၄၄. ဥပေါသထနိဒ္ဒေသဝဏ္ဏနာ

၄၁၁. သုတ္တုဒ္ဒေသော သံဃဿေဝ. သေသာနန္တိ ဒွိန္နံ တိဏ္ဏံ ဝါ.

၄၁၂. ပုဗ္ဗကရဏေ ပုဗ္ဗကိစ္စေ၊ ပတ္တကလ္လေ သမာနိတေတိ သဗ္ဗပဌမံ ကတ္တဗ္ဗံ ပုဗ္ဗကရဏံ. တဒနန္တရံ ကတ္တဗ္ဗံ ပုဗ္ဗကိစ္စံ နာမ. ဧတ္ထ –

‘‘သမ္မဇ္ဇနီ ပဒီပေါ စ၊ ဥဒကံ အာသနေန စ၊

ဥပေါသထဿ ဧတာနိ၊ ပုဗ္ဗကရဏန္တိ ဝုစ္စတိ.

‘‘ဆန္ဒပါရိသုဒ္ဓိဥတုက္ခာနံ၊ ဘိက္ခုဂဏနာ စ ဩဝါဒေါ၊

ဥပေါသထဿ ဧတာနိ၊ ပုဗ္ဗကိစ္စန္တိ ဝုစ္စတီ’’တိ –. (မဟာဝ. အဋ္ဌ. ၁၆၈)၊

ဧဝံ အဋ္ဌကထာယံ ဝုတ္တနယေန ပုဗ္ဗကရဏဉ္စ ပုဗ္ဗကိစ္စဉ္စ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

‘‘ဥပေါသထော ယာဝတိကာ စ ဘိက္ခူ ကမ္မပ္ပတ္တာ၊

သဘာဂါပတ္တိယော စ န ဝိဇ္ဇန္တိ၊

ဝဇ္ဇနီယာ စ ပုဂ္ဂလာ တသ္မိံ န ဟောန္တိ၊

ပတ္တကလ္လန္တိ ဝုစ္စတီ’’တိ –. (မဟာဝ. အဋ္ဌ. ၁၆၈)၊

ဝုတ္တဝသေန ပတ္တကလ္လေ သမာနိတေ၊ ပဇ္ဇိတေတိ အတ္ထော. ‘‘ပဉ္စိမေ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ပါတိမောက္ခုဒ္ဒေသာ. နိဒါနံ ဥဒ္ဒိသိတွာ အဝသေသံ သုတေန သာဝေတဗ္ဗံ၊ အယံ ပဌမော ပါတိမောက္ခုဒ္ဒေသော. နိဒါနံ ဥဒ္ဒိသိတွာ စတ္တာရိ ပါရာဇိကာနိ ဥဒ္ဒိသိတွာ အဝသေသံ သုတေန သာဝေတဗ္ဗံ၊ အယံ ဒုတိယော ပါတိမောက္ခုဒ္ဒေသော. နိဒါနံ ဥဒ္ဒိသိတွာ စတ္တာရိ ပါရာဇိကာနိ ဥဒ္ဒိသိတွာ တေရသ သံဃာဒိသေသေ ဥဒ္ဒိသိတွာ အဝသေသံ သုတေန သာဝေတဗ္ဗံ၊ အယံ တတိယော ပါတိမောက္ခုဒ္ဒေသော. နိဒါနံ ဥဒ္ဒိသိတွာ စတ္တာရိ ပါရာဇိကာနိ ဥဒ္ဒိသိတွာ တေရသ သံဃာဒိသေသေ ဥဒ္ဒိသိတွာ ဒွေ အနိယတေ ဥဒ္ဒိသိတွာ အဝသေသံ သုတေန သာဝေတဗ္ဗံ၊ အယံ စတုတ္ထော ပါတိမောက္ခုဒ္ဒေသော. ဝိတ္ထာရေနေဝ ပဉ္စမော. ဣမေ ခေါ ဘိက္ခဝေ ပဉ္စ ပါတိမောက္ခုဒ္ဒေသာ’’တိ (မဟာဝ. ၁၅၀) ဝုတ္တတ္တာ သော သုတ္တုဒ္ဒေသော ပဉ္စဓာ ဝိဘာဝိတောတိ အတ္ထော.

၄၁၃. ဝိနာန္တရာယန္တိ (မဟာဝ. ၁၅၀) ရာဇန္တရာယာဒိဒသဝိဓံ အန္တရာယံ ဝိနာ သင်္ခေပေနုဒ္ဒေသော ဝိနိဝါရိတော ပဋိက္ခိတ္တောတိ အတ္ထော. ထေရောဝါတိ သင်္ဃတ္ထေရောဝ. ဧတ္ထာတိ ပဉ္စသု ဥဒ္ဒေသေသု. ‘‘ဒွီသု ဝါ တီသု ဝါ ဝိသဒေသု ထေရောဝ ဣဿရော’’တိ အဋ္ဌကထာယံ ဝုတ္တတ္တာ အဝတ္တန္တေပိ အန္တရာယေ သံခိတ္တေန ဥဒ္ဒိသိတုံ ဝဋ္ဋတီတိ အဓိပ္ပါယော. ကတ္ထ ဝုတ္တန္တိ စေ? ‘‘ယော တတ္ထ ဘိက္ခု ဗျတ္တော ပဋိဗလော၊ တဿာဓေယျ’’န္တိ (မဟာဝ. ၁၅၅) ဝုတ္တပါဠိယာ အဋ္ဌကထာယံ ‘‘ယော တတ္ထ ဘိက္ခု ဗျတ္တော ပဋိဗလောတိ ဧတ္ထ ကိဉ္စာပိ ဒဟရဿာပိ ဗျတ္တဿ ပါတိမောက္ခော အနုညာတော၊ အထ ခေါ ဧတ္ထ အယမဓိပ္ပါယော – သစေ သင်္ဃတ္ထေရဿ ပဉ္စ ဝါ စတ္တာရော ဝါ တယော ဝါ ပါတိမောက္ခုဒ္ဒေသာ နာဂစ္ဆန္တိ၊ ဒွေ ပန အခဏ္ဍာ သုဝိသဒါ ဝါစုဂ္ဂတာ ဟောန္တိ၊ ထေရာယတ္တောဝ ပါတိမောက္ခော. သစေ ပန ဧတ္တကမ္ပိ ဝိသဒံ ကာတုံ န သက္ကောတိ၊ ဗျတ္တဿ ဘိက္ခုနော အာယတ္တောဝ ဟောတီ’’တိ အတ္ထော ဝုတ္တော. ပါဠိယမ္ပိ ဝုတ္တမေဝ ‘‘တေဟိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဘိက္ခူဟိ ဧကော ဘိက္ခု သာမန္တာ အာဝါသာ သဇ္ဇုကံ ပါဟေတဗ္ဗော ‘ဂစ္ဆ၊ အာဝုသော၊ သံခိတ္တေန ဝါ ဝိတ္ထာရေန ဝါ ပါတိမောက္ခံ ပရိယာပုဏိတွာ အာဂစ္ဆာ’’’တိ (မဟာဝ. ၁၆၃).

၄၁၄. ဥဒ္ဒိသန္တေ ဝါတိ (မဟာဝ. ၁၇၂) ပါတိမောက္ခေ ဥဒ္ဒိသိယမာနေ သမာ ဝါ ထောကတရာ ဝါ ယဒိ အာဂစ္ဆေယျုံ၊ ဥဒ္ဒိဋ္ဌံ သုဥဒ္ဒိဋ္ဌံ၊ တေဟိ သဒ္ဓိံ နိသီဒိတွာ အဝသေသကံ သောတဗ္ဗန္တိ အတ္ထော.

၄၁၅. ဥဒ္ဒိဋ္ဌမတ္တေ (မဟာဝ. ၁၇၂) ဝါ သကလာယ ဝါ ဧကစ္စာယ ဝါ ပရိသာယ ဝုဋ္ဌိတာယ သမာ ဝါ ထောကတရာ ဝါ ယဒိ အာဂစ္ဆေယျုန္တိ သမ္ဗန္ဓော. ပါရိသုဒ္ဓိန္တိ ပါရိသုဒ္ဓိဥပေါသထံ. ကရေယျေသန္တိ ကရေယျ ဧသံ၊ ဧတေသံ သန္တိကေတိ အတ္ထော. ဗဟုကာထ စေတိ အထ ဗဟုကာ စေ၊ ပုန အာဂတာ ဗဟုကာ စေတိ အတ္ထော၊. ‘‘ဥဒ္ဒိဿမာနေ၊ ဥဒ္ဒိဋ္ဌမတ္တေ ဧကစ္စာယ ဝုဋ္ဌိတာယ သကလာယ ဝုဋ္ဌိတာယာ’’တိ (မဟာဝ. ၁၇၂) အာဂတေသု သဗ္ဗဝိကပ္ပေသု ပုဗ္ဗကိစ္စံ ကတွာ ပုန အာဒိတော ပဋ္ဌာယ ပါတိမောက္ခံ ဥဒ္ဒိသေတိ အတ္ထော.

၄၁၆. ဣတရာနန္တိ အာဂန္တုကာနံ. သစေတရောတိ သစေ စာတုဒ္ဒသိကောတိ အတ္ထော. သမာနေတရေနုဝတ္တန္တူတိ သမာ ဝါ ဦနာ ဝါ ဣတရေ အာဂန္တုကာ ပုရိမာနံ အာဝါသိကာနံ အနုဝတ္တန္တူတိ အတ္ထော. သစေဓိကာတိ အာဂန္တုကာ သစေ အဓိကာ၊ ပုရိမာ အာဝါသိကာ အနုဝတ္တန္တူတိ အတ္ထော. သေသေပျယံ နယောတိ ‘‘အာဂန္တုကာနံ ပန္နရသော ဟောတိ၊ အာဝါသိကာနံ စာတုဒ္ဒသော’’တိ ဣတရေပိ သမထောကာ အာဂန္တုကာ အာဝါသိကာနံ အနုဝတ္တန္တူတိအာဒိနာ နယေန ဝိနိစ္ဆယော ဝေဒိတဗ္ဗောတိ အတ္ထော.

၄၁၇. မူလဋ္ဌာတိ အာဝါသိကာ. သမထောကာနံ အာဂန္တုကာနံ. သာမဂ္ဂိံ ဒေန္တု ကာမတောတိ ယဒိ ဣစ္ဆန္တိ၊ ဒေန္တူတိ အတ္ထော.

၄၁၈. နော စေ ဒေန္တိ၊ အာဂန္တုကေဟိ ဗဟိ ဂန္တွာန ဥပေါသထော ကာတဗ္ဗောတိ အတ္ထော. အနိစ္ဆာယ သာမဂ္ဂီ ဒေယျာတိ သမ္ဗန္ဓော.

၄၁၉. ‘‘န ဘိက္ခဝေ ပါတိမောက္ခုဒ္ဒေသကေန သဉ္စိစ္စ န သာဝေတဗ္ဗံ. ယော န သာဝေယျ၊ အာပတ္တိ ဒုက္ကဋဿာ’’တိဝုတ္တတ္တာ (မဟာဝ. ၁၅၄) ‘‘သာဝေယျ သုတ္တ’’န္တိ ဝုတ္တံ. ‘‘အနုဇာနာမိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ပါတိမောက္ခုဒ္ဒေသကေန ဝါယမိတုံ ကထံ သာဝေယျန္တိ၊ ဝါယမန္တဿ အနာပတ္တီ’’တိ (မဟာဝ. ၁၅၄) ဝုတ္တတ္တာ ‘‘သဉ္စိစ္စ အဿာဝေန္တဿ ဒုက္ကဋ’’န္တိ ဝုတ္တံ.

၄၂၀. တထာတိ ဒုက္ကဋန္တိ အတ္ထော. ကလ္လောတိ အဂိလာနော. ပေသိတောတိ အာဏတ္တော. ‘‘န ဘိက္ခဝေ ထေရေန အာဏတ္တေန အဂိလာနေန န သမ္မဇ္ဇိတဗ္ဗံ. ယော န သမ္မဇ္ဇေယျ၊ အာပတ္တိ ဒုက္ကဋဿာ’’တိအာဒိ (မဟာဝ. ၁၅၉) ဝုတ္တံ.

၄၂၁-၃. ဣဒါနိ ပါရိသုဒ္ဓိဥပေါသထံ ဒဿေတုံ ‘‘သမ္မဇ္ဇိတွာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. အဉ္ဇလိံ (မဟာဝ. ၁၆၈) ပဂ္ဂယှာတိ သမ္ဗန္ဓော. တေတိ အဝသေသာ ဒွေ ဧဝံ သမုဒီရိယာ ဝတ္တဗ္ဗာတိ အတ္ထော. ဧကံသံ ဥတ္တရာသင်္ဂါဒိကရဏဝသေန သမတ္တပုဗ္ဗာရမ္ဘေန တေ ဒွေ ဘိက္ခူ နဝေန ဧဝမီရိယာ ဝတ္တဗ္ဗာတိ အတ္ထော.

၄၂၄-၅. ဣဒါနိ ဒွီဟိ ကတ္တဗ္ဗံ ဒဿေတုံ ‘‘ဒွီသု ထေရေနာ’’တိ ဝုတ္တံ.

၄၂၆. ဧတ္တာဝတာ ‘‘အနုဇာနာမိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ စတုန္နံ ပါတိမောက္ခံ ဥဒ္ဒိသိတု’’န္တိ (မဟာဝ. ၁၆၈) စ ‘‘အနုဇာနာမိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ တိဏ္ဏံ ပါရိသုဒ္ဓိဥပေါသထံ ကာတု’’န္တိ (မဟာဝ. ၁၆၈) စ ‘‘အနုဇာနာမိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဒွိန္နံ ပါရိသုဒ္ဓိဥပေါသထံ ကာတု’’န္တိ (မဟာဝ. ၁၆၈) စ ဝုတ္တံ သင်္ဃုပေါသထဉ္စ ပါရိသုဒ္ဓိဥပေါသထဉ္စ ဒဿေတွာ ဣဒါနိ ယတ္ထ ဧကော ဘိက္ခု ဝိဟရတိ၊ တဿ အနုညာတံ အဓိဋ္ဌာနုပေါသထံ ဒဿေတုံ ‘‘ပုဗ္ဗကိစ္စ’’န္တိအာဒိမာဟ. ဧတ္ထ စ ပုဗ္ဗကိစ္စံ နာမ သမ္မဇ္ဇနာဒိကံယေဝ.

၄၂၇. သင်္ဃုပေါသထပါရိသုဒ္ဓိဥပေါသထအဓိဋ္ဌာနဥပေါသထာနံ ဝသေန တံ တံ ဥပေါသထံ ယဒိ ကယိရုန္တိ သမ္ဗန္ဓော.

၄၂၈. ဝဂ္ဂေ (မဟာဝ. ၁၇၃) စ သမဂ္ဂေ စ ‘‘ဝဂ္ဂေါ’’တိ သညိနော စ ‘‘ဝဂ္ဂေါ နု ခေါ၊ သမဂ္ဂေါ နု ခေါ’’တိ ဧဝံ ဝိမတိဿ စ ဒုက္ကဋံ၊ ‘‘နဿန္တေတေ ဝိနဿန္တေတေ၊ ကော တေဟိ အတ္ထော’’တိ ဧဝံ အနာဂတာနံ ဘိက္ခူနံ အတ္ထိဘာဝံ ဉတွာ ဘေဒါဓိပ္ပါယေန ဥပေါသထံ ကရောတော ထုလ္လစ္စယံ ဟောတီတိ အတ္ထော. တဒုဘယေပိ ‘‘သမဂ္ဂေါ’’တိ သညိနော အနာပတ္တိ.

၄၂၉-၄၃၀. သေသသဟဓမ္မိကာ နာမ ဘိက္ခုံ ဌပေတွာ အဝသေသာ စတ္တာရော. အဘဗ္ဗဿာတိ ဧတ္ထ ပဏ္ဍကထေယျသံဝါသက တိတ္ထိယပက္ကန္တက တိရစ္ဆာနဂတ မာတုဃာတက ပိတုဃာတက အရဟန္တဃာတက ဘိက္ခုနိဒူသက သံဃဘေဒက လောဟိတုပ္ပါဒကဥဘတောဗျဉ္ဇနကာ အဘဗ္ဗာ ဂဟိတာ. ဧတ္ထ ပန နာဂမာဏဝကာဒယော တိရစ္ဆာနဂတပက္ခိကာတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ. ဧတေသံ နိသိန္နပရိသာယဉ္စ ပါတိမောက္ခံ န ဥဒ္ဒိသေတိ သမ္ဗန္ဓော.

တထာတိ ယော ပန သံဃော သဘာဂါပတ္တိကော၊ သောပိ န ဥဒ္ဒိသေ၊ ပရိဝုတ္ထေန ဆန္ဒေနပိ န ဥဒ္ဒိသေတိ အတ္ထော. ဧတ္ထ ပန စတုဗ္ဗိဓံ ပါရိဝါသိယံ ပရိသပါရိဝါသိယံ ရတ္တိပါရိဝါသိယံ ဆန္ဒပါရိဝါသိယံ အဇ္ဈာသယပါရိဝါသိယန္တိ.

ဧတ္ထ ပန ဘိက္ခူ ကေနစိဒေဝ ကရဏီယေန သန္နိပတိတာ မေဃာဒီဟိ ဥပဒ္ဒုတာ ‘‘အနောကာသာ မယံ၊ အညတြ ဂစ္ဆာမာ’’တိ ဆန္ဒံ အဝိဿဇ္ဇေတွာဝ ဥဋ္ဌဟန္တိ. ဣဒံ ပရိသပါရိဝါသိယံ. ကိဉ္စာပိ ပရိသပါရိဝါသိယံ၊ ဆန္ဒဿ ပန အဝိဿဋ္ဌတ္တာ ကမ္မံ ကာတုံ ဝဋ္ဋတိ.

ပုနပိ ဘိက္ခူနံ ‘‘ဥပေါသထာဒီနိ ကရိဿာမာ’’တိ ရတ္တိံ သန္နိပတိတွာ ဓမ္မံ သုဏန္တာနံယေဝ အရုဏော ဥဂ္ဂစ္ဆတိ. သစေ ‘‘စာတုဒ္ဒသိကံ ကရိဿာမာ’’တိ နိသိန္နာ၊ ‘‘ပန္နရသော’’တိ ကာတုံ ဝဋ္ဋတိ. သစေ ပန္နရသိကံ ကာတုံ နိသိန္နာ၊ ပါဋိပဒေ အနုပေါသထေ ဥပေါသထံ ကာတုံ န ဝဋ္ဋတိ၊ အညံ ပန သံဃကိစ္စံ ကာတုံ ဝဋ္ဋတိ. ဣဒံ ရတ္တိပါရိဝါသိယံ နာမ.

ပုန ဘိက္ခူ ‘‘ယံကိဉ္စိဒေဝ အဗ္ဘာနာဒိကမ္မံ ကရိဿာမာ’’တိ သန္နိပတိတာ ဟောန္တိ၊ တတြေကော နက္ခတ္တပါဌကော ဧဝံ ဝဒတိ ‘‘အဇ္ဇ နက္ခတ္တံ ဒါရုဏ’’န္တိ၊ တေ တဿ ဝစနေန ဆန္ဒံ ဝိဿဇ္ဇေတွာ တတ္ထေဝ နိသိန္နာ ဟောန္တိ. အထညော အာဂန္တွာ ‘‘ကိံ နက္ခတ္တေန၊ ကရောထာ’’တိ ဝဒတိ. ဣဒံ ဆန္ဒပါရိဝါသိယဉ္စေဝ အဇ္ဈာသယပါရိဝါသိယဉ္စ. တသ္မိံ ပါရိဝါသိယေ ပုန ဆန္ဒပါရိသုဒ္ဓိံ အနာနေတွာ ကမ္မံ ကာတုံ န ဝဋ္ဋတိ. ဣဒံ သန္ဓာယ ‘‘ဆန္ဒေန ပရိဝုတ္ထေနာ’’တိ ဝုတ္တံ.

၄၃၁. အာပန္နမာပတ္တိံ (မဟာဝ. ၁၆၉၊ မဟာဝ. အဋ္ဌ. ၁၆၉) အဒေသယိတွာန ဝါ ‘‘အဟံ၊ အာဝုသော၊ ဣတ္ထန္နာမာယ အာပတ္တိယာ ဝေမတိကော၊ ယဒါ နိဗ္ဗေမတိကော ဘဝိဿာမိ၊ တံ အာပတ္တိံ ပဋိကရိဿာမီ’’တိ ဝတွာ ဝိမတိံ အနာဝိကတွာန ဝါ ‘‘န စ ဘိက္ခဝေ အနုပေါသထေ ဥပေါသထော ကာတဗ္ဗော အညတြ သံဃသာမဂ္ဂိယာ’’တိ (မဟာဝ. ၁၈၃) ဝုတ္တတ္တာ အနုပေါသထေပိ ဝါ ကာတုံ န စ ကပ္ပတီတိ အတ္ထော.

၄၃၂. ‘‘န စ ဘိက္ခဝေ တဒဟုပေါသထေ သဘိက္ခုကာ အာဝါသာ အဘိက္ခုကော အာဝါသော ဝါ အနာဝါသော ဝါ ဂန္တဗ္ဗော အညတြ သံဃေန အညတြ အန္တရာယာ’’တိ (မဟာဝ. ၁၈၁) ဝုတ္တတ္တာ ‘‘အဋ္ဌိတောပေါသထာဝါသာ’’တိ (မဟာဝ. အဋ္ဌ. ၁၈၁) ဝုတ္တံ. န ဝဇေ န ဂစ္ဆေ. အဓိဋ္ဌာတုံ သီမမေဝ ဝါတိ သစေ ဝိဟာရေ ဥပေါသထံ ကရောန္တိ၊ ဥပေါသထာဓိဋ္ဌာနတ္ထံ သီမာပိ နဒီပိ န ဂန္တဗ္ဗာ. သစေ ပနေတ္ထ ကောစိ ဘိက္ခု ဟောတိ၊ တဿ သန္တိကံ ဂန္တုံ ဝဋ္ဋတိ. ဝိဿဋ္ဌဥပေါသထာပိ အာဝါသာ ဂန္တုံ ဝဋ္ဋတိ၊ ဧဝံ ဂတော အဓိဋ္ဌာတုမ္ပိ လဘတီတိ. ဥပေါသထဝိနိစ္ဆယော.

ဥပေါသထနိဒ္ဒေသဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.