနတော၊ န စ အာဝဇ္ဇနေန ဝိနာ စိတ္တုပ္ပတ္တိ အတ္ထိ. ဝုတ္တဉှေတံ –

‘‘စုလ္လာသီတိသဟဿာနိ၊ ကပ္ပါ တိဋ္ဌန္တိ ယေ မရူ၊

န တွေဝ တေပိ ဇီဝန္တိ၊ ဒွီဟိ စိတ္တေဟိ သံယုတာ’’တိ. (မဟာနိ. ၁၀၊ ၃၉) စ၊

‘‘နတ္ထိ စိတ္တေ ယုဂါ ဂဟီ’’တိ စ –

ဝတ္ထာရမ္မဏာနံ ပရိဂ္ဂဟိတတာယာတိ ယသ္မိဉ္စ အာရမ္မဏေ ယေ ဈာနဓမ္မာ ပဝတ္တန္တိ၊ တေသံ ဝတ္ထာရမ္မဏာနံ ပဂေဝ ဉာဏေန ပရိစ္ဆိဇ္ဇ ဂဟိတတ္တာ. ယထာ နာမ မိဂသူကရာဒီနံ အာသယေပရိဂ္ဂဟိတေ တတြ ဌိတာ မိဂါ ဝါ သူကရာ ဝါ တတော ဥဋ္ဌာနတောပိ အာဂမနတောပိ နေသာဒဿ သုခဂ္ဂဟဏာ ဟောန္တိ၊ ဧဝံသမ္ပဒမိဒံ. တေနာဟ ‘‘ထေရေန ဟီ’’တိအာဒိ. တေနာတိ ဝတ္ထာရမ္မဏာနံ ပရိဂ္ဂဟိတဘာဝေန. အဿာတိ ထေရဿ. တေသံ ဓမ္မာနန္တိ ဈာနစိတ္တုပ္ပါဒပရိယာပန္နာနံ ဓမ္မာနံ. ဥပ္ပါဒံ အာဝဇ္ဇန္တဿာတိအာဒိနာ ဥပ္ပါဒါဒီသု ယံ ယဒေဝ အာရဗ္ဘ ဉာဏံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ၊ တသ္မိံ တသ္မိံ ခဏေ တဿ တဿေဝ စဿ ပါကဋဘာဝေါ ဒီပိတော. န ဟိ အာဝဇ္ဇနေန ဝိနာ ဉာဏံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ. အဟုတွာ သမ္ဘောန္တီတိ ပုဗ္ဗေ အဝိဇ္ဇမာနာ ဟုတွာ သမ္ဘဝန္တိ၊ အနုပ္ပန္နာ ဥပ္ပဇ္ဇန္တီတိ အတ္ထော. ဥဒယံ ပဿတိ တေသံ ဓမ္မာနံ၊ ‘‘အဟုတွာ သမ္ဘောန္တီ’’တိ ဥပ္ပါဒက္ခဏသမင်္ဂိဘာဝဒဿနတော. ပုဗ္ဗေ အဘာဝဗောဓကော ဟိ အတ္တလာဘော ဓမ္မာနံ ဥဒယော. ဟုတွာတိ ဥပ္ပဇ္ဇိတွာ. ပဋိဝေန္တီတိ ပဋိ ခဏေ ခဏေ ဝိနဿန္တိ. ဝယံ ပဿတိ၊ ‘‘ဟုတွာ ပဋိဝေန္တီ’’တိ တေသံ ဓမ္မာနံ ဘင်္ဂက္ခဏသမင်္ဂိဘာဝဒဿနတော. ဝိဒ္ဓံသဘာဝဗောဓကော ဟိ ဓမ္မာနံ ဝိဇ္ဇမာနတော ဝယော.

တေသု ဓမ္မေသု နတ္ထိ ဧတဿ ဥပယော ရာဂဝသေန ဥပဂမနန္တိ အနုပယော၊ အနနုရောဓော. ဟုတွာ ဝိဟရတီတိ ယောဇနာ. တထာ နတ္ထိ ဧတဿ အပါယော ပဋိဃဝသေန အပဂမနန္တိ အနပါယော၊ အဝိရောဓော. ‘‘ဧတံ မမ၊ ဧသော မေ အတ္ထာ’’တိ တဿ တဏှာဒိဋ္ဌိအဘိနိဝေသာဘာဝတော တဏှာဒိဋ္ဌိနိဿယေဟိ အနိဿိတော. အပ္ပဋိဗဒ္ဓေါတိ အနုပယာနိဿိတဘာဝတော ဝိပဿနာယ ပရိဗန္ဓဝသေန ဆန္ဒရာဂေန န ပဋိဗဒ္ဓေါ န ဝိဗန္ဓိတော. ဝိပ္ပမုတ္တောတိ တတော ဧဝ ဝိက္ခမ္ဘနဝိမုတ္တိဝသေန ကာမရာဂတော ဝိမုတ္တော. ဝိသံယုတ္တော ဝိက္ခမ္ဘနဝသေနေဝ ပဋိပက္ခဓမ္မေဟိ ဝိသံယုတ္တော.

ကိလေသမရိယာဒါ တေန ကတာ ဘဝေယျာတိ အန္တောသမာပတ္တိယံ ပဝတ္တေ သောဠသ ဓမ္မေ အာရဗ္ဘ ပဝတ္တမာနံ ဝိပဿနာဝီထိံ ဘိန္ဒိတွာ သစေ ရာဂါဒယော ဥပ္ပဇ္ဇေယျုံ၊ တဿ ဝိပဿနာဝီထိယာ ကိလေသမရိယာဒါ တေန စိတ္တေန၊ စိတ္တသမင်္ဂိနာ ဝါ ကတာ ဘဝေယျ. တေသူတိ တေသု ဓမ္မေသု. အဿာတိ ထေရဿ. ဧကောပီတိ ရာဂါဒီသု ဧကောပီတိ စ ဝဒန္တိ. ဝုတ္တာကာရေန ဧကစ္စာနံ အနာပါထဂမနေ သတိ ဝိပဿနာ န တေသု ဓမ္မေသု နိရန္တရပ္ပဝတ္တာတိ အာရမ္မဏမရိယာဒါ ဘဝေယျ. ဝိက္ခမ္ဘိတပစ္စနီကတ္တာတိ ဝိပဿနာယ ပဋိပက္ခဓမ္မာနံ ပဂေဝ ဝိက္ခမ္ဘိတတ္တာ ဣဒါနိပိ ဝိက္ခမ္ဘေတဗ္ဗာ ကိလေသာ နတ္ထီတိ ဝုတ္တံ.

ဣတောတိ ပဌမဇ္ဈာနတော. အနန္တရောတိ ဥပရိမော ဈာနာဒိဝိသေသော. တဿ ပဇာနနဿာတိ၊ ‘‘အတ္ထိ ဥတ္တရိ နိဿရဏ’’န္တိ ဧဝံ ပဝတ္တဇာနနဿ. ဗဟုလီကရဏေနာတိ ပုနပ္ပုနံ ဥပ္ပါဒနေန.

သမ္ပသာဒနဋ္ဌေနာတိ ကိလေသကာလုသိယာပဂမနေန၊ တဿ ဝိစာရက္ခောဘဝိဂမေန ဝါ စေတသော သမ္မဒေဝ ပါသာဒိကဘာဝေန.

ဝီရိယံ သတိ ဥပေက္ခာတိ အာဂတဋ္ဌာနေ ပါရိသုဒ္ဓိဥပေက္ခာ၊ အဒုက္ခမသုခါဝေဒနာတိ ဧတ္ထ ဈာနုပေက္ခာတိ၊ ‘‘သုခဋ္ဌာနေ ဝေဒနုပေက္ခာဝါ’’တိ ဝုတ္တံ. သုခဋ္ဌာနေတိ စ ပဌမဇ္ဈာနာဒီသု သုခဿ ဝုတ္တဋ္ဌာနေ. ပဿဒ္ဓတ္တာတိ သမဓုရစေတယိတဘာဝေန အာရမ္မဏေ ဝိသဋဝိတ္ထတဘာဝတော ယော သော စေတသော အာဘောဂေါ ဝုတ္တော. သာမညဖလာဒီသု သတိယာ ပါရိသုဒ္ဓိ၊ သာ ထန အတ္ထတော သတိဝိနိမုတ္တာ နတ္ထီတိ အာဟ ‘‘ပရိသုဒ္ဓါသတိယေဝါ’’တိ. ပါရိသုဒ္ဓိဥပေက္ခာ၊ န ဈာနုပေက္ခာဒယော.

၉၅. ဤဒိသေသု ဌာနေသု သတိယာ န ကဒါစိပိ ဉာဏဝိရဟော အတ္ထီတိ အာဟ – ‘‘ဉာဏေန သမ္ပဇာနော ဟုတွာ’’တိ. တထာ ဟိ တတိယဇ္ဈာနေ၊ ‘‘သတိမာ သုခဝိဟာရီ’’တိ ဧတ္ထ သမ္ပဇာနောတိ အယမတ္ထော ဝုတ္တော ဧဝ ဟောတိ. န သာဝကာနံ အနုပဒဓမ္မဝိပဿနာ ဟောတိ သင်္ခါရာဝသေသသုခုမပ္ပဝတ္တိယာ ဒုဝိညေယျတ္တာ ဝိနိဗ္ဘုဇိတွာ ဂဟေတုံ အသက္ကုဏေယျဘာဝတော. တေနာဟ – ‘‘ကလာပဝိပဿနံ ဒဿေန္တော ဧဝမာဟာ’’တိ.

၉၆. ပညာယ စဿဒိသွာ အာသဝါ ပရိက္ခီဏာ ဟောန္တီတိ ဒဿနသမကာလံ ခီယမာနာ အာသဝါ၊ ‘‘ဒိသွာ ပရိက္ခီဏာ ဟောန္တီ’’တိ ဝုတ္တာ. သမာနကာလေပိ ဟိ ဧဒိသော သဒ္ဒပ္ပယောဂေါ ဒိဿတိ –

‘‘စက္ခုဉ္စ ပဋိစ္စ ရူပေ စ ဥပ္ပဇ္ဇတိ စက္ခုဝိညာဏ’’န္တိ (မ. နိ. ၁.၂၀၄၊ ၄၀၀၊ ၃.၄၂၁၊ ၄၂၅၊ ၄၂၆၊ သံ. နိ. ၂.၄၃-၄၅၊ ၂.၄.၆၀၊ ကထာ. ၄၆၅၊ ၄၆၇).

‘‘နိဟန္တွာ တိမိရံ သဗ္ဗံ၊ ဥဂ္ဂတေဇော သမုဂ္ဂတော၊

ဝေရောစနော ရသ္မိမာလီ၊ လောကစက္ခုပဘင်္ကရော’’တိ. (ပဋ္ဌာ. အနုဋီ. ၁.၂၅-၃၄၊ ဝိသုဒ္ဓိ. မဟာဋီ. ၂.၅၈၀) စ –

ဧဝမာဒီသု. ဟေတုအတ္ထော ဝါ အယံ ဒိသွာသဒ္ဒေါ အသမာနကတ္တုကော ယထာ – ‘‘ဃတံ ပိဝိတွာ ဗလံ ဟောတိ၊ သီဟံ ဒိသွာ ဘယံ ဟောတီ’’တိ (ဝိသုဒ္ဓိ. မဟာဋီ. ၂.၈၀၂). ဒဿနဟေတုကော ဟိ အာသဝါနံ ပရိက္ခယော ပရိညာသစ္ဆိကိရိယာဘာဝနာဘိသမယေ သတိ ပဟာနာဘိသမယဿ လဗ္ဘနတော. ယုဂနဒ္ဓံ အာဟရိတွာတိ ပဌမဇ္ဈာနံ သမာပဇ္ဇိတွာ ဝုဋ္ဌာယ တတ္ထ ဈာနဓမ္မေ သမ္မသန္တော သမထဝိပဿနံ ယုဂနဒ္ဓံ ဘာဝေတိ. ဧဝံ ယာဝ နေဝသညာနာသညာယတနံ သမာပဇ္ဇိတွာ ဝုဋ္ဌာယ တတ္ထ သမ္မသန္တော သမထဝိပဿနံ ယုဂနဒ္ဓံ ကတွာ ယထာ ထေရော အရဟတ္တံ ပါပုဏိ. တံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ – ‘‘အရဟတ္တံ ပတ္တဝါရော ဣဓ ဂဟိတော’’တိ. ဣဓာတိ ဣမသ္မိံ သုတ္တေ. ဒီဃနခသုတ္တဒေသနာယ (မ. နိ. ၂.၂၀၅-၂၀၆) ဟိ ထေရော အရဟတ္တံ ပတ္တော. တဒါ စ အနာဂါမီ ဟုတွာ နိရောဓံ သမာပဇ္ဇတီတိ ဝစနအဝသရော နတ္ထိ၊ တသ္မာ ဝုတ္တံ – ‘‘အရဟတ္တံ ပတ္တဝါရော ဣဓ ဂဟိတော’’တိ. ယဒိ ဧဝံ – ‘‘သဗ္ဗသော နေဝသညာနာသညာယတနံ သမတိက္ကမ္မ သညာဝေဒယိတနိရောဓံ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟရတီ’’တိ ဣဒံ ကသ္မာ ဝုတ္တန္တိ? ထေရေ ဝိဇ္ဇမာနေ ပဏ္ဍိတဂုဏေ အနဝသေသတော ဒဿေတွာ အရဟတ္တနိကူဋေန ဒေသနံ နိဋ္ဌာပေတုံ. နိရောဓသမာပဇ္ဇနံ ပန ထေရဿ အာစိဏ္ဏသမာစိဏ္ဏံ. တေနာဟ ‘‘နိရောဓံ ပန။ပေ။ ဝဒန္တီ’’တိ. တေန ဖလသမာပတ္တိမ္ပိ အန္တရာ သမာပဇ္ဇတိယေဝါတိ ဒဿေတိ.

ဝေါမိဿံ ဝိဝရိတုံ ‘‘တတ္ထဿာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ ‘‘နိရောဓံ သမာပဇ္ဇိဿာမီ’’တိ အာဘောဂေန သမထဝိပဿနံ ယုဂနဒ္ဓံ အာဟရိတွာ ဌိတဿ နိရောဓသမာပတ္တိ သီသံ နာမ ဟောတိ၊ တဿ အာဘောဂဝသေန နိရောဓဿ ဝါရော အာဂစ္ဆတိ. ဖလသမာပတ္တိ ဂူဠှော ဟောတိ၊ ‘‘ဖလသမာပတ္တိံ သမာပဇ္ဇိဿာမီ’’တိ အာဘောဂဿ အဘာဝတော. ဖလသမာပတ္တိ သီသံ ဟောတီတိ ဧတ္ထာပိ ဝုတ္တနယေန အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော. ဧတေန အာဘောဂပဋိဗဒ္ဓမေတေသံ အာဂမနန္တိ ဒီပိတန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ဇမ္ဗုဒီပဝါသိနော ထေရာ ပနာတိအာဒိ အဋ္ဌကထာရုဠှမေဝ တံ ဝစနံ. အန္တောသမာပတ္တိယန္တိ နိရောဓံ သမာပန္နကာလေ. တိသမုဋ္ဌာနိကရူပဓမ္မေတိ ဥတုကမ္မာဟာရဝသေန တိသမုဋ္ဌာနိကရူပဓမ္မေ.

၉၇. စိဏ္ဏဝသိတန္တိ ပဋိပက္ခဒူရိဘာဝေန သုဘာဝိတဝသီဘာဝံ. နိပ္ဖတ္တိံ ပတ္တောတိ ဥက္ကံသပရိနိပ္ဖတ္တိံ ပတ္တော. ဥရေ ဝါယာမဇနိတာယ ဩရသော. ပဘာဝိတန္တိ ဥပ္ပါဒိတံ. ဓမ္မေနာတိ အရိယမဂ္ဂဓမ္မေန. တဿ ဟိ အဓိဂမေန အရိယာယ ဇာတိယာ ဇာတော နိဗ္ဗတ္တောတိ ကတွာ၊ ‘‘ဓမ္မဇော ဓမ္မနိမ္မိတော’’တိ ဝုစ္စတိ. ဓမ္မဒါယဿာတိ နဝဝိဓဿ လောကုတ္တရဓမ္မဒါယဿ. အာဒိယနတောတိ ဂဏှနတော၊ သသန္တာနေ ဥပ္ပါဒနတောတိ အတ္ထော. သေသံ သုဝိညေယျမေဝ.

အနုပဒသုတ္တဝဏ္ဏနာယ လီနတ္ထပ္ပကာသနာ သမတ္တာ.