၁. ကထိနသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

နိဿဂ္ဂိယကဏ္ဍေ တိဏ္ဏံ ကထိနသိက္ခာပဒါနံ၊ ဝဿိကသာဋိကအစ္စေကစီဝရသာသင်္ကသိက္ခာပဒါနဉ္စ ဧကဒေသနာယ တထာကိဏ္ဏာပတ္တိက္ခန္ဓာဝ ဝေဒိတဗ္ဗာ –

ကထိနံ ယဿ စတ္တာရော၊ သဟဇာ သမယဒွယံ၊

ဆန္နံ သိက္ခာပဒါနဉ္စ၊ ဧကဒေသဝိနိစ္ဆယော.

တတ္ထ ကထိနန္တိ ‘‘သံဃဿ အနုမောဒနာယ၊ ဂဏဿ အနုမောဒနာယ၊ ပုဂ္ဂလဿ အတ္ထာရာ သံဃဿ အတ္ထတံ ဟောတိ ကထိန’’န္တိ (ပရိ. ၄၁၄) ဝစနတော တေသံယေဝ အနုမောဒနာဒိဓမ္မာနံ သင်္ဂဟော ကထိနံ နာမ. ယထာဟ ‘‘ကထိနံ ဇာနိတဗ္ဗန္တိ တေသညေဝ ဓမ္မာနံ သင်္ဂဟော သမဝါယော နာမံ နာမကမ္မ’’န္တိအာဒိ (ပရိ. ၄၁၂). တသ္မာ ကထိနန္တိ ဣဒံ ဗဟူသု ဓမ္မေသု နာမမတ္တံ၊ န ပရမတ္ထတော ဧကော ဓမ္မော. ကော ပနဿ အတ္ထာရောတိ? တဒေကဒေသောဝ ခီရဿ ဓာရာ ဝိယ. ယထာ စာဟ ‘‘အတ္ထာရော ဧကေန ဓမ္မေန သင်္ဂဟိတော ဝစီဘေဒေနာ’’တိ. သဟဇာ နာမ အဋ္ဌ မာတိကာ၊ ဒွေ ပလိဗောဓာ၊ ပဉ္စာနိသံသာတိ ဣမေ ပန္နရသ ဓမ္မာ. သမယဒွယံ နာမ ကထိနတ္ထာရသမယော၊ စီဝရသမယော စာတိ. တတ္ထ ကထိနတ္ထာရသမယော ဝဿာနဿ ပစ္ဆိမော မာသော. စီဝရသမယော နာမ အနတ္ထတေ ကထိနေ အယံ ကတ္တိကမာသော၊ အတ္ထတေ စတ္တာရော ဟေမန္တိကာ စာတိ ပဉ္စ မာသာ.

တတ္ထ အဋ္ဌ မာတိကာ နာမ ပက္ကမနန္တိကာဒယော. တာ သဗ္ဗာပိ အတ္ထာရေန ဧကတော ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ နာမ. တဗ္ဘာဝဘာဝိတာယ အတ္ထာရေ သတိ ဥဒ္ဓါရော သမ္ဘဝတိ. တတ္ထ ကထိနတ္ထာရေန ဧကုပ္ပါဒါ ဧကနိရောဓာ အန္တရုဗ္ဘာရော သဟုဗ္ဘာရော၊ အဝသေသာ ကထိနုဗ္ဘာရာ ဧကုပ္ပါဒါ၊ နာနာနိရောဓာ စ. တတ္ထ ဧကနိရောဓာတိ အတ္ထာရေန သဟ နိရောဓာ၊ အန္တရုဗ္ဘာရသဟုဗ္ဘာရာနံ ဥဒ္ဓါရာဘာဝေါ ဧကက္ခဏေ ဟောတီတိ အတ္ထော. သေသာ နာနာ နိရုဇ္ဈန္တိ နာမ. တေသု ဟိ ဥဒ္ဓါရဘာဝံ ပတ္တေသုပိ အတ္ထာရော တိဋ္ဌတိ ဧဝါတိ အဋ္ဌကထာယံ အတ္ထဝိဘာဝနာ. သစေ အတ္ထတေ ကထိနေ ဘိက္ခုသ္မိံ သာပေက္ခေ တမှာ အာဝါသာ ပက္ကမန္တေ သံဃော အန္တရုဗ္ဘာရံ ကရောတိ၊ တဿ ဘိက္ခုနော ပဌမမေဝ မူလာဝါသေ နိဋ္ဌိတစီဝရပလိဗောဓာဘာဝေပိ သတိ အန္တရုဗ္ဘာရေ ပလိဗောဓော ဆိဇ္ဇတိ သတိပိ သာပေက္ခတာယ သဥဿာဟတ္တာ. ဣမိနာ ပရိယာယေန ပက္ကမနန္တိကော ကထိနုဒ္ဓါရော အတ္ထာရေန ဧကုပ္ပါဒေါ နာနာနိရောဓော ဟောတိ. တထာ အန္တရုဗ္ဘာရေ သတိ သုဏန္တဿာပိ ယာဝ စီဝရနိဋ္ဌာနံ န ဂစ္ဆတိ၊ တာဝ ပရိဟာရသမ္ဘဝတော နိဋ္ဌာနန္တိကော. ယာဝ သန္နိဋ္ဌာနံ န ဂစ္ဆတိ၊ တာဝ ပရိဟာရသမ္ဘဝတော သန္နိဋ္ဌာနန္တိကော. ယာဝ န နဿတိ၊ တာဝ ပရိဟာရသမ္ဘဝတော နာသနန္တိကော. ယာဝ န သုဏာတိ၊ တာဝ ပရိဟာရသမ္ဘဝတော သဝနန္တိကော. ယာဝ စီဝရာသာ န ဆိဇ္ဇတိ၊ တာဝ ပရိဟာရသမ္ဘဝတော အာသာဝစ္ဆေဒိကော. ယာဝ သီမံ နာတိက္ကမတိ၊ တာဝ ပရိဟာရသမ္ဘဝတော သီမာတိက္ကန္တိကော. အတ္ထာရေန ဧကုပ္ပါဒေါ နာနာနိရောဓော ဟောတီတိ ဝေဒိတဗ္ဗော.

တတ္ထ အန္တရုဗ္ဘာရသဟုဗ္ဘာရာ ဒွေ အန္တောသီမာယံ ဧဝ သမ္ဘဝန္တိ၊ န ဗဟိသီမာယံ. ပက္ကမနသဝနသီမာတိက္ကန္တိကာ ဗဟိသီမာယမေဝ သမ္ဘဝန္တိ၊ န အန္တောသီမာယံ. နိဋ္ဌာနသအအာဋ္ဌာနာသာဝစ္ဆေဒိကာ အန္တောသီမာယဉ္စေဝ ဗဟိသီမာယဉ္စ. အန္တရုဗ္ဘာရော သံဃာယတ္တော၊ ပက္ကမနနိဋ္ဌာနသန္နိဋ္ဌာနသီမာတိက္ကန္တိကာ ပုဂ္ဂလာဓီနာ၊ သေသာ တဒုဘယဝိပရီတာ.

တတ္ထ ‘‘နိဋ္ဌိတစီဝရသ္မိ’’န္တိ ဣမိနာ စီဝရပလိဗောဓာဘာဝမေဝ ဒီပေတိ. န အာဝါသပလိဗောဓာဘာဝံ. ‘‘ဥဗ္ဘတသ္မိံ ကထိနေ’’တိ ဣမိနာ ဥဘယပလိဗောဓာဘာဝံ ဒီပေတိ၊ တသ္မာ ဥဘယပလိဗောဓာဘာဝဒီပနတ္ထံ တဒေဝ ဝတ္တဗ္ဗန္တိ စေ? န၊ ဝိသေသတ္တာ. ကထံ? ကာမဉ္စေတံ တသ္မာ ‘‘ဥဗ္ဘတသ္မိံ ကထိနေ’’တိ ကေသဉ္စိ ကထိနုဒ္ဓါရာနံ နာနာနိရောဓတ္တာ၊ သံဃပုဂ္ဂလာဓီနာနဓီနတ္တာ စ အန္တောဗဟိဥဘယသီမာသု နိယမာနိယမတော စ ဥဗ္ဘတသ္မိံ ကထိနေ သံဃဿ၊ န ပုဂ္ဂလဿ ဥဗ္ဘတံ ဟောတိ၊ တထာပိ ‘‘ဥဗ္ဘတသ္မိံ ကထိနေ’’တိ ဣဒံ သာမညဝစနံ. တသ္မာ ‘‘နိဋ္ဌိတစီဝရသ္မိ’’န္တိ ဣမိနာ နိယမေတိ.

ကိံ ဝုတ္တံ ဟောတိ – သံဃဿ အန္တရုဗ္ဘာရေန ဥဗ္ဘတသ္မိံ ကထိနေ အစ္ဆိန္နစီဝရပလိဗောဓော ဗဟိသီမာဂတော ပစ္ဆာ ဂန္တွာ အတ္တနော သီမာဂတော အနိဋ္ဌိတစီဝရော အာနိသံသံ လဘတိ ဧဝါတိ ကတွာ ‘‘နိဋ္ဌိတစီဝရသ္မိ’’န္တိ ဝုတ္တန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. တတ္ထ အာဝါသပလိဗောဓော နာမ ဝသတိ ဝါ တသ္မိံ အာဝါသေ၊ သာပေက္ခော ဝါ ပက္ကမတိ. စီဝရပလိဗောဓော နာမ စီဝရံ အကတံ ဝိပ္ပကတံ၊ စီဝရာသာနုပစ္ဆိန္နာ၊ တဗ္ဗိပရီတေန အပလိဗောဓော ဝေဒိတဗ္ဗော. တတ္ထ အနတ္ထတကထိနာနံ စီဝရကာလသမယေ နိယမတော စတ္တာရော အာနိသံသာ လဗ္ဘန္တိ၊ အသမာဒါနစာရော အနိယမတော. တေန သာသင်္ကသိက္ခာပဒံ ဝုတ္တံ. ကထံ စတ္တာရော နိယတာတိ စေ? ‘‘စီဝရကာလသမယော နာမ အနတ္ထတေ ကထိနေ ဝဿာနဿ ပစ္ဆိမော မာသော’’တိ (ပါရာ. ၆၄၉) ဝစနတော အနတ္ထတကထိနာနံ တသ္မိံ မာသေ ယာဝဒတ္ထစီဝရံ သိဒ္ဓံ၊ တထာ တတိယကထိနသိက္ခာပဒေ (ပါရာ. ၄၉၇ အာဒယော) အကာလစီဝရံ နာမ ပိဋ္ဌိသမယတော ပဋ္ဌာယ တံ ပဋိဂ္ဂဟေတွာ သင်္ဃတော လဘိတဗ္ဗံ စေ၊ ယာဝ စီဝရကာလသမယံ နိက္ခိပိတွာ ဘာဇေတွာ ဂဟေတဗ္ဗံ. ပုဂ္ဂလိကံ စေ၊ ဝဿာနဿ ဆဋ္ဌပက္ခဿ ပဉ္စမိတော ပဋ္ဌာယ ယာဝ စီဝရကာလသမယံ အနဓိဋ္ဌိတံ အဝိကပ္ပိတံ ဝဋ္ဋတိ အစ္စေကစီဝရသိက္ခာပဒေန အနုညာတတ္တာ၊ န တတော ပရံ. တဒါ ဥပ္ပန္နစီဝရဿ ပဋိသိဒ္ဓတ္တာ ပဌမကထိနေန. တတ္ထ အဋ္ဌကထာယံ ဝုတ္တနယော သံဃိကံ သန္ဓာယ၊ တထာ ပေါရာဏဂဏ္ဌိပဒေ စာတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

ပဌမကထိနေ (ပါရာ. ၄၅၉ အာဒယော) ပဌမပညတ္တိယာ၊ အဝိသေသေန ဝါ ဧကာဒသမေ ဒိဝသေ အာပတ္တိ. ဝဿာနဿ ဟိ အန္တောနိဝါရဏတ္ထံ အဋ္ဌကထာယ ‘‘နိဋ္ဌိတစီဝရသ္မိံ ဘိက္ခုနာ ဥဗ္ဘတသ္မိံ ကထိနေ’’တိ (ပါရာ. ၄၆၂ အာဒယော) ဝုတ္တံ. ဧသေဝ နယော ဒုတိယေ၊ တတိယေ စ. တေန စီဝရကာလတော ပုရေ ဝါ အန္တော ဝါ ဥပ္ပန္နံ စီဝရကာလတော ဥဒ္ဓံ ဧကဒိဝသမ္ပိ ပရိဟာရံ န လဘတိ. ယဒိ လဘေယျ၊ အစ္စေကစီဝရသိက္ခာပဒဝိရောဓော. ‘‘ယာဝ စီဝရကာလသမယံ နိက္ခိပိတဗ္ဗံ၊ တတော စေ ဥတ္တရိ နိက္ခိပေယျ၊ နိဿဂ္ဂိယ’’န္တိ (ပါရာ. ၆၄၈) ဟိ တတ္ထ ဝုတ္တံ. ဝဿာဝါသိကဘာဝေန သင်္ဃတော လဒ္ဓံ ဝုဋ္ဌဝဿတ္တာ အတ္တနော သန္တကဘူတံ အစ္စေကစီဝရံ စီဝရကာလသမယံ အတိက္ကာမယတော ဧဝ အာပတ္တိ၊ န အစ္စေကစီဝရကာလံ အတိက္ကာမယတော အာပတ္တီတိ. ‘‘အနတ္ထတေ ကထိနေ ဧကာဒသမာသေ ဥပ္ပန္န’’န္တိ (ပါရာ. ၅၀၀) ဝစနတော ယော စ တတ္ထ စီဝရုပ္ပါဒေါ၊ သော စ နေသံ ဘဝိဿတီတိ သိဒ္ဓံ၊ အနာမန္တစာရဂဏဘောဇနသိက္ခာပဒေ ‘‘အညတြ သမယာ’’တိ (ပါစိ. ၂၂၂ အာဒယော) ဝုတ္တတ္တာ သေသဒွယံ သိဒ္ဓမေဝ. တသ္မာ ‘‘ကာလေပိ အာဒိဿ ဒိန္နံ၊ ဧတံ အကာလစီဝရ’’န္တိ (ပါရာ. ၅၀၀) ဝစနတော အာဒိဿ ဒိန္နစီဝရံ ပရိဟာရံ န လဘတိ.

အပရကတ္တိကာယမေဝ ဝါ ဥဗ္ဘတသ္မိံ ကထိနေ လဘတိ၊ ဧဝံ ‘‘ဥဗ္ဘတသ္မိံ ကထိနေ’’တိ ဝုတ္တတ္တာတိ စေ? န ဝတ္တဗ္ဗံ. ဆ ဌာနာနိ ဟိ သာပေက္ခတာယ ဝုတ္တာနိ. ဒုဋ္ဌဒေါသဒွယေ အဓိကရဏစတုတ္ထံ၊ ပဌမာနိယတေ သောတဿ ရဟော၊ တတိယကထိနေ အာဒိဿ ဒိန္နံ စီဝရံ၊ အစ္စေကစီဝရသိက္ခာပဒေ ‘‘သညာဏံ ကတွာ နိက္ခိပိတဗ္ဗ’’န္တိ ပဒံ၊ ဒုဋ္ဌုလ္လာရောစနပ္ပဋိစ္ဆာဒနဒွယေ အဓိကရဏံ၊ ပါရာဇိကဝစနဉ္စ၊ တီသု ကထိနသိက္ခာပဒေသု ‘‘အဋ္ဌန္နံ မာတိကာနံ အညတရာယာ’’တိ ဝစနန္တိ. တတ္ထ အာဒိဿ ဒိန္နံ စီဝရံ သံဃိကံ ဘာဇိတဗ္ဗစီဝရံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ၊ န ပုဂ္ဂလိကံ. သညာဏံ ကတွာ နိက္ခိပိတဗ္ဗန္တိ ဝဿာဝါသိကစီဝရံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ. အဝုဋ္ဌဝဿေန ပစ္ဆာ ဒါတဗ္ဗတ္တာ သညာဏံ ကာတဗ္ဗံ၊ န ဉာတိပ္ပဝါရိတတော လဒ္ဓံ ပုဂ္ဂလိကံ သန္ဓာယ. တသ္မာ ဒုဝိဓံ အစ္စေကစီဝရံ သံဃေ နိန္နံ၊ ပုဂ္ဂလေ နိန္နဉ္စာတိ သိဒ္ဓံ. တတ္ထ သံဃေ ပရိဏတံ အစ္စေကစီဝရံ ဝဿူပနာယိကဒိဝသတော ပဋ္ဌာယ၊ ပိဋ္ဌိသမယတော ပဋ္ဌာယ ဝါ ယာဝ ပဝါရဏာ နိက္ခိပိတုံ ဝဋ္ဋတိ ဧဝ သံဃိကတ္တာ၊ ပုဂ္ဂလိကမ္ပိ ‘‘ဝဿံဝုဋ္ဌကာလေ ဂဏှထာ’’တိ ဒိန္နတ္တာ. တာဒိသဉှိ ယာဝ ဝဿံဝုဋ္ဌော န ဟောတိ၊ တာဝ တဿေဝ ဒါယကဿ သန္တကံ ဟောတိ. ဧတ္တကော ဝိသေသဟေတု.

‘‘အနစ္စေကစီဝရေ အနစ္စေကစီဝရသညီ စီဝရကာလသမယံ အတိက္ကာမေတိ၊ အနာပတ္တီ’’တိ ဝစနတော အစ္စေကစီဝရကဿေဝ သော အပရာဓော. ယေန ‘‘ဝိရောဓော’’တိ ဝစနံ ဒဿေယျာတိ န ဝိနယေ ဝိသေသဟေတု ပရိယေသိတဗ္ဗော. ဗုဒ္ဓဝိသယတ္တာ ပမာဏန္တိ စေ? န၊ ယဒိ ဧဝံ ဧတ္ထ အတ္တနော သန္တကဘူတမ္ပိ အစ္စေကစီဝရံ သညာဏံ ကတွာ နိက္ခိပိတဗ္ဗမေဝ၊ န အဓိဋ္ဌာတဗ္ဗံ န ဝိကပ္ပေတဗ္ဗံ န ဝိဿဇ္ဇေတဗ္ဗံ. တတော ‘‘အနာပတ္တိ၊ အန္တောသမယေ အဓိဋ္ဌေတိ ဝိကပ္ပေတိ ဝိဿဇ္ဇေတီ’’တိအာဒိဝစနဝိရောဓော (ပါရာ. ၆၅၁) အဓိဝါသေတဗ္ဗော သိယာ. တထာ ‘‘ဝဿာနဿ ပစ္ဆိမေ မာသေ ကထိနုဒ္ဓါရေ ကတေ တသ္မိံ မာသေ အတ္ထတေ ကထိနေ ကထိနုဒ္ဓါရဒိဝသံ အတိက္ကာမေတိ၊ နိဿဂ္ဂိယံ ဟောတီ’’တိ ဝစနတော နိဿဂ္ဂိယံ ဟောတီတိ အယမ္ပိ အတ္ထဝိရောဓော အဓိဝါသေတဗ္ဗော သိယာ. တသ္မိဉ္စ ‘‘အနစ္စေကစီဝရေ အနာပတ္တီ’’တိ ဝုတ္တံ၊ တဉ္စ အနဓိဋ္ဌိတံ အဝိကပ္ပိတမေဝါတိ ဧတ္တကော ဝိသေသဟေတု. အတိရေကစီဝရဉ္စေတံ ပဌမသိက္ခာပဒေနာပတ္တိ၊ ဣတရံ စေ အနာပတ္တိယေဝါတိ ဣမဿ အတ္ထဿ အယံ ဘဂဝတော ဝိသေသဟေတု. တထာ အတိရေကဒသာဟာနာဂတာယေဝ ကတ္တိကပုဏ္ဏမာယ သံဃဿ ဝဿာဝါသိကတ္ထံ အစ္စေကစီဝရံ ဝိယ ဒဒမာနံ န ဂဟေတဗ္ဗံ၊ ဒသာဟာနာဂတာယ ဧဝ ဂဟေတဗ္ဗန္တိ ဧတ္တကော ဝိသေသဟေတု. တတော အဋ္ဌကထာနယဝိရောဓော စ အဓိဝါသေတဗ္ဗော သိယာ. တတ္ထ ‘‘အဓိဋ္ဌိတတော ပဋ္ဌာယ ဥပ္ပန္နံ အစ္စေကစီဝရံ န ဟောတီ’’တိ ဝတွာ အညထာ နယော ဒဿိတော. ပေါရာဏဂဏ္ဌိပဒေ သော စ နယော သံဃိကံ ဥပါဒါယ ဝုတ္တတ္တာ န ဝိရုဇ္ဈတီတိ နေဝ သော စ ပဋိက္ခိတ္တော. ယထာ အနစ္စေကစီဝရံ ဆဋ္ဌိတော ပဋ္ဌာယ ဥပ္ပန္နံ အတိရေကဒသာဟာနာဂတာယပိ ပဋိဂ္ဂဟေတဗ္ဗံ၊ ပဋိဂ္ဂဟေတွာ စီဝရကာလသမယံ အတိက္ကာမယတောပိ အနာပတ္တီတိ အယမ္ပိ နယော အဓိဝါသေတဗ္ဗော သိယာ. တတော ပဌမကထိနဝိရောဓော. ဒသာဟာနာဂတာယ ဧဝ ပဋိဂ္ဂဟေတဗ္ဗံ၊ ပဋိဂ္ဂဟေတွာ စီဝရကာလသမယံ အတိက္ကာမယတော အနာပတ္တီတိ စေ၊ တံ ဒွေ ဒသာဟေ လဘတီတိ ဧတ္တကော ဝိသေသဟေတု.

အန္တရာ အနာပတ္တိက္ခေတ္တစီဝရကာလပ္ပဝိဋ္ဌတ္တာ အဓိဋ္ဌဟိတွာ ပစ္စုဒ္ဓဋံ ဝိယ တံ ပုနပိ ဒသာဟေ လဘတီတိ စေ? န၊ ကာလပ္ပဝေသော အဓိဋ္ဌာနံ ဝိယ ဟောတီတိ စေ? န၊ ‘‘ဝဿိကသာဋိကံ ဝဿာနံ စာတုမာသံ အဓိဋ္ဌာတုံ၊ တတော ပရံ ဝိကပ္ပေတု’’န္တိ ဝစနဝိရောဓံ ကတွာ၊ တတော ပရံ ဒသာဟံ အဝိကပ္ပေန္တဿာပိ အနာပတ္တိ သိယာ. အပိစ ယံ ဝုတ္တံ အဋ္ဌကထာယံ ‘‘ဝဿိကသာဋိကာ အန္တောဝဿေ လဒ္ဓါ စေဝ နိဋ္ဌိတာ စ၊ အန္တောဒသာဟေ အဓိဋ္ဌာတဗ္ဗာ၊ ဒသာဟာတိက္ကမေ နိဋ္ဌိတာ၊ တဒဟေဝ အဓိဋ္ဌာတဗ္ဗာ၊ ဒသာဟေ အပ္ပဟောန္တေ စီဝရကာလံ နာတိက္ကာမေတဗ္ဗာ’’တိ (ပါရာ. အဋ္ဌ. ၂.၆၃၀). တေန အာပတ္တိတော န မုစ္စေယျ. ကာလပ္ပဝေသော ဟိ အဓိဋ္ဌာနပရိယာယော န ဇာတောတိ. ဧတ္တာဝတာ ယထာဝုတ္တော အတ္ထဝိကပ္ပေါ ပါဠိနယေနေဝ ပတိဋ္ဌာပိတော ဟောတိ.

အပိစေတ္ထ ယံ ဝုတ္တံ အဋ္ဌကထာယံ ‘‘ဒသာဟေ အပ္ပဟောန္တေ စီဝရကာလံ နာတိက္ကာမေတဗ္ဗာ’’တိ၊ တတ္ထပိ စီဝရကာလေ ဥပ္ပန္နံ၊ ဒသာဟေ အပ္ပဟောန္တေ စဿ ကရဏံ နတ္ထိ၊ တံ အစ္စေကစီဝရံ အကာလစီဝရမိဝ စီဝရကာလံ နာတိက္ကာမေတဗ္ဗန္တိ သိဒ္ဓမေတံ. ပါဠိတော စ တဉ္စေ အန္တောကာလေ ဥပ္ပဇ္ဇတိ၊ ဒသာဟေ အပ္ပဟောန္တေပိ ဥပ္ပဇ္ဇတိ၊ ဧဝံ ဥပ္ပန္နံ အစ္စေကစီဝရံ အစ္စေကစီဝရမေဝ န ဟောတိ. န ဟိ တံ ကာလဝိသေသဝသေန အစ္စေကစီဝရသင်္ခံ ဂစ္ဆတိ. ဝုတ္တဉှေတံ ‘‘အစ္စေကစီဝရံ နာမ သေနာယ ဝါ ဂန္တုကာမော ဟောတိ၊ ပဝါသံ ဝါ ဂန္တုကာမော ဟောတိ၊ ဂိလာနော ဝါ ဟောတိ၊ ဂဗ္ဘိနီ ဝါ ဟောတိ၊ အဿဒ္ဓဿ ဝါ သဒ္ဓါ ဥပ္ပန္နာ ဟောတိ။ပေ။ ‘ဝဿာဝါသိကံ ဒဿာမီ’တိ ဧဝံ အာရောစိတံ၊ ဧတံ အစ္စေကစီဝရံ နာမာ’’တိ (ပါရာ. ၆၄၉). တသ္မာ ယထာ တံ စီဝရံ နာတိက္ကာမေတဗ္ဗံ၊ တထာ အနစ္စေကစီဝရမ္ပီတိ သိဒ္ဓံ ဟောတိ. တေန ဝုတ္တံ အဋ္ဌကထာယံ ‘‘ဒသာဟေ အပ္ပဟောန္တေ စီဝရကာလံ နာတိက္ကာမေတဗ္ဗာ’’တိ. အပိစ ယဒိ ဧဝံ တံ အစ္စေကစီဝရသိက္ခာပဒမေဝ အစ္စေကစီဝရံ စီဝရကာလံ နာတိက္ကာမေတဗ္ဗန္တိ ဣမဿ ပန အတ္ထဝိသေသဿ ဒဿနတ္ထံ ဘဂဝတာ ပညတ္တံ.

မဟာအဋ္ဌကထာယံ ပန တံ ဧဝံ ဝုတ္တံ – ကာမဉ္စေဒံ ‘‘ဒသာဟပရမံ အတိရေကစီဝရံ ဓာရေတဗ္ဗ’’န္တိ ဣမိနာ သိဒ္ဓံ၊ အဋ္ဌုပ္ပတ္တိဝသေန ပန အပုဗ္ဗံ ဝိယ အတ္ထံ ဒဿေတွာ သိက္ခာပဒံ ဌပိတန္တိ အတ္ထဝိသေသဒီပနပယောဇနတော. တသ္မာ တံ တဿ အတ္ထဝိသေသဒဿနတ္ထံ ဝုတ္တန္တိ သိဒ္ဓမေဝ. တသ္မာပိ ဝေဒိတဗ္ဗမေဝ ယံ ကိဉ္စိ စီဝရံ စီဝရကာလသမယံ နာတိက္ကာမေတဗ္ဗန္တိ. အပိစ ယံ ဝုတ္တံ အဋ္ဌကထာယံ ‘‘ဆဋ္ဌိတော ပဋ္ဌာယ ပန ဥပ္ပန္နံ အနစ္စေကစီဝရမ္ပိ ပစ္စုဒ္ဓါရေတွာ ဌပိတစီဝရမ္ပိ ဧတံ ပရိဟာရံ လဘတီ’’တိ (ပါရာ. အဋ္ဌ. ၂.၆၄၆-၆၄၉). တေန ‘‘အနစ္စေကစီဝရေ အနစ္စေကစီဝရသညီ စီဝရကာလသမယံ အတိက္ကာမေတိ၊ အနာပတ္တီ’’တိ (ပါရာ. ၆၅၀) ဣမိနာပိ အနစ္စေကစီဝရဿာပိ အစ္စေကစီဝရပရိဟာရလာဘံ ဒီပေတီတိ.

ဧတ္တာဝတာ ယထာဝုတ္တော ဒုတိယော အတ္ထဝိကပ္ပေါ ပါဠိနယေန၊ အဋ္ဌကထာနယေန စ ပတိဋ္ဌာပိတော ဟောတိ. ဧဝံ တာဝ ပကိဏ္ဏကာယ အဓိကထာ ပရတော ပါဌတော ဝိတ္ထာရိတာ ဟောတီတိ အပကိဏ္ဏကံ.

စီဝရပလိဗောဓော၊ အာဝါသပလိဗောဓော စာတိ ဒွေ ပလိဗောဓာ. တေသု ဧကပလိဗောဓေပိ သတိ အနာမန္တစာရာဒိအာနိသံသံ လဘတိ၊ တံ ဣဓ နတ္ထီတိ ဒဿေတုံ ‘‘နိဋ္ဌိတစီဝရသ္မိံ ဘိက္ခုနာ ဥဗ္ဘတသ္မိံ ကထိနေ’’တိ ဝုတ္တံ. တသ္မာ ဧဝ ‘‘အတ္ထတကထိနဿ ဟိ ဘိက္ခုနော’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. ကထိနတ္ထာရာရဟဿာတိ ဧတ္ထ ‘‘အဋ္ဌဟိ အင်္ဂေဟိ သမန္နာဂတော ပုဂ္ဂလော ဘဗ္ဗော ကထိနံ အတ္ထရိတုံ – ပုဗ္ဗကရဏံ ဇာနာတိ၊ ပစ္စုဒ္ဓါရံ ဇာနာတိ၊ အဓိဋ္ဌာနံ ဇာနာတိ၊ အတ္ထာရံ ဇာနာတိ၊ မာတိကံ ဇာနာတိ၊ ပလိဗောဓံ ဇာနာတိ၊ ဥဒ္ဓါရံ ဇာနာတိ၊ အာနိသံသံ ဇာနာတီ’’တိ (ပရိ. ၄၀၉) ဝစနတော ဣမေဟိ အဋ္ဌဟိ အင်္ဂေဟိ သမန္နာဂတော ပုဂ္ဂလော ကထိနတ္ထာရာရဟော နာမ. ပုဗ္ဗကရဏံ နာမ ဓောဝနဝိစာရဏစ္ဆေဒနသိဗ္ဗနရဇနကပ္ပကရဏံ.

‘‘စီဝရံ နာမ ခေါမ’’န္တိအာဒိနာ ပါဠိဝသေန ဇာတိဉ္စ ပမာဏဉ္စ ဒဿေတွာ ဣဒါနိ အတိရေကစီဝရံ ဒဿေတုံ ‘‘ယံ ပန ဝုတ္တံ အဓိဋ္ဌိတဝိကပ္ပိတေသူ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. ဌပိတဋ္ဌာနံ သလ္လက္ခေတွာ’’တိ ဝုတ္တေပိ ယသ္မိံ ဌာနေ ယံ ဌပိတံ၊ တသ္မိံ တံ ပစ္ဆာ ဟောတု ဝါ၊ မာ ဝါ၊ အဓိဋ္ဌာနံ ရုဟတေဝ. ပုရေ ပစ္ဆာ ဌပနဋ္ဌာနံ န ပမာဏံ.

အန္တိမဝတ္ထုံ အဇ္ဈာပန္နဿ ဘိက္ခုဘာဝပရိစ္စာဂဝသေန သေတဝတ္ထနိဝါသနံ ဝါ ကာသာဝစဇနံ ဝါ ဟီနာယာဝတ္တနံ.

ဧကာဒသမေ အရုဏုဂ္ဂမနေတိ အန္တိမံ ဌပေတွာ တတော ပုရိမတရသ္မိန္တိ အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော. တတ္ထ အန္တိမံ နာမ အပရကတ္တိကာယ ပဌမာရုဏုဂ္ဂမနံ. တဉှိ ကာလတ္တာ နိဿဂ္ဂိယံ န ကရောတိ. ဣဓ ‘‘နိဋ္ဌိတစီဝရသ္မိံ ဘိက္ခုနာ’’တိ ကရဏဝစနံ နိဒါနာနပေက္ခံ နိဒါနေ ကရဏာဘာဝတော. တသ္မာ ဧဝ ‘‘ဒသာဟပရမ’’န္တိ အယမေတ္ထ အနုပညတ္တီတိ ဝုတ္တံ. ‘‘အနုဇာနာမိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ တိစီဝရံ အဓိဋ္ဌာတုံ န ဝိကပ္ပေတု’’န္တိအာဒိ (မဟာဝ. ၃၅၈) ဝစနတော စ ဣဓ ‘‘ဝိကပ္ပေတီ’’တိ အဝိသေသေန ဝုတ္တဝစနံ ဝိရုဒ္ဓံ ဝိယ ဒိဿတိ၊ န စ ဝိရုဒ္ဓံ တထာဂတာ ဘာသန္တိ၊ တသ္မာ ဧဝမဿ အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော – တိစီဝရံ တိစီဝရသင်္ခေပေန ပရိဟာရတော အဓိဋ္ဌာတုမေဝ အနုဇာနာမိ၊ န ဝိကပ္ပေတုံ. ဝဿိကသာဋိကံ ပန စတုမာသတော ပရံ ဝိကပ္ပေတုမေဝ၊ န အဓိဋ္ဌာတုန္တိ. ဧဝဉ္စ ပန သတိ ယော တိစီဝရေ ဧကေန စီဝရေန ဝိပ္ပဝသိတုကာမော ဟောတိ၊ တဿ တိစီဝရာဓိဋ္ဌာနံ ပစ္စုဒ္ဓရိတွာ ဝိပ္ပဝါသသုခတ္ထံ ဝိကပ္ပနာယ ဩကာသော ဒိန္နော ဟောတိ၊ ဒသာဟာတိက္ကမေ စ အနာပတ္တီတိ. ဧတေန ဥပါယေန သဗ္ဗတ္ထ ဝိကပ္ပနာယ အပဋိသိဒ္ဓဘာဝေါ ဝေဒိတဗ္ဗောတိ လိခိတံ.

ဣမဿ ပန သိက္ခာပဒဿ အယံ သင်္ခေပဝိနိစ္ဆယော – အနတ္ထတေ ကထိနေ ဟေမန္တာနံ ပဌမဒိဝသတော ပဋ္ဌာယ၊ အတ္ထတေ ကထိနေ ဂိမှာနံ ပဌမဒိဝသတော ပဋ္ဌာယ ဥပ္ပန္နစီဝရံ သန္ဓာယ ‘‘နိဋ္ဌိတစီဝရသ္မိ’’န္တိအာဒိ ဝုတ္တံ. ဧတ္ထာဟ – ‘‘ရဇကေဟိ ဓောဝါပေတွာ သေတကံ ကာရာပေန္တဿာပိ အဓိဋ္ဌာနံ အဓိဋ္ဌာနမေဝါ’’တိ (ပါရာ. အဋ္ဌ. ၂.၄၆၅) ဝစနတော အရဇိတေပိ အဓိဋ္ဌာနံ ရုဟတီတိ. တေန သူစိကမ္မံ ကတွာ ရဇိတွာ ကပ္ပဗိန္ဒုံ ဒတွာ အဓိဋ္ဌာတဗ္ဗန္တိ နိယမော ကာတဗ္ဗော၊ န ကာတဗ္ဗောတိ? ကတ္တဗ္ဗောဝ. ပတ္တော ဝိယ အဓိဋ္ဌိတော ယထာ ပုန သေတဘာဝံ ဝါ တမ္ဗဘာဝံ ဝါ ပတ္တော အဓိဋ္ဌာနံ န ဝိဇဟတိ၊ န စ ပန တာဒိသော ယံ အဓိဋ္ဌာနံ ဥပဂစ္ဆတိ၊ ဧဝမေတံ ဒဋ္ဌဗ္ဗန္တိ. ‘‘သွေ ကထိနံ ဥဒ္ဓရိဿတီ’’တိ လဒ္ဓစီဝရံ သစေ အဇ္ဇေဝ န အဓိဋ္ဌာတိ၊ အရုဏုဂ္ဂမနေ ဧဝ နိဿဂ္ဂိယံ ဟောတိ. ကသ္မာ? ‘‘နိဋ္ဌိတစီဝရသ္မိ’’န္တိအာဒိနာ (ပါရာ. ၄၆၂-၄၆၃၊) သိက္ခာပဒဿ ဝုတ္တတ္တာ. ကထိနဗ္ဘန္တရေ ဒသာဟတော ဥတ္တရိပိ ပရိဟာရံ လဘတိ၊ ကထိနတော ပန ပစ္ဆာ ဧကဒိဝသမ္ပိ န လဘတိ. ယထာ ကိံ – ယထာ အတ္ထတကထိနော သံဃော တိစီဝရံ အတ္ထတဒိဝသတော ပဋ္ဌာယ ယာဝ ဥဗ္ဘာရာ အာနိသံသံ လဘတိ၊ န တတော ပရံ၊ ဧဝံ အတ္ထတဒိဝသတော ပဋ္ဌာယ ယာဝ ဥဗ္ဘာရာ လဘတိ၊ ဥဒ္ဓတေ ပန ကထိနေ ဧကဒိဝသမ္ပိ န လဘတိ. ဧတ္ထာဟ – ဥဗ္ဘတဒိဝသတော ပဋ္ဌာယ ပုန ဒသာဟံ လဘတီတိ? န၊ ကသ္မာ? ‘‘အနုဇာနာမိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဒသာဟပရမံ အတိရေကစီဝရံ ဓာရေတု’’န္တိ ဝစနတော. ကထိနဗ္ဘန္တရေပိ ဧကာဒသေ အရုဏုဂ္ဂမနေ နိဿဂ္ဂိယန္တိ အာပန္နံ. တံ ပန အတိပ္ပသင်္ဂံ နိဝါရေတုံ ‘‘နိဋ္ဌိတစီဝရသ္မိ’’န္တိအာဒိ ဝုတ္တံ၊ န ကထိနဒိဝသာနိ အဒိဝသာနီတိ ဒီပနတ္ထံ. အယမတ္ထော တတ္ထ တတ္ထ အာဝိဘဝိဿတိ. အထ ဝါ ဝဿိကသာဋိကာ အနတိရိတ္တပ္ပမာဏာ နာမံ ဂဟေတွာ ဝုတ္တနယေနေဝ စတ္တာရော ဝဿိကေ မာသေ အဓိဋ္ဌာတဗ္ဗာ၊ တတော ပရံ ပစ္စုဒ္ဓရိတွာ ဝိကပ္ပေတဗ္ဗာတိ ဝုတ္တံ. ဧတ္ထ ‘‘ပစ္စုဒ္ဓရိတွာ’’တိ ဝစနေ ဥပေါသထဒိဝသေ ဧဝ ပစ္စုဒ္ဓရိတွာ ဝိကပ္ပေတွာ ဌပိတံ ဟောတိ၊ တတော ပရံ ဟေမန္တဿ ပဌမဒိဝသတော ပဋ္ဌာယ ပစ္စုဒ္ဓရဏာဘာဝါ. ဧဝံ ကထိနဗ္ဘန္တရေ ဥပ္ပန္နစီဝရမ္ပိ ဝေဒိတဗ္ဗန္တိ လိခိတံ.

ကထိနသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.