၂. ဆဗ္ဗိသောဓနသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၉၈. ခီဏာ ဇာတီတိ အတ္တနော ဇာတိက္ခယံ ပဋိဇာနန္တေန အရဟတ္တံ ဗျာကတံ ဟောတိ အရဟတော တဒဘာဝတော. တထာ ဝုသိတံ ဗြဟ္မစရိယန္တိ မဂ္ဂဗြဟ္မစရိယဝါသော မေ ပရိယောသိတောတိ ပဋိဇာနန္တေနပိ. ကတံ ကရဏီယန္တိ စတူဟိ မဂ္ဂေဟိ စတူသု သစ္စေသု ပရိညာဒိဝသေန သောဠသဝိဓဿပိ ကိစ္စဿ အတ္တနာ နိဋ္ဌာပိတဘာဝံ ပဋိဇာနန္တေနပိ. နာပရံ ဣတ္ထတ္တာယာတိ အာယတိံ ပုနဗ္ဘဝါဘာဝံ၊ အာယတိံ ဝါ ပရိညာဒိကရဏီယာဘာဝံ ပဋိဇာနန္တေနပီတိ အာဟ – ‘‘ဧကေနပိ ပဒေန အညာ ဗျာကတာဝ ဟောတီ’’တိ. ဒွိက္ခတ္တုံ ဗဒ္ဓံ ပန သုဗဒ္ဓံ ဝိယာတိ ဝုတ္တံ. ဣဓ ပန အညာဗျာကရဏံ စတူဟိ ပဒေဟိ အာဂတံ၊ တသ္မာ ဝတ္တဗ္ဗမေဝ စေတ္ထ နတ္ထီတိ အဓိပ္ပါယော. စေတနာယ ဒိဋ္ဌဝါဒိတာ နာမ အရိယဝေါဟာရော. သဘာဝေါတိ ပကတိအတ္ထော ဟိ အယံ ဓမ္မသဒ္ဒေါ၊ ‘‘ဇာတိဓမ္မာ ဇရာဓမ္မာ’’တိအာဒီသု (မ. နိ. ၁.၂၇၄-၂၇၅) ဝိယ တသ္မာ၊ အနုဓမ္မောတိ အရိယဘာဝံ အနုဂတာ ပကတီတိ အတ္ထော. ပရမပ္ပိစ္ဆတာယ အရိယာ အတ္တနော ဂုဏေ အနာဝိကရောန္တာပိ သာသနဿ နိယျာနိကဘာဝပဝေဒနတ္ထဉ္စေဝ သဗြဟ္မစာရီနံ သမ္မာပဋိပတ္တိယံ ဥဿာဟဇနနတ္ထဉ္စ တာဒိသာနံ ပရိနိဗ္ဗာနသမယေယေဝ အာဝိကရောန္တီတိ အဓိပ္ပါယေနာဟ – ‘‘ပရိနိဗ္ဗုတဿ။ပေ။ ကာတဗ္ဗော’’တိ.

၉၉. ဒုဗ္ဗလန္တိ ဖေဂ္ဂု ဝိယ သုဘေဇ္ဇနီယံ ဗလဝိရဟိတံ၊ အသာရန္တိ အတ္ထော. ဝိရာဂုတန္တိ ပလုဇ္ဇနသဘာဝံ. ဝိဂစ္ဆနသဘာဝန္တိ ဝိနာသဂမနသဘာဝံ. အနိစ္စဒုက္ခဝိပရိဏာမတ္တာ အဿာသလေသဿပိ အဘာဝတော အဿာသဝိရဟိတံ. အာရမ္မဏကရဏဝသေန သမန္နာဂမနဝသေန စ ယထာရဟံ ဥပေန္တိ ဥပဂစ္ဆန္တီတိ ဥပယာ၊ ‘‘ဧတံ မမ၊ ဧသော မေ အတ္တာ’’တိ ဥပါဒိယန္တိ ဒဠှဂ္ဂါဟံ ဂဏှန္တီတိ ဥပါဒါနာ. အဓိတိဋ္ဌတိ စေတသော အဘိနန္ဒနဘူတာတိ စေတသော အဓိဋ္ဌာနံ. တာဟီတိ တဏှာဒိဋ္ဌီဟိ. တန္တိ စိတ္တံ. အဘိနိဝိသတီတိ အဘိရတိဝသေန နိဝိသတိ၊ အယဉှေတ္ထ အတ္ထော – သက္ကာယဓမ္မေသု စိတ္တံ အဘိနိဝိသတိ ‘‘ဧတံ မမံ၊ ဧသော မေ အတ္တာ’’တိ အဇ္ဈောသာယ တိဋ္ဌတိ ဧတာဟိ အဘိနိဝေသာဟိ၊ တထာ သက္ကာယဓမ္မေသု စိတ္တံ အနုသေတိ ဧတာဟီတိ အနုသယာ၊ တဏှာဒိဋ္ဌိယော. ယဒဂ္ဂေန ဟိ တေဘူမကဓမ္မေသု ရာဂါဒယော အနုသေန္တိ၊ တဒဂ္ဂေန တံသဟဂတဓမ္မာ တတ္ထ အနုသေန္တီတိ ပရိယာယေန၊ ‘‘တံ အနုသေတီ’’တိ ဝုတ္တံ. ခယာ ဝိရာဂါတိ ဟေတုမှိ နိဿက္ကဝစနန္တိ ‘‘ခယေန ဝိရာဂေနာ’’တိ ဟေတုမှိ ကရဏဝသေန အတ္ထော ဝုတ္တော. ဝိရာဂေနာတိ စ ဣတိသဒ္ဒေါ အာဒိ အတ္ထော. တေန ‘‘နိရောဓေနာ’’တိ ဧဝမာဒိကံ ဂဟိတံ ဟောတိ. အညမညဝေဝစနာနေဝ ဥပယာဒီနံ သမုစ္ဆေဒဿေဝ ဗောဓနတော.

၁၀၀. ပတိဋ္ဌာတိ ဧတ္ထ သေသဘူတတ္တယံ ဥပါဒါရူပဉ္စာတိ ပတိဋ္ဌာနာ၊ နိဇ္ဇီဝဋ္ဌေန ဓာတုစာတိ ပတိဋ္ဌာနဓာတု. နှာနီယစုဏ္ဏံ ဗာဟိရဥဒကံ ဝိယ သေသဘူတတ္တယံ အာဗန္ဓတီတိ အာဗန္ဓနံ. ပစနီယဘတ္တံ ဗာဟိရတေဇော ဝိယ သေသဘူတတ္တယံ ပရိပါစေတီတိ ပရိပါစနံ. ဗာဟိရဝါတော ဝိယ သေသဘူတတ္တယံ ဝိတ္ထမ္ဘေတီတိ ဝိတ္ထမ္ဘနံ. ဓာတုသဒ္ဒတ္ထော ဝုတ္တောယေဝ. အသမ္ဖုဋ္ဌဓာတူတိ အသမ္ဖုသိတဘာဝေါ တေသံ ဝိပရိမဋ္ဌတာဘာဝတော. ဝိဇာနနံ အာရမ္မဏူပလဒ္ဓိ. အဟံ အတ္တာတိ အဟံ၊ ‘‘ရူပဓမ္မော မေ အတ္တာ’’တိ အတ္တကောဋ္ဌာသေန အတ္တဘာဝေန န ဥပဂမိံ န ဂဏှိံ. နိဿိတနိဿိတာပိ နိဿိတာ ဧဝ နာမာတိ အာဟ ‘‘ပထဝီဓာတုနိဿိတာဝါ’’တိ. အတ္တနာ ဝါ ပန တန္နိဿိတာတိ ‘‘ဧကေန ပရိယာယေနာ’’တိ. ဥပါဒါရုပမ္ပိ ကာမံ နိဿိတမ္ပိ ဟောတိ. တထာပိ တံ နိဿိတံ ဟောတိယေဝါတိ တံ န ဥဒ္ဓဋံ. ပရိစ္ဆေဒကရတ္တာ ပရိစ္ဆေဒါကာသဿ ‘‘အဝိနိဗ္ဘောဂဝသေနာ’’တိ ဝုတ္တံ. တေန စ တထာ ပရိစ္ဆိန္နတ္တာ သဗ္ဗမ္ပိ ဘူတုပါဒါရူပံ အာကာသဓာတုနိဿိတံ နာမ. တံ နိဿာယ ပဝတ္တိယာ ဥပါဒါရူပံ ဝိယ ဘူတရူပါနိ၊ အရူပက္ခန္ဓာ ဝိယ စ ဝတ္ထုရူပါနိ၊ ‘‘တံနိဿိတရူပဝတ္ထုကာ အရူပက္ခန္ဓာ’’တိ ဝုတ္တနယေန အာကာသဓာတုနိဿိတစက္ခာဒိရူပဓမ္မဝတ္ထုကာ ဝေဒနာဒယော အရူပက္ခန္ဓာ အာကာသဓာတုနိဿိတာ နာမာတိ ဣမမတ္ထံ တထာ-သဒ္ဒေန ဥပသံဟရတိ. ဣဓာပီတိ အာကာသဓာတုနိဿိတပဒေပိ၊ န ပထဝီဓာတုနိဿိတပဒါဒီသု ဧဝ. ရူပါရူပန္တိ သဗ္ဗမ္ပိ ရူပါရူပံ ဂဟိတမေဝ ဟောတိ၊ အဂ္ဂဟိတံ နတ္ထိ. သဟဇာတာ။ပေ။ နိဿိတန္တိ ဣဒံ နိပ္ပရိယာယသိဒ္ဓံ နိဿယတ္တံ ဂဟေတွာ ဝုတ္တံ. ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တနယေန ပရိယာယသိဒ္ဓေ နိဿယတ္တေ ဂယှမာနေ – ‘‘ပစ္ဆာဇာတပစ္စယောတိ ပစ္ဆာဇာတာ စိတ္တစေတသိကာ ဓမ္မာ ပုရေဇာတဿ ဣမဿ ကာယဿ ပစ္ဆာဇာတပစ္စယေန ပစ္စယော’’တိ (ပဋ္ဌာ. ၁.၁.၁၁) ဝစနတော သဗ္ဗံ စတုသမုဋ္ဌာနိကရူပံ၊ ‘‘ဝိညာဏဓာတုနိဿိတ’’န္တိ ဝတ္တဗ္ဗံ. တထာ အနန္တရဝိညာဏဓာတုပစ္စယာ ပဝတ္တနတော၊ ‘‘ဝိညာဏဓာတုနိဿိတ’’န္တိ ဝတ္တဗ္ဗံ.

၁၀၁. ရုပ္ပတိ ဝဏ္ဏဝိကာရံ အာပဇ္ဇမာနံ ဟဒယင်္ဂတဘာဝံ ပကာသေတီတိ ရူပန္တိ အယမတ္ထော စက္ခုဒွါရေ အာပါထဂတေ ရူပါယတနေ နိပ္ပရိယာယတော လဗ္ဘတိ၊ န အာပါထမနာဂတေ. စက္ခုဝိညာဏဝိညာတဗ္ဗဘာဝေါ ပန အာပါထမနာဂတေပိ တသ္မိံ လဗ္ဘတေဝ တံသဘာဝါနတိဝတ္ထနတော. ရူပါယတနံ ဒွိဓာ ဝိဘဇိတွာ. ထေရော ပန အာပါထံ အနာဂတဿာပိ ရူပါယတနဿ ရူပဘာဝံ န သက္ကာ ပဋိက္ခိပိတုန္တိ ဒွိဓာကရဏံ နာနုဇာနန္တော ဆန္နောဝါဒံ နိဒဿေတိ၊ ‘‘ဥပရိ ဆန္နောဝါဒေ ကိန္တိ ကရိဿထာ’’တိ. တတ္ထ ဟိ ‘‘စက္ခုံ၊ အာဝုသော ဆန္န၊ စက္ခုဝိညာဏံ စက္ခုဝိညာဏဝိညာတဗ္ဗေ ဓမ္မေ’’တိ (မ. နိ. ၃.၃၉၁) အာဂတံ၊ န စေတ္ထ စက္ခုဒွါရေ အာပါထံ အာဂတမေဝ ရူပါယတနံ စက္ခုဝိညာဏဝိညာတဗ္ဗပဒေန ဂဟိတံ၊ န အာပါထံ အနာဂတန္တိ သက္ကာ ဝိညာတုံ အဝိသေသေနေဝ ရူပါယတနေန တဏှာမာနဒိဋ္ဌိဂါဟာဘာဝဿ ဇောတိတတ္တာ. တေနာဟ ‘‘န ယိဒံ လဗ္ဘတီ’’တိ. ရူပမေဝါတိ ရူပါယတနမေဝ. ယဒိ ဧဝံ ‘‘စက္ခုဝိညာဏဝိညာတဗ္ဗေသု ဓမ္မေသူ’’တိ ပဒံ ကထံ နေတဗ္ဗန္တိ အာဟ – ‘‘စက္ခုဝိညာဏသမ္ပယုတ္တာ ပနာ’’တိအာဒိ. စက္ခုဝိညာဏေန သဒ္ဓိံ ဝိညာတဗ္ဗေသူတိ ယေန မနောဝိညာဏေန စက္ခုဝိညာဏံ အနိစ္စန္တိအာဒိနာ စက္ခုဝိညာဏေန သဒ္ဓိံ တေန ဝိညာတဗ္ဗေသု တံသမ္ပယုတ္တဓမ္မေသူတိ အတ္ထော. တဏှာဆန္ဒောတိ တဿနသဘာဝေါ ဆန္ဒော၊ န ကတ္တုကမျတာ ဆန္ဒောယေဝါတိ တဏှာဆန္ဒော. ရဇ္ဇနဝသေနာတိ ဝတ္ထံ ဝိယ ရင်္ဂဇာတံ စိတ္တဿ အနုရဉ္ဇနဝသေန. အဘိနန္ဒနဝသေနာတိ အာရမ္မဏေ အဘိရမိတွာ နန္ဒနဝသေန. သပ္ပီတိကတဏှာ ဟိ နန္ဒီတိ ဝုစ္စတိ. တဏှာယနဝသေန တဏှာ.

၁၀၂. အဟင်္ကာရောတိ ‘‘သေယျောဟမသ္မီ’’တိအာဒိနာ (ဓ. သ. ၁၁၂၁၊ ၁၂၃၉၊ ဝိဘ. ၈၃၂၊ ၈၆၆၊ သံ. နိ. ၄.၁၀၈၊ မဟာနိ. ၂၁၊ ၁၇၈) အဟံကရဏံ. ယေန ဟိ မမံ ကရောတိ၊ ဧတံ မမင်္ကာရော. သွေဝါတိ ‘‘အဟင်္ကာရော’’တိ ဝုတ္တမာနော. ဧဝံ စတုတ္ထဇ္ဈာနေ နိဒ္ဒိဋ္ဌေ သဗ္ဗာသု လောကိယာဘိညာသု ဝုစ္စမာနာသု ဟေဋ္ဌာ ဝိဇ္ဇာဒွယံ ဝတ္တဗ္ဗန္တိ အဓိပ္ပါယေန၊ ‘‘ပုဗ္ဗေနိဝါသံ ဒိဗ္ဗစက္ခုဉ္စ အဝတွာ ကသ္မာ ဝုတ္တ’’န္တိ အာဟ? ဣတရော ဣဓ သဗ္ဗဝါရေသုပိ လောကုတ္တရဓမ္မပုစ္ဆာ အဓိကတာ တသ္မာ ‘‘သော ဧဝံ သမာဟိတေ’’တိအာဒိနာ တတိယာ ဝိဇ္ဇာ ကထိတာတိ ဒဿေန္တော၊ ‘‘ဘိက္ခူ လောကိယဓမ္မံ န ပုစ္ဆန္တီ’’တိအာဒိမာဟ. ဧကဝိဿဇ္ဇိတသုတ္တံ နာမေတံ တတိယဝိဇ္ဇာယ ဧဝ အာဂတတ္တာ. အရိယဓမ္မဝသေနပိဿ သမညာ အတ္ထေဝါတိ ဒဿေန္တော၊ ‘‘ဆဗ္ဗိသောဓနန္တိပိဿ နာမ’’န္တိ ဝတွာ တေသု ဓမ္မေသု ဘေဒံ ဒဿေတုံ၊ ‘‘ဧတ္ထ ဟီ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. ဝိသုဒ္ဓါတိ တဿာ စောဒနာယ သောဓနဝသေန ဝိသောဓိတာ. ဧကမေဝ ကတွာတိ ဧကဝါရဝသေနေဝ ပါဠိယံ ဧကဇ္ဈံ အာဂတတ္တာ ဧကမေဝ ကောဋ္ဌာသံ ကတွာ. ယဒိ ဧဝံ ကထံ ဝါ ဆဗ္ဗိသောဓနတာတိ အာဟ – ‘‘စတူဟိ အာဟာရေဟိ သဒ္ဓိ’’န္တိ ကထံ ပနေတ္ထ စတ္တာရော အာဟာရာ ဂဟေတဗ္ဗာတိ? ကေစိ တာဝ အာဟု – ‘‘သာဓူတိ ဘာသိတံ အဘိနန္ဒိတွာ အနုမောဒိတွာ ဥတ္တရိ ပဉှော ပုစ္ဆိတဗ္ဗော’’တိ ဟေဋ္ဌာ အာဂတေန နယေန အာဟာရဝါရော အာဟရိတွာ ဝတ္တဗ္ဗောတိ. ‘‘ဗဟိဒ္ဓါ သဗ္ဗနိမိတ္တေသူ’’တိ ဧတ္ထ အာဟာရာနမ္ပိ သင်္ဂဟိတတ္တာ အာဟာရာ အတ္ထတော အာဂတာ ဧဝါတိ အညေ. အပရေ ပန ရူပက္ခန္ဓဂ္ဂဟဏေန ကဗဠီကာရော အာဟာရော၊ သင်္ခါရက္ခန္ဓဂ္ဂဟဏေန ဖဿာဟာရော၊ မနောသဉ္စေတနာဟာရဂ္ဂဟဏေန ဝိညာဏာဟာရော သရူပတောပိ ဂဟိတောတိ ဝဒန္တိ.

‘‘ဆဗ္ဗိသောဓန’’န္တိ ဣမဿ သုတ္တဿ သမညာယ အနွတ္ထတံ ဒဿေတွာ အာယတိမ္ပိ တာဒိသေန ဗျာကရဏေန ဘိက္ခူနံ ပဋိပတ္တိမ္ပိ ဒဿနတ္ထံ၊ ‘‘ဣမေ ပနာ’’တိအာဒိ အာရဒ္ဓံ. ဝိနယနိဒ္ဒေသပရိယာယေနာတိ ဝိနယနိဒ္ဒေသေ အာဂတေန ကာရဏေန. ဝိနယေ ဝါ အာဂတနိဒ္ဒေသာနုက္ကမေန.

အဓိဂန္တဗ္ဗတော အဓိဂမော၊ ဈာနာဒိအဓိဂမပုစ္ဆာ. တေနာဟ – ‘‘ဈာနဝိမောက္ခာဒီသူ’’တိအာဒိ. ဥပါယပုစ္ဆာတိ အဓိဂမောပါယပုစ္ဆာ. ကိန္တီတိ ကေန ပကာရေန ဝိဓိနာတိ အတ္ထော.

ကတမေသံ တွံ ဓမ္မာနံ လာဘီတိ ဣဒံ ပန ပုဗ္ဗေ ‘‘ကိံ တေ အဓိဂတ’’န္တိ အနိဒ္ဓါရိတဘေဒါ ဈာနာဒိဝိသေသာ ပုစ္ဆိတာတိ ဣဒါနိ တေသံ နိဒ္ဓါရေတွာ ပုစ္ဆနာကာရဒဿနံ. တသ္မာတိ ယသ္မာ ယထာဝုတ္တေဟိ အာကာရေဟိ အဓိဂမဗျာကရဏံ သောဓေတဗ္ဗံ၊ တသ္မာ. ဧတ္တာဝတာဝါတိ ဧတ္တကေန ဗျာကရဏမတ္တေနေဝ န သက္ကာရော ကာတဗ္ဗော. ဗျာကရဏဉှိ ဧကစ္စဿ အယာထာဝတောပိ ဟောတိ၊ ယထာ နာမ ဇာတရူပပတိရူပံ ဇာတရူပံ ဝိယ ခါယတီတိ ဇာတရူပံ နိဃံသနတာပနဆေဒနေဟိ သောဓေတဗ္ဗံ ဧဝမေဝံ ဣမေသု ဣဒါနေဝ ဝုတ္တေသု ဆသု ဌာနေသု ပက္ခိပိတွာ သောဓနတ္ထံ ဝတ္တဗ္ဗော ဝိမောက္ခာဒီသူတိ အာဒိ-သဒ္ဒေန သမာဓိ-သမာပတ္တိ-ဉာဏဒဿန-မဂ္ဂဘာဝနာ-ဖလသစ္ဆိကိရိယာ သင်္ဂဏှာတိ.

ပါကဋော ဟောတိ အဓိဂတဝိသေသဿ သတိသမ္မောသာဘာဝတော. သေသပုစ္ဆာသုပိ ‘‘ပါကဋော ဟောတီ’’တိ ပဒေ ဧသေဝ နယော. ဥဂ္ဂဟပရိပုစ္ဆာကုသလာတိ သဇ္ဈာယမဂ္ဂသံဝဏ္ဏနာသု နိပုဏာ. ယာယ ပဋိပဒါယ ယဿ အရိယမဂ္ဂေါ အာဂစ္ဆတိ၊ သာ ပုဗ္ဗဘာဂပဋိပတ္တိ အာဂမနပဋိပဒါ. သောဓေတဗ္ဗာတိ သုဒ္ဓါ ဥဒါဟု အသုဒ္ဓါတိ ဝိစာရဏဝသေန သောဓေတဗ္ဗာ. န သုဇ္ဈတီတိ တတ္ထ တတ္ထ ပမာဒပဋိပတ္တိဘာဝတော. အပနေတဗ္ဗော အတ္တနော ပဋိညာယ. ‘‘သုဇ္ဈတီ’’တိ ဝတွာ သုဇ္ဈနာကာရံ ဒဿေတုံ၊ ‘‘ဒီဃရတ္တ’’န္တိအာဒိ ဝုတ္တံ. ပညာယတီတိ ဧတ္ထ ‘‘ယဒီ’’တိ ပဒံ အာနေတွာ ယဒိ သော ဘိက္ခု တာယ ပဋိပဒါယ ယဒိ ပညာယတီတိ သမ္ဗန္ဓော. ခီဏာသဝပဋိပတ္တိသဒိသာ ပဋိပဒါ ဟောတိ ဒီဃရတ္တံ ဝိက္ခမ္ဘိတကိလေသတ္တာ.

နဒိယာ သမုဒ္ဒံ ပက္ခန္ဒနဋ္ဌာနံ နဒီမုခဒွါရံ. မဒ္ဒမာနောတိ ဗဒရသာဠဝံ သရသံ ပတ္တေ ပက္ခိတ္တော ဟုတွာ မဒ္ဒမာနော. သေသံ သုဝိညေယျမေဝ.

ဆဗ္ဗိသောဓနသုတ္တဝဏ္ဏနာယ လီနတ္ထပ္ပကာသနာ သမတ္တာ.