၈. မဓုပိဏ္ဍိကသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၁၉၉. ဇာတိဝနန္တိ သယံဇာတံ ဝနံ. တေနာဟ ‘‘အရောပိမ’’န္တိ. ပဋိသလ္လာနတ္ထာယာတိ ဧကီဘာဝတ္ထာယ၊ ပုထုတ္တာရမ္မဏတော ဝါ စိတ္တံ ပဋိနိဝတ္တေတွာ အစ္စန္တသန္တေ နိဗ္ဗာနေ ဖလသမာပတ္တိဝသေန အလ္လီယာပနတ္ထံ. ဒဏ္ဍော ပါဏိမှိ အဿာတိ ဒဏ္ဍပါဏိ. ယထာ သော ‘‘ဒဏ္ဍပါဏီ’’တိ ဝုစ္စတိ၊ တံ ဒဿေတုံ ‘‘အယဉှီ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. ဒဏ္ဍဝိတ္တတာယာတိ ဒဏ္ဍေ သောဏ္ဍတာယ. သော ဟိ ဒဏ္ဍပသုတော ဒဏ္ဍသိပ္ပေ စ သုကုသလော တတ္ထ ပါကဋော ပညာတော၊ တသ္မာ ဒဏ္ဍံ ဂဟေတွာဝ ဝိစရတိ. ဇင်္ဃာကိလမထဝိနောဒနတ္ထန္တိ ရာဇသဘာယ စိရနိသဇ္ဇာယ ဥပ္ပန္နဇင်္ဃာပရိဿမဿ အပနယနတ္ထံ. အဓိစ္စနိက္ခမနောတိ ယာဒိစ္ဆကနိက္ခမနော၊ န အဘိဏှနိက္ခမနော. ဩလုဗ္ဘာတိ သန္နိရုမ္ဘိတွာ ဌိတော. ယထာ သော ‘‘ဩလုဗ္ဘာ’’တိ ဝုတ္တော၊ တံ ဒဿေတုံ ‘‘ဂေါပါလကဒါရကော ဝိယာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ.

၂၀၀. ဝဒန္တိ ဧတေနာတိ ဝါဒေါ၊ ဒိဋ္ဌီတိ အာဟ ‘‘ကိံ ဝါဒီတိ၊ ကိံ ဒိဋ္ဌိကော’’တိ? ကိမက္ခာယီတိ ကိမာစိက္ခကော၊ ကီဒိသဓမ္မကထော? အစိတ္တီကာရေနာတိ အနာဒရေန. တထာပုစ္ဆနေ ကာရဏံ ဒဿေန္တော ‘‘ကသ္မာ’’တိအာဒိမာဟ. နဿတေတန္တိ နဿတု ဧတံ ကုလံ.

အတ္ထံ န ဇာနာတီတိ အတ္ထံ စေ ဧကဒေသေန ဇာနေယျ၊ တံ မိစ္ဆာ ဂဟေတွာ ပဋိပ္ဖရိတွာပိ တိဋ္ဌေယျ. တဿ ဒီဃရတ္တံ အဟိတာယ ဒုက္ခာယာတိ တဒဿ အတ္ထာဇာနနံ ဘဂဝတာ ဣစ္ဆိတံ. ဝိဂ္ဂါဟိကကထန္တိ ဝိဂ္ဂဟကထံ၊ သာရမ္ဘကထန္တိ အတ္ထော. နနု ဘဂဝတာ သဒ္ဓိံ လောကေ ပုထူ သမဏဗြာဟ္မဏာ နာနာဝါဒါ သန္တီတိ စောဒနံ သန္ဓာယာဟ ‘‘တထာဂတော ဟီ’’တိအာဒိ. န ဝိဝဒတိ ဝိဝါဒဟေတုကာနံ ကာမဒိဋ္ဌိဇ္ဈောသာနာနံ မဂ္ဂေနေဝ သမုဂ္ဃါတိတတ္တာ၊ တဒဘာဝတော ပန လောကော တထာဂတေန ဝိဝဒတိ. ဓမ္မဝါဒီ ယထာဘူတဝါဒီ ဓမ္မဝါဒီဟိ န ဝိဝဒတိ တေသံ ဝိဝဒိတုကာမတာယ ဧဝ အဘာဝတော၊ အဓမ္မဝါဒီ ပန တိဏာယပိ နမညမာနော တေဟိ ကိဉ္စိ ဝိဝဒတိ. တေနာဟ ‘‘န၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဓမ္မဝါဒီ ကေနစိ လောကသ္မိံ ဝိဝဒတီ’’တိ (သံ. နိ. ၃.၉၄). အဓမ္မဝါဒီ ပန အသမုစ္ဆိန္နဝိဝါဒဟေတုကတ္တာ ဝိဝဒတေဝ. တထာ စာဟ ‘‘အဓမ္မဝါဒီဝ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဝိဝဒတီ’’တိ.

ယထာ စ ပနာတိ ဧတ္ထ ယထာ-သဒ္ဒေါ ‘‘ယထာ စ အနုပ္ပန္နဿ ကာမစ္ဆန္ဒဿ ဥပ္ပါဒေါ ဟောတိ၊ တဉ္စ ပဇာနာတီ’’တိအာဒီသု (အ. နိ. ၃.၁၂၂) ဝိယ ကာရဏတ္ထောတိ အာဟ ‘‘ယေန ကာရဏေနာ’’တိ. ကာရဏာကာရော ဝါ ဣဓ ယထာ-သဒ္ဒေန ဝုတ္တော၊ သော ပန အတ္ထတော ကာရဏမေဝါတိ ဝုတ္တံ ‘‘ယေန ကာရဏေနာ’’တိ. ‘‘ဣဒံ ကထံ ဣဒံ ကထံ’’တိ ပဝတ္တနတော ကထံကထာ၊ ဝိစိကိစ္ဆာ. သာ ယဿ နတ္ထိ၊ သော အကထံကထီ၊ တံ အကထံကထိံ. ဝိပ္ပဋိသာရကုက္ကုစ္စံ ဘဂဝတာ အနာဂါမိမဂ္ဂေနေဝ ဆိန္နံ၊ ဟတ္ထပါဒကုက္ကုစ္စံ အဂ္ဂမဂ္ဂေန အာဝေဏိကဓမ္မာဓိဂမတော. အပရာပရံ ဥပ္ပဇ္ဇနကဘဝေါ ‘‘ဘဝါဘဝေါ’’တိ ဣဓာဓိပ္ပေတောတိ အာဟ ‘‘ပုနပ္ပုနဗ္ဘဝေ’’တိ. သံဝရာသံဝရော ဖလာဖလံ ဝိယ ခုဒ္ဒကမဟန္တော ဘဝေါ ‘‘ဘဝါဘဝေါ’’တိ ဝုတ္တောတိ အာဟ ‘‘ဟီနပဏီတေ ဝါ ဘဝေ’’တိ. ဘဝေါ ဝုဍ္ဎိပ္ပတ္တော ‘‘အဘဝေါ’’တိ ဝုစ္စတိ ယထာ ‘‘အသေက္ခာ ဓမ္မာ’’တိ (ဓ. သ. ၁၁.တိကမာတိကာ). ကိလေသသညာတိ ကာမသညာဒိကေ ဝဒတိ. ကိလေသာ ဧဝ ဝါ သညာနာမေန ဝုတ္တာ ‘‘သညာ ပဟာယ အမတံ ဧဝ ပါပုဏာတီ’’တိအာဒီသု ဝိယ. အတ္တနော ခီဏာသဝဘာဝံ ဒီပေတီတိ ဣမိနာဝ ပရေသဉ္စ တထတ္တာယ ဓမ္မံ ဒေသေတီတိ အယမ္ပိ အတ္ထော ဝိဘာဝိတောတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. နီဟရိတွာ ကီဠာပေတွာတိ နီဟရိတွာ စေဝ ကီဠာပေတွာ စ၊ နီဟရဏဝသေန ဝါ ကီဠာပေတွာ. တိဝိသာခန္တိ တိဘင်္ဂဘာကုဋိ ဝိယ နလာဋေ ဇာတတ္တာ နလာဋိကံ.

၂၀၁. ကိန္တိ နု ခေါတိ ကိံ ကာရဏေနာတိ အတ္ထော. အနုသန္ဓိံ ဂဟေတွာတိ ပုစ္ဆာနုသန္ဓိံ ဥဋ္ဌပေတွာ. ယတောနိဒါနန္တိ ယံနိဒါနံ၊ ယံကာရဏာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ပုရိမပဒေ ဟိ ဝိဘတ္တိ အလောပံ ကတွာ နိဒ္ဒေသော၊ ဆအဇ္ဈတ္တိကဗာဟိရာယတနာဒိနိဒါနန္တိ အယမေဝ အတ္ထော. သင်္ခါယန္တိ သင်္ခါဘာဝေန ဉာယန္တီတိ သင်္ခါတိ အာဟ ‘‘သင်္ခါတိ ကောဋ္ဌာသာ’’တိ. ကာမဉ္စေတ္ထ မာနောပိ ပပဉ္စော၊ အဘိနန္ဒနသဘာဝေ ဧဝ ပန ဂဏှန္တော ‘‘တဏှာမာနဒိဋ္ဌိပပဉ္စသမ္ပယုတ္တာ’’တိ အာဟ. တထာ ဟိ ဝက္ခတိ ‘‘အဘိနန္ဒိတဗ္ဗ’’န္တိအာဒိ. သမုဒါစရန္တီတိ သဗ္ဗသော ဥဒ္ဓံ ဥဒ္ဓံ ပရိယာဒါယ ပဝတ္တန္တိ. မရိယာဒတ္ထော ဟိ အယမာကာရော၊ တေန စ ယောဂေန ပုရိသန္တိ ဥပယောဂဝစနံ ယထာ ‘‘တထာဂတံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အရဟန္တံ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓံ ဒွေ ဝိတက္ကာ သမုဒါစရန္တီ’’တိ (ဣတိဝု. ၃၈). တဏှာဒယော စ ယထာသကံ ပဝတ္တိအာကာရံ အဝိလင်္ဃန္တိယော အာသေဝနဝသေန ဥပရူပရိ ပဝတ္တန္တိ. တထာ ဟိ တာ ‘‘ပပဉ္စသင်္ခါ’’တိ ဝုတ္တာ.

ကာရဏေတိ ပဝတ္တိပစ္စယေ. ဧကာယတနမ္ပိ ။ပေ။ နတ္ထီတိ စက္ခာယတနာဒိ ဧကမ္ပိ အာယတနံ အဘိနန္ဒိတဗ္ဗံ အဘိဝဒိတဗ္ဗံ အဇ္ဈောသိတဗ္ဗဉ္စ နတ္ထိ စေ၊ နနု နတ္ထိ ဧဝ၊ ကသ္မာ ‘‘နတ္ထိ စေ’’တိ ဝုတ္တန္တိ? သစ္စံ နတ္ထိ၊ အပ္ပဟီနာဘိနန္ဒနာဘိဝဒနအဇ္ဈောသာနာနံ ပန ပုထုဇ္ဇနာနံ အဘိနန္ဒိတဗ္ဗာဒိပ္ပကာရာနိ အာယတနာနိ ဟောန္တီတိ တေသံ န သက္ကာ နတ္ထီတိ ဝတ္တု၊ ပဟီနာဘိနန္ဒနာဒီနံ ပန သဗ္ဗထာ နတ္ထီတိ ‘‘နတ္ထိ စေ’’တိ ဝုတ္တံ. အဟံ မမန္တိ အဘိနန္ဒိတဗ္ဗန္တိ ဒိဋ္ဌာဘိနန္ဒနာယ ‘‘အဟ’’န္တိ တဏှာဘိနန္ဒနာယ ‘‘မမ’’န္တိ ရောစေတဗ္ဗံ. အဘိဝဒိတဗ္ဗန္တိ အဘိနိဝိသနသမုဋ္ဌာပနဝသေန ဝတ္တဗ္ဗံ. တေနာဟ ‘‘အဟံ မမန္တိ ဝတ္တဗ္ဗ’’န္တိ. အဇ္ဈောသိတွာတိ ဒိဋ္ဌိ တဏှာ ဝတ္ထုံ အနုပဝိသိတွာ ဂါဟဒွယံ အနညသာဓာရဏံ ဝိယ ကတွာ. တေနာဟ ‘‘ဂိလိတွာ ပရိနိဋ္ဌပေတွာ’’တိ. ဧတေနာတိ ‘‘ဧတ္ထ စေ နတ္ထီ’’တိအာဒိဝစနေန. ဧတ္ထာတိ အာယတနေသု. တဏှာဒီနံ အဝတ္ထုဘာဝဒဿနမုခေန တဏှာဒီနံယေဝ အပ္ပဝတ္တိံ ကိလေသပရိနိဗ္ဗာနံ ကထိတန္တိ. တေနာဟ ဘဂဝါ ‘‘ဧသေဝန္တော’’တိအာဒိ၊ အယမေဝ အဘိနန္ဒနာဒီနံ နတ္ထိဘာဝကရော မဂ္ဂေါ၊ တပ္ပဋိပ္ပဿဒ္ဓိဘူတံ ဖလံ၊ တံနိဿရဏံ ဝါ နိဗ္ဗာနံ ရာဂါနုသယာဒီနံ အန္တော အဝသာနံ အပ္ပဝတ္တီတိ အတ္ထော. တေနာဟ ‘‘အယံ ။ပေ။ အန္တော’’တိ. သဗ္ဗတ္ထာတိ ‘‘ဧသေဝန္တော ပဋိဃာနုသယာနံ’’တိအာဒီသု သဗ္ဗပဒေသု.

အာဒိယတီတိ ပဟာရဒါနာဒိဝသေန ဂယှတိ. မတ္ထကပ္ပတ္တံ ကလဟန္တိ ဘဏ္ဍနာဒိမတ္တေ အဋ္ဌတွာ မုခသတ္တီဟိ ဝိတုဒနာဒိဝသေန မတ္ထကပ္ပတ္တံ ကလဟံ. ယာယ ကရောတီတိ သမ္ဗန္ဓော. သေသပဒေသုပိ ဧသေဝ နယော. ဝိရုဒ္ဓဂ္ဂါဟဝသေန နာနာဂါဟမတ္တံ၊ တထာ ဝိရုဒ္ဓဝါဒဝသေန နာနာဝါဒမတ္တံ. ဧဝံ ပဝတ္တန္တိ ဂရုကာတဗ္ဗေသုပိ ဂါရဝံ အကတွာ ‘‘တုဝံ တုဝ’’န္တိ ဧဝံ ပဝတ္တံ သာရမ္ဘကထံ၊ ယာယ စေတနာယ ယံ ကရောတိ၊ သာ တုဝံ တုဝံ. နိဿာယာတိ ပဋိစ္စ၊ နိဿယာဒိပစ္စယေ ကတွာတိ အတ္ထော. ကိလေသာနံ ဥပ္ပတ္တိနိမိတ္တတာ တာဝ အာယတနာနံ ဟောတု တဗ္ဘာဝေ ဘာဝတော၊ နိရောဓနိမိတ္တတာ ပန ကထံ. န ဟေတ္ထ လောကုတ္တရဓမ္မာနံ သင်္ဂဟော လောကိယာနံယေဝ အဓိပ္ပေတတ္တာတိ စောဒနံ သန္ဓာယာဟ ‘‘နိရုဇ္ဈမာနာပီ’’တိအာဒိ. နာမမတ္တေန နိမိတ္တတံ သန္ဓာယ ဝုတ္တောတိ ဒဿေန္တော ‘‘ယတ္ထုပ္ပန္နာ၊ တတ္ထေဝ နိရုဒ္ဓါ ဟောန္တီ’’တိ ဝတွာ တမတ္ထံ သုတ္တန္တရေန သာဓေန္တော ‘‘သွာယမတ္ထော’’တိအာဒိမာဟ.

တတ္ထ သမုဒယသစ္စပဉှေနာတိ မဟာသတိပဋ္ဌာနေ သမုဒယသစ္စနိဒ္ဒေသေန. သော ဟိ ‘‘ကတ္ထ ဥပ္ပဇ္ဇမာနာ’’တိအာဒိနာ ပုစ္ဆာဝသေန ပဝတ္တတ္တာ ပဉှောတိ ဝုတ္တော. နနု တတ္ထ တဏှာယ ဥပ္ပတ္တိနိရောဓာ ဝုတ္တာ၊ န သဗ္ဗကိလေသာနန္တိ ဤဒိသီ စောဒနာ အနဝကာသာတိ ဒဿေန္တော ‘‘ယထေဝ စာ’’တိအာဒိမာဟ. လဒ္ဓဝေါဟာရေတိ ဣမိနာ ရာဂါဒီနံ အပ္ပဝတ္တိနိမိတ္တတာယ အန္တောတိ သမညာ နိဗ္ဗာနဿာတိ ဒဿေတိ. ဧတေနေဝ အဘိနန္ဒနာဒီနံ အဘာဝေါတိ စ ဣဒံ သံဝဏ္ဏိတန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ကထံ ပန သဗ္ဗသင်္ခတဝိနိဿဋေ နိဗ္ဗာနေ အကုသလဓမ္မာနံ နိရောဓသမ္ဘဝေါတိ အာဟ ‘‘ယဉှိ ယတ္ထ နတ္ထိ၊ တံ တတ္ထ နိရုဒ္ဓံ နာမ ဟောတီ’’တိ. ယွာယံ အပ္ပဝတ္တိယံ နိရောဓဝေါဟာရော ဝုတ္တော၊ သွာယမတ္ထော နိရောဓပဉှေန ဒီပေတဗ္ဗော. န ဟိ တတ္ထ ဥပ္ပဇ္ဇိတွာ နိရုဒ္ဓါ ဝိတက္ကဝိစာရာ ပဋိပ္ပဿဒ္ဓါတိ ဝုတ္တာ၊ အထ ခေါ အပ္ပဝတ္တာ ဧဝါတိ.

၂၀၃. ဧဝံသမ္ပဒန္တိ ဧဝံသမ္ပဇ္ဇနကံ ဧဝံ ပဿိတဗ္ဗံ ဣဒံ မမ အဇ္ဈေသနံ. တေနာဟ ‘‘ဤဒိသန္တိ အတ္ထော’’တိ. ဇာနံ ဇာနာတီတိ (အ. နိ. ဋီ. ၃.၁၀.၁၁၃-၁၁၆) သဗ္ဗညုတညာဏေန ဇာနိတဗ္ဗံ သဗ္ဗံ ဇာနာတိ. ဥက္ကဋ္ဌနိဒ္ဒေသေန ဟိ အဝိသေသဂ္ဂဟဏေန စ ‘‘ဇာန’’န္တိ ဣမိနာ နိရဝသေသံ ဉေယျဇာတံ ပရိဂ္ဂဏှာတီတိ တဗ္ဗိသယာယ ဇာနနကိရိယာယ သဗ္ဗညုတညာဏမေဝ ကရဏံ ဘဝိတုံ ယုတ္တံ. အထ ဝါ ပကရဏဝသေန ‘‘ဘဂဝါ’’တိ သဒ္ဒန္တရသန္နိဓာနေန စာယမတ္ထော ဝိဘာဝေတဗ္ဗော. ပဿိတဗ္ဗမေဝ ပဿတီတိ ဒိဗ္ဗစက္ခု-ပညာစက္ခု-ဓမ္မစက္ခု-ဗုဒ္ဓစက္ခု-သမန္တစက္ခု-သင်္ခါတေဟိ ဉာဏစက္ခူဟိ ပဿိတဗ္ဗံ ပဿတိ ဧဝ. အထ ဝါ ဇာနံ ဇာနာတီတိ ယထာ အညေ သဝိပလ္လာသာ ကာမရူပပရိညာဝါဒိနော ဇာနန္တာပိ ဝိပလ္လာသဝသေန ဇာနန္တိ၊ န ဧဝံ ဘဂဝါ. ဘဂဝါ ပန ပဟီနဝိပလ္လာသတ္တာ ဇာနန္တော ဇာနာတိ ဧဝ၊ ဒိဋ္ဌိဒဿနဿ စ အဘာဝါ ပဿန္တော ပဿတိယေဝါတိ အတ္ထော. ဒဿနပရိဏာယကဋ္ဌေနာတိ ယထာ စက္ခု သတ္တာနံ ဒဿနတ္ထံ ပရိဏေတိ၊ ဧဝံ လောကဿ ယာထာဝဒဿနသာဓနတော ဒဿနကိစ္စပရိဏာယကဋ္ဌေန စက္ခုဘူတော၊ ပညာစက္ခုမယတ္တာ ဝါ သယမ္ဘုဉာဏေန ပညာစက္ခုံ ဘူတော ပတ္တောတိ ဝါ စက္ခုဘူတော. ဉာဏဘူတောတိ ဧတဿ စ ဧဝမေဝ အတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗော. ဓမ္မာ ဝါ ဗောဓိပက္ခိယာ တေဟိ ဥပ္ပန္နတ္တာ လောကဿ စ တဒုပ္ပါဒနတော၊ အနညသာဓာရဏံ ဝါ ဓမ္မံ ပတ္တောတိ ဓမ္မဘူတော. ဗြဟ္မာ ဝုစ္စတိ မဂ္ဂေါ တေန ဥပ္ပန္နတ္တာ လောကဿ စ တဒုပ္ပါဒနတ္တာ၊ တဉ္စ သယမ္ဘုဉာဏေန ပတ္တောတိ ဗြဟ္မဘူတော. စတုသစ္စဓမ္မံ ဝဒတီတိ ဝတ္တာ. စိရံ သစ္စပဋိဝေဓံ ပဝတ္တေန္တော ဝဒတီတိ ပဝတ္တာ. အတ္ထံ နီဟရိတွာတိ ဒုက္ခာဒိအတ္ထံ တတ္ထာပိ ပီဠနာဒိအတ္ထံ ဥဒ္ဓရိတွာ. ပရမတ္ထံ ဝါ နိဗ္ဗာနံ ပါပယိတာ၊ အမတသစ္ဆိကိရိယံ သတ္တေသု ဥပ္ပါဒေန္တော အမတံ ဒဒါတီတိ အမတဿ ဒါတာ. ဗောဓိပက္ခိယဓမ္မာနံ တဒါယတ္တဘာဝတော ဓမ္မဿာမီ.

၂၀၄. သော ဝါ ဥဒ္ဒေသော အတ္တနောပိ ဟောတီတိ ထေရော ‘‘ယံ ခေါ နော’’တိ အာဟ. သဗ္ဗလောကသာဓာရဏာ ဟိ ဗုဒ္ဓါနံ ဒေသနာတိ. ဣဒါနိ ယေဟိ ဒွါရာရမ္မဏေဟိ ပုရိသံ ပပဉ္စသညာသင်္ခါ သမုဒါစရန္တိ၊ တာနိ တာဝ ဒဿေန္တော ပပဉ္စသညာသင်္ခါ ဒဿေတုံ ယေန သဠာယတနဝိဘင်္ဂေန နိဒ္ဒေသော ကတော၊ တဿ အတ္ထံ ဒဿေတုံ ‘‘စက္ခုဉ္စာ’’တိအာဒိ အာရဒ္ဓံ. တတ္ထ နိဿယဘာဝေနာတိ နိဿယပစ္စယဘာဝေန. နိဿယပစ္စယော စ ပသာဒစက္ခုယေဝ ဟောတိ၊ န စုဒ္ဒသသမ္ဘာရံ၊ စတုစတ္တာလီသသမ္ဘာရံ ဝါ သသမ္ဘာရစက္ခုန္တိ အာဟ ‘‘စက္ခုပသာဒဉ္စ ပဋိစ္စာ’’တိ. အာရမ္မဏဘာဝေနာတိ အာရမ္မဏပစ္စယဘာဝေန. အာရမ္မဏပစ္စယော စ စတုသမုဋ္ဌာနိကရူပေသု ယံ ကိဉ္စိ ဟောတီတိ အာဟ ‘‘စတုသမုဋ္ဌာနိကရူပေ စ ပဋိစ္စာ’’တိ.

ဧတ္ထ စက္ခု ဧကမ္ပိ ဝိညာဏဿ ပစ္စယော ဟောတိ၊ ရူပါယတနံ ပန အနေကမေဝ သံဟတန္တိ ဣမဿ ဝိသေသဿ ဒဿနတ္ထံ နိဿယဘာဝေန ‘‘စက္ခုပသာဒဉ္စ အာရမ္မဏဘာဝေန စတုသမုဋ္ဌာနိကရူပေ စာ’’တိ ဝစနဘေဒေါ ကတော. ကိံ ပန ကာရဏံ စက္ခု ဧကမ္ပိ ဝိညာဏဿ ပစ္စယော ဟောတိ၊ ရူပံ ပန အနေကမေဝါတိ? ပစ္စယဘာဝဝိသေသတော. စက္ခု ဟိ စက္ခုဝိညာဏဿ နိဿယပုရေဇာတဣန္ဒြိယဝိပ္ပယုတ္တပစ္စယေဟိ ပစ္စယော ဟောန္တံ အတ္ထိဘာဝေနေဝ ဟောတိ တသ္မိံ သတိ တဿ ဘာဝတော၊ အသတိ အဘာဝတော၊ ယတော တံ အတ္ထိအဝိဂတပစ္စယေဟိဿ ပစ္စယော ဟောတီတိ ဝုစ္စတိ၊ တန္နိဿိတတာ စဿ န ဧကဒေသေန အလ္လီယနဝသေန ဣစ္ဆိတဗ္ဗာ အရူပဘာဝတော. အထ ခေါ ဂရုရာဇာဒီသု သိဿရာဇပုရိသာဒီနံ ဝိယ တပ္ပဋိဗဒ္ဓဝုတ္တိတာယ၊ ဣတရေ ပန ပစ္စယာ တေန တေန ဝိသေသေန ဝေဒိတဗ္ဗာ.

သစာယံ ပစ္စယဘာဝေါ န ဧကသ္မိံ န သမ္ဘဝတီတိ ဧကမ္ပိ စက္ခု စက္ခုဝိညာဏဿ ပစ္စယော ဟောတီတိ ဒဿေတုံ ပါဠိယံ ‘‘စက္ခုဉ္စာဝုသော၊ ပဋိစ္စာ’’တိ ဧကဝစနဝသေန ဝုတ္တံ. ရူပံ ပန ယဒိပိ စက္ခု ဝိယ ပုရေဇာတအတ္ထိ-အဝိဂတပစ္စယေဟိ ပစ္စယော ဟောတိ ပုရေတရံ ဥပ္ပန္နံ ဟုတွာ ဝိဇ္ဇမာနက္ခဏေ ဧဝ ဥပကာရကတ္တာ တထာပိ အနေကမေဝ သံဟတံ ဟုတွာ ပစ္စယော ဟောတိ အာရမ္မဏဘာဝတော. ယဉှိ ပစ္စယဓမ္မံ သဘာဝဘူတံ၊ ပရိကပ္ပိတာကာရမတ္တံ ဝါ ဝိညာဏံ ဝိဘာဝေန္တံ ပဝတ္တတိ၊ တဒညေသဉ္စ သတိပိ ပစ္စယဘာဝေ သော တဿ သာရမ္မဏသဘာဝတာယ ယံ ကိဉ္စိ အနာလမ္ဘိတွာ ပဝတ္တိတုံ အသမတ္ထဿ ဩလုဗ္ဘပဝတ္တိကာရဏဘာဝေန အာလမ္ဗနီယတော အာရမ္မဏံ နာမ၊ တဿ ယသ္မာ ယထာ တထာ သဘာဝူပလဒ္ဓိ ဝိညာဏဿ အာရမ္မဏပစ္စယလာဘော၊ တသ္မာ စက္ခုဝိညာဏံ ရူပံ အာရဗ္ဘ ပဝတ္တမာနံ တဿ သဘာဝံ ဝိဘာဝေန္တမေဝ ပဝတ္တတိ. သာ စဿ ဣန္ဒြိယာဓီနဝုတ္တိကဿ အာရမ္မဏသဘာဝူပလဒ္ဓိ န ဧကဒွိကလာပဂတဝဏ္ဏဝသေန ဟောတိ၊ နာပိ ကတိပယကလာပဂတဝဏ္ဏဝသေန၊ အထ ခေါ အာဘောဂါနုရူပံ အာပါထဂတဝဏ္ဏဝသေနာတိ အနေကမေဝ ရူပံ သံဟစ္စကာရိတာယ ဝိညာဏဿ ပစ္စယော ဟောတီတိ ဒဿေန္တော ‘‘ရူပေ စ ဥပ္ပဇ္ဇတိ စက္ခုဝိညာဏ’’န္တိ ဗဟုဝစနဝသေနာဟ.

ယံ ပန ပဋ္ဌာနေ (ပဋ္ဌာ. ၁.၁.၂ ပစ္စယနိဒ္ဒေသ) ‘‘ရူပါယတနံ စက္ခုဝိညာဏဓာတုယာ တံသမ္ပယုတ္တကာနဉ္စ ဓမ္မာနံ အာရမ္မဏပစ္စယေန ပစ္စယော’’တိ ဝုတ္တံ၊ တံ ယာဒိသံ ရူပါယတနံ စက္ခုဝိညာဏဿ အာရမ္မဏပစ္စယော၊ တာဒိသံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ. ကီဒိသံ ပန တန္တိ? သမုဒိတန္တိ ပါကဋောယမတ္ထော. ဧဝဉ္စ ကတွာ ယဒေကေ ဝဒန္တိ ‘‘အာယတနသလ္လက္ခဏဝသေန စက္ခုဝိညာဏာဒယော သလ္လက္ခဏဝိသယာ၊ န ဒြဗျသလ္လက္ခဏဝသေနာ’’တိ၊ တမ္ပိ သုဝုတ္တမေဝ ဟောတိ. န စေတ္ထ သမုဒါယာရမ္မဏတာ အာသင်္ကိတဗ္ဗာ သမုဒါယာဘောဂဿေဝ အဘာဝတော၊ သမုဒိတာ ပန ဝဏ္ဏဓမ္မာ အာရမ္မဏပစ္စယာ ဟောန္တိ. ကထံ ပန ပစ္စေကံ အသမတ္ထာ သမုဒိတာ အာရမ္မဏပစ္စယာ ဟောန္တိ. န ဟိ ပစ္စေကံ ဒဋ္ဌုံ အသက္ကောန္တာ အန္ဓာ သမုဒိတာ ပဿန္တီတိ? နယိဒမေကန္တိကံ ဝိသုံ ဝိသုံ အသမတ္ထာနမ္ပိ သိဝိကာဝဟနာဒီသု သမတ္ထတာယ ဒဿနတော. ကေသာဒီနဉ္စ ယသ္မိံ ဌာနေ ဌိတာနံ ပစ္စေကံ ဝဏ္ဏံ ဂဟေတုံ န သက္ကာ၊ တသ္မိံယေဝ ဌာနေ သမုဒိတာနံ တံ ဂဟေတုံ သက္ကာတိ ဘိယျောပိ တေသံ သံဟစ္စကာရိတာ ပရိဗျတ္တာ. ဧတေန ကိံ စက္ခုဝိညာဏဿ ပရမာဏုရူပံ အာရမ္မဏံ၊ ဥဒါဟု တံသမုဒါယောတိအာဒိကာ စောဒနာ ပဋိက္ခိတ္တာတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ. ‘‘သောတဉ္စ၊ အာဝုသော၊ ပဋိစ္စာ’’တိအာဒီသုပိ ဣမိနာ နယေန အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော. စက္ခုဝိညာဏံ နာမာတိ စက္ခုနိဿိတရူပဝိဇာနနလက္ခဏံ စက္ခုဝိညာဏံ နာမ ဥပ္ပဇ္ဇတိ.

တိဏ္ဏံ သင်္ဂတိယာတိ စက္ခု၊ ရူပံ၊ စက္ခုဝိညာဏန္တိ ဣမေသံ တိဏ္ဏံ သင်္ဂတိယာ သမောဓာနေန. ဖဿော နာမာတိ အရူပဓမ္မောပိ သမာနော အာရမ္မဏေ ဖုသနာကာရေနေဝ ပဝတ္တနတော ဖုသနလက္ခဏော ဖဿော နာမ ဓမ္မော ဥပ္ပဇ္ဇတိ. သဟဇာတာဒိဝသေနာတိ စက္ခုဝိညာဏသမ္ပယုတ္တာယ သဟဇာတအညမညာဒိဝသေန၊ အနန္တရာယ အနန္တရာဒိဝသေန၊ ဣတရာယ ဥပနိဿယဝသေန ပစ္စယဘာဝတော ဖဿပစ္စယာ ဖဿကာရဏာ ဝေဒနာ ဥပ္ပဇ္ဇတိ. အနုဘဝနသမကာလမေဝ အာရမ္မဏဿ သဉ္ဇာနနံ ဟောတီတိ ‘‘တာယ ဝေဒနာယ ယံ အာရမ္မဏံ ဝေဒေတိ၊ တဒေဝ သညာ သဉ္ဇာနာတီ’’တိ ဝုတ္တံ. စက္ခုဒွါရိကာ ဓမ္မာ ဣဓာဓိပ္ပေတာတိ တဒနုသာရေန ပန အပရာပရုပ္ပန္နာနံ ဝေဒနာဒီနံ ဂဟဏေ သတိ၊ ယန္တိ ဝါ ကာရဏဝစနံ၊ ယသ္မာ အာရမ္မဏံ ဝေဒေတိ၊ တသ္မာ တံ သဉ္ဇာနာတီတိ အတ္ထော. န ဟိ အသတိ ဝေဒယိတေ ကဒါစိ သညုပ္ပတ္တိ အတ္ထိ. သေသပဒေသုပိ ဧသေဝ နယော. သညာယ ဟိ ယထာသညာတံ ဝိဇ္ဇမာနံ၊ အဝိဇ္ဇမာနံ ဝါ အာရမ္မဏံ ဝိတက္ကဝသေန ပရိကပ္ပေတိ၊ ယထာပရိကပ္ပိတဉ္စ တံ ဒိဋ္ဌိတဏှာမာနမညနာဟိ မညမာနော ပပဉ္စေတီတိ ဝုတ္တော. တေနေဝါဟ ‘‘ပထဝိံ ပထဝိတော သဉ္ဇာနာ’’တိ၊ ‘‘ပထဝိံ ပထဝိတော သညတွာ ပထဝိံ မညတီ’’တိအာဒိ (မ. နိ. ၁.၂)၊ ‘‘တက္ကဉ္စ ဒိဋ္ဌီသု ပကပ္ပယိတွာ၊ သစ္စံ မုသာတိ ဒွယဓမ္မမာဟူ’’တိ (သု. နိ. ၈၉၂၊ မဟာနိ. ၁၂၁) စ. ဗလပ္ပတ္တပပဉ္စဝသေနေဝါယမတ္ထဝဏ္ဏနာ ကတာ၊ အဋ္ဌကထာယံ ပန ပရိဒုဗ္ဗလဝသေန.

စက္ခုရူပါဒီဟိ ကာရဏေဟီတိ စက္ခုဝိညာဏဖဿဝေဒနာသညာဝိတက္ကေဟိ ကာရဏဘူတေဟိ. အကာရဏဘူတာနမ္ပိ တေသံ အတ္ထိတာယ ကာရဏဂ္ဂဟဏံ. ပရိညာတာ ဟိ တေ အကာရဏံ. တေနာဟ ‘‘အပရိညာတကာရဏ’’န္တိ. တီဟိပိ ပရိညာဟိ အပရိညာတဝတ္ထုကံ. အဘိဘဝန္တီတိ အဇ္ဈောတ္ထရန္တိ. သဟဇာတာ ဟောန္တီတိ ဧတ္ထ ‘‘စက္ခုသမ္ဖဿပစ္စယာ ဝေဒနာက္ခန္ဓော အတ္ထိ ကုသလော’တိအာဒိဝစနတော ဝေဒနာသညာ အသဟဇာတာပိ ဂဟေတဗ္ဗာ. ယဒိ ဧဝန္တိ ‘‘ပပဉ္စေတီ’’တိ ဧတ္ထ ယဒိ ပဉ္စဒွါရဇဝနသဟဇာတာ ပပဉ္စသင်္ခါ အဓိပ္ပေတာ တာသံ ပစ္စုပ္ပန္နဝိသယတ္တာ၊ ကသ္မာ အတီတာနာဂတဂ္ဂဟဏံ ကတန္တိ စောဒေတိ. ဣတရော ‘‘တထာ ဥပ္ပဇ္ဇနတော’’တိအာဒိနာ ပရိဟရတိ. တတ္ထ တထာ ဥပ္ပဇ္ဇနတောတိ ယထာ ဝတ္တမာနကာလေ၊ ဧဝံ အတီတကာလေ အနာဂတကာလေ စ စက္ခုဒွါရေ ပပဉ္စသင်္ခါနံ ဥပ္ပဇ္ဇနတော အတီတာနာဂတဂ္ဂဟဏံ ကတံ၊ န အတီတေသု၊ အနာဂတေသု ဝါ စက္ခုရူပေသု စက္ခုဒွါရိကာနံ တာသံ ဥပ္ပဇ္ဇနတော.

မနဉ္ဇာဝုသော၊ ပဋိစ္စာတိ ဧတ္ထ ဒုဝိဓံ မနံ ကေဝလံ ဘဝင်္ဂံ၊ သာဝဇ္ဇနံ ဝါ. ဒုဝိဓာ ဟိ ကထာ. ဥပ္ပတ္တိဒွါရကထာယံ ဒွိက္ခတ္တုံ စလိတံ ဘဝင်္ဂံ မနောဒွါရံ နာမ၊ စက္ခာဒိ ဝိယ ရူပါဒိနာ ယေန တံ ဃဋ္ဋိတံ တတ္ထ ဥပရိ ဝိညာဏုပ္ပတ္တိယာ ဒွါရဘာဝတော. ပစ္စယကထာယံ သာဝဇ္ဇနဘဝင်္ဂံ၊ ‘‘မနောသမ္ဖဿပစ္စယာ အတ္ထိ ကုသလော’’တိအာဒီသု ဟိ သာဝဇ္ဇနမနောသမ္ဖဿော ဣစ္ဆိတော၊ န ဘဝင်္ဂမနောသမ္ဖဿော အသမ္ဘဝတော. တတ္ထ ပဌမနယံ သန္ဓာယာဟ ‘‘မနန္တိ ဘဝင်္ဂစိတ္တ’’န္တိ. ဓမ္မေတိ တေဘူမကဓမ္မာရမ္မဏန္တိ ဣမိနာ သဘာဝဓမ္မေသု ဧဝ ကိလေသုပ္ပတ္တီတိ ကေစိ၊ တဒယုတ္တံ တဒုပါဒါနာယပိ ပညတ္တိယာ ဓမ္မာရမ္မဏတာယ ဝုတ္တတ္တာ. ဣဓ ပန တေဘူမကာပိ ဓမ္မာ လဗ္ဘန္တီတိ ဒဿနတ္ထံ ‘‘တေဘူမကဓမ္မာရမ္မဏ’’န္တိ ဝုတ္တံ၊ န ပညတ္တိယာ အနာရမ္မဏတ္တာ. ဧဝဉ္စေတံ သမ္ပဋိစ္ဆိတဗ္ဗံ၊ အညထာ အကုသလစိတ္တုပ္ပါဒါ အနာရမ္မဏာ နာမ သိယုံ. ဥပ္ပတ္တိဒွါရကထာယံ စက္ခုဝိညာဏာဒိ ဝိယ အာဝဇ္ဇနမ္ပိ ဒွါရပက္ခိကမေဝါတိ ဝုတ္တံ ‘‘မနောဝိညာဏန္တိ အာဝဇ္ဇနံ ဝါ’’တိ. ပစ္စယကထာယံ ပန အာဝဇ္ဇနံ ဂဟိတန္တိ ‘‘ဇဝနံ ဝါ’’တိ ဝုတ္တံ. နယဒွယေ ဓမ္မာနံ သဟဇာတဝိဘာဂံ ဒဿေတုံ ‘‘အာဝဇ္ဇနေ ဂဟိတေ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. ယုတ္တမေဝါတိ နိပ္ပရိယာယတော ယုတ္တမေဝ.

သော ယာဝ န ပစ္စယပဋိဝေဓော သမ္ဘဝတိ၊ တာဝ ပညတ္တိမုခေနေဝ သဘာဝဓမ္မာ ပညာယန္တိ ပစ္စေကံ အပညာပနေတိ အာဟ ‘‘ဖဿော နာမ ဧကော ဓမ္မော ဥပ္ပဇ္ဇတီ’’တိ. ဧဝံ ဖဿပညတ္တိံ ပညပေဿတီတိ ပညပေတွာ တဗ္ဗိသယဒဿနံ ဉာဏံ ဥပ္ပါဒေဿတိ. ဣမသ္မိံ သတိ ဣဒံ ဟောတီတိ ဣမသ္မိံ စက္ခုအာဒိကေ ပစ္စယေ သတိ ဣဒံ ဖဿာဒိကံ ပစ္စယုပ္ပန္နံ ဟောတိ. ဒွါဒသာယတနဝသေနာတိ ဒွါဒသန္နံ အာယတနာနံ ဝသေန အာဂတေန ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒနယဝသေန. ဒွါဒသာယတနပဋိက္ခေပဝသေနာတိ ‘‘ဣမသ္မိံ အသတိ ဣဒံ န ဟောတီ’’တိ ပစ္စယာဘာဝပစ္စယုပ္ပန္နာဘာဝဒဿနက္ကမေ ဒွါဒသန္နံ အာယတနာနံ ပဋိက္ခေပဝသေန.

သာဝကေန ပဉှော ကထိတောတိ အယံ ပဉှော သာဝကေန ကထိတော၊ ဣတိ ဣမိနာ ကာရဏေန မာ နိက္ကင်္ခါ အဟုဝတ္ထ. အထ ဝါ သံခိတ္တေန ဝုတ္တမတ္ထံ ဝိတ္ထာရေန ဝိဘဇန္တေန ဧတဒဂ္ဂေ ဌပိတေန မဟာသာဝကေန ပဉှော ကထိတောတိ ဣမိနာ ကာရဏေန ဧတသ္မိံ ပဉှေ မာ နိက္ကင်္ခါ အဟုဝတ္ထ၊ ဟေရညိကေ သတိ ကဟာပဏံ သယံ နိစ္ဆိနန္တာ ဝိယ အဟုတွာ ဘဂဝတော ဧဝ သန္တိကေ နိက္ကင်္ခါ ဟောထ.

၂၀၅. အာကရောန္တိ ဖလံ တာယ တာယ မရိယာဒါယ နိဗ္ဗတ္တေန္တီတိ အာကာရာ၊ ကာရဏာနိ. ပါဋိယေက္ကကာရဏေဟီတိ ဆန္နံ ဒွါရာနံ ဝသေန ဝိသုံ ဝိသုံ ပပဉ္စကာရဏဿ နိဒ္ဒိဋ္ဌတ္တာ ဝုတ္တံ. အထ ဝါ ယဒိပိ ယတ္တကေဟိ ဓမ္မေဟိ ယံ ဖလံ နိဗ္ဗတ္တတိ၊ တေသံ သမုဒိတာနံယေဝ ကာရဏဘာဝေါ သာမဂ္ဂိယာဝ ဖလုပ္ပတ္တိတော၊ တထာပိ ပစ္စေကံ တဿ ကာရဏမေဝါတိ ကတွာ ဝုတ္တံ ‘‘ပါဋိယေက္ကကာရဏေဟီ’’တိ. ပဒေဟီတိ နာမာဒိပဒေဟိ စေဝ တံသမုဒါယဘူတေဟိ ဝါကျေဟိ စ. တေနာဟ ‘‘အက္ခရသမ္ပိဏ္ဍနေဟီ’’တိ. အက္ခရာနိယေဝ ဟိ အတ္ထေသု ယထာဝစ္စံ ပဒဝါကျဘာဝေန ပရိစ္ဆိဇ္ဇန္တိ. ဗျဉ္ဇနေဟီတိ အတ္ထဿ အဘိဗျဉ္ဇနတော ဗျဉ္ဇနသညိတေဟိ ဝဏ္ဏေဟိ. တာနိ ပန ယသ္မာ ပရိယာယဿ အက္ခရဏတော ‘‘အက္ခရာနီ’’တိ ဝုစ္စန္တိ၊ တသ္မာ အာဟ ‘‘အက္ခရေဟီ’’တိ. ဧတ္ထ စ ဣမေဟိ အာကာရေဟိ ဣမေဟိ ပဒဗျဉ္ဇနေဟိ ပပဉ္စသမုဒါစာရဿ ဝဋ္ဋဿ စ ဝိဝဋ္ဋဿ စ ဒဿနအတ္ထော ဝိဘတ္တောတိ ယောဇနာ. ပဏ္ဍိစ္စေနာတိ ပညာယ. ‘‘ကိတ္တာဝတာ နု ခေါ၊ ဘန္တေ၊ ပဏ္ဍိတော ဟောတိ? ယတော ခေါ ဘိက္ခု ဓာတုကုသလော စ ဟောတီ’’တိ (မ. နိ. ၃.၁၂၄) အာဒိသုတ္တပဒဝသေန ပဏ္ဍိတလက္ခဏံ ဒဿေန္တော ‘‘စတူဟိ ဝါ ကာရဏေဟီ’’တိအာဒိမာဟ. သစ္စပဋိဝေဓဝသေန ပဏ္ဍိစ္စံ ဒဿိတန္တိ ပဋိသမ္ဘိဒါဝသေန မဟာပညတံ ဒဿေတုံ ‘‘မဟန္တေ အတ္ထေ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ.

ဂုဠပူဝန္တိ ဂုဠေ မိဿိတွာ ကတပူဝံ. ဗဒ္ဓသတ္တုဂုဠကန္တိ မဓုသက္ခရာဟိ ပိဏ္ဍီကတံ သတ္တုပိဏ္ဍံ. အသေစိတဗ္ဗကံ မဓုအာဒိနာ ပဂေဝ တေဟိ သမယောဇိတဗ္ဗတ္တာ. စိန္တကဇာတိကောတိ ဓမ္မစိန္တာယ စိန္တကသဘာဝေါ. သဗ္ဗညုတညာဏေနေဝဿာတိ သဗ္ဗညုတညာဏေနေဝ အဿ သုတ္တဿ ဂုဏံ ပရိစ္ဆိန္ဒာပေတွာ နာမံ ဂဏှာပေဿာမိ.

မဓုပိဏ္ဍိကသုတ္တဝဏ္ဏနာယ လီနတ္ထပ္ပကာသနာ သမတ္တာ.