၄၃. ဆန္ဒဒါနနိဒ္ဒေသဝဏ္ဏနာ

၃၉၉. ကမ္မပ္ပတ္တေတိ ဥပေါသထာဒိနော ကမ္မဿ ပတ္တေ ယုတ္တေ အနုရူပေ. သံဃေ သမာဂတေတိ စတုဝဂ္ဂါဒိကေ သံဃေ ဧကတ္ထ သန္နိပတိတေ. ဧတ္ထ စ ဆန္ဒဟာရကေနာပိ သဒ္ဓိံ စတုဝဂ္ဂါဒိကော ဝေဒိတဗ္ဗော.

၄၀၀. ဆန္ဒဒါနာဒိဝိဓိံ ဒဿေတုံ ‘‘ဧက’’န္တိအာဒိမာဟ. ဥပါဂမ္မာတိ သန္တိံ အာပတ္တိံ ပကာသေတွာ တတော ပစ္ဆာ ဥပဂန္တွာ. ဆန္ဒံ ဒဒေတိ ဝက္ခမာနေသု တီသု ဧကေနပိ ဗဟိ ဥပေါသထံ ကတွာ အာဂတော ဆန္ဒံ ဒဒေယျ၊ ကေနစိ ကရဏီယေန သန္နိပါတဋ္ဌာနံ ဂန္တွာ ကာယသာမဂ္ဂိံ အဒေန္တော ပန ပါရိသုဒ္ဓိံ ဒေန္တော ဆန္ဒံ ဒဒေယျ.

၄၀၂. ဥဘိန္နံ ဒါနေ ကိံပယောဇနန္တိ အာဟ ‘‘ပါရိသုဒ္ဓီ’’တိအာဒိ. ပါရိသုဒ္ဓိပ္ပဒါနေန သံဃဿ အတ္တနော စာပိ ဥပေါသထံ သမ္ပာဒေတီတိ သမ္ဗန္ဓော. ပရိသုဒ္ဓိ ဧဝ ပါရိသုဒ္ဓိ၊ တဿ ပဒါနံ၊ တေန. နနု စ ပါရိသုဒ္ဓိတာပဒါနမတ္တမေဝ ဥပေါသထကမ္မံ နာမာတိ ပါရိသုဒ္ဓိပ္ပဒါနံ အတ္တနော ဥပေါသထံ သမ္ပာဒေတု၊ ကထံ သံဃဿာတိ? ဝုစ္စတေ – ပါရိသုဒ္ဓိဒါနဿ ဓမ္မကမ္မတာသမ္ပာဒနေန သံဃဿာပိ ဥပေါသထံ သမ္ပာဒေတီတိ.

ဧတ္ထ ပန စတူသု ဧကဿ ဆန္ဒပါရိသုဒ္ဓိံ အာဟရိတွာ တယော ပါရိသုဒ္ဓိဥပေါသထံ ကရောန္တိ၊ တီသု ဝါ ဧကဿ ဆန္ဒပါရိသုဒ္ဓိံ အာဟရိတွာ ဒွေ ပါတိမောက္ခံ ဥဒ္ဒိသန္တိ၊ အဓမ္မေန ဝဂ္ဂံ ဥပေါသထကမ္မံ. စတ္တာရော ပါရိသုဒ္ဓိဥပေါသထံ ကရောန္တိ၊ တယော ဝါ ဒွေ ဝါ ပါတိမောက္ခံ ဥဒ္ဒိသန္တိ၊ အဓမ္မေန သမဂ္ဂံ. စတူသု ဧကဿ အာဟရိတွာ တယော ပါတိမောက္ခံ ဥဒ္ဒိသန္တိ၊ တီသု ဝါ ဧကဿ အာဟရိတွာ ဒွေ ပါရိသုဒ္ဓိဥပေါသထံ ကရောန္တိ၊ ဓမ္မေန ဝဂ္ဂံ. သစေ ပန စတ္တာရော သန္နိပတိတွာ ပါတိမောက္ခံ ဥဒ္ဒိသန္တိ၊ တယော ပါရိသုဒ္ဓိဥပေါသထံ၊ ဒွေ အညမညံ ပါရိသုဒ္ဓိဥပေါသထံ ကရောန္တိ၊ ဓမ္မေန သမဂ္ဂံ. ပဝါရဏကမ္မေသုပိ ပဉ္စသု ဧကဿ ပဝါရဏံ အာဟရိတွာ စတ္တာရော ဂဏဉတ္တိံ ဌပေတွာ ပဝါရေန္တိ၊ စတူသု တီသု ဝါ ဧကဿ အာဟရိတွာ တယော ဒွေ ဝါ သံဃဉတ္တိံ ဌပေတွာ ပဝါရေန္တိ၊ အဓမ္မေန ဝဂ္ဂံ ပဝါရဏကမ္မန္တိအာဒိ ဝုတ္တနယမေဝ. သေသကမ္မံ ဝိဗာဓတီတိ အဝသေသသံဃကိစ္စံ ဝိဗာဓေတိ အလဒ္ဓါဓိပ္ပါယတ္တာတိ အဓိပ္ပါယော.

၄၀၃. ဒွယန္တိ ဥပေါသထကရဏဉ္စေဝ အဝသေသကိစ္စဉ္စ. အတ္တနော န သာဓေတီတိ သမ္ဗန္ဓနီယံ.

၄၀၄. ဟရေယျာတိ ပုဗ္ဗေ ဝုတ္တံ သုဒ္ဓိကဆန္ဒံ ဝါ ဣမံ ဝါ ဆန္ဒပါရိသုဒ္ဓိံ ဟရေယျ. ပရမ္ပရာ န ဟာရယေတိ ပရမ္ပရာ န အာဟရေယျ. ကသ္မာတိ အာဟ ‘‘ပရမ္ပရာဟဋာ’’တိအာဒိ. တေနာတိ ပဌမတော ဂဟိတဆန္ဒပါရိသုဒ္ဓိကေန. ပရမ္ပရာဟဋာတိ ယထာ ဗိဠာလသင်္ခလိကာယ ပဌမံ ဝလယံ ဒုတိယံ ပါပုဏာတိ၊ တတိယံ န ပါပုဏာတိ၊ ဧဝံ ဒုတိယဿ အာဂစ္ဆတိ၊ တတိယဿ န အာဂစ္ဆတိ. ‘‘ပရိမ္ပရာဟဋာ ဆန္ဒ-ပါရိသုဒ္ဓိ န ဂစ္ဆတီ’’တိ ဝါ ပါဌော.

၄၀၅. သဗ္ဗူပစာရန္တိ ‘‘ဧကံသံ စီဝရံ ကတွာ’’ တိအာဒိ သဗ္ဗံ ဥပစာရံ.

၄၀၆. သော အာဂတော အာရောစေတွာ သံဃံ ပဝါရေယျာတိ ယောဇနာ. အထာတိ အနန္တရတ္ထေ. အာဂတောတိ ပဝါရဏံ ဂဟေတွာ အာဂတော ဘိက္ခု. အာရောစေတွာတိ ဘိက္ခုသံဃဿ အာရောစေတွာ. ဧဝန္တိ ဝက္ခမာနက္ကမေန.

၄၀၇-၈. ဂဟေတွာ ဟာရကောတိ သမ္ဗန္ဓော. နာဟဋာတိ အာဟဋာဝ န ဟောတီတိ အတ္ထော. ဟာရကော သံဃံ ပတွာ တထာ ဟေယျ၊ အာဟဋာ ဟောတီတိ ယောဇနာ. တထာ ဟေယျာတိ ဝိဗ္ဘန္တာဒိကော ဘဝေယျ.

၄၀၉. သံဃံ ပတ္တော ပမတ္တော ဝါ သုတ္တော ဝါ နာရောစယေယျ အနာပတ္တိ စာတိ သမ္ဗန္ဓော. စ-သဒ္ဒေါ ဆန္ဒပါရိသုဒ္ဓိဟရဏံ သမ္ပိဏ္ဍေတီတိ.

ဆန္ဒဒါနနိဒ္ဒေသဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၄၄. ဥပေါသထနိဒ္ဒေသဝဏ္ဏနာ

၄၁၀. ဒုဝေ ဥပေါသထာတိ သုလဘပ္ပဝတ္တိဝသေန ဝုတ္တံ. တယော ပန ဒိဝသဝသေနေဝ ဥပေါသထာ စာတုဒ္ဒသိကော ပန္နရသိကော သာမဂ္ဂိကောတိ. တတ္ထ ဟေမန္တဂိမှဝဿာနာနံ တိဏ္ဏံ ဥတူနံ တတိယသတ္တမပက္ခေသု ဒွေ ဒွေ ကတွာ ဆ စာတုဒ္ဒသိကာ၊ သေသာ ပန္နရသိကာတိ ဧဝံ ဧကသံဝစ္ဆရေ စတုဝီသတိဥပေါသထာ. ဣဒံ တာဝ လောကဿ ပကတိစာရိတ္တံ. ‘‘အာဂန္တုကေဟိ အာဝါသိကာနံ အနုဝတ္တိတဗ္ဗ’’န္တိအာဒိဝစနတော (မဟာဝ. ၁၇၈) ပန တထာရူပပစ္စယေ သတိ အညသ္မိမ္ပိ စာတုဒ္ဒသေ ဥပေါသထံ ကာတုံ ဝဋ္ဋတိ.

၄၁၁. သုတ္တုဒ္ဒေသော သံဃဿေဝါတိ ယောဇနာ. အဓိဋ္ဌာနဉ္စ တံ ဥပေါသထော စာတိ ကမ္မဓာရယော. သေသာနန္တိ ဒွိန္နံ တိဏ္ဏံ ဝါ. ‘‘ဒုဝေ’’တိအာဒိနာ စ စာတုဒ္ဒသော ပန္နရသော သာမဂ္ဂီတိ ဒိဝသဝသေန၊ သုတ္တုဒ္ဒေသော အဓိဋ္ဌာနံ ပါရိသုဒ္ဓီတိ ကရဏပ္ပကာရေန၊ သင်္ဃုပေါသထော ဂဏုပေါသထော ပုဂ္ဂလုပေါသထောတိ ပုဂ္ဂလဝသေန စာတိ နဝ ဥပေါသထာ ဒီပိတာ ဟောန္တိ.

၄၁၂. ပုဗ္ဗကိစ္စေတိ –

‘‘ဆန္ဒပါရိသုဒ္ဓိဥတုက္ခာနံ၊ ဘိက္ခုဂဏနာ စ ဩဝါဒေါ၊

ဥပေါသထဿ ဧတာနိ၊ ပုဗ္ဗကိစ္စန္တိ ဝုစ္စတီ’’တိ. (မဟာဝ. အဋ္ဌ. ၁၆၈) –

ဧဝံ အဋ္ဌကထာစရိယေဟိ ဝုတ္တေ ပုဗ္ဗကရဏာနန္တရံ ကတ္တဗ္ဗေ ပုဗ္ဗကိစ္စေ.

ပုဗ္ဗကရဏေတိ –

‘‘သမ္မဇ္ဇနီ ပဒီပေါ စ၊ ဥဒကံ အာသနေန စ၊

ဥပေါသထဿ ဧတာနိ၊ ပုဗ္ဗကရဏန္တိ ဝုစ္စတီ’’တိ. (မဟာဝ. အဋ္ဌ. ၁၆၈) –

ဧဝံ အဋ္ဌကထာစရိယေဟေဝ ဝုတ္တေ သဗ္ဗပဌမံ ကတ္တဗ္ဗေ ပုဗ္ဗကရဏေ. ပတ္တကလ္လေတိ ဥပေါသထာဒီနံ စတုန္နံ အင်္ဂါနံ သမ္ဘဝေန ပတ္တော ကာလော ဣမဿာတိ ပတ္တကာလံ၊ ပတ္တကာလမေဝ ပတ္တကလ္လံ. ကိံ တံ? ဥပေါသထာဒိကမ္မံ. တံ ပန စတူဟိ အင်္ဂေဟိ သင်္ဂဟိတံ. ယထာဟု အဋ္ဌကထာစရိယာ –

‘‘ဥပေါသထော ယာဝတိကာ စ ဘိက္ခူ ကမ္မပ္ပတ္တာ၊

သဘာဂါပတ္တိယော စ န ဝိဇ္ဇန္တိ၊

ဝဇ္ဇနီယာ စ ပုဂ္ဂလာ တသ္မိံ န ဟောန္တိ၊

ပတ္တကလ္လန္တိ ဝုစ္စတီ’’တိ. (မဟာဝ. အဋ္ဌ. ၁၆၈)၊

သမာနိတေတိ သမ္မာ အာနီတေ ပဝတ္တိတေတိ အတ္ထော. သောတိ သုတ္တုဒ္ဒေသော. ပဉ္စဓာတိ နိဒါနုဒ္ဒေသော ပါရာဇိကုဒ္ဒေသော သံဃာဒိသေသုဒ္ဒေသော အနိယတုဒ္ဒေသော ဝိတ္ထာရုဒ္ဒေသောတိ ဧဝံ ပဉ္စဓာ.

၄၁၃. ဝိနာန္တရာယန္တိ ရာဇန္တရာယော စောရန္တရာယော အဂျန္တရာယော ဥဒကန္တရာယော မနုဿန္တရာယော အမနုဿန္တရာယော ဝါဠန္တရာယော သရီသပန္တရာယော ဇီဝိတန္တရာယော ဗြဟ္မစရိယန္တရာယောတိ (မဟာဝ. ၁၅၀) ဝုတ္တေသု ဒသသု ယံ ကိဉ္စိ အန္တရာယံ ဝိနာ. သင်္ခေပေနာတိ ဝိနာ ဝိတ္ထာရံ. ‘‘ဧတ္ထ ဒွီသု တီသု ဝါ ဥဒ္ဒေသေသု ဝိသဒေသု ထေရောဝ ဣဿရော’’တိ ဝုတ္တတ္တာ အဝတ္တန္တေပိ ဝဋ္ဋတီတိ ယောဇနာ. ဧတ္ထာတိ ပဉ္စသု ဥဒ္ဒေသေသု. အဝတ္တန္တေတိ ထေရဿ ဝိတ္ထာရေန အဝတ္တမာနေ အပ္ပဂုဏေ. ဝဋ္ဋတီတိ သံခိတ္တေန ဥဒ္ဒိသိတုမ္ပိ ဝဋ္ဋတိ. ဣမိနာဝ ယဿ ကဿစိ ဥဒ္ဒေသကဿ အဝတ္တန္တေပိ ဝဋ္ဋတီတိ ဝိညာယတိ. ဒွီသု ဝတ္တမာနေသု ဣဿရတ္တေ အဓိကေ ဝတ္တဗ္ဗမေဝ နတ္ထီတိ ဒဿနတ္ထံ ‘‘တီသူ’’တိ ဝုတ္တံ. ‘‘ထေရောဝ ဣဿရော’’တိအာဒိနာ ဣဒံ ပရိဒီပေတိ – ဒွေ အခဏ္ဍာ သုဝိသဒါ ဝါစုဂ္ဂတာ၊ ထေရာဓေယျံ ပါတိမောက္ခံ၊ သစေ ပန ဧတ္တကမ္ပိ ဝိသဒံ ကာတုံ န သက္ကောတိ၊ ဗျတ္တဿ ဘိက္ခုနော အာယတ္တံ ဟောတိ၊ တသ္မာ သယံ ဥဒ္ဒိသိတဗ္ဗံ၊ အညာ ဝါ အဇ္ဈေသိတဗ္ဗောတိ.

၄၁၄. ဥဒ္ဒိသန္တေ သမာ ဝါ အထ ထောကိကာ ဝါ ယဒိ အာဂစ္ဆေယျုန္တိ သမ္ဗန္ဓနီယံ. ဥဒ္ဒိသန္တေ အာဝါသိကေဟိ ပါတိမောက္ခေ ဥဒ္ဒိဿမာနေ. သမာ ဝါ ထောကိကာ ဝါတိ အာဝါသိကေဟိ သမာ ဝါ ထောကိကာ ဝါ အာဂန္တုကာ ဘိက္ခူ. အဝသေသကံ သောတဗ္ဗန္တိ ဣမိနာ ဧတ္တာဝတာပိ ဥပေါသထော ကတောယေဝ နာမာတိ ဒီပေတိ.

၄၁၅. ဥဒ္ဒိဋ္ဌမတ္တေတိ ဥဒ္ဒိဋ္ဌံယေဝ ဥဒ္ဒိဋ္ဌမတ္တံ. မတ္တ-သဒ္ဒေါ အဝဓာရဏေ. သကလာယ ဧကစ္စာယ ဝါ ဥဋ္ဌိတာယ သမာ ဝါ ထောကိကာ ဝါ ယဒိ အာဂစ္ဆေယျုန္တိ ယောဇနာ. သကလာယာတိ သဗ္ဗာယ ပရိသာယ. ဧသံ သန္တိကေ ပါရိသုဒ္ဓိံ ကရေယျုန္တိ ဧသံ အာဝါသိကာနံ သမီပေ တေ အာဂန္တုကာ ဘိက္ခူ ပါရိသုဒ္ဓိဥပေါသထံ ကရေယျုန္တိ အတ္ထော. အထ ဗဟုကာ စေ၊ သဗ္ဗဝိကပ္ပေသု ပုဗ္ဗကိစ္စံ ကတွာတိ ယောဇနီယံ. ဝိကပ္ပီယန္တိ ပရိကပ္ပီယန္တီတိ ဝိကပ္ပါ၊ အဝသေသသဝနပါရိသုဒ္ဓိဥပေါသထဝိဓာနာ သဗ္ဗေ စ တေ ဝိကပ္ပါ စေတိ သဗ္ဗဝိကပ္ပါ. တေသု. ပုနုဒ္ဒိသေတိ ပုန ပါတိမောက္ခံ ဥဒ္ဒိသေယျ.

၄၁၆. ဣတရာနန္တိ အာဂန္တုကာနံ. ဣတရောတိ စာတုဒ္ဒသော. ဧတ္ထ ပန ယေသံ ပန္နရသော၊ တေ အတီတံ ဥပေါသထံ စာတုဒ္ဒသိကံ အကံသူတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ. အယမေတ္ထာဓိပ္ပါယော – တာဒိသေ ပစ္စယေ သတိ စာတုဒ္ဒသိကဿ ကတတ္တာ တေသံ ယထာဝုတ္တတတိယသတ္တမပက္ခသင်္ခါတစာတုဒ္ဒသိကေ သမ္ပတ္တေ တေရသီစာတုဒ္ဒသီကတ္တဗ္ဗတ္တာ အနုပေါသထတ္တာ ပန တတ္ထ ဥပေါသထော န ကတောတိ စာတုဒ္ဒသောယေဝ ပန္နရသော ဇာတော. သမာနေတရေတိ သမာ ဦနာ ဣတရေတိ ပဒစ္ဆေဒေါ. ဣတရေတိ အာဂန္တုကာ. ပုရိမာနံ အနုဝတ္တန္တူတိ အာဝါသိကေဟိ ‘‘အဇ္ဇုပေါသထော ပန္နရသော’’တိ ပုဗ္ဗကိစ္စေ ကယိရမာနေ ပုရိမာနံ အာဝါသိကာနံ အနုဝတ္တန္တူတိ အတ္ထော. သစေဓိကာတိ ယဒိ အာဂန္တုကာ ဗဟုကာ ဟောန္တိ. ပုရိမာတိ အာဝါသိကာ. တေသံ အနုဝတ္တန္တူတိ တေသံ အာဂန္တုကာနံ ‘‘အဇ္ဇုပေါသထော စာတုဒ္ဒသော’’တိ ပုဗ္ဗကိစ္စေ ကယိရမာနေ အနုဝတ္တန္တု. သေသေပီတိ အာဂန္တုကာနံ ပန္နရသဝါရေပိ. အယံ နယောတိ ‘‘အာဂန္တုကာနံ ပန္နရသော ဣတရာနံ သစေတရော’’တိအာဒိကော အယမေဝ နယော. ဧတ္ထ ပန ယေသံ ပန္နရသော၊ တေ တိရောရဋ္ဌတော ဝါ အာဂတာ အတီတံ ဝါ ဥပေါသထံ စာတုဒ္ဒသိကံ အကံသူတိ ဝေဒိတဗ္ဗော.

၄၁၇. အတီတုပေါသထဿ စာတုဒ္ဒသိယံ ကတတ္တာ စာတုဒ္ဒသိယံ ပန္နရသုပေါသထော ကတောတိ ပန္နရသီ အာဝါသိကာနံ ပါဋိပဒေါ ဇာတောတိ အာဟ ‘‘အာဝါသိကာနံ ပါဋိပဒေါ’’တိ. ဣတရာနန္တိ အာဂန္တုကာနံ. ဥပေါသထောတိ ပန္နရသော ဥပေါသထော. သမထောကာနန္တိ အတ္တနာ သမာနံ ဝါ ထောကာနံ ဝါ အာဂန္တုကာနံ. မူလဋ္ဌာတိ အာဝါသိကာ. ကာမတော ဒေန္တူတိ အတ္တနော ဣစ္ဆာယ ဒေန္တု.

၄၁၈. နော စေ ဒေန္တီတိ ယဒိ အာဝါသိကာ ကာယသာမဂ္ဂိံ န ဒေန္တိ၊ တေသံ ပန အာဝါသိကာနံ ဟိယျော ဥပေါသထဿ ကတတ္တာ အဇ္ဇ ဥပေါသထကရဏံ နတ္ထိ. ဗဟူသု အနိစ္ဆာယ ကာယသာမဂ္ဂိံ ဒဒေယျာတိ ယောဇနာ. ဗဟူသူတိ အာဂန္တုကေသု ဗဟုကေသု. ဗဟိ ဝါ ဝဇေတိ အာဝါသိကဘိက္ခုပရိသာ နိဿီမံ ဝါ ဝဇေယျာတိ အတ္ထော.

၄၁၉. သာဝေယျ သုတ္တန္တိ ပါတိမောက္ခသင်္ခါတံ သုတ္တံ ဝါယမိတွာ သာဝေယျ.

၄၂၀. သမ္မဇ္ဇိတုံ ။ပေ။ ဥဒကာသနံ ပညပေတုဉ္စ မဟာထေရေန ပေသိတော ကလ္လော န ကရေယျ တထာတိ သမ္ဗန္ဓော. ကလ္လောတိ အဂိလာနော. တထာတိ ဒုက္ကဋံ အတိဒိသတိ. အာသနေသု အသတိ အန္တမသော သာခါဘင်္ဂမ္ပိ ကပ္ပိယံ ကာရာပေတွာ ပညပေတဗ္ဗံ. တေလေ အသတိ ကပလ္လေ အဂ္ဂိပိ ဇာလေတဗ္ဗော.

၄၂၁-၃. ပဋ္ဌပေတွာ ဒကာသနန္တိ ပရိဘောဇနီယပါနီယောဒကဉ္စ အာသနဉ္စ သန္နိဟိတံ ကတွာ. ဂဏဉတ္တိန္တိ ဣဒါနိ ဝက္ခမာနံ ဂဏေန ဌပေတဗ္ဗံ ဉတ္တိံ. တေတိ အညေ ဒုဝေ ဘိက္ခူ. သမတ္တပုဗ္ဗာရမ္ဘေနာတိ သမတ္တော နိဋ္ဌိတော ပုဗ္ဗေသု ဥတ္တရာသင်္ဂဧကံသကရဏာဒီသု အာရမ္ဘော ယဿာတိ တိပဒဗဟုဗ္ဗီဟိ. နဝေန တေ ဧဝမီရိယာတိ သမ္ဗန္ဓော. တေတိ ဣတရေ ဒွေ.

၄၂၄. ကတ္တဗ္ဗံ ကတွာ ပုဗ္ဗကိစ္စာဒိကံ သမ္ပာဒေတွာ နဝေါ ဧဝံ ဤရိယောတိ ယောဇနာ.

၄၂၇. ယတ္ထာတိ ယသ္မိံ ဝိဟာရေ ဧကေကဿ ပါရိသုဒ္ဓိံ ဟရိတွာနာတိ သမ္ဗန္ဓော. ဧကေကဿာတိ ဧတ္ထ ဝိစ္ဆာယံ ဒွိတ္တံ. ကိရိယာယ ဂုဏေန ဒဗ္ဗေန ဝါ ဘိန္နေ အတ္ထေ ဗျာပိတုံ ဣစ္ဆာ ဝိစ္ဆာ. ဧတ္ထ ပန ဆန္ဒပါရိသုဒ္ဓိဟရဏသင်္ခါတာယ ကိရိယာယ စတူသု စ တီသု စ ဒွီသု စ ဘိန္နမေကေကံ ဗျာပိတုံ သမ္ဗန္ဓိတုံ ဣစ္ဆာတိ ဝိစ္ဆာ. ဣတရီတရေတိ ဧတ္ထာပိ ကရဏကိရိယာဝသေန ဝေဒိတဗ္ဗံ. တယော ဒွေ ဧကော ဝါ တံ တံ သင်္ဃုပေါသထံ ဂဏုပေါသထံ ပုဂ္ဂလုပေါသထံ ဝါတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. အယမေတ္ထာဓိပ္ပါယော – စတူသု ဧကဿ အာဟရိတွာ တယော ပါရိသုဒ္ဓိဥပေါသထံ ကရောန္တိ၊ တီသု ဝါ ဧကဿ အာဟရိတွာ ဒွေ သင်္ဃုပေါသထံ ကရောန္တိ၊ အဓမ္မေန ဝဂ္ဂံ ဥပေါသထကမ္မံ. အထ ပန ဧကဿ အာဟရိတွာ တယော သင်္ဃုပေါသထံ ကရောန္တိ၊ ဧကဿ အာဟရိတွာ ဒွေ ပါရိသုဒ္ဓိဥပေါသထံ ကရောန္တိ၊ အဓမ္မေန ဝဂ္ဂံ နာမ ဟောတိ. ယဒိ ပန စတ္တာရောပိ သန္နိပတိတွာ ပါရိသုဒ္ဓိဥပေါသထံ ကရောန္တိ၊ တယော ဝါ ဒွေ ဝါ သင်္ဃုပေါသထံ ကရောန္တိ၊ အဓမ္မေန သမဂ္ဂံ နာမ ဟောတီတိ. တဗ္ဗိပရိယာယေန ဓမ္မေန သမဂ္ဂံ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

၄၂၈. ဝဂ္ဂေ သမဂ္ဂေ ဝါ ‘‘ဝဂ္ဂေါ’’တိ သညိနော ဝိမတိဿ ဝါ ကရောတော ဒုက္ကဋန္တိ သမ္ဗန္ဓော. ဝဂ္ဂေတိ ဝဂ္ဂသံဃေ. ဝိမတိဿာတိ ‘‘ဝဂ္ဂေါ နု ခေါ၊ သမဂ္ဂေါ’’တိ ဧဝံ ဝေမတိကဿ. ဣမိနာဝ ကုက္ကုစ္စပကတဝါရောပိ ဥပလက္ခိတော. ကရောတောတိ ဥပေါသထံ ကရောန္တဿ. ဘေဒါဓိပ္ပါယေန ကရောတောတိ ယောဇနာ. ဧတ္ထ ပန ပါပဿ ဗလဝတာယ ထုလ္လစ္စယံ ဝုတ္တံ. သညိနောတိ သညာသီသေန စိတ္တံ ဝုတ္တံ၊ စိတ္တဝတောတိ အတ္ထော.

၄၂၉-၃၀. ‘‘ဥက္ခိတ္တဿာ’’တိအာဒိနာ ဝဇ္ဇနီယပုဂ္ဂလေ ဒဿေတိ. ဥက္ခိတ္တဿာတိ ကတ္တုအတ္ထေ သာမိဝစနံ. နိသိန္နသဒ္ဒဿ ကမ္မသာဓနတ္တာ ဥက္ခိတ္တာဒီဟိ ကတ္တူဟိ ဘဝိတဗ္ဗန္တိ. ‘‘သေသာန’’န္တိ ဝိသေသနဿ ဘိက္ခူနံ ဗျဘိစာရေန သာတ္ထကတာ. အဘဗ္ဗဿ ပဏ္ဍကာဒိဧကာဒသဝိဓဿ အဘဗ္ဗဿ. နိသိန္နပရိသာယဉ္စ ပါတိမောက္ခံ န ဥဒ္ဒိသေတိ သမ္ဗန္ဓော. သဘာဂါပတ္တိကော တထာ န ဥဒ္ဒိသေတိ ယောဇေတဗ္ဗံ. ဝိကာလဘောဇနာဒိဝတ္ထုတော သမာနော ဘာဂေါ ကောဋ္ဌာသော ဧတိဿာတိ သဘာဂါ၊ သာ အာပတ္တိ အဿာတိ ဗဟုဗ္ဗီဟိ.

ဆန္ဒေန ပရိဝုတ္ထေနာတိ ဧတ္ထ စတုဗ္ဗိဓံ ပါရိဝါသိယံ ပရိသပါရိဝါသိယံ ရတ္တိပါရိဝါသိယံ ဆန္ဒပါရိဝါသိယံ အဇ္ဈာသယပါရိဝါသိယန္တိ. တတ္ထ ဘိက္ခူ ကေနစိဒေဝ ကရဏီယေန သန္နိပတိတာ ဟောန္တိ၊ အထ မေဃုဋ္ဌာနာဒိနာ ကေနစိဒေဝ ကရဏီယေန အနောကာသော၊ အထ ‘‘အညတ္ထ ဂစ္ဆာမာ’’တိ ဆန္ဒံ အဝိဿဇ္ဇိတွာဝ ဥဋ္ဌဟန္တိ၊ ဣဒံ ပရိသပါရိဝါသိယံ နာမ ကိဉ္စာပိ ပရိသပါရိဝါသိယံ၊ ဆန္ဒဿ ပန အဝိဿဋ္ဌတ္တာ ကမ္မံ ကာတုံ ဝဋ္ဋတိ.

‘‘ယာဝ ပန သဗ္ဗေ သန္နိပတန္တိ၊ တာဝ ဓမ္မံ သုဏိဿာမာ’’တိ ဧကံ အဇ္ဈေသန္တိ၊ တသ္မိံ ဓမ္မကထံ ကထေန္တေယေဝ အရုဏော ဥဂ္ဂစ္ဆတိ၊ သစေ စာတုဒ္ဒသိကံ ကာတုံ နိသိန္နာ၊ ပန္နရသောတိ ကာတုံ ဝဋ္ဋတိ၊ သစေ ပန္နရသိကံ ကာတုံ နိသိန္နာ၊ ပါဋိပဒေ အနုပေါသထေ ဥပေါသထံ ကာတုံ န ဝဋ္ဋတိ၊ အညံ ပန သံဃကိစ္စံ ကာတုံ ဝဋ္ဋတိ၊ ဣဒံ ရတ္တိပါရိဝါသိယံ နာမ.

ဧဝံ ပန နိသိန္နေ ကောစိ နက္ခတ္တပါဌကော ဘိက္ခု ‘‘အဇ္ဇ နက္ခတ္တံ ဒါရုဏံ၊ ဣမံ ကမ္မံ မာ ကရောထာ’’တိ ဝဒတိ၊ တေ တဿ ဝစနေန ဆန္ဒံ ဝိဿဇ္ဇေတွာ တတ္ထေဝ နိသိန္နာ ဟောန္တိ၊ အထညော အာဂန္တွာ ‘‘နက္ခတ္တံ ပဋိမာနေန္တံ၊ အတ္ထော ဗာလံ ဥပစ္စဂါ’’တိ (ဇာ. ၁.၁.၄၉) ဝတွာ ‘‘ကိံ နက္ခတ္တေန၊ ကရောထာ’’တိ ဝဒတိ၊ ဣဒံ ဆန္ဒပါရိဝါသိယဉ္စေဝ အဇ္ဈာသယပါရိဝါသိယဉ္စ. ဧကသ္မိံ ပါရိဝါသိယေ ပုန ဆန္ဒပါရိသုဒ္ဓိံ အာနေတွာ ကမ္မံ ကာတုံ ဝဋ္ဋတိ.

၄၃၁. အာပန္နဉ္စ ဝေမတိကဉ္စ အဒေသယိတွာ ဝါ နာဝိကတွာ ဝါ ဥပေါသထံ ကာတုံ န စ ကပ္ပတီတိ သမ္ဗန္ဓော. နာဝိကတွာတိ ဂရုကာပတ္တိံ အနာဝိကတွာ. န စာတိ နေဝ.

၄၃၂. အဋ္ဌိတောပေါသထာတိ အဋ္ဌိတော အဝိဿဋ္ဌော ဥပေါသထော ယသ္မိန္တိ ဗဟုဗ္ဗီဟိ. တဒဟူတိ တသ္မိံ ဥပေါသထဒိဝသေ. အန္တရာယံ ဝါ သံဃံ ဝါ ဝိနာ အဓိဋ္ဌာတုံ သီမမေဝ ဝါ န ဝဇေတိ ယောဇနာ. အဓိဋ္ဌာတုန္တိ ဣမိနာ ဂဏုပေါသထမ္ပိ ဥပလက္ခေတိ. သီမန္တိ ဣမိနာ နဒိမ္ပိ.

ဥပေါသထနိဒ္ဒေသဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၄၅. ပဝါရဏာနိဒ္ဒေသဝဏ္ဏနာ

၄၃၃. ‘‘အညမညပ္ပဝါရဏာ’’တျာဒီနံ အညမညေဟိ ကာတဗ္ဗာ ပဝါရဏာ. တတ္ထ တိဏ္ဏံ စတုန္နဉ္စ ဂဏဉတ္တိံ ဌပေတွာ အညမညပ္ပဝါရဏာ၊ ဒွိန္နံ ပန အဋ္ဌပေတွာဝ. အဓိဋ္ဌာနန္တိ အဓိဋ္ဌာနပ္ပဝါရဏာ၊ ယုပစ္စယန္တာနံ ဘာဝေ နိယတနပုံသကတ္တာ ‘‘အဓိဋ္ဌာန’’န္တိ ဝုတ္တံ. သေသာ ပဉ္စာဒီဟိ ကာတဗ္ဗာ အဝသေသာ သံဃပ္ပဝါရဏာ သံဃဝသေန ဉတ္တိံ ဌပေတွာ ကာတဗ္ဗာ. ဧတေန နဝသု သံဃပ္ပဝါရဏာဒယော တိဿော ဒဿိတာ. နဝ ဟိ ပဝါရဏာ စာတုဒ္ဒသီ ပန္နရသီ သာမဂ္ဂီတိ ဒိဝသဝသေန၊ တေဝါစီ ဒွေဝါစီ ဧကဝါစီတိ ကတ္တဗ္ဗာကာရဝသေန၊ သံဃေ ပဝါရဏာ၊ ဂဏေ ပဝါရဏာ၊ ပုဂ္ဂလေ ပဝါရဏာတိ ကာရကဝသေန စ. တတ္ထ ပုရိမဝဿံဝုတ္ထာနံ ပုဗ္ဗကတ္တိကပုဏ္ဏမာ ဝါ တေသံယေဝ သစေ ဘဏ္ဍနကာရကေဟိ ဥပဒ္ဒုတာ ပဝါရဏံ ပစ္စုက္ကဍ္ဎန္တိ၊ အထ ကတ္တိကမာသဿ ကာဠပက္ခစာတုဒ္ဒသော ဝါ ပစ္ဆိမကတ္တိကပုဏ္ဏမာ ဝါ ပစ္ဆိမဝဿံဝုတ္ထာနဉ္စ ပစ္ဆိမကတ္တိကပုဏ္ဏမာ ဧဝ ဝါ ပဝါရဏာဒိဝသာ ဟောန္တိ. ဣဒံ ပန ပကတိစာရိတ္တံ. တထာရူပပ္ပစ္စယေ သတိ ဒွိန္နံ ကတ္တိကပုဏ္ဏမာနံ ပုရိမေသု စာတုဒ္ဒသေသုပိ ပဝါရဏံ ကာတုံ ဝဋ္ဋတိ. ဘိန္နဿ ပန သံဃဿ သာမဂ္ဂိယံ ယော ကောစိ ဒိဝသော ပဝါရဏာဒိဝသော ဟောတိ. ဣမာ ဒိဝသဝသေန တိဿော ပဝါရဏာ. ကတ္တဗ္ဗာကာရဝသေန ပန ဝက္ခမာနနယေန ဝိညာတဗ္ဗာ.

၄၃၄. ‘‘ပုဗ္ဗကိစ္စေ’’တိအာဒီသု –

‘‘သမ္မဇ္ဇနီ ပဒီပေါ စ၊ ဥဒကံ အာသနေန စ၊

ပဝါရဏာယ ဧတာနိ၊ ပုဗ္ဗကရဏန္တိ ဝုစ္စတိ.

‘‘ဆန္ဒပ္ပဝါရဏာ ဥတုက္ခာနံ၊ ဘိက္ခုဂဏနာ စ ဩဝါဒေါ၊

ပဝါရဏာယ ဧတာနိ၊ ပုဗ္ဗကိစ္စန္တိ ဝုစ္စတိ.

‘‘ပဝါရဏာ ယာဝတိကာ စ ဘိက္ခူ ကမ္မပ္ပတ္တာ၊

သဘာဂါပတ္တိယော စ န ဝိဇ္ဇန္တိ၊

ဝဇ္ဇနီယာ စ ပုဂ္ဂလာ တသ္မိံ န ဟောန္တိ၊

ပတ္တကလ္လန္တိ ဝုစ္စတီ’’တိ. –

ဧဝံ အဋ္ဌကထာယံ ဝုတ္တာ ပုဗ္ဗကိစ္စာဒယော ဝေဒိတဗ္ဗာ. ဉတ္တိန္တိ ဣဒါနိ ဝက္ခမာနံ သာမညံ သံဃဉတ္တိံ. ဧဝံ ပန ဉတ္တိယာ ဌပိတာယ ကာရဏေ သတိ တေဝါစိကဒွေဝါစိကဧကဝါစိကသမာနဝဿိကဝသေနပိ ပဝါရေတုံ ဝဋ္ဋတိ. အယမေဝ ပန ဉတ္တိ ‘‘သံဃော ပဝါရေယျာ’’တိ ဧတ္ထ ‘‘သံဃော တေဝါစိကံ ပဝါရေယျ၊ သံဃော ဒွေဝါစိကံ ပဝါရေယျ၊ သံဃော ဧကဝါစိကံ ပဝါရေယျ၊ သံဃော သမာနဝဿိကံ ပဝါရေယျာ’’တိပိ ဌပေတုံ ဝဋ္ဋတိ. စာတုဒ္ဒသိယံ ပန သာမဂ္ဂိယဉ္စ ‘‘စာတုဒ္ဒသီ သာမဂ္ဂီ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗံ.

၄၃၇. ထေရေသု ဥက္ကုဋိကံ နိသဇ္ဇ ပဝါရေန္တေသု နဝေါ ယာဝ သယံ ပဝါရေတိ၊ တာဝ ဥက္ကုဋိကော ဧဝ အစ္ဆတူတိ ယောဇနာ. အစ္ဆတူတိ နိသီဒေယျ.

၄၄၀-၂. ဓမ္မသာကစ္ဆာ စ ကလဟော စာတိ ဒွန္ဒော. ရတ္တိယာ ခေပိတဘာဝတော တေဝါစိကာယ ဩကာသေ အသတိ ဒသဝိဓေ ဝါ အန္တရာယေ သတိ ‘‘သုဏာတု မေ။ပေ။ သမာနဝဿိကံ ပဝါရေယျာ’’တိ အနုရူပတော ဉတ္တိံ ဝတွာ ယထာဌပိတဉတ္တိယာ အနုရူပေန ပဝါရေယျာတိ သမ္ဗန္ဓော ဝေဒိတဗ္ဗော. အနုရူပတောတိ ‘‘သုဏာတု မေ။ပေ။ ဒါနံ ဒေန္တေဟိ ရတ္တိ ခေပိတာ၊ သစေ။ပေ။ ရတ္တိ ဝိဘာယိဿတိ၊ ယဒိ သံဃဿ ပတ္တကလ္လ’’န္တိအာဒိနာ တေန ခေပိတရတ္တိယာ အနုရူပေန. ‘‘သုဏာတု မေ ဘန္တေ သံဃော၊ အယံ ရာဇန္တရာယော၊ သစေ သံဃော တေဝါစိကံ။ပေ။ သံဃော ဘဝိဿတိ၊ အထာယံ ရာဇန္တရာယော ဘဝိဿတိ၊ ယဒိ သံဃဿ ပတ္တကလ္လ’’န္တိအာဒိနာ ရာဇန္တရာယာဒီနံ အနုရူပေန ဝါတိ အတ္ထော. ‘‘အထာယံ ဗြဟ္မစရိယန္တရာယော ဘဝိဿတီ’’တိ ပန ပေယျာလဝသေန အန္တေ ဝုတ္တံ ဗြဟ္မစရိယန္တရာယံ ဂဟေတွာ ဝုတ္တံ. ‘‘ဒွေဝါစိက’’န္တိအာဒိကံ ပန ဝိသုံ ဝိသုံ ဝတ္တဗ္ဗမ္ပိ လင်္ဃနက္ကမေန သမ္ပိဏ္ဍေတွာ ဝုတ္တံ. ဝစနသမယေ ပန ‘‘ဒွေဝါစိကံ ပဝါရေယျ’’ဣစ္စာဒိနာ ဝတ္တဗ္ဗံ. အာဂစ္ဆေယျုံ ယဒိ သမာအာဒိကာ စာတိ ‘‘အာဂစ္ဆေယျုံ ယဒိ သမာ’’ဣစ္စာဒယော ဥပေါသထေ ဝုတ္တာ ဂါထာယော စ. ဧတ္ထာတိ ဧတိဿံ ပဝါရဏာယံ. အယမေဝ စ အာဟရဏက္ကမော –

အာဂစ္ဆေယျုံ ယဒိ သမာ၊ ပဝါရေန္တေဝ ထောကိကာ၊

ပဝါရိတာ တေ သုပ္ပဝါရိတာ၊ အညေဟိ စ ပဝါရိယံ၊

ပဝါရိတေသု သကလာ-ယေကစ္စာယုဋ္ဌိတာယ ဝါ.

ပဝါရေယျုဉ္စ တေ တေသံ၊ သန္တိကေ ဗဟုကာ သစေ၊

ကတွာ သဗ္ဗဝိကပ္ပေသု၊ ပုဗ္ဗကိစ္စံ ပုနုဒ္ဒိသေတိ.

‘‘အာဝါသိကာနံ ပန္နရသော’’တိအာဒိကာ ဂါထာယော ပန ဧတ္ထာပိ သမာနာ.

၄၄၃. ဉတ္တိံ ဝတွာတိ ဝက္ခမာနဂဏဉတ္တိံ ဝတွာ.

၄၄၄. သမုဒီရိယာတိ အညေ ဒွေ တယော ဝါ ဝက္ခမာနက္ကမေန ဝတ္တဗ္ဗာ.

၄၄၆-၈. ကတ္တဗ္ဗံ ကတွာတိ ယောဇေတဗ္ဗံ. ကတ္တဗ္ဗန္တိ ပုဗ္ဗကိစ္စာဒိကံ. နဝေနပိ ‘‘အဟံ ဘန္တေ။ပေ။ ပဋိကရိဿာမီ’’တိ ထေရော ဤရိယောတိ ယောဇေတဗ္ဗံ. ဧဝန္တိ ဣဒါနိ ဝက္ခမာနံ ပရာမသတိ.

၄၄၉. ‘‘ယသ္မိ’’န္တိအာဒိ ဝုတ္တနယတ္တာ ဥတ္တာနမေဝ.

၄၅၀. ဂါထာယောတိ ‘‘ဝဂ္ဂေ သမဂ္ဂေ ဝဂ္ဂေါတိ၊ သညိနော’’တိအာဒိကာ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တဂါထာယော ဝါ. အယံ ပနေတ္ထ ဝိသေသော – ကရောတောတိ ဧတ္ထ ပဝါရဏံ ကရောတောတိ အတ္ထော ဂဟေတဗ္ဗော. တတိယ ဂါထာယ ‘‘ပါတိမောက္ခံ န ဥဒ္ဒိသေ’’တိ အပနေတွာ ‘‘နော ကရေယျ ပဝါရဏ’’န္တိ ပဒံ ပက္ခိပိတဗ္ဗံ. စတုတ္ထဂါထာယ ‘‘အနုပေါသထေ’’တိအာဒိဂါထာဗန္ဓံ အပနေတွာ ‘‘နေဝ ပဝါရဏေ ကာတုံ၊ သာ ကပ္ပတိ ပဝါရဏာ’’တိ ပက္ခိပိတဗ္ဗံ. ပဉ္စမဂါထာယ ‘‘အဋ္ဌိတောပေါသထာဝါသာ’’တိ အပနေတွာ ‘‘ပဝါရဏာဌိတာဝါသာ’’တိ ပက္ခိပိတဗ္ဗံ.

၄၅၁. သံဃမှိ ပဝါရိတေဝါတိ ပုရိမဝဿူပဂတေ သံဃမှိ ပဝါရိတေ ဧဝ. ပါရိသုဒ္ဓိဥပေါသထံ ကရေယျာတိ န ဧကသ္မိံ ဥပေါသထဂ္ဂေ ဒွေ ဉတ္တိယော ဌပေတဗ္ဗာတိ အဓိပ္ပါယော. ပစ္ဆိမိကာယ ဥပဂန္တွာ အပရိနိဋ္ဌိတဝဿော အဝုတ္ထော. အနုပါဂတောတိ ဝဿံ အနုပါဂတော. အယမေတ္ထာဓိပ္ပါယော – ပုရိမိကာယ ဝဿံ ဥပဂတာ ပဉ္စ ဝါ အတိရေကာ ဝါ ပစ္ဆိမိကာယ ဥပဂတာ တေဟိ သမာ ဝါ ဦနတရာ ဝါ ပုရိမိကာယ ဝါ ဥပဂတေဟိ ပစ္ဆိမိကာယ ဥပဂတာ ထောကတရာ စေဝ ဟောန္တိ၊ သံဃပ္ပဝါရဏာယ ဂဏံ ပူရေန္တိ သံဃပ္ပဝါရဏာဝသေန ဉတ္တိံ ဌပေတွာ၊ အထ စ ဥဘောပိ ဧကတော ဟုတွာ သံဃံ န ပူရေန္တိ၊ ဂဏံ ပန ပူရေန္တိ၊ ဂဏဉတ္တိံ ဌပေတွာ ပဝါရေတဗ္ဗံ၊ ပစ္ဆာ တေသံ သန္တိကေ ပါရိသုဒ္ဓိဥပေါသထော ကာတဗ္ဗော. ယဒိ ပန ပုရိမိကာယ ဧကော၊ ပစ္ဆိမိကာယ ဧကော၊ ဧကေန ဧကဿ သန္တိကေ ပဝါရေတဗ္ဗံ၊ ဧကေန ပါရိသုဒ္ဓိဥပေါသထော ကာတဗ္ဗော. သစေ ပုရိမေဟိ ဝဿူပဂတေဟိ ပစ္ဆာ ဝဿူပဂတာ ဧကေနပိ အဓိကာ သံဃံ ပူရေန္တိ၊ ပဌမံ ပါတိမောက္ခံ ဥဒ္ဒိသိတွာ ပစ္ဆာ တေသံ သန္တိကေ ပဝါရေတဗ္ဗန္တိ. ဂဏေပိ ဧသေဝ နယော. ဧဝမုပရိပိ ယထာယောဂံ စိန္တနီယံ.

၄၅၂. စာတုမာသိနိယာတိ အပရကတ္တိကပုဏ္ဏမာယံ. သံဃေနာတိ ပဌမံ ဝဿူပဂတေန သံဃေန. ဝုတ္ထာ ဝဿာ ယေဟိ တေ ဝုတ္ထဝဿာ၊ ပစ္ဆိမဝဿူပဂတာ. သစေ အပ္ပတရာ သိယုန္တိ ဣမိနာ ယဒိ အဓိကတရာ ဝါ သမသမာ ဝါ ဟောန္တိ၊ ပဝါရဏာဉတ္တိံ ဌပေတွာ ပစ္ဆိမဝဿူပဂတေဟိ ပဌမံ ပဝါရိတေ ပစ္ဆာ ဣတရေဟိ ပါရိသုဒ္ဓိဥပေါသထော ကာတဗ္ဗောတိ ဒီပေတီတိ.

ပဝါရဏာနိဒ္ဒေသဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၄၆. သံဝရနိဒ္ဒေသဝဏ္ဏနာ

၄၅၃. သံဝရဏံ စက္ခုဒွါရာဒီနံ သတိကဝါဋေန ပိဒဟနံ သံဝရော. တတ္ထ ကိဉ္စာပိ စက္ခုန္ဒြိယေ သံဝရော နတ္ထိ၊ န ဟိ စက္ခုပသာဒံ နိဿာယ သတိ ဥပ္ပဇ္ဇတိ၊ နေဝ ဘဝင်္ဂသမယေ အာဝဇ္ဇနာဒီနံ အညတရသမယေ၊ ဇဝနက္ခဏေ ပန ဥပ္ပဇ္ဇတီတိ တဒါ သံဝရော ဟောတိ၊ ဧဝံ ဟောန္တေ ပန သော စက္ခုဒွါရာဒီနံ သံဝရောတိ ဝုစ္စတိ. စက္ခုသောတာဒိဘေဒေဟီတိ စက္ခု စ သောတဉ္စ၊ တာနိ အာဒိ ယေသံ၊ တေဝ ဘေဒါ စာတိ သမာသော၊ တေဟိ ဒွါရေဟိ. အဘိဇ္ဈာဒိပ္ပဝတ္တိယာ အစ္စန္တောပကာရကတ္တာ ကရဏတ္ထေ စေတ္ထ တတိယာ. ဧတေန စက္ခုသောတဃာနဇိဝှါကာယမနသင်္ခါတာနိ ဒွါရာနိ ဝုတ္တာနိ. ရူပသဒ္ဒါဒိဂေါစရေတိ ရူပသဒ္ဒဂန္ဓရသဖောဋ္ဌဗ္ဗဓမ္မသင်္ခါတေ ဝိသယေ. အဘိဇ္ဈာဒေါမနဿာဒိပ္ပဝတ္တိန္တိ ဧတ္ထ ပရသမ္ပတ္တိံ အဘိမုခံ ဈာယတီတိ အဘိဇ္ဈာ၊ ဗလဝတဏှာ. အာဒိ-သဒ္ဒေန မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိအာဒယော အနေကေ အကုသလာ ဓမ္မာ သင်္ဂဟိတာ.

၄၅၄. သကံ စိတ္တံ ကိဋ္ဌာဒိံ ဒုပ္ပသုံ ဝိယ နိဂ္ဂဏှေယျာတိ သမ္ဗန္ဓော. ကိဋ္ဌန္တိ ကိဋ္ဌဋ္ဌာနေ ဥပ္ပန္နံ သဿံ ဂဟိတံ. ကိဋ္ဌံ အဒတီတိ ကိဋ္ဌာဒိ၊ တံ. သမ္ပဇာနောတိ သာတ္ထကသပ္ပါယဂေါစရအသမ္မောဟသင်္ခါတေန စတုသမ္ပဇညေန သမ္မာ ပဇာနော. ဣမိနာ ဣန္ဒြိယသံဝရသီလံ ကထိတံ.

သံဝရနိဒ္ဒေသဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၄၇. သုဒ္ဓိနိဒ္ဒေသဝဏ္ဏနာ

၄၅၅. ဒေသနာ သံဝရော ဧဋ္ဌိ ပစ္စဝေက္ခဏန္တိ ဘေဒတော သုဒ္ဓိ စတုဗ္ဗိဓာတိ သမ္ဗန္ဓော. ‘‘ပစ္စဝေက္ခဏံ ဘေဒတော’’တိ ဝတ္တဗ္ဗေ နိဂ္ဂဟိတလောပေါ ဒဋ္ဌဗ္ဗော၊ ဒေသနာသုဒ္ဓိ သံဝရသုဒ္ဓိ ပရိယေဋ္ဌိသုဒ္ဓိ ပစ္စဝေက္ခဏသုဒ္ဓီတိ စတုဗ္ဗိဓာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. တတ္ထ သုဇ္ဈတီတိ သုဒ္ဓိ၊ ယထာဓမ္မံ ဒေသနာယ သုဒ္ဓိ ဒေသနာသုဒ္ဓိ. ဝုဋ္ဌာနဿာပိ စေတ္ထ ဒေသနာယ ဧဝ သင်္ဂဟော ဒဋ္ဌဗ္ဗော. မူလာပတ္တီနံ ပန အဘိက္ခုတာပဋိညာဝ ဒေသနာတိ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တာ၊ သာဝဿ ပါရာဇိကာပန္နဿ ဝိသုဒ္ဓိ နာမ ဟောတိ. အယဉှိ ယသ္မာ ပါရာဇိကံ အာပန္နော၊ တသ္မာ ဘိက္ခုဘာဝေ ဌတွာ အဘဗ္ဗော ဈာနာဒီနိ အဓိဂန္တုံ. ဘိက္ခုဘာဝေါ ဟိဿ သဂ္ဂန္တရာယော စေဝ ဟောတိ၊ မဂ္ဂန္တရာယော စ. ဝုတ္တဉှေတံ –

‘‘သာမညံ ဒုပ္ပရာမဋ္ဌံ၊ နိရယာယူပကဍ္ဎတီ’’တိ. (ဓ. ပ. ၃၁၁)၊

အပရမ္ပိ ဝုတ္တံ –

‘‘သိထိလော ဟိ ပရိဗ္ဗဇော၊ ဘိယျော အာကိရတေ ရဇ’’န္တိ. (ဓ. ပ. ၃၁၃)၊

ဣစ္စဿ ဘိက္ခုဘာဝေါ ဝိသုဒ္ဓိ နာမ န ဟောတိ. ယသ္မာ ပန ဂိဟိအာဒိကော ဟုတွာ ဒါနသရဏသီလသံဝရာဒီဟိ သဂ္ဂမဂ္ဂံ ဝါ ဈာနဝိမောက္ခမဂ္ဂံ ဝါ အာရာဓေတုံ ဘဗ္ဗော ဟောတိ၊ တသ္မာဿ ဂိဟိအာဒိဘာဝေါ ဝိသုဒ္ဓိ နာမ ဟောတိ. အဓိဋ္ဌာနဝိသိဋ္ဌေန သံဝရေန ဝိသုဒ္ဓိ သံဝရဝိသုဒ္ဓိ. ဓမ္မေန သမေန ပစ္စယာနံ ဧဋ္ဌိယာ သုဒ္ဓိ ဧဋ္ဌိသုဒ္ဓိ. စတူသု ပစ္စယေသု ပစ္စဝေက္ခဏေန သုဒ္ဓိ ပစ္စဝေက္ခဏသုဒ္ဓိ. ‘‘စတုဗ္ဗိဓာ ပါတီ’’တိအာဒီသု ပါတိမောက္ခသံဝရသမ္မတန္တိ ‘‘ပါတိမောက္ခသံဝရော’’တိ သမ္မတံ သီလံ.

၄၅၆. စိတ္တာဓိဋ္ဌာနသံဝရာ သုဇ္ဈတီတိ ဣန္ဒြိယသံဝရော သံဝရသုဒ္ဓီတိ ဝုတ္တောတိ ယောဇနာ.

၄၅၇. အနေသနံ ပဟာယ ဓမ္မေန ဥပ္ပါဒေန္တဿ ဧဋ္ဌိယာ သုဒ္ဓတ္တာ အာဇီဝနိဿိတံ ဧဋ္ဌိသုဒ္ဓီတိ ဝုတ္တန္တိ သမ္ဗန္ဓော. ဥပ္ပါဒေန္တဿာတိ ပစ္စယေ ဥပ္ပါဒေန္တဿ.

၄၅၈. ပစ္စဝေက္ခဏသုဇ္ဈနာတိ ဟေတုမှိ ပဉ္စမီတိ.

သုဒ္ဓိနိဒ္ဒေသဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၄၈. သန္တောသနိဒ္ဒေသဝဏ္ဏနာ

၄၅၉. ပံသုကူလံ ပိဏ္ဍိယာလောပေါ ရုက္ခမူလံ ပူတိမုတ္တဘေသဇ္ဇန္တိ ဣမေ စတ္တာရော ပစ္စယာ အပ္ပဂ္ဃနကတာယ အပ္ပါ စေဝ ကဿစိပိ အာလယာဘာဝေန အနဝဇ္ဇာ စ ဂတဂတဋ္ဌာနေ လဗ္ဘမာနတာယ သုလဘာ စာတိ ဝုစ္စန္တိ၊ တေနာဟ ‘‘အပ္ပေနာ’’တိအာဒိ. မတ္တညူတိ ပရိယေသနပ္ပဋိဂ္ဂဟဏပရိဘောဂဝိဿဇ္ဇနေသု စတူသု မတ္တညုတာဝသေန ပမာဏညူ.

၄၆၀. ကထံ သန္တုဋ္ဌောတိ အာဟ ‘‘အတီတ’’န္တိအာဒိ. ပစ္စုပ္ပန္နေန ယာပေန္တောတိ ယထာလာဘယထာဗလယထာသာရုပ္ပဝသေန ပစ္စုပ္ပန္နေန ယထာဝုတ္တစတုဗ္ဗိဓပစ္စယေန ယာပေန္တောတိ.

သန္တောသနိဒ္ဒေသဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၄၉. စတုရာရက္ခနိဒ္ဒေသဝဏ္ဏနာ

၄၆၁-၂. ဗုဒ္ဓါနုဿတိ ။ပေ။ မရဏဿတီတိ ဣမာ စတုရာရက္ခာ နာမာတိ သေသော. အာရကတ္တာဒိနာတိ အာရကဘာဝေါ အာရကတ္တံ၊ တံ အာဒိ ယဿ ‘‘အရီနံ ဟတတ္တာ’’တိအာဒိကဿ တံ အာရကတ္တာဒိ. တေန တေန မဂ္ဂေန သဝါသနာနံ အရာနံ ဟတတ္တာ အာရကာ သဗ္ဗကိလေသေဟိ သုဝိဒူရဝိဒူရေ ဌိတောတိ အာ-ကာရဿ ရဿတ္တံ၊ က-ကာရဿ ဟ-ကာရံ သာနုနာသိကံ ကတွာ ‘‘အရဟ’’န္တိ ပဒသိဒ္ဓိ ဝေဒိတဗ္ဗာ. ‘‘အာရကာ’’တိ စ ဝုတ္တေ သာမညဇောတနာယ ဝိသေသေ အဝဋ္ဌာနတော၊ ဝိသေသတ္ထိနာ စ ဝိသေသဿ အနုပ္ပယောဇိတဗ္ဗတ္တာ ‘‘ကိလေသေဟီ’’တိ လဗ္ဘတိ.

သမ္မာတိ အဝိပရီတံ. သာမန္တိ သယမေဝ၊ အပရနေယျော ဟုတွာတိ အတ္ထော. ‘‘သမ္ဗုဒ္ဓေါ’’တိ ဟိ ဧတ္ထ သံ-သဒ္ဒေါ ‘‘သယ’’န္တိ ဧတဿ အတ္ထဿ ဗောဓကော ဒဋ္ဌဗ္ဗော. ဗုဒ္ဓတောတိ ဘာဝပ္ပဓာနောယံ နိဒ္ဒေသော၊ ဗုဒ္ဓတ္တာတိ အတ္ထော. ‘‘အရဟံ’’ ဣတိ ဝါ ‘‘သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ’’ ဣတိ ဝါ ဘဂဝတော နဝဘေဒေ ဂုဏေ ယာ ပုနပ္ပုနံ အနုဿတိ၊ သာ ဗုဒ္ဓါနုဿတီတိ ယောဇနာ. ‘‘သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ ဣတီ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗေ အ-ကာရော သန္ဓိဝသေန အာဂတော. ဣတိ-သဒ္ဒေါ ပနေတ္ထ အာဒိအတ္ထော၊ ဣစ္စာဒီတိ အတ္ထော. နဝဘေဒေတိ ‘‘အနုတ္တရော ပုရိသဒမ္မသာရထီ’’တိ ဧကတော ဂဟေတွာ. ဧတ္ထ ပန ဥပစာရော ဥပ္ပဇ္ဇတိ၊ န အပ္ပနာ၊ တထာ မရဏဿတိယံ. ဣတရေသု ပန ဥဘယမ္ပိ ဥပ္ပဇ္ဇတီတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ဗုဒ္ဓါနုဿတိ.

၄၆၃-၄. ‘‘သီမဋ္ဌာ’’တိအာဒိနာ မေတ္တာဘာဝနံ ဒဿေတိ. သီမဋ္ဌသံဃေတိ သီမာယံ တိဋ္ဌတီတိ သီမဋ္ဌော၊ သောဝ သံဃော. ဂေါစရဂါမမှိ ဣဿရေ ဇနေတိ သမ္ဗန္ဓော. တတ္ထ မာနုသေ ဥပါဒါယ သဗ္ဗသတ္တေသူတိ ယောဇေတဗ္ဗံ. တတ္ထာတိ တသ္မိံ ဂါမေ. သုခိတာ ဟောန္တု အဝေရာတိ ပဒစ္ဆေဒေါ. အာဒိနာတိ ‘‘အဗျာပဇ္ဇာ ဟောန္တု၊ အနီဃာ ဟောန္တု၊ သုခီ အတ္တာနံ ပရိဟရန္တူ’’တိ ဣမိနာ. ပရိစ္ဆိဇ္ဇ ပရိစ္ဆိဇ္ဇာတိ ‘‘ဣမသ္မိံ ဝိဟာရေ သဗ္ဗေ ဘိက္ခူ’’တိအာဒိနာ ဧဝမ္ပိ ပရိစ္ဆိန္ဒိတွာ ပရိစ္ဆိန္ဒိတွာ. မေတ္တာဘာဝနာ.

၄၆၅-၆. ဣဒါနိ အသုဘံ နိဒ္ဒိသန္တော သဗ္ဗပဌမံ သာဓေတဗ္ဗံ သတ္တဝိဓမုဂ္ဂဟကောသလ္လံ ‘‘ဝဏ္ဏေ’’စ္စာဒိနာ ဒဿေတိ. သတ္တဝိဓဉှိ တံ နယတော အာဂတံ ဝါစာသဇ္ဈာယမနသာသဇ္ဈာယေဟိ သဒ္ဓိံ. တတ္ထ ပဌမံ ဝါစာယ သဇ္ဈာယန္တေန စတ္တာရိ တစပဉ္စကာဒီနိ ပရိစ္ဆိန္ဒိတွာ အနုလောမပ္ပဋိလောမဝသေန ကာတဗ္ဗံ. ယထာ ပန ဝစသာ၊ တထေဝ မနသာပိ သဇ္ဈာယော ကာတဗ္ဗော. ဝစသာ သဇ္ဈာယော ဟိ မနသာ သဇ္ဈာယဿ ပစ္စယော. သော ပန လက္ခဏပ္ပဋိဝေဓဿ ပစ္စယော. တတ္ထ ဝဏ္ဏော နာမ ကေသာဒီနံ ဝဏ္ဏော. သဏ္ဌာနံ တေသံယေဝ သဏ္ဌာနံ. ဩကာသော တေသံယေဝ ပတိဋ္ဌောကာသော. ဒိသာ နာဘိတော ဥဒ္ဓံ ဥပရိမဒိသာ၊ အဓော ဟေဋ္ဌိမာ. ပရိစ္ဆေဒေါ နာမ ‘‘အယံ ကောဋ္ဌာသော ဟေဋ္ဌာ စ ဥပရိ စ တိရိယဉ္စ ဣမိနာ နာမ ပရိစ္ဆိန္နော’’တိ ဧဝံ သဘာဂပရိစ္ဆေဒေါ စေဝ ‘‘ကေသာ န လောမာ၊ လောမာ န ကေသာ’’တိ ဧဝံ အမိဿကတာဝသေန ဝိသဘာဂပရိစ္ဆေဒေါ စ. ကေသာဒိကောဋ္ဌာသေ ဝဝတ္ထပေတွာတိ သမ္ဗန္ဓော. ဝဝတ္ထပေတွာတိ ဝုတ္တနယေန ဝဝတ္ထပေတွာ.

ဧဝံ ဝဝတ္ထပေန္တေန ယထာဝုတ္တံ သတ္တဝိဓံ ဥဂ္ဂဟကောသလ္လံ သမ္ပာဒေတွာ အဋ္ဌာရသဝိဓံ မနသိကာရကောသလ္လံ သမ္ပာဒေတဗ္ဗန္တိ ဒဿေတုံ ‘‘အနုပုဗ္ဗတော’’တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ အပ္ပနာတော တယော စ သုတ္တန္တာတိ ဣမေ စတ္တာရောပိ နယတောဝါဂတေ နာတိသီဃာဒီသု ပက္ခိပိတွာ ဒသဝိဓတာ ဝေဒိတဗ္ဗာ. အနုပုဗ္ဗတောတိ သဇ္ဈာယကရဏတော ပဋ္ဌာယ အနုပဋိပါဋိယာ. နာတိသီဃံ နာတိသဏိကံ ကတွာတိ ကိရိယာဝိသေသနံ. ဝိက္ခေပံ ပဋိဗာဟယန္တိ ကမ္မဋ္ဌာနံ ဝိဿဇ္ဇေတွာ ဗဟိဒ္ဓါ ပုထုတ္တာရမ္မဏေ စေတသော ဝိက္ခေပံ ပဋိဗာဟန္တော. ပဏ္ဏတ္တိံ သမတိက္ကမ္မာတိ ယာယံ ‘‘ကေသာ လောမာ’’တိ ပဏ္ဏတ္တိ၊ တံ အတိက္ကမိတွာ၊ ‘‘ပဋိက္ကူလ’’န္တိ စိတ္တံ ဌပေတွာတိ အဓိပ္ပါယော. အနုပုဗ္ဗတော မုဉ္စန္တဿာတိ ယော ယော ကောဋ္ဌာသော န ဥပဋ္ဌာတိ၊ တံ တံ အနုက္ကမေန မုဉ္စတော၊ တဿ ‘‘ဘာဝနာ’’တိ ဣမိနာ သမ္ဗန္ဓော ဝေဒိတဗ္ဗော.

၄၆၇. ဧဝံ ဥဘယကောသလ္လံ သမ္ပာဒေတွာ သဗ္ဗကောဋ္ဌာသေ ဝဏ္ဏာဒိဝသေန ဝဝတ္ထပေတွာ ဝဏ္ဏာဒိဝသေနေဝ ပဉ္စဓာ ပဋိက္ကူလတာ ဝဝတ္ထပေတဗ္ဗာတိ ဒဿေတုံ ‘‘ဝဏ္ဏာ’’တိအာဒိမာဟ. ဝဏ္ဏ။ပေ။ ဩကာသေဟိ ကောဋ္ဌာသေ ပဋိက္ကူလာတိ ဘာဝနာ အသုဘန္တိ ယောဇနာ. တတြ ကေသာ တာဝ ပကတိဝဏ္ဏေန ကာဠကာ အဒ္ဒါရိဋ္ဌကဝဏ္ဏာ၊ သဏ္ဌာနတော ဒီဃဝဋ္ဋတုလာဒဏ္ဍသဏ္ဌာနာ၊ ဒိသတော ဥပရိမဒိသာယ ဇာတာ၊ ဩကာသတော ဥဘောသု ပဿေသု ကဏ္ဏစူဠိကာဟိ၊ ပုရတော နဠာဋန္တေန၊ ပစ္ဆတော ဂဠဝါဋကေန ပရိစ္ဆိန္နာ၊ သီသကဋာဟဝေဌနအလ္လစမ္မံ ကေသာနံ ဩကာသော. ပရိစ္ဆေဒတော ကေသာ သီသဝေဌနစမ္မေ ဝီဟဂ္ဂမတ္တံ ပဝိသိတွာ ပတိဋ္ဌိတေန ဟေဋ္ဌာ အတ္တနော မူလတလေန၊ ဥပရိ အာကာသေန၊ တိရိယံ အညမညေန ပရိစ္ဆိန္နာ. ဒွေ ကေသာ ဧကတော နတ္ထီတိ အယံ သဘာဂပရိစ္ဆေဒေါ. ‘‘ကေသာ န လောမာ၊ လောမာ န ကေသာ’’တိ ဧဝံ အဝသေသဧကတိံ သကောဋ္ဌာသေဟိ အမိဿီကတာ ကေသာ နာမ ပါဋိယေက္ကော ဧကော ကောဋ္ဌာသောတိ အယံ ဝိသဘာဂပရိစ္ဆေဒေါ. ဣဒံ ကေသာနံ ဝဏ္ဏာဒိတော နိစ္ဆယနံ. ဣဒံ ပန နေသံ ဝဏ္ဏာဒိဝသေန ပဉ္စဓာ ပဋိက္ကူလတော နိစ္ဆယနံ – ကေသာ နာမေတေ ဝဏ္ဏတောပိ ပဋိက္ကူလာ အာသယတောပိ သဏ္ဌာနတောပိ ဂန္ဓတောပိ ဩကာသတောပိ ပဋိက္ကူလာတိ ဧဝံ သေသကောဋ္ဌာသာနမ္ပိ ယထာယောဂံ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

ဥဒ္ဓုမာတာဒိဝတ္ထူသူတိ ဥဒ္ဓုမာတကဝိနီလကဝိပုဗ္ဗကဝိစ္ဆိဒ္ဒကဝိက္ခာယိတကဝိက္ခိတ္တကဟတဝိ- က္ခိတ္တကလောဟိတကပုဠဝကအဋ္ဌိကသင်္ခါတေသု ဒသေသု အဝိညာဏကအသုဘဝတ္ထူသု အသုဘာကာရံ ဂဟေတွာ ပဝတ္တာ ဘာဝနာ ဝါ အသုဘန္တိ သမ္ဗန္ဓော. အသုဘဘာဝနာ.

၄၆၈. ‘‘မရဏံ မေ ဘဝိဿတီ’’တိ ဝါ ‘‘ဇီဝိတံ မေ ဥပရုဇ္ဈတီ’’တိ ဝါ ‘‘မရဏံ မရဏ’’န္တိ ဝါ ယောနိသော ဘာဝယိတွာနာတိ ယောဇနာ. ဇီဝိတန္တိ ရူပဇီဝိတိန္ဒြိယဉ္စ အရူပဇီဝိတိန္ဒြိယဉ္စ. ယောနိသောတိ ဥပါယေန. ဧဝံ ပဝတ္တယတောယေဝ ဟိ ဧကစ္စဿ နီဝရဏာနိ ဝိက္ခမ္ဘန္တိ၊ မရဏာရမ္မဏာ သတိ သဏ္ဌာတိ၊ ဥပစာရပ္ပတ္တမေဝ ကမ္မဋ္ဌာနံ ဟောတိ.

၄၆၉-၄၇၀. ယဿ ပန ဧတ္တာဝတာ န ဟောတိ၊ တေန ဝဓကပစ္စူပဋ္ဌာနာဒီဟိ အဋ္ဌဟာကာရေဟိ မရဏံ အနုဿရိတဗ္ဗန္တိ ဒဿေတုံ ‘‘ဝဓကဿေဝါ’’တိအာဒိမာဟ. ဝဓကဿ ဣဝ ဥပဋ္ဌာနာတိ ‘‘ဣမဿ သီသံ ဆိန္ဒိဿာမီ’’တိ အသိံ ဂဟေတွာ ဂီဝါယ သဉ္စာရယမာနဿ ဝဓကဿ ဝိယ မရဏဿ ဥပဋ္ဌာနတော. သမ္ပတ္တီနံ ဝိပတ္တိတောတိ ဘောဂသမ္ပတ္တိယာ ဇီဝိတသမ္ပတ္တိယာ စ ဝိနာသမရဏသင်္ခါတဝိပတ္တိတော. ဥပသံဟရတောတိ ယသမဟတ္တတော ပုညမဟတ္တတော ထာမမဟတ္တတော ဣဒ္ဓိမဟတ္တတော ပညာမဟတ္တတော ပစ္စေကဗုဒ္ဓတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓတောတိ ဣမေဟိ သတ္တဟာကာရေဟိ အတ္တနော ဥပသံဟရဏတော. ကာယဗဟုသာဓာရဏာတိ အသီတိယာ ကိမိကုလာနံ၊ အနေကသတာနံ ရောဂါနံ၊ ဗာဟိရာနဉ္စ အဟိဝိစ္ဆိကာဒီနံ မရဏဿ ပစ္စယာနံ သာဓာရဏတော. အာယုဒုဗ္ဗလတောတိ အဿာသပဿာသူပနိဗဒ္ဓတ္တဣရိယာပထူပနိဗဒ္ဓတ္တာဒိနာ အာယုနော ဒုဗ္ဗလတော. ကာလဝဝတ္ထာနဿ အဘာဝတောတိ ‘‘ဣမသ္မိံယေဝ ကာလေ မရိတဗ္ဗံ၊ န အညသ္မိ’’န္တိ ဧဝံ ကာလဝဝတ္ထာနဿ အဘာဝတော. အဒ္ဓါနဿ ပရိစ္ဆေဒါတိ ‘‘မနုဿာနံ ဇီဝိတဿ ပရိစ္ဆေဒေါ နာမ ဧတရဟိ ပရိတ္တော၊ အဒ္ဓါ ယော စိရံ ဇီဝတိ၊ သော ဝဿသတံ ဇီဝတီ’’တိ ဧဝံ အဒ္ဓါနဿ ကာလဿ ပရိစ္ဆေဒတော.

ဧတ္ထ ပန ကမ္မဋ္ဌာနံ ဘာဝေတွာ ဝိပဿနာယ သဟ ပဋိသမ္ဘိဒါဟိ အရဟတ္တံ ပတ္တုကာမေန ဗုဒ္ဓပုတ္တေန ယံ ကာတဗ္ဗံ၊ တံ အာဒိကမ္မိကဿ ကုလပုတ္တဿ ဝသေန အာဒိတော ပဋ္ဌာယ သင်္ခေပေနောပဒိဿာမ. စတုဗ္ဗိဓံ တာဝ သီလံ သောဓေတဗ္ဗံ. တတ္ထ တိဝိဓာ ဝိသုဇ္ဈနာ အနာပဇ္ဇနံ၊ အာပန္နဝုဋ္ဌာနံ၊ ကိလေသေဟိ စ အပ္ပဋိပီဠနံ. ဧဝံ ဝိသုဒ္ဓသီလဿ ဟိ ဘာဝနာ သမ္ပဇ္ဇတိ. ယမ္ပိဒံ စေတိယင်္ဂဏဝတ္တာဒီနံ ဝသေန အာဘိသမာစာရိကသီလံ ဝုစ္စတိ၊ တမ္ပိ သာဓုကံ ပရိပူရေတဗ္ဗံ. တတော –

‘‘အာဝါသော စ ကုလံ လာဘော၊ ဂဏော ကမ္မဉ္စ ပဉ္စမံ၊

အဒ္ဓါနံ ဉာတိ အာဗာဓော၊ ဂန္ထော ဣဒ္ဓီတိ တေ ဒသာ’’တိ. (ဝိသုဒ္ဓိ. ၁.၄၁) –

ဧဝံ ဝုတ္တေသု ဒသသု ပလိဗောဓေသု ယော ပလိဗောဓော၊ ယော ဥပစ္ဆိန္ဒိတဗ္ဗော. ဧဝံ ဥပစ္ဆိန္နပလိဗောဓေန –

‘‘ပိယော ဂရု ဘာဝနီယော၊ ဝတ္တာ စ ဝစနက္ခမော၊

ဂမ္ဘီရဉ္စ ကထံ ကတ္တာ၊ နော စာဋ္ဌာနေ နိယောဇကော’’တိ. (အ. နိ. ၇.၃၇) –

ဧဝံ ဝုတ္တလက္ခဏံ အာစရိယံ ဥပသင်္ကမိတွာ ကမ္မဋ္ဌာနံ ဥဂ္ဂဟေတဗ္ဗံ. တံ ဒုဝိဓံ ဟောတိ သဗ္ဗတ္ထကကမ္မဋ္ဌာနဉ္စ ပါရိဟာရိယကမ္မဋ္ဌာနဉ္စ. တတ္ထ သဗ္ဗတ္ထကကမ္မဋ္ဌာနံ နာမ ဘိက္ခုသံဃာဒီသု မေတ္တာ၊ မရဏဿတိ စ၊ ‘‘အသုဘသညာ’’တိပိ ဧကေ. ဧတံ ပန တယံ သဗ္ဗတ္ထ အတ္ထယိတဗ္ဗံ ဣစ္ဆိတဗ္ဗန္တိ ကတွာ၊ အဓိပ္ပေတဿ စ ယောဂါနုယောဂကမ္မဿ ပဒဋ္ဌာနတ္တာ ‘‘သဗ္ဗတ္ထကကမ္မဋ္ဌာန’’န္တိ ဝုစ္စတိ. အဋ္ဌတိံသာရမ္မဏေသု ပန ယံ ယဿ စရိတာနုကူလံ၊ တံ တဿ နိစ္စံ ပရိဟရိတဗ္ဗတ္တာ ယထာဝုတ္တေနေဝ နယေန ‘‘ပါရိဟာရိယကမ္မဋ္ဌာန’’န္တိ ဝုစ္စတိ၊ တတော –

‘‘မဟာဝါသံ နဝါဝါသံ၊ ဇရာဝါသဉ္စ ပန္ထနိံ၊

သောဏ္ဍိံ ပဏ္ဏဉ္စ ပုပ္ဖဉ္စ၊ ဖလံ ပတ္ထိတမေဝ စ.

‘‘နဂရံ ဒါရုနာ ခေတ္တံ၊ ဝိသဘာဂေန ပဋ္ဋနံ၊

ပစ္စန္တသီမာသပ္ပါယံ၊ ယတ္ထ မိတ္တော န လဗ္ဘတိ.

‘‘အဋ္ဌာရသေတာနိ ဌာနာနိ၊ ဣတိ ဝိညာယ ပဏ္ဍိတော၊

အာရကာ ပရိဝဇ္ဇေယျ၊ မဂ္ဂံ သပ္ပဋိဘယံ ယထာ’’တိ. (ဝိသုဒ္ဓိ. ၁.၅၂) –

ဝုတ္တအဋ္ဌာရသသေနာသနဒေါသဝဇ္ဇိတံ ‘‘ဣဓ၊ ဘိက္ခဝေ၊ သေနာသနံ နာတိဒူရံ ဟောတိ နစ္စာသန္နံ ဂမနာဂမနသမ္ပန္နံ ဒိဝါ အပ္ပါကိဏ္ဏံ ရတ္တိံ အပ္ပသဒ္ဒံ အပ္ပနိဂ္ဃေါသံ အပ္ပဍံသမကသဝါတာတပသရီသပသမ္ဖဿံ. တသ္မိံ ခေါ ပန သေနာသနေ ဝိဟရန္တဿ အပ္ပကသိရေနေဝ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ စီဝရပိဏ္ဍပါတသေနာသနဂိလာနပစ္စယဘေသဇ္ဇပရိက္ခာရာ. တသ္မိံ ခေါ ပန သေနာသနေ ထေရာ ဘိက္ခူ ဝိဟရန္တိ ဗဟုဿုတာ အာဂတာဂမာ ဓမ္မဝိနယဓရာ မာတိကာဓရာ. တေ ကာလေန ကာလံ ဥပသင်္ကမိတွာ ပရိပုစ္ဆတိ ပရိပဉှတိ ‘ဣဒံ ဘန္တေ ကထံ၊ ဣမဿ ကော အတ္ထော’တိ. တဿ တေ အာယသ္မန္တော အဝိဝဋဉ္စေဝ ဝိဝရန္တိ၊ အနုတ္တာနီကတဉ္စ ဥတ္တာနိံ ကရောန္တိ၊ အနေကဝိဟိတေသု စ ကင်္ခါဌာနီယေသု ဓမ္မေသု ကင်္ခံ ပဋိဝိနောဒေန္တိ. ဧဝံ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ သေနာသနံ ပဉ္စင်္ဂသမန္နာဂတံ ဟောတီ’’တိ (အ. နိ. ၁၀.၁၁) ဝုတ္တပဉ္စင်္ဂသမန္နာဂတံ သေနာသနံ ဥပဂမ္မ တတ္ထ ဝသန္တေန ‘‘ဒီဃာနိ ကေသလောမနခါနိ ဆိန္ဒိတဗ္ဗာနိ၊ ဇိဏ္ဏစီဝရေသု အဂ္ဂဠအနုဝါတပရိဘဏ္ဍဒါနာဒိနာ ဒဠှီကမ္မံ ဝါ တန္တစ္ဆေဒါဒီသု တုန္နကမ္မံ ဝါ ကာတဗ္ဗံ၊ ကိလိဋ္ဌာနိ ရဇိတဗ္ဗာနိ၊ သစေ ပတ္တေ မလံ ဟောတိ၊ ပတ္တော ပစိတဗ္ဗော၊ မဉ္စပီဌာဒီနိ သောဓေတဗ္ဗာနီ’’တိ ဧဝံ ဝုတ္တဥပစ္ဆိန္နခုဒ္ဒကပလိဗောဓေန ကတဘတ္တကိစ္စေန ဘတ္တသမ္မဒံ ဝိနောဒေတွာ ရတနတ္တယဂုဏာနုဿရဏေန စိတ္တံ သမ္ပဟံသေတွာ အာစရိယုဂ္ဂဟတော ဧကပဒမ္ပိ အသမ္မုယှန္တေန မနသိ ကာတဗ္ဗန္တိ.

စတုရာရက္ခနိဒ္ဒေသဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၅၀. ဝိပဿနာနိဒ္ဒေသဝဏ္ဏနာ

၄၇၁-၂. နာမရူပန္တိ စိတ္တစေတသိကသင်္ခါတံ နာမဉ္စ အဋ္ဌဝီသတိဝိဓံ ရူပဉ္စ. ‘‘နမနလက္ခဏံ နာမံ၊ ရုပ္ပနလက္ခဏံ ရူပံ၊ နာမရူပတော န အညော အတ္တာဒိကော ကောစိ အတ္ထီ’’တိ ဧဝံ ဈာနလာဘီ စေ၊ ဈာနတော ဝုဋ္ဌာယ ဈာနဂတံ ဝါ ဝိပဿနာယာနိကော စေ၊ ပကိဏ္ဏကဘူတံ နာမရူပံ ပရိဂ္ဂဟေတွာ. ပါတိမောက္ခသံဝရာဒိ သီလဝိသုဒ္ဓိ၊ စတုရာရက္ခဝသေန ဒီပိတာ သောပစာရသမာဓိသင်္ခါတာ စိတ္တဝိသုဒ္ဓိ စ ဝုတ္တာဝ နာမာတိ ဣမိနာ ဒိဋ္ဌိဝိသုဒ္ဓိ ကထိတာ. တတော တဿ ပစ္စယဉ္စ ပရိဂ္ဂဟေတွာတိ သမ္ဗန္ဓော. တဿ ပစ္စယန္တိ ‘‘ပဋိသန္ဓိက္ခဏေ နာမရူပဒွယမေဝ အဝိဇ္ဇာတဏှာဥပါဒါနကမ္မေဟိ ဥပ္ပဇ္ဇတိ၊ န ဣဿရာဒိကာရဏေနာ’’တိအာဒိနာ တဿ ကာရဏံ၊ ဣမိနာ ကင်္ခါဝိတရဏဝိသုဒ္ဓိ ဒဿိတာ.

ဟုတွာ အဘာဝတော အနိစ္စာတိ သဗ္ဗေပိ နာမရူပသင်္ခါရာ ဥပ္ပဇ္ဇိတွာ အဘာဝါပဇ္ဇနတော အနိစ္စာ. ဥဒယဗ္ဗယပီဠနာ ဒုက္ခာတိ ဥပ္ပါဒနိရောဓဝသေန ပီဠနတော ဒုက္ခာ. အဝသဝတ္တိတ္တာ အနတ္တာတိ အတ္တနော ဝသေ အဝတ္တနတော အနတ္တာတိ ဧဝံ သင်္ခါရေဟိ သဒ္ဓိံ တိလက္ခဏံ အာရောပေတွာ. ပုနပ္ပုနံ သမ္မသန္တောတိ ယထာဝုတ္တနယေန သမ္မသန္တော သမထယာနိကော ဝိပဿနာယာနိကော စ ယောဂါဝစရော. ဣမိနာ မဂ္ဂါမဂ္ဂဉာဏဒဿနဝိသုဒ္ဓိ၊ ပဋိပဒါဉာဏဒဿနဝိသုဒ္ဓိ စ ဒဿိတာ. သင်္ခါရာနမေဝ ဟိ ဥဒယဗ္ဗယာဒိနာနုပဿနတော ဥဒယဗ္ဗယဘင်္ဂဘယအာဒီနဝနိဗ္ဗိဒါမုဉ္စိတုကမျတာပဋိသင်္ခါနုပဿနာသ- င်္ခါရုပေက္ခာဉာဏသင်္ခါတဿ အဋ္ဌဝိဓဿ ဉာဏဿ ဝသေန သိခါပ္ပတ္တံ ဝိပဿနာဉာဏံ ပဋိပဒါဉာဏဒဿနဝိသုဒ္ဓိ နာမ. အနုပုဗ္ဗေန သဗ္ဗသံယောဇနက္ခယံ ပါပုဏေယျာတိ ဣမိနာ ဉာဏဒဿနဝိသုဒ္ဓိ ဒဿိတာ. သဗ္ဗသံယောဇနက္ခယန္တိ ဩရမ္ဘာဂိယာနံ ပဉ္စန္နံ သံယောဇနာနံ ဟေဋ္ဌာ မဂ္ဂတ္တယေန ခေပိတတ္တာ၊ ဣတရေသံ ဥဒ္ဓမ္ဘာဂိယာနံ သံယောဇနာနံ ခေပိတတ္တာ စ သဗ္ဗေသံ သံယောဇနာနံ ခယန္တေ ဇာတံ အရဟတ္တမဂ္ဂံ.

နိဂမနကထာဝဏ္ဏနာ

၄၇၃. ယသ္မာ ကာရဏာ ယာ သိက္ခနာ၊ အယံ ဘိက္ခုကိစ္စံ၊ အတော တသ္မာ ကာရဏာတိ အတ္ထော.

၄၇၄. နိစ္စသော လောကဝိစာရိနောတိ နိစ္စံ လောကေ ဝိစရတော. မာလုတဿေဝ ပရိဿမော န သမ္ဘောတီတိ ယောဇနာ. မာလုတဿေဝါတိ ဝါတဿ ဣဝ. န သမ္ဘောတီတိ န ဟောတိ.

၄၇၅-၆. တမ္ဗပဏ္ဏိ ဧဝ တမ္ဗပဏ္ဏိယော၊ ကေတု ဝိယ ကေတု၊ တမ္ဗပဏ္ဏိယေ ကေတူတိ တပ္ပုရိသော. တေန ရစိတာ ဓမ္မဝိနယညုပသံသိတာ အယံ ခုဒ္ဒသိက္ခာ ပရိမာဏတော ဂါထာနံ ပဉ္စမတ္တေဟိ သတေဟိ ဧတ္တာဝတာ နိဋ္ဌာနမုပါဂတာတိ သမ္ဗန္ဓော.

နိဂမနကထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

နိဂမနကထာ

ကာရာပိတေတိရုစိရေ ပဝရေ ဝိဟာရေ၊

မာနာဓိကာရိပုရိနာ ဂရုနာ ဂုဏေန၊

ဝဿံ ဝသံ ဒမိဠသော ဝိဓဟံ အကာသိံ၊

အာကင်္ခဋီက ဇိနသာသနသမ္ပဝုဒ္ဓိံ.

ပုညေန သတ္ထရစနာဇနိတေန တေန၊

သမ္ဗုဒ္ဓသာသနဝရောဒယကာရဏေန၊

လောကာမိသေသု ပန မေ သမယံ အလဂ္ဂေါ၊

သမ္ဗုဒ္ဓသာသနဝရောဒယမာစရေယျံ.

အတ္ထေသု အက္ခရပဒေသု ဝိနိစ္ဆယေသု၊

ပုဗ္ဗာပရေသု လိခိတံ ခလိတံ ယဒတ္ထိ၊

ဩဟာယ ခန္တုမရဟန္တိ ဝဒန္တု သန္တာ၊

ဒိဋ္ဌာပရာဓမထ ဝါ ကိမုလာလနေန.

ယေနန္တတန္တရတနာကရမန္ထနေန၊

မန္ထာစလောလ္လသိတဉာဏဝရေန လဒ္ဓါ၊

သာရာမတာတိသုခိတာ သုခယန္တိ စညေ၊

တေ မေ ဇယန္တိ ဂရဝေါ ဂရဝေါ ဂုဏေဟိ.

ပရတ္ထသမ္ပာဒနတော၊ ပုညေနာဓိဂတေနဟံ၊

ပရတ္ထသမ္ပာဒနကော၊ ဘဝေယျံ ဇာတိဇာတိယံ.

သိဿော အာဟ –

ပရမပ္ပိစ္ဆတာနေကသန္တောသောပသမေသိနံ၊

သုစိသလ္လေခဝုတ္တီနံ၊ သဒါရညနိဝါသိနံ.

သာသနုဇ္ဇောတကာရီနံ၊ အာစေရတ္တမုပါဂတံ၊

ဥဒုမ္ဗရဂိရိချာတယတီနံ ယတိပုင်္ဂဝံ.