၂၅. အကပ္ပိယသယနနိဒ္ဒေသဝဏ္ဏနာ

၁၈၇-၉. အကပ္ပိယာနိ သယနာနီတိ ဥစ္စာသယနမဟာသယနာနိ. ပဓာနဝသေန ပန ‘‘သယနာနီ’’တိ ဝုတ္တံ၊ ပီဌာဒယောပိ ဧတ္ထေဝ သင်္ဂယှန္တိ အဉ္ဇနီ-သဒ္ဒေန အဝသေသာနိ ဝိယ. အာသန္ဒိ စ။ပေ။ ဥဘတောရတ္တူပဓာနကဉ္စေတိ ဧတာနိ အကပ္ပိယာနီတိ သမ္ဗန္ဓော. တတ္ထ အာသန္ဒီတိ သုဂတင်္ဂုလေန အတိရေကဋ္ဌင်္ဂုလပါဒကာနိ မဉ္စပီဌာနိ. တတ္ထ ပီဌံ နာမ မဉ္စော ဝိယ နာတိဒီဃံ ဝုစ္စတိ. တိဝိဓံ တူလမေတိဿာ အတ္ထီတိ တူလီ၊ ပကတိတူလိကာ. ‘‘ပလ္လင်္ကောတိ ပါဒေသု ဝါဠရူပါနိ ဌပေတွာ ကတော’’တိ ဌပနဿ အဋ္ဌကထာယံ (မဟာဝ. အဋ္ဌ. ၂၅၄) ဝုတ္တတ္တာ ဌပနဉ္စ ယထာကထဉ္စိ ဟောတိ၊ ယုတ္တိ စ ဟောတီတိ၊ ‘‘တတ္ထေဝ သီဟရူပါဒိံ ဒဿေတွာ ကတော ပန ဝဋ္ဋတီတိ ဝဒန္တီ’’တိ ယံ ဋီကာယံ ဝုတ္တံ၊ တံ ‘‘ကိမိတိ ဧဝံ ဝဒန္တီ’’တိ ဝတွာ ပဋိက္ခိပိတဗ္ဗံ. ‘‘အကပ္ပိယရူပကတော အကပ္ပိယမဉ္စော ပလ္လင်္ကော နာမာ’’တိ ဟိ သာရသမာသေပိ. အာသန္ဒီ ပလ္လင်္ကော ဥစ္စာသယနံ၊ သေသာ မဟာသယနံ. ပဋိကာ ဥဏ္ဏာမယော သေတတ္ထရဏော. ဂေါနော စတုရင်္ဂုလာဓိကလောမော မဟာကောဇဝေါ. စိတ္တကံ ဝါနဝိစိတြော ဥဏ္ဏာမယတ္ထရဏော. ဥဏ္ဏာ ဧဠကလောမံ. ပဋလိကာ ဃနပုပ္ဖိကာ. ဝိကတီတိ သီဟဗျဂ္ဃါဒိရူပဝိစိတ္တော. ဥဒ္ဒလောမီတိ ဧကတော ဥဂ္ဂတလောမော. ဧကန္တလောမိကာတိ ဥဘတော ဥဂ္ဂတလောမော.

ကုတ္တံ သောဠသန္နံ နာဋကိတ္ထီနံ ဌတွာ နစ္စနယောဂ္ဂေါ. ကောသေယျံ ရတနပရိသိဗ္ဗိတံ ကောသေယျသုတ္တမယံ ပစ္စတ္ထရဏံ၊ ကဋ္ဋိဿံ ရတနပရိသိဗ္ဗိတံ ကောသေယျကဋ္ဋိဿမယံ. ဟတ္ထိနော စ အဿာ စ ရထာ စာတိ သေနင်္ဂါနံ ဗဟုတ္တေ သမာဟာရဒွန္ဒော၊ ဟတ္ထိအဿရထေ တေသံ ပိဋ္ဌီသု အတ္ထရာတိ တပ္ပုရိသော. အဇိနပ္ပဝေဏီတိ အဇိနာနံ အဇိနမိဂစမ္မာနံ မဉ္စပ္ပမာဏေန ဒုပဋ္ဋတိပဋ္ဋာနိ ကတွာ သိဗ္ဗိတာ ပဝေဏီ. ကဒလိမိဂါနံ ဣဒံ ကဒလိမိဂံ၊ ကိံ တံ? စမ္မံ၊ ပဝရော စ သော ပစ္စတ္ထရော စာတိ ပဝရပစ္စတ္ထရော၊ သော စ တံ သေတဝတ္ထဿ ဥပရိ အတ္ထတဉ္စ၊ ကဒလိမိဂဉ္စ တံ ပဝရပစ္စတ္ထရဉ္စာတိ သမာသော၊ ပဝရပစ္စတ္ထရဏသင်္ခါတံ သေတဝတ္ထဿ ဥပရိ ပတ္ထရိတံ ကဒလိမိဂပ္ပဝရပစ္စတ္ထရဏန္တိ အတ္ထော. တံ ကိရ ဧဝံ ကရောန္တိ. ဋီကာယံ ပန ယထာဝုတ္တဒွယေန အတ္ထတံ အညမေဝ ကိဉ္စိ ဝုတ္တံ၊ တံ န ယုတ္တံ ‘‘အဇိနပ္ပဝေဏီ ဓာရေတဗ္ဗာ’’တိအာဒိနာ (မဟာဝ. ၂၅၄) ဝိသုံ အတ္ထရဏာနမေဝ ဝုတ္တတ္တာ. တေသု ဟိ ဝုတ္တေသု တဒတ္ထတံ ဝုတ္တမေဝ သိယာ၊ တထာ စ ဝုတ္တံ ဟေဋ္ဌာ ဝိသုံ ပဋိကာဒိကန္တိ.

သလောဟိတဝိတာနန္တိ ဧတံ ‘‘ဥဘတောရတ္တူပဓာနက’’န္တိမဿ ဝိသေသနံ. လောဟိတဝိတာနေန သဟ ဝတ္တမာနန္တိ သမာသော. သေတဝိတာနမ္ပိ ဟေဋ္ဌာ အကပ္ပိယပစ္စတ္ထရဏေ သတိ န ဝဋ္ဋတိ. ရတ္တံ ဥပဓာနံ သီသူပဓာနံ ပါဒူပဓာနဉ္စ ရတ္တူပဓာနကံ၊ ဥဘတော မဉ္စဿ သီသပါဒနိက္ခေပနဋ္ဌာနေ ရတ္တူပဓာနကန္တိ အလောပသမာသော. ယံ ပန ဧကမေဝ ဥပဓာနံ ဥဘယပဿေသု ရတ္တာဒိဝဏ္ဏံ ဝိစိတြံ၊ တံ ပမာဏယုတ္တမေဝ ဝဋ္ဋတိ. တတြိဒံ ပမာဏံ – ဝိတ္ထာရတော တီသု ကဏ္ဏေသု ဒွိန္နံ ကဏ္ဏာနံ အန္တရံ ဝိဒတ္ထိစတုရင်္ဂုလံ၊ မဇ္ဈေ မုဋ္ဌိရတနံ၊ ဒီဃတော ပန ဒိယဍ္ဎရတနံ ဝါ ဒွိရတနံ ဝါ. ပရိဘုဉ္ဇတောတိ ဣမိနာ ကရောန္တဿ ကာရာပေန္တဿ ကတ္ထစိ ဆေဒနကံ ပါစိတ္တိယန္တိ ဒီပေတိ.

၁၉၀. ဓမ္မာသနေ စ ဘတ္တဂ္ဂေ စ ဃရေ စာပိ အာသန္ဒာဒိတ္တယာ သေသေ ဂိဟိသန္တကေ ဂိဟိဝိကဋေ သတိ နိသီဒိတုံ လဗ္ဘတီတိ အဇ္ဈာဟာရော ပဒသမ္ဗန္ဓော ဝေဒိတဗ္ဗော. ဂိဟိသန္တကေတိ ဣမိနာ သံဃိကမ္ပိ ဥပလက္ခေတိ. ‘‘အနုဇာနာမိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဌပေတွာ တီဏိ အာသန္ဒိံ ပလ္လင်္ကံ တူလိကံ ဂိဟိဝိကဋ’’န္တိ (စူဠဝ. ၃၁၄) သာမညေန ဝုတ္တံ. သာမညဇောတနာယ ပန ဝိသေသေပိ အဝဋ္ဌာနတော အာသန္ဒာဒိတ္တယာတိ ဧတ္ထ ဓမ္မာသနေ အာသန္ဒာဒိတ္တယာ သေသေတိ ယောဇေတွာ အတ္ထော ဂဟေတဗ္ဗော. အဋ္ဌကထာယဉှိ ‘‘အာသန္ဒီ ပလ္လင်္ကော ဂေါနကော’’တိအာဒိပါဠိက္ကမေ အာသန္ဒာဒိဒွယမာဒိတော ဟိတွာ ‘‘ဂေါနကာဒီနိ သံဃိကဝိဟာရေ ဝါ ပုဂ္ဂလိကဝိဟာရေ ဝါ မဉ္စပီဌကေသု အတ္ထရိတွာ ပရိဘုဉ္ဇိတုံ န ဝဋ္ဋန္တိ၊ ဓမ္မာသနေ ပန ဂိဟိဝိကဋနီဟာရေန လဗ္ဘန္တိ၊ တတြာပိ နိပဇ္ဇိတုံ န ဝဋ္ဋတီ’’တိ (စူဠဝ. အဋ္ဌ. ၃၂၀) ဝုတ္တံ. ဘတ္တဂ္ဂံ နာမ ဝိဟာရေ ဒါနဋ္ဌာနံ. ဓမ္မာသနံ ပန ယတ္ထ ကတ္ထစိ. ဃရေတိ အန္တရဃရေ. နိသီဒိတုံ လဗ္ဘတေတိ ဣမိနာ နိပဇ္ဇိတုံ န ဝဋ္ဋတီတိ ဒီပေတိ. သံခိပနံ အန္တောကရဏံ သင်္ခေပေါ၊ ဘူမတ္ထရဏေ သင်္ခေပေါ အဿ သယနဿာတိ သမာသော. တသ္မိံ ဘူမတ္ထရဏေ အန္တောကရဏဘူမတ္ထရတော ဘူမတ္ထရဏမေဝါတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. သယိတုဉ္စာတိ အတ္တနော ကပ္ပိယပစ္စတ္ထရဏံ အတ္ထရိတွာ သယိတုဉ္စ နိသီဒိတုဉ္စ. ‘‘ပရိဘဏ္ဍကတံ ဘူမိံ ဝါ ဘူမတ္ထရဏသေနာသနံ ဝါ သံဃိကမဉ္စပီဌံ ဝါ အတ္တနော သန္တကေန ပစ္စတ္ထရဏေန ပစ္စတ္ထရိတွာဝ နိပဇ္ဇိတဗ္ဗ’’န္တိ ဟိ အဋ္ဌကထာယံ (စူဠဝ. အဋ္ဌ. ၃၂၄) ဝုတ္တံ. ဣဒဉ္စ အာသန္ဒာဒီနမ္ပိ အညထတ္တကရဏေ ပရိဘောဂေ လက္ခဏဝစနံ. ဝုတ္တဉှိ ဘဂဝတာ ‘‘အနုဇာနာမိ ဘိက္ခဝေ၊ အာသန္ဒိယာ ပါဒေ ဆိန္ဒိတွာ ပရိဘုဉ္ဇိတုံ၊ ပလ္လင်္ကဿ ဝါဠေ ဘိန္ဒိတွာ ပရိဘုဉ္ဇိတုံ၊ တူလိကံ ဝိဇဋေတွာ ဗိဗ္ဗောဟနံ ကာတုံ၊ အဝသေသံ ဘူမတ္ထရဏံ ကာတု’’န္တိ (စူဠဝ. ၃၂၀).

၁၉၁. စတုရံသပီဌာ စ။ပေ။ ပဉ္စင်္ဂါ စ ဥစ္စပါဒကာ ကပ္ပန္တီတိ အတ္ထတော ဝစနံ ဝိပလ္လာသေတွာ သမ္ဗန္ဓိတဗ္ဗံ၊ ‘‘ကပ္ပိယာ’’တိ ဣမိနာ ဝါ သမ္ဗန္ဓော ဝေဒိတဗ္ဗော. တတ္ထ စတ္တာရော အံသာ ကောဏာ ယေသံ၊ တေ စ တေ ပီဌာ စာတိ သမာသော. တိဏ္ဏံ အပဿယာနံ၊ စတုန္နဉ္စ ပါဒါနံ ဝသေန သတ္တ အင်္ဂါနိ ယေသန္တိ သမာသော. ဧကာပဿယဿ ဝသေန ပဉ္စင်္ဂါ. စတုရံသပီဌာနံ ဝိသုံ ကပ္ပိယဘာဝဿ ဝုတ္တတ္တာ သတ္တင်္ဂါဒယော ပန ဒီဃာတိ ဝိညာယန္တိ. ပါဠိယံ ဘတ္တဂ္ဂဿ ဧကယောဂနိဒ္ဒိဋ္ဌတ္တာ ဧကယောဂနိဒ္ဒိဋ္ဌာနံ သဟ ဝါ ပဝတ္တိ၊ သဟ ဝါ နိဝတ္တီတိ ဃရေတိ ဣမိနာ ဘတ္တဂ္ဂဿပိ ဂဟဏံ. ဧဝ-သဒ္ဒေါ အဋ္ဌာနပ္ပယုတ္တော၊ တသ္မာ တူလောနဒ္ဓါ မဉ္စပီဌာ ဃရေ ဝါ ဘတ္တဂ္ဂေ ဝါ နိသီဒိတုမေဝ ကပ္ပန္တီတိ သမ္ဗန္ဓော. တတြာယံ ပါဠိ ‘‘တေန ခေါ ပန သမယေန မနုဿာ ဘတ္တဂ္ဂေ အန္တရဃရေ တူလောနဒ္ဓံ မဉ္စမ္ပိ ပီဌမ္ပိ ပညပေန္တိ. ဘိက္ခူ ကုက္ကုစ္စာယန္တာ နာဘိနိသီဒန္တိ. ဘဂဝတော ဧတမတ္ထံ အာရောစေသုံ. အနုဇာနာမိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဂိဟိဝိကဋံ အဘိနိသီဒိတုံ၊ န တွေဝ အဘိနိပဇ္ဇိတု’’န္တိ (စူဠဝ. ၃၁၄). တေ ပန ကရောန္တဿ ဝါ ကာရာပေန္တဿ ဝါ ဥဒ္ဒါလနကံ ပါစိတ္တိယံ.

၁၉၂. သာနုလောမာနံ ဆန္နံ စီဝရာနံ အညတရံ စီဝရံ ဆဝိ ဧတာသန္တိ ဝိဂ္ဂဟော. ပဉ္စ ဘိသီတိ စောဠာဒိတူလဂဏနာယ ပဉ္စကာ ဝုတ္တာ. သဗ္ဗတ္ထာတိ ဝိဟာရမဉ္စပီဌာဒီသု သဗ္ဗတ္ထ.

၁၉၃. တူလတ္တယန္တိ သိမ္ဗလိရုက္ခာဒီနံ ခီရဝလ္လိအာဒီနံ ဧရကာဒီနံ တိဏာနံ တူလတ္တယံ. ဘိသိဂဗ္ဘော စောဠာဒိကော ပဉ္စဝိဓော ဘိသိဂဗ္ဘော. မိဂပက္ခိနံ လောမာနီတိ ဧတံ သဗ္ဗန္တိ သေသော. မိဂ-သဒ္ဒေနေဝ သဗ္ဗေပိ သီဟာဒယော စတုပ္ပဒါ၊ ပက္ခိ-သဒ္ဒေန သဗ္ဗေပိ ဟံသမောရာဒယော ဂဟိတာ. နနု စ ဘိသိဂဗ္ဘသဒ္ဒန္တောဂဓာယ ဥဏ္ဏာယ မိဂပက္ခိလောမာနမ္ပိ ဂဟဏသဗ္ဘာဝေပိ တေသံ ဝိသုံ ဂဟဏေ သတိ ပုနရုတ္တိဒေါသော အာပဇ္ဇတီတိ? နာပဇ္ဇတိ မနုဿလောမပရိစ္စာဂဝိဘာဝနပ္ပယောဇနသဗ္ဘာဝတော. နနု စ ဧဝမ္ပိ ဒေါသောယေဝ၊ ‘‘မနုဿလောမမုဏ္ဏာယ’’န္တိအာဒိနာ ဘိသိဂဗ္ဘာနံ ဥပရိ နီယမာနတ္တာ ဂမျတေ ဗိဗ္ဗောဟနေပိ အယမေဝ ဘိသိဂဗ္ဘောတိ? သစ္စံ၊ တထာပိ န ဒေါသော၊ ဂမျမာနတ္ထဿ သဒ္ဒဿ ပယောဂံ ပတိ ကာမစာရောတိ. မသူရကေ တူလဝဇ္ဇာ အနုညာတာတိ ဝိပရိဏာမေတွာ သမ္ဗန္ဓိတဗ္ဗံ. မသူရကံ နာမ စမ္မဆဝိကာ ဘိသီတိ ဝဒန္တိ.

၁၉၄. ဥဏ္ဏာယံ မနုဿလောမဉ္စ ပဏ္ဏေ သုဒ္ဓံ တမာလကဉ္စ ပုပ္ဖဉ္စ အပ္ပဋိဝေက္ခိတံ အာသနဉ္စေဝ န လဗ္ဘန္တိ သမ္ဗန္ဓော. မနုဿလောမန္တိ ဣမိနာ န ကေဝလံ ဣဓ ဧဠကလောမမေဝ ဥဏ္ဏာ၊ အထ ခေါ ကပ္ပိယာကပ္ပိယမံသဇာတီနံ ပက္ခိစတုပ္ပဒါနံ လောမမ္ပီတိ ဒဿေတိ. ပုပ္ဖန္တိ ပိယင်္ဂုဗကုလပုပ္ဖါဒိ. တမာလကသဒ္ဒေနေဝ ဥပစာရတော ပတ္တံ ဂဟေတွာ ‘‘တမာလက’’န္တိ ဝုတ္တံ. အပ္ပဋိဝေက္ခိတန္တိ အနုပပရိက္ခိတံ. ကီဒိသံ ပန ပဋိဝေက္ခိတဗ္ဗံ၊ ကီဒိသံ န ပဋိဝေက္ခိတဗ္ဗန္တိ? ယံ ဝိနိစ္ဆယတော ဝိညာတံ၊ တံ န ပဋိဝေက္ခိတဗ္ဗံ၊ ဣတရံ ဟတ္ထေန ပရာမသန္တေန ပဋိဝေက္ခိတဗ္ဗံ.

အကပ္ပိယသယနနိဒ္ဒေသဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.