၈. ဝိဘတ္တိဟာရဝိဘင်္ဂဝဏ္ဏနာ

၃၃. ဓမ္မေသူတိ ပုညာဒိဒါနာဒိဘေဒဘိန္နေသု သဘာဝဓမ္မေသု. တတ္ထ လဗ္ဘမာနောတိ တေသု ယထာဝုတ္တေသု ဓမ္မေသု လဗ္ဘမာနော. ဘူမိဝိဘာဂေါတိ ကာမာဝစရာဒိဒဿနာဒိဘူမိပ္ပဘေဒေါ. ပဒဋ္ဌာနဝိဘာဂေါတိ တေ ပုညာဒိဓမ္မာ ယေသံ ပဒဋ္ဌာနံ၊ တေသံ ဝါ ယေ ဓမ္မာ ပဒဋ္ဌာနံ၊ တဗ္ဗိဘာဂေါ. ယေသံ သုတ္တာနန္တိ မူလပဒဋ္ဌာနဘူတာနံ သံကိလေသဘာဂိယာဒီနံ စတုန္နံ သုတ္တာနံ ဝသေန. အသင်္ကရဝဝတ္ထာနေန ဟိ ဧတေသု သုတ္တေသု သာတိသယံ ဓမ္မာ ဝိဘတ္တာ နာမ ဟောန္တိ. တေနာဟ ‘‘ဝိသေသတော’’တိ. ယဒိ ဧဝံ ကသ္မာ ဝါသနာဘာဂိယနိဗ္ဗေဓဘာဂိယသုတ္တာနိ ဧဝေတ္ထ ဂဟိတာနီတိ? နယိဒမေဝံ နိက္ခမနပရိယောသာနဘာဝေန ဣတရေသမ္ပိ ဂဟိတတ္တာ. ယတော ဟိ နိဿဋာ ဝါသနာဘာဂိယာ ဓမ္မာ၊ တေ သံကိလေသဘာဂိယာ. ယံပရိယောသာနာ နိဗ္ဗေဓဘာဂိယာ ဓမ္မာ၊ တေ အသေက္ခဘာဂိယာတိ ဒွယဂ္ဂဟဏေနေဝ ဣတရမ္ပိ ဒွယံ ဂဟိတမေဝ ဟောတိ. တေနာဟ ‘‘ဣမေသံ စတုန္နံ သုတ္တာနံ ဒေသနာယာ’’တိ. ဣမာနိ စတ္တာရိ သုတ္တာနီတိ ပါဠိယာ၊ ဝက္ခမာနာယ ဒေသနာယ ဝါ ဣတရဒွယသင်္ဂဟော ဒဋ္ဌဗ္ဗော၊ န ပဋိက္ခေပေါ.

တေနေဝါတိ နိယမဿ အကတတ္တာ၊ တတော စ တေန တန္နိဿိတေန စ ဗြဟ္မစာရီ ဘဝတီတိ သိဒ္ဓံ ဟောတိ. ဧဝ-သဒ္ဒေါ ဝါ သမုစ္စယတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗော. သိယာ တဿ ပဋိက္ခေပေါတိ တဿ အဋ္ဌသမာပတ္တိဗြဟ္မစရိယဿ သိယာ ပဋိက္ခေပေါ. ဧဝံ သတိ သာဝသေသာ ဒေသနာ သိယာ.

တဒင်္ဂါဒိပ္ပဟာနဒွယံ ပဒဋ္ဌာနဘူတံ ဣဓ ဂဏနူပဂံ န ဟောတီတိ ‘‘သမုစ္ဆေဒပဋိပ္ပဿဒ္ဓိပ္ပဟာနာနံ ဝသေနာ’’တိ ဝုတ္တံ. တထာ ဟေတ္ထ ကေစိ ‘‘တေနေဝါ’’တိ ပဌန္တိ. ‘‘တေနေဝ ဗြဟ္မစရိယေနာတိ ပဌန္တီ’’တိ ဣဒံ ‘‘သံဝရသီလေ ဌိတော’’တိ (နေတ္တိ. ၃၃) ဧတ္ထ ဝုတ္တံ ပါဠိဝိကပ္ပံ သန္ဓာယ ဝဒတိ. ‘‘ယသ္မာ။ပေ။ ဝက္ခတီ’’တိ ဣဒံ ပစ္ဆိမပါဌဿေဝ ယုတ္တတာယ ကာရဏဝစနံ.

ကထံ မန္တာတိ? အနိဗ္ဗေဓသဘာဝတ္တာ မဟဂ္ဂတပုညာနံ န နိဗ္ဗေဓဘာဂိယသုတ္တေန သင်္ဂဟော၊ ဝါသနာဘာဂိယတ္တာ ပန ဝါသနာဘာဂိယသုတ္တေနေဝ သင်္ဂဟောတိ. တဒုပသင်္ဂါ ဟိ ပစ္ဆိမော ဧဝ ပါဌော ယုတ္တတရော. ဣတရထာ သာဝသေသာ ဒေသနာ ဘဝေယျ. တေနာဟ ‘‘န ဟိ။ပေ။ ဒေသေတီ’’တိ.

သံကိလေသဘာဂိယအသေက္ခဘာဂိယာနံ ပရတော ဝက္ခမာနတ္တာ ဝုတ္တံ ‘‘ဝက္ခမာနာနံ။ပေ။ ဝသေနာ’’တိ. ‘‘သဗ္ဗတော’’တိ ဣဒံ ပုဗ္ဗပရာပေက္ခံ. တဿ ပရာပေက္ခတာယ ‘‘သဗ္ဗတောဘာဂေန ဧကာဒသသု ဌာနေသု ပက္ခိပိတွာ’’တိ အဋ္ဌကထာယံ ယောဇိတံ. တတ္ထ ပဒါဒိကေ ဝိစယဟာရပဒတ္ထေ သန္ဓာယ ‘‘ဧကာဒသသု ဌာနေသူ’’တိ ဝုတ္တံ. ပုဗ္ဗပေက္ခတာယ ပန ‘‘သဗ္ဗတောဘာဂေန ဒေသနာယ ဖလေနာ’’တိအာဒိနာ ယောဇေတဗ္ဗံ.

သံကိလေသဘာဂိယာနံ တဏှာသံကိလေသာဒိနာ ဒေသနာနယော ဝေဒိတဗ္ဗော. ဖလံ အပါယဒုက္ခေန မနုဿေသု ဒေါဘဂ္ဂိယေန. အသေက္ခဘာဂိယာနံ အသေက္ခေဟိ သီလက္ခန္ဓာဒီဟိ ဒေသနာနယော. ဖလံ အဂ္ဂဖလေန စ အနုပါဒိသေသာယ စ နိဗ္ဗာနဓာတုယာ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ဣတရေသံ ပါဠိယံ ဝုတ္တမေဝ. ကာမရာဂဗျာပါဒဥဒ္ဓမ္ဘာဂိယသံယောဇနဂ္ဂဟဏေန သံကိလေသဘာဂိယာနံ၊ ဝိရာဂဂ္ဂဟဏေန အသေက္ခဂ္ဂဟဏေနေဝ စ အသေက္ခဘာဂိယာနံ ဝက္ခမာနတ္တာ ဝုတ္တံ ‘‘ဝက္ခမာနာနံ။ပေ။ ဝသေနာ’’တိ. ပဒပဒတ္ထဝိစာရယုတ္တိနိဒ္ဓါရဏမုခေန ဓမ္မဝိဘတ္တိအာဒိဝိစာရော ကာတဗ္ဗောတိ ဒဿေတုံ ပါဠိယံ ‘‘ဝိစယေန။ပေ။ တဗ္ဗာနီ’’တိ ဝုတ္တန္တိ အဋ္ဌကထာယံ ‘‘ဝိစယေန။ပေ။ ဒဿေတီ’’တိ ဝုတ္တံ.

၃၄. ဧဝန္တိ ဣတိ. ဓမ္မေတိ ဝုတ္တသဘာဂဓမ္မေ. သာဓာရဏာသာဓာရဏဘာဝေဟီတိ သာမညဝိသေသေန ဝိသိဋ္ဌေဟိ. ဒွေ ဓမ္မာ သာဓာရဏာတိ ဒွေ ဣမေ ဓမ္မာ ယေဟိ သဘာဂဓမ္မာ သာဓာရဏာ နာမ ဟောန္တိ. ကတမေ ဒွေ? နာမံ၊ ဝတ္ထု စ. တတ္ထ နာမံ နာမပညတ္တိ၊ တံမုခေနေဝ သဒ္ဒတော တဒတ္ထာဝဂမော. သဒ္ဒေန စ သာမညရူပေနေဝ တထာရူပဿ အတ္ထဿ ဂဟဏံ၊ န ဝိသေသရူပေန၊ တသ္မာ သဒ္ဒဝစနီယာ အတ္ထာ သာဓာရဏရူပနာမာယတ္တဂဟဏီယတာယ နာမသာဓာရဏာ ဝုတ္တာ. ဝတ္ထူတိ ပဝတ္တိဋ္ဌာနံ. ယတ္ထ ဟိ ယေ ဓမ္မာ ပဝတ္တန္တိ၊ တေသံ သဗ္ဗေသံ တေ ဓမ္မာ သာဓာရဏာတိ ပဝတ္တိဋ္ဌာနသင်္ခါတာနံ ဝတ္ထူနံ သာဓာရဏာ. ယသ္မာ ပနိဒံ ဒွယံ တေသံ ဓမ္မာနံ သာဓာရဏဘာဝေ ပကတိဘူတံ သဘာဝဘူတံ၊ တသ္မာ ဝုတ္တံ ‘‘ဒွေ ဓမ္မာတိ ဒုဝေ ပကတိယော’’တိ. ဧကသန္တတိပတိတတာယာတိ သမာနသန္တတိပဝတ္တိယာ. တေနာဟ ‘‘သမာနဝတ္ထုကာ’’တိ. ဒဿနပဟာတဗ္ဗာနဉှိ ယထာ မိစ္ဆတ္တနိယတသတ္တာ ပဝတ္တိဋ္ဌာနံ၊ ဧဝံ အနိယတာပီတိ ဥဘယေ ဟိ တေ သမာနဝတ္ထုကာ. ဧသ နယော ဣတရေသုပိ. သက္ကာယဒိဋ္ဌိဝိစိကိစ္ဆာသီလဗ္ဗတပရာမာသာ ဟိ ဘိန္နသဘာဝါပေတေ ဓမ္မာ ဒဿနေန ပဟာတဗ္ဗတံ နာတိဝတ္တန္တီတိ တေ နာမသာမညတံ ပတ္တာ၊ ရူပရာဂါဒယော စ ဘာဝနာယ ပဟာတဗ္ဗတန္တိ အာဟ ‘‘ပဟာနေကဋ္ဌာ နာမသာဓာရဏာ’’တိ. ယထာ ပန ‘‘ဝတ္ထူနံ သာဓာရဏာ ဝတ္ထုသာဓာရဏာ’’တိ အယမတ္ထော လဗ္ဘတိ၊ ဧဝံ ‘‘ဝတ္ထုနာ သာဓာရဏာ ဝတ္ထုသာဓာရဏာ’’တိ အယမ္ပိ အတ္ထော လဗ္ဘတီတိ ဒဿေန္တော ‘‘သဟဇေကဋ္ဌာ ဝတ္ထုသာဓာရဏာ’’တိ အာဟ. တေ ဟိ အညမညံ ဖုသနာဒိသဘာဝတော ဘိန္နာပိ ယသ္မိံ ပဝတ္တန္တိ၊ တေန ဝတ္ထုနာ သာဓာရဏာ နာမ ဟောန္တိ. ဧတ္ထ စ လဗ္ဘမာနမ္ပိ ကုသလာဒိနာမသာဓာရဏံ အနာမသိတွာ ဝတ္ထုသာဓာရဏာ တာဝ ယောဇိတာတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ. ပဋိပက္ခာဒီဟီတိ အာဒိသဒ္ဒေန သမာနဖလတာသဟဗျတာဒိကေ သင်္ဂဏှာတိ. သေသပဒေသူတိ ‘‘ပုထုဇ္ဇနဿာ’’တိအာဒိဝါကျေသု. ကထံ? တတ္ထ ဟိ ပုထုဇ္ဇနဿ၊ သောတာပန္နဿ စ သမ္ဘဝတော အနာဂါမိနော၊ အရဟတော စ အသမ္ဘဝတောတိအာဒိနာ ယောဇေတဗ္ဗံ.

ကထံ တေ ဩဓိသော ဂဟိတာတိ ကေနာကာရေန တေ ‘‘သာဓာရဏာ’’တိ ဝုတ္တဓမ္မာ ဘာဂသော ဂဟိတာ. ‘‘အမုကဿ၊ အမုကဿ စာ’’တိ အယဉှေတ္ထ အတ္ထော. သာမညဘူတာ ဓမ္မာ သာဓာရဏာ နာမ၊ ဧဝံ သန္တေ ကထံ တေသံ မိစ္ဆတ္တနိယတာနိယတာဒိဝသေန ဝိဘာဂေန ပဝတ္တိဋ္ဌာနတာ ဝုစ္စတိ၊ န ဝတ္တဗ္ဗန္တိ အဓိပ္ပါယော. အထ ဝိဘာဂေန တံ ဝတ္တဗ္ဗံ၊ နနု တေ သာဓာရဏာတိ န ဝတ္တဗ္ဗမေဝါတိ? ဧဝံ သာဓာရဏာတိ မိစ္ဆတ္တနိယတာနံ၊ အနိယတာနန္တိ ဣမေသံ ဥဘယေသံယေဝ တေ ဓမ္မာ သာဓာရဏာ. တေနာဟ – ‘‘န သဗ္ဗသတ္တာနံ သာဓာရဏတာယ သာဓာရဏာ’’တိ. ‘‘ယသ္မာ’’တိအာဒိနာ တတ္ထ ကာရဏမာဟ၊ တေနေတံ ဒဿေတိ ‘‘ကေစိ ဓမ္မာ ကေသဉ္စိဒေဝ ဓမ္မာနံ သာဓာရဏာ ဟောန္တိ၊ အညေသံ အသာဓာရဏာ’’တိ. တေနာဟ ‘‘ပဋိနိယတဉှိ တေသံ ပဝတ္တိဋ္ဌာန’’န္တိ.

ဣတရထာတိ အနိယတပဝတ္တိဋ္ဌာနတာယ သဗ္ဗေသံ သာဓာရဏာ၊ အသာဓာရဏာ ဝါ သိယုံ၊ တထာ သတိ. တထာ ဝေါဟာရောတိ ‘‘သာဓာရဏာ၊ အသာဓာရဏာ’’တိ စ အယံ ဝေါဟာရော သာမညာ ဧဝ န ဘဝေယျ. ဧတေ ဧဝ ဓမ္မာတိ ‘‘သာဓာရဏာ’’တိ ဝုတ္တဓမ္မာ ဧဝ. ဧဝန္တိ ‘‘မိစ္ဆတ္တနိယတာန’’န္တိအာဒိနာ ဝုတ္တပ္ပကာရေန. နိယတဝိသယာ ပရိစ္ဆိန္နပ္ပဝတ္တိဋ္ဌာနာ. ‘‘ယောပီ’’တိအာဒိ ပုဂ္ဂလာဓိဋ္ဌာနေန ဝုတ္တဿေဝတ္ထဿ ပါကဋကရဏံ. ‘‘န ဟီ’’တိအာဒိနာ အနွယတော၊ ဗျတိရေကတော စ တမေဝတ္ထံ ဝိဘာဝေတိ. သေသေပီတိ ‘‘ဘာဝနာပဟာတဗ္ဗာ’’တိ ဧဝမာဒိမှိပိ.

ပစ္စတ္တနိယတောတိ ပါဋိပုဂ္ဂလိကော. ဣတရဿာတိ အပစ္စတ္တနိယတဿ. တထာတိ အသာဓာရဏဘာဝေန. ကောစိ ဓမ္မော ကဉ္စိ ဓမ္မံ ဥပါဒါယ သာဓာရဏောပိ သမာနော တဒညံ ဥပါဒါယ အသာဓာရဏောပိ ဟောတီတိ အာဟ ‘‘သာဓာရဏာဝိဓုရတာယာ’’တိ. တေနာဟ ‘‘တံ တံ ဥပါဒါယာ’’တိအာဒိ. တထာ ဟိ ‘‘ဓမ္မတာ’’တိ ဝုတ္တပဌမမဂ္ဂဋ္ဌတာ ဒီပိတာ၊ တာဒိသာနံ ဧဝ အနေကေသံ အရိယာနံ ဝသေန သာဓာရဏာတိ. ပဌမဿာတိ အဋ္ဌမကဿ. ဒုတိယဿာတိ သောတာပန္နဿ. ပုန အဋ္ဌမကဿာတိ ‘‘အဋ္ဌမကဿ၊ အနာဂါမိဿ စာ’’တိ ဧတ္ထ ဝုတ္တအဋ္ဌမကဿ. တေနာဟ ‘‘အနာဂါမိမဂ္ဂဋ္ဌဿာ’’တိ. အဂ္ဂဖလဋ္ဌတော ပဋ္ဌာယ ပဋိလောမတော ဂဏိယမာနော ပဌမမဂ္ဂဋ္ဌော အဋ္ဌမကော၊ မဂ္ဂဋ္ဌတာယ၊ ပဟီယမာနကိလေသတာယ စ သဗ္ဗေပိ မဂ္ဂဋ္ဌာ အဋ္ဌမကာ ဝိယာတိ အဋ္ဌမကာ၊ ‘‘ဧကစိတ္တက္ခဏတော ဥဒ္ဓံ န တိဋ္ဌတီတိ အဋ္ဌမကော’’တိ အပရေ နိရုတ္တိနယေန. ‘‘သေက္ခာ’’တိ နာမံ သာဓာရဏန္တိ သမ္ဗန္ဓော. ဣတရေသူတိ ‘‘ဘဗ္ဗာဘဗ္ဗာ’’တိ ဝုတ္တေသု အနရိယေသု. တေနာဟ ပါဠိယံ ‘‘ဟီနုက္ကဋ္ဌမဇ္ဈိမံ ဥပါဒါယာ’’တိ.

နိယာမာဝက္ကန္တိယာတိ အဝက္ကန္တနိယာမတာယ. ဉာဏုတ္ထရဿာတိ ဉာဏာဓိကဿ. တထာဝိဓပစ္စယသမာယောဂေတိ ဉာဏဝိသေသပစ္စယသမဝါယေ. ယထာ ဟိ ဉာဏဗလေန ဒန္ဓာဘိညတာ န ဟောတိ၊ ဧဝံ ပဋိပဒါပဋိပန္နောပိ သုခေန ဝိသောသီယတီတိ. သာ ဟိ သုခါပဋိပဒါ ခိပ္ပါဘိညာ တံသမင်္ဂိနော ဉာဏုတ္တရတ္တာ ဝိပဿနာယ ပဒဋ္ဌာနန္တိ ဝုတ္တာ.

ဓမ္မတော အနပေတာ စိန္တာ ဓမ္မစိန္တာ၊ ယောနိသောမနသိကာရေန ပဝတ္တိတတ္တာ ဓမ္မေသု စိန္တာ၊ ဓမ္မော ဝါ ဉာဏံ၊ တသ္မာ ဓမ္မာဝဟာ စိန္တာ ဓမ္မစိန္တာ၊ စိန္တာမယဉာဏဿ ဟေတုဘူတာ စိန္တာတိ အတ္ထော.

ပါဠိယံ သုတမယပညာဂ္ဂဟဏေန ‘‘ယေ တေ ဓမ္မာ အာဒိကလျာဏာ။ပေ။ တထာရူပါဿ ဓမ္မာ ဗဟုဿုတာ ဟောန္တီ’’တိအာဒိ (အ. နိ. ၈.၂) သုတ္တပဒသင်္ဂဟော အတ္ထော ပရိဂ္ဂဟိတော၊ တထာ ယောနိသောမနသိကာရဂ္ဂဟဏေန ‘‘သော ‘အနိစ္စ’န္တိ ယောနိသော မနသိ ကရောတီ’’တိအာဒိနာ ဝုတ္တော ဥပါယမနသိကာရော ပရိဂ္ဂဟိတော. သမ္မာဒိဋ္ဌိဂ္ဂဟဏေန ‘‘သမ္မာဒိဋ္ဌိံ ဘာဝေတိ ဝိဝေကနိဿိတ’’န္တိအာဒိနာ ဝုတ္တာ သမ္မာဒိဋ္ဌိ ပရိဂ္ဂဟိတာတိ ဒဿေန္တော အာဟ ‘‘အထ ခေါ။ပေ။ ဒဿေတု’’န္တိ. သေသန္တိ ‘‘ဓမ္မသွာက္ခာတတာ’’တိ ဧဝမာဒိ.

ယဿ စ ပုဗ္ဗေ အတ္ထော န သံဝဏ္ဏိတော၊ တတ္ထ ကလျာဏမိတ္တတာယ အာယတနဂတော ပသာဒေါ၊ စိတ္တဝူပသမော စ ဖလန္တိ ဒဿေန္တော ‘‘သပ္ပုရိသ။ပေ။ ပဒဋ္ဌာန’’န္တိ အာဟ. အတ္တသမ္မာပဏိဟိတတ္တာ ပါပဇေဂုစ္ဆိနိဗ္ဗိဒါဒိဗဟုလောဝ ဟောတီတိ ဒဿေန္တော အာဟ ‘‘အတ္ထ။ပေ။ ပဒဋ္ဌာန’’န္တိ. ဓမ္မော သွာက္ခာတော အာဒိတော ပဋ္ဌာယ ယာဝ ပရိယောသာနာ သဗ္ဗသမ္ပတ္တိပါရိပူရိဟေတူတိ ဒဿေန္တော ‘‘ဓမ္မသွာက္ခာတတာ။ပေ။ ပဒဋ္ဌာန’’န္တိ အာဟ. ကုသလမူလရောပနာ ဟိ သမာပတ္တိပရိယောသာနာတိ. သံဃသုဋ္ဌုတာယ သံဃဿ သုဋ္ဌုဘာဝါယ သံဃဿ သပ္ပတိဿတာယ ‘‘သုဋ္ဌု၊ ဘန္တေ’’တိ ဝစနသမ္ပဋိစ္ဆနဘာဝါယ. ဣတရံ သုဝိညေယျမေဝ.

ဝိဘတ္တိဟာရဝိဘင်္ဂဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.