၁၂. ပါစိတ္တိယနိဒ္ဒေသဝဏ္ဏနာ

၁၂၁. ဣဒါနိ ပါစိတ္တိယာနိ ဒဿေတုံ ‘‘ပါစိတ္တီ’’တိ မာတိကာပဒံ ဥဒ္ဓရိတွာ ‘‘မုသာဝါဒေါမသာဝါဒေ၊ ပေသုညဟရဏေ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ မုသာဝါဒေ စ ဩမသဝါဒေ စ ပေသုညဟရဏေ စ ပါစိတ္တိ ဝုတ္တာတိ သမ္ဗန္ဓော. ဧဝံ သေသေသုပိ. ဧတ္ထ ပန ‘‘အဒိဋ္ဌံ၊ အသုတံ၊ အမုတံ၊ အဝိညာတံ၊ ဒိဋ္ဌံ၊ သုတံ၊ မုတံ၊ ဝိညာတ’’န္တိ (ပါစိ. ၃၊ ပါစိ. အဋ္ဌ. ၃) ပုဗ္ဗေပိ ‘‘မုသာ ဘဏိဿာမီ’’တိ စေတေတွာ ဝစနက္ခဏေဝ ‘‘မုသာ ဘဏာမီ’’တိ ဇာနိတွာ ဇာနန္တဿေဝ မုသာဘဏနေ ပါစိတ္တိ နာမ အာပတ္တိ ဟောတီတိ အတ္ထော. ယဿ ဘဏတိ၊ သော တံ န သုဏာတိ၊ အာပတ္တိ န ဟောတိ (ကင်္ခါ. အဋ္ဌ. မုသာဝါဒသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ).

‘‘ဩမသဝါဒေါ နာမ ဒသဟိ အာကာရေဟိ ဩမသတိ ဇာတိယာပိ နာမေနပိ ဂေါတ္တေနပိ ကမ္မေနပိ သိပ္ပေနပိ အာဗာဓေနပိ လိင်္ဂေနပိ ကိလေသေနပိ အာပတ္တိယာပိ အက္ကောသေနပီ’’တိ (ပါစိ. ၁၅) ဧဝံ ဝုတ္တေဟိ ဒသဟိ အာကာရေဟိ ဥပသမ္ပန္နံ ယော ခုံသေတိ ဝမ္ဘေတိ၊ အယံ ဩမသတိ နာမ၊ တဿ ပါစိတ္တီတိ အတ္ထော. ပရမ္မုခါ ဘဏန္တဿ ဒုက္ကဋံ၊ တထာ ပါဠိယံ အနာဂတေဟိ ‘‘စောရော’’တိ ဝါ ‘‘ဂဏ္ဌိဘေဒကော’’တိ ဝါ အာဒီဟိ ဘဏန္တဿ. ‘‘သန္တိ ဣဓေကစ္စေ ခတ္တိယာ ဗြာဟ္မဏာ စဏ္ဍာလာ’’တိအာဒိနာ ပရိယာယေန ဘဏန္တဿ စ အနုပသမ္ပန္နံ ဘဏန္တဿ စ သဗ္ဗတ္ထပိ ဒုက္ကဋမေဝ.

ပိယကမျတာယ ဝါ ဘေဒါဓိပ္ပါယေန ဝါ ဥပသမ္ပန္နံ ဇာတိအာဒီဟိ ဩမသန္တဿ ဥပသမ္ပန္နဿ ဝစနံ သုတွာ တဿ ဥပသံဟရဏံ ပေသုညဟရဏံ နာမ. ဧတ္ထာပိ ပရိယာယဝစနေန စ အနုပသမ္ပန္နဿ ဥပသံဟရဏေန စ ဒုက္ကဋမေဝ.

ပဒသောဓမ္မောတိ ဧတ္ထ ‘‘ဓမ္မော နာမ ဗုဒ္ဓဘာသိတော သာဝကဘာသိတော ဣသိဘာသိတော ဒေဝတာဘာသိတော အတ္ထူပသံဟိတော ဓမ္မူပသံဟိတော’’တိ (ပါစိ. ၄၆) ဧဝံ ဝုတ္တံ သင်္ဂီတိတ္တယမာရုဠှံ တိပိဋကဓမ္မံ ပဒအနုပဒအနွက္ခရအနုဗျဉ္ဇနဝသေန ဘိက္ခုဉ္စ ဘိက္ခုနိဉ္စ ဌပေတွာ အနုပသမ္ပန္နံ ဧကတော ဝါစေန္တဿ ပါစိတ္တိ ဟောတီတိ အတ္ထော.

သာဂါရေတိ ယံ ပန သဗ္ဗန္တိမေန ပရိယာယေန ဒိယဍ္ဎဟတ္ထုဗ္ဗေဓေန ပါကာရာဒိနာ ပရိက္ခိတ္တတ္တာ သဗ္ဗပရိစ္ဆိန္နဉ္စ ယေန ကေနစိ ဝိတာနာဒိနာ အန္တမသော ဝတ္ထေနပိ ဆန္နတ္တာ သဗ္ဗစ္ဆန္နဉ္စ သေနာသနံ၊ တထာရူပေ သေနာသနေ ဧကူပစာရဋ္ဌာနေ အနုပသမ္ပန္နေန သဟ ဝသန္တဿ စတုတ္ထဒိဝသတော ပဋ္ဌာယ နိပဇ္ဇနဂဏနာယ စ အနုပသမ္ပန္နဂဏနာယ စ ဒေဝသိကံ ပါစိတ္တိ ဟောတီတိ အတ္ထော.

ဥဇ္ဈာပနကခိယျနေတိ ဧတ္ထ ယော ဥပသမ္ပန္နံ သံဃေန သမ္မတံ သေနာသနပညာပကံ ဝါ ဘတ္တုဒ္ဒေသကံ ဝါ ယာဂုဘာဇကံ ဝါ ဖလဘာဇကံ ဝါ ခဇ္ဇဘာဇကံ ဝါ အပ္ပမတ္တကဝိဿဇ္ဇကံ ဝါ မင်္ကုကတ္တုကာမော ဆန္ဒေန ‘‘ဣတ္ထန္နာမော သေနာသနံ ပညာပေတိ၊ ဘတ္တာနိ စ ဥဒ္ဒိသတီ’’တိ ဝါ ဝဒန္တော အညံ ဥပသမ္ပန္နံ ဥဇ္ဈာပေတိ တေန အဝဇာနာပေတိ၊ ယော ပန တထေဝ ဝဒန္တော ဥပသမ္ပန္နဿ သန္တိကေ တဿ အယသံ ပကာသေန္တော ခီယတိ၊ တသ္မိံ ဥဇ္ဈာပနကေ စ ခီယနကေ စ ပါစိတ္တိဒွယန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

၁၂၂. တလသတ္တိအနာဒရ-ကုက္ကုစ္စုပ္ပါဒနေသု စာတိ ဧတ္ထ ယော ဘိက္ခု ဥပသမ္ပန္နဿ ပဟရဏာကာရံ ဒဿေန္တော ကာယံ ဝါ ကာယပ္ပဋိဗဒ္ဓံ ဝါ ဥစ္စာရေတိ၊ တဿ ပါစိတ္တိယံ. သစေ ဝိရဒ္ဓေါ ပဟာရံ ဒေတိ၊ အပ္ပဟရိတုကာမတာယ ဒုက္ကဋံ၊ တထာ အနုပသမ္ပန္နေသုပိ ဒုက္ကဋမေဝ.

ဥပသမ္ပန္နေန ပညတ္တေန ဝုစ္စမာနော တံ အသိက္ခိတုကာမတာယ ဝါ တဿ ဝစနံ အသောတုကာမတာယ ဝါ ယော အနာဒရိယံ ကရောတိ၊ တဿ အနာဒရကရဏေ ပါစိတ္တိယန္တိ အတ္ထော. အပညတ္တေန ဝုစ္စမာနဿ စ အနုပသမ္ပန္နေန ပညတ္တေန ဝါ အပညတ္တေန ဝါ ဝုစ္စမာနဿ ဒုက္ကဋံ.

ဥပသမ္ပန္နဿ ‘‘ဦနဝီသတိဝဿော မညေ တွံ ဥပသမ္ပန္နော၊ ဝိကာလေ မညေ တယာ ဘုတ္တ’’န္တိအာဒိနာ နယေန သဉ္စိစ္စ ကုက္ကုစ္စံ ဥပ္ပါဒေန္တဿ ပါစိတ္တိယံ. အနုပသမ္ပန္နဿ ဥပ္ပါဒနေ ဒုက္ကဋံ.

ဂါမပ္ပဝေသနာပုစ္ဆာတိ ဧတ္ထ ပန မဇ္ဈနှိကာတိက္ကမနတော ပဋ္ဌာယ ယာဝ အရုဏုဂ္ဂမနာ ဝိကာလော နာမ၊ ဧတ္ထန္တရေ သစေ သမ္ဗဟုလာ ကေနစိ ကမ္မေန ဂါမံ ပဝိသန္တိ၊ ‘‘ဝိကာလေ ဂါမပ္ပဝေသနံ အာပုစ္ဆာမာ’’တိ သဗ္ဗေဟိပိ အညမညံ အာပုစ္ဆိတဗ္ဗံ. သစေ အနာပုစ္ဆာ ပရိက္ခိတ္တဿ ပရိက္ခေပံ၊ အပရိက္ခိတ္တဿ ဥပစာရံ အတိက္ကမန္တိ၊ ပဌမပါဒေ ဒုက္ကဋံ၊ ဒုတိယပါဒုဒ္ဓါရေ ပါစိတ္တိယံ. အာပဒါသု အနာပတ္တိ.

ဘောဇနေ စ ပရမ္ပရာတိ ပရမ္ပရဘောဇနေ စ ပါစိတ္တိယန္တိ အတ္ထော. ဧတ္ထ ပန ပဉ္စသု ဘောဇနေသု အညတရံ နာမံ ဂဟေတွာ ‘‘ဩဒနေန ဝါ သတ္တုနာ ဝါ ကုမ္မာသေန ဝါ မံသေန ဝါ မစ္ဆေန ဝါ နိမန္တေမီ’’တိအာဒိနာ နယေန၊ ယေန ကေနစိ ဝေဝစနေန ဝါ အကပ္ပိယနိမန္တနာယ နိမန္တိတဿ ယေန ယေန ပဌမံ နိမန္တိတော၊ တဿ တဿ ဘောဇနံ ဌပေတွာ ဥပ္ပဋိပါဋိယာ၊ အဝိကပ္ပေတွာ ဝါ ပဌမနိမန္တနံ ပရဿ ပရဿ ကုလဿ ပဉ္စန္နံ ဘောဇနာနံ အညတရံ ပရိဘုဉ္ဇန္တဿ ပရမ္ပရဘောဇနေ ပါစိတ္တိ ဟောတိ. ဂိလာနစီဝရဒါနစီဝရကာလသမယေသု အနာပတ္တိ၊ တထာ ပဉ္စ ဘောဇနာနိ ဌပေတွာ သဗ္ဗတ္ထ.

၁၂၃. အနုဒ္ဓရိတွာ ဂမနေ သေယျန္တိ ဧတ္ထ ဒသဝိဓာ သေယျာ ဘိသိ စိမိလိကာ ဥတ္တရတ္ထရဏံ ဘူမတ္ထရဏံ တဋ္ဋိကာ စမ္မခဏ္ဍော နိသီဒနံ ပစ္စတ္ထရဏံ တိဏသန္ထာရော ပဏ္ဏသန္ထာရောတိ. ဧတေသု ယံ ကိဉ္စိ သံဃိကေ ဝိဟာရေ ဂုတ္တသေနာသနေ အတ္တနော ဝဿဂ္ဂေန ဂဟိတံ အတ္တနာ ဝါ သန္ထရိတွာ၊ အနုပသမ္ပန္နေန ဝါ သန္ထရာပေတွာ တံ ဒိဝသံ ဂမိကဝသေန ပက္ကမန္တော နေဝ သယံ ဥဒ္ဓရေယျ န အညံ ဥဒ္ဓရာပေယျ၊ ယထာ ဥပစိကာဒီဟိ န ခဇ္ဇေယျ၊ ဧဝံ န ဌပေယျ၊ အညေန ဝါ န ဥဒ္ဓရာပေယျ၊ ပတိရူပံ ဘိက္ခုံ ဝါ သာမဏေရံ ဝါ အာရာမိကမေဝ ဝါ အနာပုစ္ဆာ ဝါ ဂစ္ဆေယျ၊ တဿ ပရိက္ခိတ္တဿ ဝိဟာရဿ ပရိက္ခေပံ၊ အပရိက္ခိတ္တဿ ဒွေ လေဍ္ဍုပါတေ အတိက္ကမန္တဿ ပါစိတ္တိယံ. မဏ္ဍပရုက္ခမူလာဒိအဂုတ္တသေနာသနေ သန္ထရိတွာ ဂစ္ဆန္တဿ ဒုက္ကဋံ၊ တထာ မဉ္စပီဌဘိသိကောစ္ဆကေသု၊ ဂုတ္တသေနာသနေပိ ဒုက္ကဋမေဝ.

သေနာသနာနိ ဝါတိ ဧတ္ထ အနုဒ္ဓရိတွာ ဂမနေတိ သမ္ဗန္ဓော. ဧတ္ထ ပန မဉ္စော ပီဌံ ဘိသိ ကောစ္ဆကန္တိ စတုဗ္ဗိဓမ္ပိ သေနာသနံ ဝဿာနဟေမန္တာနံ အဋ္ဌသု မာသေသု အဇ္ဈောကာသေ ဝါ ဩဝဿကမဏ္ဍပေ ဝါ ရုက္ခမူလေ ဝါ သယံ သန္ထရိတွာ ဝါ အနုပသမ္ပန္နေန သန္ထရာပေတွာ ဝါ တံ အနုဒ္ဓရိတွာ ဝါ အနုဒ္ဓရာပေတွာ ဝါ တဿ သေနာသနဿ ဒွိန္နံ လေဍ္ဍုပါတာနံ အတိက္ကမနေ ပါစိတ္တိယံ. သမ္မုဉ္ဇနီယာဒိ သေသပရိက္ခာရေသု ဒုက္ကဋံ.

ဣတ္ထိယာဒ္ဓါနဂမနေတိ ဧတ္ထ မာတုဂါမေန ‘‘ဂစ္ဆာမ ဘဂိနိ၊ ဂစ္ဆာမ အယျာ’’တိ ဧဝံ သံဝိဒဟိတွာ ‘‘အဇ္ဇ ဝါ သွေ ဝါ ပရသုဝေ ဝါ’’တိ နိယမိတကာလံ ဝိသင်္ကေတံ အကတွာ ဒွါရဝိသင်္ကေတံ မဂ္ဂဝိသင်္ကေတံ ကတွာပိ ဂစ္ဆတော ဂါမန္တရေ ဂါမန္တရေ ပါစိတ္တိယံ. အဂါမကေ အရညေ အဒ္ဓယောဇနေ အဒ္ဓယောဇနေ အာပတ္တိ.

ဧကေကာယ နိသီဒနေတိ ဧတ္ထ ဧကော ဧကာယ ဣတ္ထိယာ နိသီဒနေတိ အတ္ထော.

၁၂၄. ဘိံသာပနေတိ ဧတ္ထ ဥပသမ္ပန္နော ဥပသမ္ပန္နံ ဘိံသာပေတုကာမော စောရကန္တာရဝါဠကန္တာရာဒီနိ အာစိက္ခတိ၊ ဘယာနကံ ဝါ ရူပသဒ္ဒါဒိံ ဒဿေတိ၊ သော ဘာယတု ဝါ မာ ဝါ၊ တဿ ပယောဂေ ပယောဂေ ပါစိတ္တိယံ. အနုပသမ္ပန္နေ ဒုက္ကဋံ.

အာကောဋနေတိ ပဟာရဒါနေ. ဥပသမ္ပန္နော ဥပသမ္ပန္နဿ အနတ္တမနော ဟုတွာ သစေ ဥပ္ပလပတ္တေနပိ ပဟာရံ ဒေတိ၊ ပါစိတ္တိယံ. အနုပသမ္ပန္နဿ ဂဟဋ္ဌဿ ဝါ ပဗ္ဗဇိတဿ ဝါ ဣတ္ထိယာ ဝါ ပုရိသဿ ဝါ အန္တမသော တိရစ္ဆာနဂတဿာပိ ပဟာရံ ဒေတိ၊ ဒုက္ကဋမေဝ.

အနာစာရံ အာစရိတွာ သံဃမဇ္ဈေ အာပတ္တိယာ ဝါ ဝတ္ထုနာ ဝါ အနုယုဉ္ဇိယမာနော တံ အကထေတုကာမော ‘‘ကော အာပန္နော၊ ကိံ အာပန္နော၊ ကိသ္မိံ အာပန္နော’’တိအာဒိနာ နယေန အညေဟိ ဝစနေဟိ တံ ဝစနံ ပဋိစ္ဆာဒေန္တော သော အညံ ဝဒတိ၊ အယံ အညဝါဒကော၊ တသ္မိံ အညဝါဒကေ စ ကဉ္စိ ဝီတိက္ကမံ ဒိသွာ ‘‘အာဝုသော၊ ဣဒံ နာမ တယာ ကတ’’န္တိ ဝုတ္တေ တံ န ကထေတုကာမော တုဏှီဘူတောဝ သံဃံ ဝိဟေသတီတိ သံဃဝိဟေသကော၊ တသ္မိံ ဝိဟေသကေ စ ပါစိတ္တိ ဟောတီတိ အတ္ထော. ဣဓ ပန ဉတ္တိဒုတိယေန ကမ္မေန အညဝါဒကေ စ ဝိဟေသကေ စ အာရောပိတေ ပုန အညံ ဘဏန္တဿ၊ ဝိဟေသန္တဿ ပါစိတ္တိ. အနာရောပိတေ ဒုက္ကဋန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

ဒုဋ္ဌုလ္လပကာသဆာဒေတိ ဧတ္ထ ကိဉ္စာပိ ‘‘ဒုဋ္ဌုလ္လာ နာမ အာပတ္တိ စတ္တာရိ စ ပါရာဇိကာနိ တေရသ စ သံဃာဒိသေသာ’’တိ (ပါစိ. ၃၉၉) ဝုတ္တာ၊ တထာပိ ဣဓ သံဃာဒိသေသာဝ အဓိပ္ပေတာ. တသ္မာ သံဃသမ္မုတိံ ဝိနာ ဘိက္ခုဿ ဒုဋ္ဌုလ္လံ အာပတ္တိံ ‘‘အယံ အသုစိံ မောစေတွာ သံဃာဒိသေသံ အာပန္နော’’တိအာဒိနာ နယေန ဝတ္ထုနာ သဒ္ဓိံ အာပတ္တိံ ဃဋေတွာ ဘိက္ခုဉ္စ ဘိက္ခုနိဉ္စ ဌပေတွာ ယဿ ကဿစိ အနုပသမ္ပန္နဿ အာရောစေန္တဿ ပါစိတ္တိယံ. ထုလ္လစ္စယာဒိအဒုဋ္ဌုလ္လာရောစနေ ဒုက္ကဋံ. ဒုဋ္ဌုလ္လစ္ဆာဒနေပိ သံဃာဒိသေသောဝ အဓိပ္ပေတော. ယော ပန ဘိက္ခု ဘိက္ခုဿ ဒုဋ္ဌုလ္လံ အာပတ္တိံ သယံ ဝါ ဇာနိတွာ အညေသံ ဝါ သုတွာ ‘‘ဣမံ ဇာနိတွာ စောဒေဿန္တိ သာရေဿန္တိ မင်္ကုံ ကရိဿန္တိ၊ နာရောစိဿာမီ’’တိ ဓုရံ နိက္ခိပတိ၊ တဿ ပါစိတ္တိယံ. ဓုရံ နိက္ခိပိတွာ ပစ္ဆာ အာရောစိတေပိ န ရက္ခတိ ဧဝ.

ဟာသောဒကေတိ အင်္ဂုလိပတောဒကေန ဟာသော စ ဥဒကေ ဟာသော စာတိ ဧဝမတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော. ဥပသမ္ပန္နော ဥပသမ္ပန္နံ ဟသာဓိပ္ပါယော ကာယေန ကာယံ အာမသတိ၊ အာပတ္တိ ပါစိတ္တိယဿ၊ ကော ပန ဝါဒေါ ဥပကစ္ဆကာဒီသု ဃဋ္ဋနေ. အနုပသမ္ပန္နေ ဒုက္ကဋံ၊ တထာ ဘိက္ခုဿ ကာယပ္ပဋိဗဒ္ဓါမသနေ စ နိဿဂ္ဂိယေန ကာယပ္ပဋိဗဒ္ဓါမသနေ စ. ဧတ္ထ ဘိက္ခုနီပိ အနုပသမ္ပန္နဋ္ဌာနေ ဌိတာ. ဥဒကေ ဟသနဓမ္မော နာမ ဥပရိဂေါပ္ဖကေ ဥဒကေ ကီဠာဓိပ္ပါယဿ နိမ္မုဇ္ဇနဥမ္မုဇ္ဇနပ္လဝနာဒိကံ. ဣဓ ဟာသော နာမ ကီဠာ ဝုစ္စတိ.

နိစ္ဆုဘနေ ဝိဟာရာတိ သံဃိကာ ဝိဟာရာ နိက္ကဍ္ဎနေတိ အတ္ထော. ဧတ္ထ ပန ယော ကုဒ္ဓေါ ဟုတွာ ဥပသမ္ပန္နံ ဟတ္ထာဒီသု ဂဟေတွာ ဝါ ‘‘နိက္ခမာ’’တိ ဝတွာ ဝါ ယတ္တကာနိ ဒွါရာနိ ဧကေန ပယောဂေန အတိက္ကာမေတိ၊ တတ္ထ ဒွါရဂဏနာယ အာပတ္တိံ အဂ္ဂဟေတွာ ပယောဂဿ ဧကတ္တာ ဧကာ ဧဝ ဂဟေတဗ္ဗာ. သစေ နာနာပယောဂေဟိ အတိက္ကာမေတိ၊ တတ္ထ ဒွါရဂဏနာယ ဂဟေတဗ္ဗံ. တဿ ပရိက္ခာရနိက္ကဍ္ဎနေ ဒုက္ကဋံ၊ တထာ အနုပသမ္ပန္နေ၊ တဿ ပရိက္ခာရနိက္ကဍ္ဎနေ စ. အလဇ္ဇိအာဒီသု ပန အနာပတ္တိ.

အနုပခဇ္ဇ သယနေတိ သံဃိကေ ဝိဟာရေ ‘‘ဝုဍ္ဎော’’တိ ဝါ ‘‘ဂိလာနော’’တိ ဝါ ‘‘သံဃေန ဒိန္နော’’တိ ဝါ ဇာနိတွာ မဉ္စဿ ဝါ ပီဌဿ ဝါ ပဝိသန္တဿ ဝါ နိက္ခမန္တဿ ဝါ ဥပစာရေ သေယျံ သန္ထရိတွာ ဝါ သန္ထရာပေတွာ ဝါ ‘‘ယဿ သမ္ဗာဓော ဘဝိဿတိ၊ သော ပက္ကမိဿတီ’’တိ အဓိပ္ပါယေန အဘိနိသီဒန္တဿ စ အဘိနိပဇ္ဇန္တဿ စ ပယောဂဂဏနာယ ပါစိတ္တိယံ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ပါစိတ္တိယဝိနိစ္ဆယော.

ပါစိတ္တိယနိဒ္ဒေသဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.