၄. ဘောဇနဝဂ္ဂေါ

၂. ဂဏဘောဇနသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

ဒေဝဒတ္တော ကာလေ ဝိညာပေတွာ ဘုဉ္ဇတိ၊ တပ္ပစ္စယာ ဘဂဝတာ ‘‘ဂဏဘောဇနေ ပါစိတ္တိယ’’န္တိ (ပါစိ. ၂၀၉) သိက္ခာပဒံ ပညတ္တံ. ပဒဘာဇနေ ပန ‘‘နိမန္တိတာ ဘုဉ္ဇန္တီ’’တိ (ပါစိ. ၂၁၈) နိမန္တနမေဝ ဂဟေတွာ ဝိဘတ္တံ. အန္ဓကဋ္ဌကထာယံ ပန ဝတ္ထုဝသေန ဝိညတ္တိယာ ယာစနမ္ပိ ဝုတ္တန္တိ လိခိတံ. ကသ္မာ? ပရိဝါရေ ဧဝ ‘‘ဂဏဘောဇနံ ဒွီဟာကာရေဟိ ပသဝတိ ဝိညတ္တိတော ဝါ နိမန္တနတော ဝါ’’တိ (ပရိ. ၃၂၂) ဝုတ္တတ္တာ. တသ္မာ အဋ္ဌုပ္ပတ္တိယံယေဝ ပါကဋတ္တာ ပဒဘာဇနေ န ဝုတ္တန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ‘‘‘ဧကတော ဂဏှန္တီ’တိ စ ဂဟိတဘတ္တာပိ အညေ ယာဝ ဂဏှန္တိ၊ တာဝ စေ တိဋ္ဌန္တိ၊ ဧကတော ဂဏှန္တိ ဧဝ နာမာ’’တိ စ၊ ‘‘ယော ကောစိ ပဗ္ဗဇိတောတိ သဟဓမ္မိကေသု၊ တိတ္ထိယေသု ဝါတိ အတ္ထော’’တိ စ၊ ‘‘သမယာဘာဝေါတိ သတ္တန္နံ အနာပတ္တိသမယာနံ အဘာဝေါ’’တိ စ၊ ‘‘သမယလဒ္ဓကေန သဟ စတ္တာရော ဟောန္တီ’’တိ စ၊ ‘‘သမယလဒ္ဓကော သယမေဝ မုစ္စတိ၊ သေသာနံ ဂဏပူရကတ္တာ အာပတ္တိကရော ဟောတီ’’တိ စ လိခိတံ.

ဧတ္ထာဟ – ‘‘ပဋိဂ္ဂဟဏမေဝ ဟေတ္ထ ပမာဏ’’န္တိ ဝုတ္တံ၊ အထ ကသ္မာ ပါဠိယံ ‘‘ဂဏဘောဇနံ နာမ ယတ္ထ စတ္တာရော။ပေ။ ဘုဉ္ဇန္တီ’’တိ (ပါစိ. ၂၁၈) ဝုတ္တန္တိ? ဝုစ္စတေ – တတ္ထ ‘‘ဘုဉ္ဇန္တီ’’တိ ပဋိဂ္ဂဟဏနိယမဝစနံ. န ဟိ အပ္ပဋိဂ္ဂဟိတကံ ဘိက္ခူ ဘုဉ္ဇန္တီတိ.

ဂဏဘောဇနသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၃. ပရမ္ပရဘောဇနသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

အညတြ သမယာတိ ပန နိမန္တနတော ပသဝနတော ဘောဇနာပေက္ခံ ပါစိတ္တိယန္တိ ဧကေ. ဧကော ဘိက္ခု ပိဏ္ဍာယ စရန္တော ဘတ္တံ လဘတိ၊ တမညော စူပါသကော နိမန္တေတွာ ဃရေ နိသီဒါပေသိ၊ န စ တာဝ ဘတ္တံ သမ္ပဇ္ဇတိ. သစေ သော ဘိက္ခု ပိဏ္ဍာယ စရိတွာ လဒ္ဓဘတ္တံ ဘုဉ္ဇတိ၊ အာပတ္တိ. ကသ္မာတိ စေ? ‘‘ပရမ္ပရဘောဇနံ နာမ ပဉ္စန္နံ ဘောဇနာနံ အညတရေန ဘောဇနေန နိမန္တိတော တံ ဌပေတွာ အညံ ပဉ္စန္နံ ဘောဇနာနံ အညတရံ ဘောဇနံ ဘုဉ္ဇတိ၊ ဧတံ ပရမ္ပရဘောဇနံ နာမာ’’တိ (ပါစိ. ၂၂၇) ဝုတ္တတ္တာ. ပဌမကထိနသဒိသာနိ၊ ဣဒံ ပန ကိရိယာကိရိယ’’န္တိ ပါဌော.

ပရမ္ပရဘောဇနသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၄. ကာဏမာတာသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

ဒွတ္တိပတ္တပူရာ ပဋိဂ္ဂဟေတဗ္ဗာတိ တထာနီတပူဝေဟိ အတ္ထိကေန ဥက္ကဋ္ဌပတ္တပ္ပမာဏဝသေန ဂဟေတဗ္ဗာ. ‘‘မာ ခေါ တွံ ဧတ္ထ ပဋိဂ္ဂဏှီ’’တိ အပါထေယျာဒိအတ္ထာယ သဇ္ဇိတသညာယ အတိရေကပ္ပဋိဂ္ဂဟဏေန အာရောစနေ၊ အသံဝိဘာဂေ စ န မုစ္စတိ အစိတ္တကတ္တာ သိက္ခာပဒဿ. အထ ဥဂ္ဂဟိတကံ ဂဏှာတိ၊ န မုစ္စတိ ဧဝ. အသံဝိဘာဂေ ပန အနာပတ္တိ အကပ္ပိယတ္တာ. အစိတ္တကတာ ပဏ္ဏတ္တိဇာနနာဘာဝေနေဝ၊ န ဝတ္ထုဇာနနာဘာဝေနာတိ ဧကေ. ‘‘န ပါထေယျာဒိအတ္ထာယ သဇ္ဇိတဘာဝဇာနန’’န္တိ အင်္ဂေသု အဝုတ္တတ္တာ သစေ သဉ္စိစ္စ န ဝဒတိ၊ ပါစိတ္တိယန္တိ ပေါရာဏာ ဝဒန္တိ. အတိရေကပ္ပဋိဂ္ဂဟဏန္တိ တတ္ထ ပဉ္စမံဝ အင်္ဂံ ဝုတ္တံ၊ တသ္မာ အပ္ပဋိဂ္ဂဟိတတ္တာ န ပါစိတ္တိယံ၊ ကတ္တဗ္ဗာကရဏတော ပန ဒုက္ကဋံ. အညထာ ကိရိယာကိရိယံ ဣဒံ အာပဇ္ဇတိ. အနိဝါရဏံ၊ အနာရောစနံ ဝါ ဆဋ္ဌမင်္ဂံ ဝတ္တဗ္ဗံ သိယာ.

ကာဏမာတာသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၅. ပဌမပဝါရဏာသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

ဘုတ္တာဝီ ပဝါရဏံ နာမ ပဉ္စင်္ဂိကံ. တေသု ‘‘အသနံ ပညာယတ္တီ’’တိ ဧတေနေဝ ‘‘ဘုတ္တာဝီ’’တိ ဧတဿ သိဒ္ဓတ္တာ ဝိသုံ အတ္ထသိဒ္ဓိ န ဒိဿတိ. ဒိဿတိ စေ၊ အင်္ဂါနံ ဆက္ကတ္တဒဿနန္တိ (ဝဇိရ. ဋီ. ပါစိတ္တိယ ၂၃၈-၂၃၉) လိခိတံ. ‘‘ဘောဇနံ ပညာယတီ’’တိ အဘိဟဋံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ.

ကောဋ္ဋေတွာ ကတစုဏ္ဏမ္ပီတိ ပိ-ကာရေန ကုဏ္ဍကံ သမ္ပိဏ္ဍေတိ. သမပါကဘဇ္ဇိတာနံ ပန အာတပသုက္ခာနံ ဝါ ကုဏ္ဍကံ ဝါ ယေ ကေစိ တဏ္ဍုလာ ဝါတိ ဧတ္တကမေဝ ဝုတ္တတ္တာ သမပါကဘဇ္ဇိတာနံ ဝီဟီနံ၊ ဝီဟိပလာသာနံ ဝါ တဏ္ဍုလစုဏ္ဏံ ပဝါရေတိ. တထာ ခရပါကဘဇ္ဇိတာနံ ကုဏ္ဍကမ္ပိ ပဝါရေတိ. ဘဇ္ဇိတသတ္တုယော ပိဏ္ဍေတွာ ကတော အပက္ကသတ္တုမောဒကောပိ ပဝါရေတီတိ လိခိတံ. သစေ အဝသိဋ္ဌံ နတ္ထိ၊ န ပဝါရေတိ. ကသ္မာ? အသနသင်္ခါတဿ ဝိပ္ပကတဘောဇနဿ အဘာဝတော.

အကပ္ပိယမံသံ ပန ကိဉ္စာပိ ပဋိက္ခိပိတဗ္ဗဋ္ဌာနေ ဌိတံ၊ ခါဒိယမာနံ ပန မံသဘာဝံ န ဇဟာတိ၊ တသ္မာ ပဝါရေတိ. ဘောဇနသာလာယ ဘုဉ္ဇန္တော စေ အတ္တနော အပါပုဏနကောဋ္ဌာသံ အဘိဟဋံ ပဋိက္ခိပတိ၊ န ပဝါရေတိ. ကာမံ ပဋိက္ခိပတိ၊ ပတ္တေ ပန အာရာမိကာ အာကိရန္တိ၊ တံ ဘုဉ္ဇိတုံ န ဝဋ္ဋတိ. ဣဒဉှိ ဗုဒ္ဓပ္ပဋိကုဋ္ဌာယ အနေသနာယ ဥပ္ပန္နေယေဝ သင်္ခံ ဂစ္ဆတိ. ယထာ ဟိ သင်္ဃတော လဒ္ဓံ ပိဏ္ဍံ ဒုဿီလော ဒေတိ၊ တဉ္စေ ပဋိက္ခိပတိ၊ န ပဝါရေတိ၊ ဧဝံသမ္ပဒမိဒန္တိ စ၊ ဝိဘာဂေါ လဇ္ဇီ စေ ဒေတိ၊ တံ သော န အဇ္ဈောဟရိတုကာမတာယ ပဋိက္ခိပတိ၊ ပဝါရေတီတိ စ၊ ‘‘သမံသရသံ သမစ္ဆရသ’’န္တိ အာပဇ္ဇနတော ‘‘မံသရသ’’န္တိ ဝုတ္တေ ပန ပဋိက္ခိပတော ဟောတိ၊ ‘‘မံသဿ ရသံ မံသရသ’’န္တိ အယံ ဝိဂ္ဂဟော နာဓိပ္ပေတောတိ စ ဝုတ္တံ. ဘတ္တမိဿကံ ယာဂုံ အာဟရိတွာ ‘‘ယာဂုံ ဂဏှထာ’’တိ ဝဒတိ၊ န ပဝါရေတိ. ‘‘ဘတ္တံ ဂဏှထာ’’တိ ဝုတ္တေ ပဝါရေတိ. ကသ္မာ? ယေနာပုစ္ဆိတော၊ တဿ အတ္ထိတာယ. ဧတ္ထ ပန ‘‘ယာဂုမိဿကံ ဂဏှထာ’’တိ ဝဒတိ၊ တတြ စေ ယာဂု ဗဟုတရာ ဝါ ဟောတိ၊ သမသမာ ဝါ. ဘတ္တံ မန္ဒံ၊ န ပဝါရေတိ. ယာဂု စေ မန္ဒာ၊ ဘတ္တံ ဗဟုတရံ၊ ပဝါရေတိ. ဣဒဉ္စ သဗ္ဗအဋ္ဌကထာသု ဝုတ္တတ္တာ န သက္ကာ ပဋိက္ခိပိတုံ. ကာရဏံ ပနေတ္ထ ဒုဒ္ဒသံ. ‘‘ဘတ္တမိဿကံ ဂဏှထာ’’တိ ဝဒတိ. တတြ ဘတ္တံ ဗဟုတရံ ဝါ သမကံ ဝါ အပ္ပတရံ ဝါ ဟောတိ၊ ပဝါရေတိ ဧဝ. ဘတ္တံ ဝါ ယာဂုံ ဝါ အနာမသိတွာ ‘‘မိဿကံ ဂဏှထာ’’တိ ဝဒတိ. တတြ စေ ဘတ္တံ ဗဟုတရံ၊ သမကံ ဝါ ဟောတိ၊ ပဝါရေတိ. အပ္ပတရံ န ပဝါရေတိ. တံ သဗ္ဗံ ဝီမံသိတဗ္ဗန္တိ.

ဖလံ ဝါ ကန္ဒမူလာဒိ ဝါ ပဉ္စဟိ သမဏကပ္ပေဟိ ကပ္ပိယံ အကတန္တိ ဧတ္ထ ကပ္ပိယံ အကာရာပိတေဟိ ကဒလိဖလာဒီဟိ သဒ္ဓိံ အတိရိတ္တံ ကာရာပေတွာပိ တံ ကဒလိဖလာဒိံ ဌပေတွာ အဝသေသံ ဘုဉ္ဇိတုံ ဝဋ္ဋတိ. အမိဿကရသတ္တာ ပုန တာနိ ကပ္ပိယံ ကာရာပေတွာ အညသ္မိံ ဘာဇနေ ဌပေတွာ ကာရေတွာ ဘုဉ္ဇိတုံ ဝဋ္ဋတိ. ကသ္မာ? ပုဗ္ဗေ တေသု ဝိနယကမ္မဿ အနာရုဠှတ္တာတိ ဝဒန္တိ.

ပတ္တေ ရဇံ ပတိတံ အပ္ပဋိဂ္ဂဟိတမေဝ ဟောတိ. တသ္မာ ပဋိဂ္ဂဟေတွာဝ ဘိက္ခာ ဂဏှိတဗ္ဗာ. ‘‘အပဋိဂ္ဂဟေတွာ ဂဏှတော ဝိနယဒုက္ကဋ’’န္တိ (ပါစိ. အဋ္ဌ. ၂၆၅) ဝုတ္တတ္တာ ဧတမညေသမ္ပိ န ဝဋ္ဋတီတိ ဝဒန္တိ. ‘‘တံ ပန ပုန ပဋိဂ္ဂဟေတွာ ဘုဉ္ဇန္တဿ အနာပတ္တီ’’တိ ဧတ္ထာပိ ဧဝမေဝ. ဣမသ္မိံ ပန ‘‘အတိရိတ္တံ ကတံ အနတိရိတ္တကတံ ဟောတီ’’တိ ဧတ္ထာပိ ဧဝမေဝ. ဣမသ္မိံ ပန ‘‘အတိရိတ္တံ ကတံ၊ အနတိရိတ္တံ ကတံ ဟောတီ’’တိအာဒီဟိ ဥပပရိက္ခိတွာ ဝိနိစ္ဆယော ဝေဒိတဗ္ဗောတိ ဒီပိတံ. အလမေတံ သဗ္ဗန္တိ ဣဒမ္ပိ တေ အဓိကံ၊ ဣတော အညံ န လစ္ဆသီတိ အတ္ထော.

အာဟာရတ္ထာယာတိ ဝိကာလေ ဧဝါတိ ဧကေ. ‘‘ပဌမကထိနသဒိသာနိ. ဣဒံ ပန ကိရိယာကိရိယ’’န္တိ ပါဌော. ကာယကမ္မံ အဇ္ဈောဟရဏတော. ဝစီကမ္မံ ဝါစာယ ‘‘အတိရိတ္တံ ကရောထ၊ ဘန္တေ’’တိ အကာရာပနတောတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

ပဌမပဝါရဏာသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၆. ဒုတိယပဝါရဏာသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

‘‘ဘုတ္တသ္မိံ ပါစိတ္တိယ’’န္တိ (ပါစိ. ၂၄၃) မာတိကာယံ ဝုတ္တတ္တာ ‘‘ဘောဇနပရိယောသာနေ ပါစိတ္တိယ’’န္တိ ဝုတ္တံ၊ န အဇ္ဈောဟာရေ အဇ္ဈောဟာရေ.

ဒုတိယပဝါရဏာသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၇. ဝိကာလဘောဇနသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

ဇမ္ဗုဒီပဿ ကာလေန ပရိစ္ဆေဒေါတိ ဧဝံ ကိရ.

ဝိကာလဘောဇနသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၈. သန္နိဓိကာရကသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

‘‘ဒုဒ္ဓေါတော ဟောတီ’’တိအာဒိနာ နယေန ဣဓ ဝုတ္တတ္တာ၊ ‘‘ဒုဒ္ဓေါတံ ပတ္တံ ဓောဝိတွာ ပုန

တတ္ထ အစ္ဆောဒကံ ဝါ အာသိဉ္စိတွာ၊ အင်္ဂုလိယာ ဝါ ဃံသိတွာ နိသ္နေဟဘာဝေါ ဇာနိတဗ္ဗော’’တိ (ပါစိ. အဋ္ဌ. ၂၅၃) သမန္တပါသာဒိကာယံ ဝုတ္တတ္တာ စ မတ္တိကာပတ္တဿ ကပါလေန ပီတော သ္နေဟော သန္နိဓိံ ကရောတီတိ သိဒ္ဓန္တိ လိခိတံ. သယံ ပဋိဂ္ဂဟေတွာ အပရိစ္စတ္တမေဝါတိ ဧတ္ထ အပရိစ္စတ္တံ နာမ အနုပသမ္ပန္နာနံ နိရပေက္ခအပရိစ္စတ္တံ အဝိဇဟိတံ. ‘‘ပဋိဂ္ဂဟဏန္တိ ဧတ္ထ ပဋိဂ္ဂဟိတဘာဝမဝိဇဟိတမေဝ သန္နိဓိံ ဇနေတီ’’တိ ဓမ္မသိရိတ္ထေရော၊ တံ ‘‘ပဋိဂ္ဂဏှာတိ၊ အာပတ္တိ ဒုက္ကဋဿာ’’တိ (ပါစိ. ၂၅၅) ပါဠိယာ ဝိရုဇ္ဈတိ. တဿ ပန ပုန ပဋိဂ္ဂဏှနကိစ္စာဘာဝတော ဝီမံသိတဗ္ဗံ.

သန္နိဓိကာရကသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၉. ပဏီတဘောဇနသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

‘‘တေသံ မံသဉ္စ ခီရဒဓီနိ စ ဣဓ အဓိပ္ပေတာနီ’’တိ ဣဒံ ပါစိတ္တိယဝတ္ထုပရိစ္ဆေဒေါ၊ န ပန ကပ္ပိယခီရာဒိပရိစ္ဆေဒေါ၊ တသ္မာ ယဿ ကဿစိ ခီရာဒီနိ ဝဋ္ဋန္တီတိ စ၊ ‘‘မဟာနာမသိက္ခာပဒေန ကာရေတဗ္ဗော’’တိ သံဃဝသေန ပဝါရိတေ ဘေသဇ္ဇတ္ထာယ သပ္ပိအာဒိဘေသဇ္ဇပဉ္စကံ ဝိညာပေတိ စေ၊ တတ္ထ ‘‘န ဘေသဇ္ဇကရဏီယေန ဘေသဇ္ဇံ ဝိညာပေတီ’’တိ ဧတ္ထ သင်္ဂဟံ ဂစ္ဆတိ၊ တသ္မာ ‘‘တေန ပါစိတ္တိယ’’န္တိ (ဝဇိရ. ဋီ. ပါစိတ္တိယ ၂၆၁) စ လိခိတံ.

ပဏီတဘောဇနသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၁၀. ဒန္တပေါနသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

‘‘သရီရာဝယဝေနာ’’တိ ဝုတ္တတ္တာ မုခေန ပဋိဂ္ဂဟဏံ အနုညာတံ. ‘‘စိဉ္စာဒိပတ္တေသု ဘူမိယံ အတ္ထတေသု န ဝဋ္ဋတိ၊ ကလ္လခေတ္တေ တတ္ထ ဝဋ္ဋတီ’’တိ စ၊ ‘‘သာမံ ဂဟေတွာ’’တိ ဣမိနာ န ကေဝလံ သပ္ပဒဋ္ဌံယေဝ၊ အညမ္ပိ ဒဋ္ဌံ ဝိသေသေတိ. သာမံ ဂဟေတွာ ပရိဘုဉ္ဇိတုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ စ လိခိတံ.

ဒန္တပေါနသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

ဘောဇနဝဂ္ဂေါ စတုတ္ထော.