၂. မဟာဂေါသိင်္ဂသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၃၃၂. ကောစိဒေဝါတိ ဂေါသိင်္ဂသာလဝနသာမန္တတော နိဝိဋ္ဌေသု ယော ကောစိ ဂါမော ဂေါစရဂါမော ဘဝိဿတိ၊ တသ္မာ အနိဗဒ္ဓဘာဝတော ဂေါစရဂါမော န ဂဟိတော၊ ဝသနဋ္ဌာနမေဝ ပရိဒီပိတံ၊ တတော ဧဝ အရညနိဒါနကံ နာမေတံ. သဗ္ဗတ္ထာတိ ဒေဝလောကေ မနုဿလောကေ စ. ထိရကာရကေဟီတိ သာသနေ ထိရဘာဝကာရကေဟိ. သဝနန္တေ ဇာတတ္တာတိ စတုသစ္စဂဗ္ဘဿ ဓမ္မဿဝနဿ ပရိယောသာနေ အရိယာယ ဇာတိယာ ဇာတတ္တာ. ယထာ ပဋိဝေဓဗာဟုသစ္စံ ဣဇ္ဈတိ၊ တထာ ဓမ္မဿ သဝနတော သာဝကာ. သူရိယော ဝိယ ဘာသုရဂုဏရံသိတာယ မောဟန္ဓကာရဝိဓမနတော. စန္ဒော ဝိယ ရမဏီယမနောဟရသီတလဂုဏတာယ ကိလေသပရိဠာဟဝူပသမတော. သာဂရော ဝိယ ဂမ္ဘီရထိရဝိပုလာနေကဂုဏတာယ ဌိတဓမ္မသဘာဝတော. ဂုဏမဟန္တတာယ ထေရဿ အဘိညာတတာ၊ ဂုဏမဟန္တတာ စ သုတ္တေသု အာဂတနယေနေဝ ဉာတဗ္ဗာတိ တံ ဝိတ္ထာရတော ဒဿေတုံ ‘‘န ကေဝလ’’န္တိအာဒိ ဝုတ္တံ. သီဟနာဒသုတ္တန္တိ မဇ္ဈိမနိကာယေ အာဂတံ မဟာသီဟနာဒသုတ္တံ (မ. နိ. ၁.၁၄၆). ထေရပဉှသုတ္တန္တိ သုတ္တနိပါတေ အဋ္ဌကဝဂ္ဂေ အာဂတံ သာရိပုတ္တသုတ္တံ (သု. နိ. ၉၆၁-၉၈၁). ထေရသီဟနာဒသုတ္တန္တိ ဣမဿ စ ထေရဿ ဇနပဒစာရိကာယ သတ္ထု သမ္မုခါ သီဟနာဒသုတ္တံ. အဘိနိက္ခမနန္တိ ထေရဿေဝ မဟတာ ဉာတိပရိဝဋ္ဋေန မဟတာ စ ဘောဂပရိဝဋ္ဋေန သဟ ဃရာဝါသပရိစ္စာဂေါ အဘိနိက္ခမနံ. ဧသ နယော ဣတော ပရေသုပိ. ယဒိဒန္တိ နိပါတော၊ ယော အယန္တိ အတ္ထော.

မဟာပညေ ဘိက္ခူ ဂဟေတွာတိ အာယသ္မတော ကိရ သာရိပုတ္တတ္ထေရဿ ပရိဝါရဘိက္ခူပိ မဟာပညာ ဧဝ အဟေသုံ. ဓာတုသော ဟိ သတ္တာ သံသန္ဒန္တိ. သယံ ဣဒ္ဓိမာတိအာဒီသုပိ ဧသေဝ နယော. အယံ ပနတ္ထော ဓာတုသံယုတ္တေန (သံ. နိ. ၂.၉၉) ဒီပေတဗ္ဗော – ဂိဇ္ဈကူဋပဗ္ဗတေ ဂိလာနသေယျာယ နိသိန္နော ဘဂဝါ အာရက္ခတ္ထာယ ပရိဝါရေတွာ ဝသန္တေသု သာရိပုတ္တမောဂ္ဂလ္လာနာဒီသု ဧကမေကံ အတ္တနော ပရိသာယ သဒ္ဓိံ စင်္ကမန္တံ ဝေါလောကေတွာ ဘိက္ခူ အာမန္တေသိ – ‘‘ပဿထ နော တုမှေ၊ ဘိက္ခဝေ၊ သာရိပုတ္တံ သမ္ဗဟုလေဟိ ဘိက္ခူဟိ သဒ္ဓိံ စင်္ကမန္တန္တိ. ဧဝံ၊ ဘန္တေ. သဗ္ဗေ ခေါ ဧတေ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဘိက္ခူ မဟာပညာ’’တိ သဗ္ဗံ ဝိတ္ထာရေတဗ္ဗံ.

ဝနန္တေတိ ဥပဝနန္တေ. မေဃဝဏ္ဏာယာတိ နီလာဘာယ. သမုဒ္ဒကုစ္ဆိတော ဥဂ္ဂစ္ဆန္တဿ ဝိယ ဥပဋ္ဌာနံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ. စက္ကဝါဠပဗ္ဗတမတ္ထကသမီပေ အာဘာဖရဏဝသေန ပဝတ္တိယာ ‘‘ပါစီနစက္ကဝါဠပဗ္ဗတမတ္ထကေ’’တိ ဝုတ္တံ၊ န စက္ကဝါဠပဗ္ဗတမတ္ထကေ စန္ဒမဏ္ဍလဿ ဝိစရဏတော. တထာ သတိ လောကန္တရိကနိရယေသုပိ စန္ဒိမသူရိယာနံ အာဘာ ဖရေယျ. ဥဗ္ဗေဓဝသေန ဟိ စက္ကဝါဠပဗ္ဗတဿ ဝေမဇ္ဈတော စန္ဒိမသူရိယာ ဝိစရန္တိ. သာလကုသုမပဘာနံ အတိရတ္တတာယ ဝုတ္တံ ‘‘လာခါရသေန သိဉ္စမာနံ ဝိယာ’’တိ. ဥပဂါယမာနာ ဝိယာတိ ပယိရုပါသနဝသေန ဥပေစ္စ ဂါယမာနာ ဝိယ. ကာယ နု ခေါ အဇ္ဇ ရတိယာတိ အဇ္ဇ ဈာနသမာပတ္တိရတိယာ ဧဝ နု ခေါ၊ ဥဒါဟု ဓမ္မသာကစ္ဆာရတိယာ ဓမ္မဒေသနာရတိယာတိ စိန္တေသိ.

ဒွေ စန္ဒမဏ္ဍလာနိ ဝိယ ပရမသောဘဂ္ဂပ္ပတ္တာယ ကန္တိယာ. ဒွေ သူရိယမဏ္ဍလာနိ ဝိယ အတိဝိယ သုဝိသုဒ္ဓသမုဇ္ဇလာယ ဂုဏဝိဘူတိယာ. ဒွေ ဆဒ္ဒန္တနာဂရာဇာနော ဝိယ မဟာနုဘာဝတာယ. ဒွေ သီဟာ ဝိယ တေဇုဿဒတာယ. ဒွေ ဗျဂ္ဃါ ဝိယ အနောလီနဝုတ္တိတာယ. သဗ္ဗပါလိဖုလ္လမေဝါတိ သဗ္ဗမေဝ သမန္တတော ဝိကသိတံ.

၃၃၃. ကထာ ဥပစရတိ ပဝတ္တတိ ဧတ္ထာတိ ကထာဥပစာရော၊ သဝနူပစာရော ပဒေသော၊ တံ ကထာဥပစာရံ. ရမဏီယမေဝ ရာမဏေယျကံ. ဥဇ္ဇင်္ဂလေတိ လူခပဒေသေ ကဌိနပဒေသေ. ဒေါသေဟိ ဣတာ အပဂတာတိ ဒေါသိနာ တ-ကာရဿ န-ကာရံ ကတွာ. ဒိဗ္ဗာ မညေ ဂန္ဓာတိ ဒေဝလောကေ ဂန္ဓာ ဝိယ. ဒိဝိ ဘဝါတိ ဒိဗ္ဗာ. ဒွေ ထေရာတိ သာရိပုတ္တတ္ထေရအာနန္ဒတ္ထေရာ. အာနန္ဒတ္ထေရော တာဝ မမာယတု အခီဏာသဝဘာဝတော၊ သာရိပုတ္တတ္ထေရော ကထန္တိ? န ဣဒံ မမာယနံ ဂေဟဿိတပေမဝသေန၊ အထ ခေါ ဂုဏဘတ္တိဝသေနာတိ နာယံ ဒေါသော.

အနုမတိယာ ပုစ္ဆာ အနုမတိပုစ္ဆာ၊ အနုမတိဂ္ဂဟဏတ္ထံ ပုစ္ဆနံ. တတ္ထ ယသ္မာ အဓမ္မိကမ္ပိ ဝုဒ္ဓဿ အနုမတိံ ဣတရော ပဋိက္ခိပိတုံ န လဘတိ၊ တေန သာ အနုဇာနိတဗ္ဗာဝ ဟောတိ၊ တသ္မာ သံဃခုဒ္ဒကတော ပဋ္ဌာယ အနုမတိ ပုစ္ဆိတဗ္ဗာ. တေနာဟ ‘‘အနုမတိပုစ္ဆာ နာမေသာ’’တိအာဒိ. ခုဒ္ဒကတော ပဋ္ဌာယာတိ ကဏိဋ္ဌတော ပဋ္ဌာယ. ပဋိဘာတိ ဥပဋ္ဌာတီတိ ပဋိဘာနံ၊ ယထာဓိပ္ပေတော အတ္ထော၊ တံ ပဋိဘာနံ. သိခါပ္ပတ္တာ ဝေပုလ္လပ္ပတ္တာ န ဘဝိဿတိ ပဒေသဉာဏေ ဌိတေဟိ ဘာသိတတ္တာ. သိခါပ္ပတ္တာ ဝေပုလ္လပ္ပတ္တာ ဘဝိဿတိ သဗ္ဗညုတညာဏေန သံသန္ဒိတတ္တာ. ဝုတ္တမေဝတ္ထံ ဥပမာယ ဝိဘာဝေတုံ ‘‘ယထာ ဟီ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ ပစ္စတ္ထိကာ အဋ္ဋိယန္တိ ဒုက္ခာယန္တိ ဧတေနာတိ အဋ္ဋော၊ ဝိနိစ္ဆိတဗ္ဗဝေါဟာရော. ဂါမဘောဇကန္တိ ယသ္မိံ ဂါမေ သော ဥပ္ပန္နော၊ တံ ဂါမဘောဇကံ. ဇနပဒဘောဇကန္တိ ယသ္မိံ ဇနပဒေ သော ဥပ္ပန္နော၊ တံ ဇနပဒဘောဇကံ. မဟာဝိနိစ္ဆယအမစ္စန္တိ ယသ္မိံ ရဇ္ဇေ သော ဇနပဒေါ၊ တဿ ရာဇဓာနိယံ မဟာဝိနိစ္ဆယအမစ္စံ. သေနာပတိန္တိ ယဿ ရညော သော အမစ္စော၊ တဿ သေနာပတိံ. တထာ ဥပရာဇန္တိ. ဣဒံ ပနေတ္ထ ပကတိစာရိတ္တဝသေန ဝုတ္တံ ဥပမေယျတ္ထာနုရူပတောတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. အပရာပရံ န သဉ္စရတိ ဝိနိစ္ဆယနာရဟေန ဝိနိစ္ဆိတဘာဝတော.

ပကဋ္ဌာနံ (အ. နိ. ဋီ. ၂.၄.၂၂) ဥက္ကဋ္ဌာနံ သီလာဒိအတ္ထာနံ ဗောဓနတော၊ သဘာဝနိရုတ္တိဝသေန ဗုဒ္ဓါဒီဟိ ဘာသိတတ္တာ စ ပကဋ္ဌာနံ ဝစနပ္ပဗန္ဓာနံ အာဠီတိ ပါဠိ၊ ပရိယတ္တိဓမ္မော. ပုရိမဿ အတ္ထဿ ပစ္ဆိမေန အတ္ထေန အနုသန္ဓာနံ အနုသန္ဓိ. အတ္ထမုခေန ပန ပါဠိပဒေသာနမ္ပိ အနုသန္ဓိ ဟောတိယေဝ၊ သော စ ပုဗ္ဗာပရာနုသန္ဓိ-ပုစ္ဆာနုသန္ဓိ-အဇ္ဈာသယာနုသန္ဓိ-ယထာနုသန္ဓိဝသေန စတုဗ္ဗိဓော. တံတံဒေသနာနံ ပန ပုဗ္ဗာပရသံသန္ဒနံ ပုဗ္ဗာပရံ. ပါဠိဝသေန အနုသန္ဓိဝသေန ပုဗ္ဗာပရဝသေနာတိ ပစ္စေကံ ယောဇေတဗ္ဗံ. ဥဂ္ဂဟိတန္တိ ဗျဉ္ဇနသော အတ္ထသော စ ဥဒ္ဓံ ဥဒ္ဓံ ဂဟိတံ၊ ပရိယာပုဏနဝသေန စေဝ ပရိပုစ္ဆာဝသေန စ ဟဒယေန ဂဟိတန္တိ အတ္ထော. ဝဋ္ဋဒုက္ခနိဿရဏတ္ထိကေဟိ သောတဗ္ဗတော သုတံ၊ ပရိယတ္တိဓမ္မော၊ တံ ဓာရေတီတိ သုတဓရော. ယော ဟိ သုတဓရော၊ သုတံ တသ္မိံ ပတိဋ္ဌိတံ ဟောတိ သုပ္ပတိဋ္ဌိတံ၊ တသ္မာ ဝုတ္တံ ‘‘သုတဿ အာဓာရဘူတော’’တိ. တေနာဟ ‘‘ယဿ ဟီ’’တိအာဒိ. ဧကပဒံ ဧကက္ခရမ္ပိ အဝိနဋ္ဌံ ဟုတွာ သန္နိစီယတီတိ သန္နိစယော၊ သုတံ သန္နိစယော ဧတသ္မိန္တိ သုတသန္နိစယော. အဇ္ဈောသာယာတိ အနုပဝိသိတွာ. တိဋ္ဌတီတိ န မုဿတိ.

ဌိတာ ပဂုဏာတိ ပဂုဏာ ဝါစုဂ္ဂတာ. နိစ္စလိတန္တိ အပရိဝတ္တိတံ. သံသန္ဒိတွာတိ အညေဟိ သံသန္ဒိတွာ. သမနုဂ္ဂါဟိတွာတိ ပရိပုစ္ဆာဝသေန အတ္ထံ ဩဂါဟေတွာ. ပဗန္ဓဿ ဝိဗန္ဓာဘာဝတော ဂင်္ဂါသောတသဒိသံ၊ ‘‘ဘဝင်္ဂသောတသဒိသ’’န္တိ ဝါ ပါဌော၊ အကိတ္တိမံ သုခပ္ပဝတ္တီတိ အတ္ထော. သုတ္တေကဒေသဿ သုတ္တဿ စ ဝစသာ ပရိစယော ဣဓ နာဓိပ္ပေတော၊ ဝဂ္ဂါဒိဝသေန ပန အဓိပ္ပေတောတိ အာဟ ‘‘သုတ္တဒသက။ပေ။ သဇ္ဈာယိတာ’’တိ၊ ‘‘ဒသ သုတ္တာနိ ဂတာနိ၊ ဒသ ဝဂ္ဂါဂတာ’’တိအာဒိနာ သလ္လက္ခေတွာ ဝါစာယ သဇ္ဈာယိတာတိ အတ္ထော. မနသာ အနု အနု ပေက္ခိတာ ဘာဂသော နိဇ္ဈာယိတာ စိန္တိတာ မနသာနုပေက္ခိတာ. ရူပဂတံ ဝိယ ပညာယတီတိ ရူပဂတံ ဝိယ စက္ခုဿ ဝိဘူတံ ဟုတွာ ပညာယတိ. သုပ္ပဋိဝိဒ္ဓါတိ နိဇ္ဇဋံ နိဂ္ဂုမ္ဗံ ကတွာ သုဋ္ဌု ယာထာဝတော ပဋိဝိဒ္ဓါ.

ပဇ္ဇတိ အတ္ထော ဉာယတိ ဧတေနာတိ ပဒံ၊ တဒေဝ အတ္ထံ ဗျဉ္ဇေတီတိ ဗျဉ္ဇနန္တိ အာဟ ‘‘ပဒမေဝ အတ္ထဿ ဗျဉ္ဇနတော ပဒဗျဉ္ဇန’’န္တိ. အက္ခရပါရိပူရိယာ ပဒဗျဉ္ဇနဿ ပရိမဏ္ဍလတာ၊ သာ ပန ပါရိပူရီ ဧဝံ ဝေဒိတဗ္ဗာတိ အာဟ ‘‘ဒသဝိဓဗျဉ္ဇနဗုဒ္ဓိယော အပရိဟာပေတွာ’’တိ. အညံ ဥပါရမ္ဘကရန္တိ ယထာနိက္ခိတ္တသုတ္တတော အညံ တဿ အနနုလောမကံ သုတ္တံ အာဟရတိ. တဒတ္ထံ ဩတာရေတီတိ တဿ အာဟဋသုတ္တဿေဝ အတ္ထံ ဝိစာရေတိ. တဿ ကထာ အပရိမဏ္ဍလာ နာမ ဟောတိ အတ္ထဿ အပရိပုဏ္ဏဘာဝတော. ယထာနိက္ခိတ္တဿ သုတ္တဿ အတ္ထသံဝဏ္ဏနာဝသေနေဝ သုတ္တန္တရမ္ပိ အာနေန္တော ဗဟိ ဧကပဒမ္ပိ န ဂစ္ဆတိ နာမ. အမက္ခေန္တောတိ အဝိနာသေန္တော. တံ တံ အတ္ထံ သုဋ္ဌု ဝဝတ္ထိတံ ကတွာ ဒဿေန္တော တုလိကာယ ပရိစ္ဆိန္ဒန္တော ဝိယ. ဂမ္ဘီရတရမတ္ထံ ဂမေန္တော ဂမ္ဘီရမာတိကာယ ဥဒကံ ပေသေန္တော ဝိယ. ဥတ္တာနမာတိကာယ ဟိ မရိယာဒံ ဩတ္ထရိတွာ ဥဒကံ အညထာ ဂစ္ဆေယျ. ဧကံယေဝ ပဒံ အနေကေဟိ ပရိယာယေဟိ ပုနပ္ပုနံ သံဝဏ္ဏေန္တော ပဒံ ကောဋ္ဋေန္တော သိန္ဓဝါဇာနီယော ဝိယ. သော ဟိ ဝဂ္ဂိတာယ ဂတိယာ ပဒေ ပဒံ ကောဋ္ဋေန္တော ဂစ္ဆတိ. ကထာမဂ္ဂေန တဿ ကထာ ပရိမဏ္ဍလာ နာမ ဟောတိ ဓမ္မတော အတ္ထတော အနုသန္ဓိတော ပုဗ္ဗာပရတော အာစရိယုဂ္ဂဟတောတိ သဗ္ဗသော ပရိပုဏ္ဏဘာဝတော.

အနုပ္ပဗန္ဓေဟီတိ ဝိဿဋ္ဌေဟိ အာသဇ္ဇမာနေဟိ. နာတိသီဃံ နာတိသဏိကံ နိရန္တရံ ဧကရသဉ္စ ကတွာ ပရိသာယ အဇ္ဈာသယာနုရူပံ ဓမ္မံ ကထေန္တော ဝိဿဋ္ဌာယ ကထာယ ကထေတိ နာမ၊ န အညထာတိ ဒဿေန္တော ‘‘ယော ဘိက္ခူ’’တိအာဒိမာဟ. အရဏိံ မန္ထေန္တော ဝိယ၊ ဥဏှခါဒနီယံ ခါဒန္တော ဝိယာတိ သီဃံ သီဃံ ကထနဿ ဥဒါဟရဏံ၊ ဂဟိတံ ဂဟိတမေဝါတိအာဒိ လင်္ဃေတွာ ကထနဿ. ပုရာဏပဏ္ဏန္တရေသု ဟိ ပရိပါတိယမာနဂေါဓာ ကဒါစိ ဒိဿတိ၊ ဧဝမေကစ္စဿ အတ္ထဝဏ္ဏနာ ကတ္ထစိ န ဒိဿတိ. ဩဟာယာတိ ဌပေတွာ. ယောပီတိအာဒိနာ ဧကရူပေန ကထာယ အကထနံ ဒဿေတိ. ပေတဂ္ဂိ နိဇ္ဈာမတဏှိကပေတဿ မုခတော နိစ္ဆရဏကအဂ္ဂိ. ဝိတ္ထာယတီတိ အပ္ပဋိတာနတမာပဇ္ဇတိ. ကေနစိ ရောဂေန ဒုက္ခံ ပတ္တော ဝိယ နိတ္ထုနန္တော. ကန္ဒန္တော ဝိယာတိ ဥက္ကုဋ္ဌိံ ကရောန္တော ဝိယ. အပ္ပဗန္ဓာ နာမ ဟောတိ သုခေန အပ္ပဝတ္တဘာဝတော. အာစရိယေဟိ ဒိန္နနယေ ဌိတောတိ အာစရိယုဂ္ဂဟံ အမုဉ္စန္တော၊ ယထာ စ အာစရိယာ တံ တံ သုတ္တံ သံဝဏ္ဏေသုံ၊ တေနေဝ နယေန သံဝဏ္ဏေန္တောတိ အတ္ထော. အစ္ဆိန္နဓာရံ ကတွာတိ ‘‘နာတိသီဃံ နာတိသဏိက’’န္တိအာဒိနာ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တနယေန အဝိစ္ဆိန္နံ ကထာပဗန္ဓံ ကတွာ. အနုသယသမုဂ္ဃါတာယာတိ ဣမိနာ တဿာ ကထာယ အရဟတ္တပရိယောသာနတံ ဒဿေတိ. ဧဝရူပေနာတိ နယိဒံ ဧကဝစနံ တတ္တကဝသေန ဂဟေတဗ္ဗံ၊ အထ ခေါ လက္ခဏေ ပဝတ္တန္တိ ဒဿေန္တော ‘‘တထာရူပေနေဝ ဘိက္ခုသတေန ဘိက္ခုသဟဿေန ဝါ’’တိ ဝုတ္တံ. ပလ္လင်္ကေနာတိ ပလ္လင်္ကပဒေသေန၊ ပလ္လင်္ကာသနန္တေနာတိ အတ္ထော. ဣမိနာ နယေနာတိ ဝါရန္တရသာဓာရဏံ အတ္ထံ အတိဒိသတိ၊ အသာဓာရဏံ ပန ဝက္ခတေဝါတိ.

၃၃၄. အာရမတိ ဧတေနာတိ အာရာမော.

၃၃၅. ဓုဝသေဝနန္တိ နိယတသေဝိတံ. ပါသာဒပရိဝေဏေတိ ပါသာဒင်္ဂဏေ. နာဘိယာ ပတိဋ္ဌိတာနန္တိ နာဘိယာ ဘူမိယံ ပတိဋ္ဌိတာနံ. အရန္တရာနီတိ အရဝိဝရာနိ တံတံအရာနံ ဝေမဇ္ဈဋ္ဌာနာနိ.

၃၃၆. သမာဒိန္နအရညဓုတင်္ဂေါ အာရညိကော၊ န အရညဝါသမတ္တေန.

၃၃၇. န ဩသာဒေန္တီတိ န အဝသာဒေန္တိ၊ န အဝသာဒနာပေက္ခာ အညမညံ ပဉှံ ပုစ္ဆန္တီတိ အတ္ထော. ပဝတ္တိနီတိ ပဂုဏာ.

၃၃၈. လောကုတ္တရာ ဝိဟာရသမာပတ္တိ နာမ ထေရဿ အရဟတ္တဖလသမာပတ္တိယော၊ ပရိယာယတော ပန နိရောဓသမာပတ္တိပိ ဝေဒိတဗ္ဗာ.

၃၃၉. သာဓုကာရော အာနန္ဒတ္ထေရဿ ဒိန္နော. တေနာဟ ဘဂဝါ ‘‘ယထာ တံ အာနန္ဒောဝ သမ္မာ ဗျာကရမာနော ဗျာကရေယျာ’’တိအာဒိ. သမ္မာတိ သုဋ္ဌု၊ ယထာအဇ္ဈာသယန္တိ အဓိပ္ပါယော. ယေန ဟိ ယံ ယထာစိတ္တံ ကထိတံ၊ တံ သမ္မာ ကထိတံ နာမ ဟောတိ. သမ္ပတ္တဝသေန ဟိ ယထာကာရီ တထာဝါဒီ သောဘတိ. တေနာဟ ‘‘အတ္တနော အနုစ္ဆဝိကမေဝါ’’တိအာဒိ. ဗဟုဿုတော ဘိက္ခု တတ္ထ တတ္ထ သုတ္တေ သီလာဒီနံ အာဂတဋ္ဌာနေ တေသံ သုဝိဒိတတ္တာ ယထာနုသိဋ္ဌံ ပဋိပဇ္ဇမာနော တာနိ ပရိပူရေတီတိ အာဟ ‘‘သီလဿ အာဂတဋ္ဌာနေ’’တိအာဒိ. မဂ္ဂါဒိပသဝနာယ ဝိပဿနာဂဗ္ဘံ ဂဏှာပေတွာ ပရိပါကံ ဂမေတွာတိ အတ္ထော.

၃၄၀. ‘‘ဧသေဝ နယော’’တိ အတိဒေသဝသေန သင်္ခေပတော ဝုတ္တမတ္ထံ ဝိဝရန္တော ‘‘အာယသ္မာ ဟိ ရေဝတော’’တိအာဒိမာဟ.

၃၄၂. အပရေပိ နာနပ္ပကာရေ ကိလေသေတိ အပရေပိ နာနပ္ပကာရေ ဒေါသမောဟာဒိကိလေသေ. ဓုနိတွာတိ ဝိဓမေတွာ.

၃၄၃. အာယသ္မာ မဟာမောဂ္ဂလ္လာနော ဧဝံ ဗျာကာသီတိ သမ္ဗန္ဓော. သကလမ္ပိ စက္ခုဝိညာဏဝီထိဂတံ စိတ္တံ စက္ခုဝိညာဏန္တိ အဂ္ဂဟေတွာ စက္ခုသန္နိဿိတမေဝ ပန ဝိညာဏံ စက္ခုဝိညာဏံ၊ တဒနန္တရံ သမ္ပဋိစ္ဆနံ၊ တဒနန္တရံ သန္တီရဏန္တိအာဒိနာ သဏှံ သုခုမံ အတိဣတ္တရခဏဝန္တံ စိတ္တန္တရံ စိတ္တနာနတ္တံ. ခန္ဓာဒီနဉ္စ နာနတ္တသင်္ခါတံ ခန္ဓန္တရာဒိ. ပထဝီကသိဏေ ပဌမဇ္ဈာနံ သမာပဇ္ဇိတွာ တထေဝ တတိယံ ဈာနန္တိအာဒိနာ အာရမ္မဏံ အနုက္ကမိတွာ ဈာနဿေဝ ဧကန္တရိကဘာဝေန ဥက္ကမနံ ဈာနောက္ကန္တိကံ နာမ. ပထဝီကသိဏေ ပဌမံ ဈာနံ သမာပဇ္ဇိတွာ ပုန တဒေဝ တေဇောကသိဏေတိအာဒိနာ ဈာနံ အနုက္ကမိတွာ အာရမ္မဏဿေဝ ဧကန္တရိကဘာဝေန ဥက္ကမနံ အာရမ္မဏောက္ကန္တိကံ နာမ. ‘‘ပဌမဇ္ဈာနံ ပဉ္စင်္ဂိက’’န္တိအာဒိနာ ယာဝ နေဝသညာနာသညာယတနံ ဒုဝင်္ဂိကန္တိ ဈာနင်္ဂမတ္တဿေဝ ဝဝတ္ထာပနံ အင်္ဂဝဝတ္ထာနံ. ‘‘ဣဒံ ပထဝီကသိဏံ။ပေ။ ဣဒံ ဩဒါတကသိဏ’’န္တိ အာရမ္မဏမတ္တဿေဝ ဝဝတ္ထာပနံ အာရမ္မဏဝဝတ္ထာနံ. ပထဝီကသိဏေ ပဌမံ ဈာနံ သမာပဇ္ဇိတွာ တတ္ထေဝ ဣတရေသမ္ပိ သမာပဇ္ဇနံ အင်္ဂသင်္ကန္တိ. ပထဝီကသိဏေ ပဌမံ ဈာနံ သမာပဇ္ဇိတွာ တဒေဝ အာပေါကသိဏေတိ ဧဝံ သဗ္ဗကသိဏေသု ဧကဿေဝ ဈာနဿ သမာပဇ္ဇနံ အာရမ္မဏသင်္ကန္တိ. ဧကတောဝဍ္ဎနံ ဥဘတောဝဍ္ဎနန္တိ ဣဒံ ခန္ဓာဒိဒေသနာယံ လဗ္ဘတိ. အဘိဓမ္မဘာဇနီယေ ဟိ ဝေဒနာက္ခန္ဓံ ဘာဇေန္တော ဘဂဝါ တိကေ ဂဟေတွာ ဒုကေသု ပက္ခိပိ၊ ဒုကေ ဂဟေတွာ တိကေသု ပက္ခိပိ၊ ဣဒံ ဧကတောဝဍ္ဎနံ. တိကေ စ ဒုကေ စ ဥဘတောဝဍ္ဎနနီဟာရေန ကထေသိ၊ ဣဒံ ဥဘတောဝဍ္ဎနံ. ဧဝံ သေသခန္ဓေသု ဓာတာယတနာဒီသု စ ယထာရဟံ ဝိဘင်္ဂပ္ပကရဏေ (ဝိဘ. ၃၂-၃၃၊ ၁၅၅-၁၅၆၊ ၁၈၃-၁၈၄) အဘိဓမ္မဘာဇနီယေ အာဂတနယေန ဝေဒိတဗ္ဗံ. တေနာဟ ‘‘အာဘိဓမ္မိကဓမ္မကထိကဿေဝ ပါကဋ’’န္တိ. ခန္ဓာဒီသု သဘာဝဓမ္မေသု တီသု လက္ခဏေသု ပညတ္တိယံ သမယန္တရေသု စ ကောသလ္လာဘာဝတော အယံ သကဝါဒေါ အယံ ပရဝါဒေါတိ န ဇာနာတိ. တတော ဧဝ သကဝါဒံ။ပေ။ ဓမ္မန္တရံ ဝိသံဝါဒေတိ. ခန္ဓာဒီသု ပန ကုသလတာယ အာဘိဓမ္မိကော သကဝါဒံ။ပေ။ န ဝိသံဝါဒေတိ.

၃၄၄. စိတ္တံ အတ္တနော ဝသေ ဝတ္တေတုံ သက္ကောတိ ပဋိသင်္ခါနဘာဝနာဗလေဟိ ပရိဂ္ဂဏှနသမတ္ထတ္တာ. ဣဒါနိ တမတ္ထံ ဗျတိရေကတော အနွယတော စ ဝိဘာဝေတုံ ‘‘ဒုပ္ပညော ဟီ’’တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ သဗ္ဗာနဿာတိ သဗ္ဗာနိ အဿ. ဝိသေဝိတဝိပ္ဖန္ဒိတာနီတိ ကိလေသဝိသူကာယိကာနိ စေဝ ဒုစ္စရိတဝိပ္ဖန္ဒိတာနိ စ. ဘဉ္ဇိတွာတိ မဒ္ဒိတွာ. ဗဟီတိ ကမ္မဋ္ဌာနတော ဗဟိ ပုထုတ္တာရမ္မဏေ.

၃၄၅. ပရိယာယေနာတိ ဧတ္ထ ပရိယာယ-သဒ္ဒေါ ‘‘အတ္ထိ ခွေသ၊ ဗြာဟ္မဏ၊ ပရိယာယော’’တိအာဒီသု (အ. နိ. ၈.၁၁၊ ပါရာ. ၃-၉) ဝိယ ကာရဏတ္ထောတိ အာဟ ‘‘သောဘနကာရဏံ အတ္ထီ’’တိ. ယဒိ ဘဂဝါ – ‘‘ဣဓ၊ သာရိပုတ္တ၊ ဘိက္ခု ပစ္ဆာဘတ္တံ ပိဏ္ဍပါတပဋိက္ကန္တော’’တိအာဒိနာ အတ္တနော မဟာဗောဓိပလ္လင်္ကံ သန္ဓာယာဟ၊ ဧဝံ သန္တေ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေဟေဝ သံဃာရာမော သောဘေတဗ္ဗော၊ န အညေဟီတိ အာပန္နန္တိ အာဟ ‘‘အပိစ ပစ္ဆိမံ ဇနတ’’န္တိအာဒိ. နိဗ္ဗာနတ္ထာယ ပဋိပတ္တိသာရံ ဧတဿာတိ ပဋိပတ္တိသာရော၊ တံ ပဋိပတ္တိသာရံ. နိပ္ပရိယာယေနေဝါတိ ကေနစိ ပရိယာယေန လေသေန ဝိနာ မုချေန နယေနေဝ. ယော ‘‘အရဟတ္တံ အပ္ပတွာ န ဝုဋ္ဌဟိဿာမီ’’တိ ဒဠှသမာဒါနံ ကတွာ နိသိန္နော တံ အဓိဂန္တွာဝ ဥဋ္ဌဟတိ. ဧဝရူပေန ဣဒံ ဂေါသိင်္ဂသာလဝနံ သောဘတိ၊ သာသနေ သဗ္ဗာရမ္ဘာနံ တဒတ္ထတ္တာတိ အတ္ထော. အာသဝက္ခယာဝဟံ ပဋိပတ္တိံ အာရဘိတွာ အာသဝက္ခယေနေဝ ဒေသနာယ ပရိယောသာပိတတ္တာ ယထာနုသန္ဓိနာဝ ဒေသနံ နိဋ္ဌပေသီတိ.

မဟာဂေါသိင်္ဂသုတ္တဝဏ္ဏနာယ လီနတ္ထပ္ပကာသနာ သမတ္တာ.