၁. ပဌမပါရာဇိကဝဏ္ဏနာ

ဣဓ ပန ဌတွာ သိက္ခာပဒါနံ ကမဘေဒေါ ပကာသေတဗ္ဗော. ကထံ – သဗ္ဗသိက္ခာပဒါနံ ယထာသမ္ဘဝံ ဒေသနာက္ကမော၊ ပဟာနက္ကမော၊ ပဋိပတ္တိက္ကမော၊ ဥပ္ပတ္တိက္ကမောတိ စတုဗ္ဗိဓော ကမော လဗ္ဘတိ. တတ္ထ ဘဂဝတာ ရာဇဂဟေ ဘိက္ခူနံ ပါတိမောက္ခုဒ္ဒေသံ အနုဇာနန္တေန ပါတိမောက္ခုဒ္ဒေသဿ ယော ဒေသနာက္ကမော အနုညာတော၊ တံ ဒေသနာက္ကမံ အနုက္ကမန္တောဝ မဟာကဿပေါ ပဌမံ ပါရာဇိကုဒ္ဒေသံ ပုစ္ဆိ၊ တဒနန္တရံ သံဃာဒိသေသုဒ္ဒေသံ၊ တဒနန္တရံ အနိယတုဒ္ဒေသံ၊ တဒနန္တရံ ဝိတ္ထာရုဒ္ဒေသံ. တဒနန္တရံ ဘိက္ခုနိဝိဘင်္ဂဉ္စ တေနေဝ အနုက္ကမေန ပုစ္ဆိ. တတော ပရံ တယော အာပတ္တိက္ခန္ဓေ သင်္ဂဟေတုံ ဝိနာ ဂဏနပရိစ္ဆေဒေန သေခိယဓမ္မေ ပုစ္ဆိ. အာပတ္တိက္ခန္ဓေ သဘာဂတော ပဋ္ဌာယ ပုစ္ဆန္တော ဝီသတိခန္ဓကေ ပုစ္ဆိ. နိဒါနုဒ္ဒေသန္တောဂဓာနံ ဝါ သရူပေန အနုဒ္ဒိဋ္ဌာနံ ပုစ္ဆနတ္ထံ ခန္ဓကေ ပုစ္ဆိ. ဧတေန ခန္ဓကေ ပညတ္တာ ထုလ္လစ္စယာပိ သင်္ဂဟိတာ ဟောန္တိ. ပုစ္ဆိတာနုက္ကမေနေဝ အာယသ္မာ ဥပါလိတ္ထေရော ဗျာကာသိ. အယမေတ္ထ ဒေသနာက္ကမော. ဥဘတောဝိဘင်္ဂခန္ဓကတော ပန ဥစ္စိနိတွာ တဒါ ပရိဝါရော ဝိသုံ ပါဠိ ကတော၊ ဣမမေဝ ဝစနံ သန္ဓာယ အဋ္ဌကထာယံ ဝုတ္တံ ‘‘ဧတေနေဝ ဥပါယေန ခန္ဓကံ ပရိဝါရေပိ အာရောပယိံသူ’’တိအာဒိ (ပါရာ. အဋ္ဌ. ၁.ပဌမမဟာသင်္ဂဤတိကထာ). အပိစ ပါဠိယံ ‘‘ဧတေနေဝ ဥပါယေန ဥဘတောဝိဘင်္ဂေ ပုစ္ဆိ. ပုဋ္ဌော ပုဋ္ဌော အာယသ္မာ ဥပါလိ ဝိဿဇ္ဇေသီ’’တိ (စူဠဝ. ၄၃၉) ဧတ္တကမေဝ ဝုတ္တံ. တသ္မာ ထေရော ဥဘတောဝိဘင်္ဂေ ဧဝ ပုစ္ဆိ. ဝိဿဇ္ဇန္တော ပန အာယသ္မာ ဥပါလိ နိရဝသေသံ ဒဿေန္တော ခန္ဓကပရိဝါရေ အန္တော ကတွာ ဒေသေသိ. ဂဏသဇ္ဈာယကာလေ ပန တဒါ ခန္ဓကပရိဝါရာ ဝိသုံ ပါဠိ ကတာတိ အယမေတ္ထ ဒေသနာက္ကမော.

ယဒိ ဧဝံ နိဒါနုဒ္ဒေသော ပဌမဒေသနာတိ စေ? န၊ ဥပေါသထက္ခန္ဓကေ (မဟာဝ. ၁၃၃) ‘‘ယာနိ မယာ ဘိက္ခူနံ သိက္ခာပဒါနိ ပညတ္တာနိ၊ တာနိ နေသံ ပါတိမောက္ခုဒ္ဒေသံ အနုဇာနေယျ’’န္တိ ဝစနတော၊ ‘‘ယဿ သိယာ အာပတ္တီ’’တိ (မဟာဝ. ၁၃၄) ဝစနတော စ. အကုသလာဗျာကတာနံ အာပတ္တီနံ ဒိဋ္ဌဓမ္မသမ္ပရာယိကာသဝဋ္ဌာနိယတ္တာ ယထာဘူတံ သီလသံဝရကေန ပရိဝဇ္ဇနေန ပဟာတဗ္ဗတ္တာ ပဟာနက္ကမောပေတ္ထ သမ္ဘဝတိ ‘‘တာဝဒေဝ စတ္တာရိ အကရဏီယာနိ အာစိက္ခိတဗ္ဗာနီ’’တိ ဝစနတော. တထာ ‘‘သမာဒါယ သိက္ခတိ သိက္ခာပဒေသူ’’တိ (မ. နိ. ၃.၇၅၊ ဝိဘ. ၅၀၈) ဝစနတော ယထာဘူတံ အာစိက္ခနသိက္ခနေန ပဋိပတ္တိက္ကမောပိ သမ္ဘဝတိ. ယထုဒ္ဒေသက္ကမံ ပရိယာပုဏိတဗ္ဗပရိယတ္တိအတ္ထေနာပိ ပဋိပတ္တိက္ကမော၊ ဧဝမိမေဟိ တီဟိ ကမေဟိ ဒေသေတဗ္ဗာနမေတေသံ သိက္ခာပဒါနံ ယထာသမ္ဘဝံ ဥပ္ပတ္တိက္ကမော သမ္ဘဝတိ. တထာ ဟိ ယံ ယံ သာဓာရဏံ၊ တံ တံ ဘိက္ခုံ အာရဗ္ဘ ဥပ္ပန္နေ ဧဝ ဝတ္ထုသ္မိံ ‘‘ယာ ပန ဘိက္ခုနီ ဆန္ဒသော မေထုနံ ဓမ္မ’’န္တိအာဒိနာ နယေန ဘိက္ခုနီနမ္ပိ ပညတ္တံ. ယတော ဘိက္ခုနီနံ တံ အနုပ္ပန္နပညတ္တိ န သိယာ၊ တတော အနုပ္ပန္နပညတ္တိ တသ္မိံ နတ္ထီတိ (ပရိ. ၂၀၁-၂၀၂) ပရိဝါရဝစနံ န ဝိရုဇ္ဈတိ. ဧတ္တာဝတာ ပုရိမေန ကမတ္တယေန ယံ ပဌမံ ဒေသေတဗ္ဗံ၊ တံ ပါရာဇိကုဒ္ဒေသေ ပဌမုပ္ပန္နတ္တာ မေထုနဓမ္မပါရာဇိကံ သဗ္ဗပဌမံ ဒေသေတုကာမော အာယသ္မာ ဥပါလိတ္ထေရော ‘‘တတြ သုဒံ ဘဂဝါ ဝေသာလိယံ ဝိဟရတီ’’တိ (ပါရာ. ၂၃) ဝေသာလိယမေဝ ပါပေတွာ ဌပေသိ.

ဣဒါနိ သဗ္ဗေသံ သိက္ခာပဒါနံ ပညာပနဝိဓာနံ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ကထံ? ‘‘ဧဝဉ္စ ပန၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဣမံ သိက္ခာပဒံ ဥဒ္ဒိသေယျာထာ’’တိ (ပါရာ. ၃၉၊ ၄၃) ဧဝံ သဥဒ္ဒေသအနုဒ္ဒေသဘေဒတော ဒုဝိဓံ. တတ္ထ ပါတိမောက္ခေ သရူပတော အာဂတာ ပဉ္စ အာပတ္တိက္ခန္ဓာ သဥဒ္ဒေသပညတ္တိ နာမ. သာပိ ဒွိဓာ သပုဂ္ဂလာပုဂ္ဂလနိဒ္ဒေသဘေဒတော. တတ္ထ ယဿာ ပညတ္တိယာ အန္တော အာပတ္တိယာ သဟ၊ ဝိနာ ဝါ ပုဂ္ဂလော ဒဿိတော၊ သာ သပုဂ္ဂလနိဒ္ဒေသာ. ဣတရာ အပုဂ္ဂလနိဒ္ဒေသာ.

တတ္ထ သပုဂ္ဂလနိဒ္ဒေသာ ဒွိဓာ အဒဿိတဒဿိတာပတ္တိဘေဒတော. တတ္ထ အဒဿိတာပတ္တိကာ နာမ အဋ္ဌ ပါရာဇိကာ ဓမ္မာ ဝေဒိတဗ္ဗာ. ‘‘ပါရာဇိကော ဟောတိ အသံဝါသော’’တိ (ပါရာ. ၃၉၊ ၄၄၊ ၈၉၊ ၉၁၊ ၁၆၇၊ ၁၇၁၊ ၁၉၅၊ ၁၉၇) ဟိ ပုဂ္ဂလောဝ တတ္ထ ဒဿိတော၊ နာပတ္တိ. ဒဿိတာပတ္တိကာ နာမ ဘိက္ခုနိပါတိမောက္ခေ အာဂတာ သတ္တရသ သံဃာဒိသေသာ ဓမ္မာ. ‘‘အယမ္ပိ ဘိက္ခုနီ ပဌမာပတ္တိကံ ဓမ္မံ အာပန္နာ နိဿာရဏီယံ သံဃာဒိသေသ’’န္တိ (ပါစိ. ၆၈၃၊ ၆၈၇) ဟိ တတ္ထ အာပတ္တိ ဒဿိတာ သဒ္ဓိံ ပုဂ္ဂလေန.

တထာ အပုဂ္ဂလနိဒ္ဒေသာပိ အဒဿိတဒဿိတာပတ္တိဘေဒတော ဒွိဓာ. တတ္ထ အဒဿိတာပတ္တိကာ နာမ သေခိယာ ဓမ္မာ. ဝုတ္တာဝသေသာ ဒဿိတာပတ္တိကာတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ.

သာပိ ဒွိဓာ အနိဒ္ဒိဋ္ဌကာရကနိဒ္ဒိဋ္ဌကာရကဘေဒတော. တတ္ထ အနိဒ္ဒိဋ္ဌကာရကာ နာမ သုက္ကဝိသဋ္ဌိမုသာဝါဒေါမသဝါဒပေသုညဘူတဂါမအညဝါဒကဥဇ္ဈာပနကဂဏဘောဇနပရမ္ပရဘောဇနသုရာမေရယအင်္ဂုလိပတောဒကဟသဓမ္မအနာဒရိယတလဃာတကဇတုမဋ္ဌကသိက္ခာပဒါနံ ဝသေန ပဉ္စဒသဝိဓာ ဟောန္တိ. တတ္ထ နိဒ္ဒိဋ္ဌကာရကေ မိဿာမိဿဘေဒေါ ဝေဒိတဗ္ဗော – တတ္ထ ဥပယောဂဘုမ္မဝိဘတ္တိယော ဧကံသေန မိဿာ. အဝသေသာ မိဿာ စ အမိဿာ စ. သေယျထိဒံ – ပစ္စတ္တံ တာဝ ဒွီသု အနိယတေသု ဥပယောဂေန မိဿံ၊ ဒွါဒသသု ပါဋိဒေသနီယေသု ကရဏေန မိဿံ၊ ဦနပဉ္စဗန္ဓနပတ္တသိက္ခာပဒေသု သာမိကရဏေဟိ၊ ဦနဝီသတိဝဿေ ဘုမ္မေန၊ မောဟနကေ ဥပယောဂသာမိဘုမ္မေဟိ. ယသ္မာ ‘‘ဝိဝဏ္ဏက’’န္တိ ဘာဝေါ အဓိပ္ပေတော၊ န ကတ္တာ၊ တသ္မာ ဝိဝဏ္ဏကသိက္ခာပဒံ ယဒါ န သမ္ဘဝတိ၊ ဧဝံ ပစ္စတ္တံ ပဉ္စဝိဓံ မိဿံ ဟောတိ. သေသေသု ပဌမာနိယတံ ဌပေတွာ အာဒိမှိ ‘‘ယော ပန ဘိက္ခူ’’တိ ဧဝမာဂတံ ပစ္စတ္တံ ဝါ၊ ဒုတိယာနိယတံ ဌပေတွာ ပဏီတဘောဇနသမဏုဒ္ဒေသတတိယစတုတ္ထပါဋိဒေသနီယသိက္ခာပဒေသု မဇ္ဈေ ‘‘ယော ပန ဘိက္ခူ’’တိ ဧဝမာဂတံ ပစ္စတ္တံ ဝါ၊ ဒုဗ္ဗစကုလဒူသကသံသဋ္ဌသိက္ခာပဒေသု အာဒိမှိ ကေဝလံ ‘‘ဘိက္ခူ’’တိ အာဂတံ ပစ္စတ္တံ ဝါ၊ ဘေဒါနုဝတ္တကသိက္ခာပဒေ မဇ္ဈေ အာဂတံ ပစ္စတ္တံ ဝါ အညာယ ဝိဘတ္တိယာ အမိဿမေဝ ဟောတိ. တတ္ထ ဘေဒါနုဝတ္တကတုဝဋ္ဋနဒွယသံသဋ္ဌဒုတိယပါဋိဒေသနီယသိက္ခာပဒေသု ဗဟုဝစနံ၊ ဣတရတ္ထ သဗ္ဗတ္ထ ဧကဝစနမေဝါတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

တထာ ဥပယောဂေါ ဒွီသု ဝိကပ္ပနသိက္ခာပဒေသု၊ တန္တဝါယသိက္ခာပဒေ စ ပစ္စတ္တေန မိဿော၊ အဘိဟဋသိက္ခာပဒေ ကရဏေန၊ ရာဇသိက္ခာပဒေ ကရဏသာမိပစ္စတ္တေဟီတိ ဥပယောဂေါ တိဓာ မိဿော ဟောတိ. ကရဏဉ္စ ကုဋိကာရမဟလ္လကဒုတိယကထိနဒွေဘာဂနိသီဒနသန္ထတဒုဗ္ဗဏ္ဏကရဏသိက္ခာပဒေသု ဆသု ပစ္စတ္တေန မိဿံ၊ ပဌမတတိယကထိနအဋ္ဌင်္ဂုလပါဒကနိသီဒနကဏ္ဍုပ္ပဋိစ္ဆာဒိကဝဿိကသာဋိကဥဒကသာဋိကဒွေဓမ္မပစ္စာသီသနသိက္ခာပဒေသု အဋ္ဌသု သာမိနာ မိဿန္တိ ကရဏံ ဒွိဓာ မိဿံ ဟောတိ. အဝသေသေသု ဆဗ္ဗဿဝဿိကသာဋိကဒွတ္တိစ္ဆဒနာဝသထပိဏ္ဍမဟာနာမဂရုလဟုပါဝုရဏသိက္ခာပဒေသု သတ္တသု ကရဏဝိဘတ္တိ အညဝိဘတ္တိယာ အမိဿာ၊ အစ္စေကဧဠကလောမသိက္ခာပဒေသု သာမိဝိဘတ္တိ ကရဏဝိဘတ္တိယာ မိဿာ. အတိရေကပတ္တဘေသဇ္ဇသိက္ခာပဒေသု အဂ္ဂဟိတဂ္ဂဟဏေန သာမိဝိဘတ္တိ အမိဿာဝ ဟောတီတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ. ဧဝံ တာဝ နိဒ္ဒိဋ္ဌကာရကေသု သိက္ခာပဒေသု –

ပဉ္စဓာ စ တိဓာ စေဝ၊ ဒွိဓာ စေပိ တထေကဓာ၊

ဘိန္နာ ဝိဘတ္တိယော ပဉ္စ၊ သဗ္ဗေကာဒသဓာ သိယုံ.

ဧဝံ တာဝ ယထာဝုတ္တေသု သဥဒ္ဒေသပညတ္တိသင်္ခါတေသု သိက္ခာပဒေသု အဂ္ဂဟိတဂ္ဂဟဏေန ပညာသုတ္တရေသု တိသတေသု နဝုတိအနိဒ္ဒိဋ္ဌကာရကေ ဝဇ္ဇေတွာ နိဒ္ဒိဋ္ဌကာရကာနိ အတိရေကသဋ္ဌိဒွိသတာနိ ဟောန္တိ. တေသု ပစ္စတ္တကရဏာနိ တိံသုတ္တရာနိ ဒွိသတာနိ ဟောန္တိ. တေသု အမိဿပစ္စတ္တကရဏာနိ ဒွါဒသုတ္တရာနိ ဒွိသတာနိ၊ မိဿပစ္စတ္တကရဏာနိ အဋ္ဌာရသ ဟောန္တိ. အဝသေသေသု တိံသတိယာ သိက္ခာပဒေသု မိဿောပယောဂကရဏာနိ ပဉ္စ ဟောန္တိ၊ မိဿကရဏာနိ စုဒ္ဒသ၊ အမိဿာနိ သတ္တ၊ မိဿာမိဿကရဏာနိ ဒွေ၊ အမိဿာနိ ဒွေတိ သဗ္ဗေသုပိ နိဒ္ဒိဋ္ဌကာရကေသု ဘေဒါနုဝတ္တကဒုဗ္ဗစကုလဒူသကပဌမဒုတိယတတိယကထိနအဘိဟဋကုဋိကာရမဟလ္လကဝိကပ္ပနဒွယဒွေဘာဂဆဗ္ဗဿနိသီဒနသန္ထတဧဠကလောမာတိရေကပတ္တဘေသဇ္ဇဝဿိကသာဋိကတန္တဝါယအစ္စေကဆာရတ္တဒွ ပဉ္စတ္တိံသေသု ‘‘ယော ပန ဘိက္ခူ’’တိ နတ္ထိ. ဒုတိယာနိယတပဏီတဘောဇနသမဏုဒ္ဒေသတတိယစတုတ္ထပါဋိဒေသနီယေသု မဇ္ဈေ အတ္ထိ.

ဧတ္တာဝတာ သဥဒ္ဒေသာနုဒ္ဒေသဒုကံ၊ သပုဂ္ဂလာပုဂ္ဂလနိဒ္ဒေသဒုကံ၊ ပစ္စေကဒဿိတာပတ္တိဒုကဒွယံ၊ အနိဒ္ဒိဋ္ဌကာရကဒုကံ၊ တတ္ထ နိဒ္ဒိဋ္ဌကာရကေသု ပစ္စတ္တဘုမ္မဒုကံ၊ သယောပနာယောပနဒုကံ၊ အယောပနမဇ္ဈေယောပနဒုကံ၊ ဧကာနေကဝစနဒုကန္တိ နဝ ဒုကာနိ ဒဿိတာနိ ဟောန္တိ. ဝိသေသကာရဏံ တသ္မိံ တသ္မိံ သိက္ခာပဒေ သမ္ပတ္တေ အာဝိဘဝိဿတိ. ဧဝံ တာဝ သဥဒ္ဒေသပညတ္တိံ ဉတွာ သေသဝိနယပိဋကေ ယာ ကာစိ ပညတ္တိ အနုဒ္ဒေသပညတ္တီတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ. သာ ပဒဘာဇနန္တရာပတ္တိဝိနီတဝတ္ထုပဋိက္ခေပပညတ္တိအဝုတ္တသိဒ္ဓိသိက္ခာပဒဝသေန ဆဗ္ဗိဓာ ဟောတိ.

တတ္ထ ‘‘ယေဘုယျေန ခယိတေ အာပတ္တိ ထုလ္လစ္စယဿ (ပရိ. ၁၅၇-၁၅၈)၊ ဝဋ္ဋကတေ မုခေ အစ္ဆုပန္တဿ အာပတ္တိ ဒုက္ကဋဿာ’’တိ (ပါရာ. ၇၃) ဧဝမာဒိကာ ပဒဘာဇနေ သန္ဒိဿမာနာပတ္တိ ပဒဘာဇနသိက္ခာပဒံ နာမ. ‘‘န စ၊ ဘိက္ခဝေ၊ သဗ္ဗမတ္တိကာမယာ ကုဋိ ကာတဗ္ဗာ၊ ယော ကရေယျ၊ အာပတ္တိ ဒုက္ကဋဿာ’’တိအာဒိ (ပါရာ. ၈၅) အန္တရာပတ္တိသိက္ခာပဒံ နာမ. ‘‘အနုဇာနာမိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဒိဝါပဋိသလ္လီယန္တေန ဒွါရံ သံဝရိတွာ ပဋိသလ္လီယိတု’’န္တိ (ပါရာ. ၇၇) ဧဝမာဒိ ဝိနီတဝတ္ထုသိက္ခာပဒံ နာမ. ‘‘သံဃဘေဒကော၊ ဘိက္ခဝေ၊ အနုပသမ္ပန္နော န ဥပသမ္ပာဒေတဗ္ဗော’’တိ (မဟာဝ. ၁၁၅) ဧဝမာဒိ ပဋိက္ခေပသိက္ခာပဒံ နာမ.

ယသ္မာ ပန တေန တေန ပဋိက္ခေပေန ‘‘ယော ပန ဘိက္ခု သမဂ္ဂံ သံဃံ အဓမ္မသညီ ဘိန္ဒေယျ၊ ပါရာဇိကော ဟောတိ အသံဝါသော. ယော ပန ဘိက္ခု ဒုဋ္ဌစိတ္တော ဘဂဝတော ဇီဝမာနကသရီရေ လောဟိတံ ဥပ္ပါဒေယျ၊ ပါရာဇိကော ဟောတိ အသံဝါသော’’တိ သိက္ခာပဒါနိ ပညတ္တာနိ ဟောန္တိ. ယာနိ သန္ဓာယ ‘‘ဧကဿ ဆေဇ္ဇကာ ဟောတိ၊ စတုန္နံ ထုလ္လစ္စယံ၊ စတုန္နဉ္စေဝ အနာပတ္တိ၊ သဗ္ဗေသံ ဧကဝတ္ထုကာ’’တိ ဝုတ္တံ. ‘‘အတ္ထာပတ္တိ တိဋ္ဌန္တေ ဘဂဝတိ အာပဇ္ဇတိ၊ နော ပရိနိဗ္ဗုတေ’’တိ (ပရိ. ၃၂၃) စ ဝုတ္တံ. တေန န ကေဝလံ ‘‘န၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဇာနံ သံဃဘေဒကော အနုပသမ္ပန္နော ဥပသမ္ပာဒေတဗ္ဗော။ပေ။ အာပတ္တိ ဒုက္ကဋဿာ’’တိ ဣဒမေဝ သိက္ခာပဒံ ပညတ္တံ ဟောတိ သာဓကံ ဟောတိ. ‘‘ပဏ္ဍကော၊ ဘိက္ခဝေ၊ အနုပသမ္ပန္နော န ဥပသမ္ပာဒေတဗ္ဗော၊ ဥပသမ္ပန္နော နာသေတဗ္ဗော’’တိ (မဟာဝ. ၁၀၉) ဧဝမာဒီသု ပန ဥပဇ္ဈာယာဒီနံ ဒုက္ကဋမေဝ ပညတ္တံ၊ န ပဏ္ဍကာဒီနံ ပါရာဇိကာပတ္တိ. န ဟိ တေသံ ဘိက္ခုဘာဝေါ အတ္ထိ. ယတော သိယာ ပါရာဇိကာပတ္တိ. တထာ ‘‘န အစ္ဆိန္နေ ထေဝေ ပက္ကမိတဗ္ဗ’’န္တိ (မဟာဝ. ၆၆၊ ၆၇၊ ၇၈၊ ၇၉) ဧဝမာဒိကဉ္စ ပဋိက္ခေပသိက္ခာပဒမေဝ နာမ.

ခန္ဓကေသု ပညတ္တဒုက္ကဋထုလ္လစ္စယာနိ ပညတ္တိသိက္ခာပဒံ နာမ. ‘‘တေန ဟိ၊ သာရိပုတ္တ၊ ဘေဒါနုဝတ္တကေ ထုလ္လစ္စယံ ဒေသာပေဟီ’’တိ (စူဠဝ. ၃၄၅) ဝုတ္တံ၊ ထုလ္လစ္စယမ္ပိ တတ္ထေဝ သမောဓာနံ ဂစ္ဆတိ. ဣဒံ တေသံ ဝိဘတ္တိကမ္မက္ခဏေ အပညတ္တတ္တာ အဝိဇ္ဇမာနမ္ပိ ဘဂဝတော ဝစနေန ဝိသုဒ္ဓက္ခဏေပိ ဝိဇ္ဇမာနံ ဇာတန္တိ ဧကေ. ‘‘ဘေဒါနုဝတ္တကေ ဒေသာပေဟီ’’တိ ဝစနတော သေသဘေဒါနုဝတ္တကာနံ ‘‘ယော ပန ဘိက္ခု ဇာနံ သံဃဘေဒကာနံ အနုဝတ္တေယျ၊ အာပတ္တိ ထုလ္လစ္စယဿာ’’တိ သိက္ခာပဒံ ပညတ္တံ ဟောတီတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. တထာ သဗ္ဗာနိ ခန္ဓကဝတ္တာနိ၊ ဝိနယကမ္မာနိ စ တတ္ထေဝ သမောဓာနံ ဂစ္ဆန္တိ. ယထာဟ ‘‘ပညတ္တေ တံ ဥပါလိ မယာ အာဂန္တုကာနံ ဘိက္ခူနံ အာဂန္တုကဝတ္တံ။ပေ။ ဧဝံ သုပညတ္တေ ခေါ မယာ ဥပါလိ သိက္ခာပဒေ’’တိအာဒိ. ‘‘ယာ ပန ဘိက္ခုနီ နစ္စံ ဝါ ဂီတံ ဝါ ဝါဒိတံ ဝါ ဒဿနာယ ဂစ္ဆေယျ၊ ပါစိတ္တိယ’’န္တိ (ပါစိ. ၈၃၄) ဣမိနာ သုတ္တေန ဘိက္ခုနီ နစ္စေယျ ဝါ ဂါယေယျ ဝါ ဝါဒေယျ ဝါ၊ ပါစိတ္တိယန္တိ ဧဝမာဒိကံ ယံ ကိဉ္စိ အဋ္ဌကထာယ ဒိဿမာနံ အာပတ္တိဇာတံ ဝိနယကမ္မံ ဝါ အဝုတ္တသိဒ္ဓိသိက္ခာပဒံ နာမ. ဆဗ္ဗိဓမ္ပေတံ ဆဟိ အာကာရေဟိ ဥဒ္ဒေသာရဟံ န ဟောတီတိ အနုဒ္ဒေသသိက္ခာပဒံ နာမာတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. သေယျထိဒံ – ပဉ္စဟိ ဥဒ္ဒေသေဟိ ယထာသမ္ဘဝံ ဝိသဘာဂတ္တာ ထုလ္လစ္စယဒုဗ္ဘာသိတာနံ သဘာဂဝတ္ထုကမ္ပိ ဒုက္ကဋထုလ္လစ္စယဒွယံ အသဘာဂါပတ္တိကတ္တာ အန္တရာပတ္တိပညတ္တိသိက္ခာပဒါနံ၊ နာနာဝတ္ထုကာပတ္တိကတ္တာ ပဋိက္ခေပသိက္ခာပဒါနံ၊ ကေသဉ္စိ ဝိနီတဝတ္ထုပညတ္တိသိက္ခာပဒါနဉ္စ အဒဿိတာပတ္တိကတ္တာ၊ အဒဿိတဝတ္ထုကတ္တာ ဘေဒါနုဝတ္တကထုလ္လစ္စယဿ၊ အဒဿိတာပတ္တိဝတ္ထုကတ္တာ အဝုတ္တသိဒ္ဓိသိက္ခာပဒါနန္တိ. ဧတ္တာဝတာ ‘‘ဒုဝိဓံ သိက္ခာပဒပညာပနံ သဥဒ္ဒေသာနုဒ္ဒေသဘေဒတော’’တိ ယံ ဝုတ္တံ၊ တံ သမာသတော ပကာသိတံ ဟောတိ.

ပညတ္တိယံ တာဝ –

‘‘ကာရကော ဣဓ နိဒ္ဒိဋ္ဌော၊ အပေက္ခာယ အဘာဝတော၊

ပုဗ္ဗေ ဝတ္တဗ္ဗဝိဓာနာ-ဘာဝတော စ အာဒိတော ယောပနေန သဟာ’’တိ. –

အယံ နယော ဝေဒိတဗ္ဗော. တဿတ္ထော – ယေ တေ အနိဒ္ဒိဋ္ဌကာရကာ ပုဗ္ဗေ ဝုတ္တပ္ပဘေဒါ သုက္ကဝိသဋ္ဌိအာဒယော သိက္ခာပဒဝိသေသာ၊ တေသု အဓိပ္ပါယကမ္မဝတ္ထုပုဂ္ဂလပယောဂေ အပေက္ခာယ ဘာဝတော ကာရကော န နိဒ္ဒိဋ္ဌော တေသံ သာပေက္ခဘာဝဒဿနတ္ထံ. တံ သဗ္ဗံ တသ္မိံ တသ္မိံ သိက္ခာပဒေ အာဝိဘဝိဿတိ၊ ဣဓ ပန ပါရာဇိကပညတ္တိယံ အပေက္ခာယ အဘာဝတော ကာရကော နိဒ္ဒိဋ္ဌော. ယော ပန ကာရကော ‘‘နိဋ္ဌိတစီဝရသ္မိံ ဘိက္ခုနာ ဥဗ္ဘတသ္မိ’’န္တိအာဒီသု (ပါရာ. ၄၆၂၊ ၄၇၂၊ ၄၇၅) ဝိယ ပုဗ္ဗေ ဝတ္တဗ္ဗဝိဓာနာဘာဝတော ကရဏာဒိဝသေန အနိဒ္ဒိသိတွာ ပစ္စတ္တဝသေန နိဒ္ဒိဋ္ဌော အပေက္ခာယ အဘာဝတော. တတ္ထ နိဒ္ဒိသိယမာနော သေသဒုတိယာနိယတပဏီတဘောဇနံ သမဏုဒ္ဒေသတတိယစတဥတ္ထပါဋိဒေသနီယေသု ဝိယ မဇ္ဈေ အနိဒ္ဒိသိတွာ ‘‘န ဟေဝ ခေါ ပန။ပေ။ ဩဘာသိတု’’န္တိအာဒိ (ပါရာ. ၄၅၃) ဝိယ ပုဗ္ဗေ ဝတ္တဗ္ဗဝိဓာနာဘာဝတော ဧဝ အာဒိမှိ နိဒ္ဒိဋ္ဌော. အာဒိမှိ နိဒ္ဒိသိယမာနောပိ ပုဗ္ဗေ ဝုတ္တပ္ပဘေဒေသု ဘေဒါနုဝတ္တကာဒီသု ပဉ္စတ္တိံသေသု သိက္ခာပဒေသု ဝိယ အနိဒ္ဒိသိတွာ ပုဗ္ဗေ ဝတ္တဗ္ဗဝိဓာနာဘာဝတော ဧဝ ‘‘ယော ပန ဘိက္ခူ’’တိအာဒိတောဝ ယောပန-သဒ္ဒေန သဟ နိဒ္ဒိဋ္ဌော. ဧဝံ နိဒ္ဒိသိယမာနောပိ သော ယသ္မာ ‘‘ယာ ပန ဘိက္ခုနိယော ဒွေ ဧကမဉ္စေ တုဝဋ္ဋေယျု’’န္တိအာဒိ (ပါစိ. ၉၃၃) အာပတ္တိ ဝိယ ပရပ္ပဘဝံ အာပတ္တိံ န အာပဇ္ဇတိ၊ တသ္မာ ‘‘ယော ပန ဘိက္ခူ’’တိ ဧကဝစနေန နိဒ္ဒိဋ္ဌော. မေထုနဓမ္မာပတ္တိပိ ပရပ္ပဘဝါ ‘‘ဒွယံဒွယသမာပတ္တီ’’တိ (ပါရာ. ၃၉) ဝစနတောတိ စေ? တံ န၊ အဓိပ္ပါယဇာနနတော. အနေကိဿာ ဧဝ ဘိက္ခုနိယာ အာပတ္တိ၊ န ဧကိဿာတိ နိယမော တတ္ထ အတ္ထိ၊ န ဧဝံ ဣဓ နိယမောတိ အနိယမိတာဓိပ္ပါယော. လမ္ဗီမုဒုပိဋ္ဌီနံ ကုတော ‘‘ဒွယံဒွယသမာပတ္တီ’’တိ (ပါရာ. ၅၅) ဝစနတော တေသံ မေထုနဓမ္မာပတ္တိ. အယမတ္ထော စတဿော မေထုနဓမ္မပစ္စယာတိ အဋ္ဌဝတ္ထုကံ သန္ဓာယ ‘‘ဆေဇ္ဇံ သိယာ မေထုနဓမ္မပစ္စယာ’’တိ (ပရိ. ၄၈၁) စ ပရိဝါရေ ဝုတ္တဝစနေန သာဓေတဗ္ဗော.

ဘေဒါနုဝတ္တကသိက္ခာပဒေ တိဏ္ဏံ ဥဒ္ဓံ န သမနုဘာသိတဗ္ဗာ၊ န သံဃေန သံဃံ ဧကတော ကာတဗ္ဗန္တိ. နယဒဿနတ္ထံ အာဒိတောဝ ‘‘ဘိက္ခူ ဟောန္တီ’’တိ ဗဟုဝစနနိဒ္ဒေသံ ကတွာ ပုန ‘‘ဧကော ဝါ ဒွေ ဝါ တယော ဝါ’’တိ (ပါရာ. ၄၁၈) ဝုတ္တံ၊ အညထာ န တတော ဥဒ္ဓံ ‘‘အနုဝတ္တကာ ဟောန္တီ’’တိ အာပဇ္ဇတိ. တတော နိဒါနဝိရောဓော. ပဉ္စသတမတ္တာ ဟိ တဒနုဝတ္တကာ အဟေသုံ. ယံ ပန သတ္တသတိကက္ခန္ဓကေ ‘‘သံဃော စတ္တာရော ပါစီနကေ ဘိက္ခူ၊ စတ္တာရော ပါဝေယျကေ ဘိက္ခူ သမ္မန္နေယျ ။ပေ။ သမ္မတာ’’တိအာဒိ (စူဠဝ. ၄၅၆) ဉတ္တိဒုတိယကမ္မံ ဝုတ္တံ၊ တံ ‘‘ဥဗ္ဗာဟိကာယ ဣမံ အဓိကရဏံ ဝူပသမေတု’’န္တိ ဝုတ္တတ္တာ တေဟိ ကတ္တဗ္ဗဝိဓာနံ. သမ္မုတိကရဏမေဝ ဝါ တတိယံ ကတွာ ကပ္ပတိ. န ဟိ တေ တေန ကမ္မေန ကမ္မာရဟာ ကမ္မကတာ ဟောန္တိ. ယဿ သံဃော ကမ္မံ ကရောတိ၊ သော ကမ္မာရဟောတိ လက္ခဏံ. န စ တဒါ သံဃော တေသံ အဋ္ဌန္နမ္ပိ ဘိက္ခူနံ ကမ္မံ အကာသိ. ဘဇာပိယမာနာ တေ ကမ္မပတ္တဘာဝံ ဘဇန္တိ. အဓိကရဏဝူပသမကမ္မဿ ပတ္တာ ယုတ္တာ သံဃေန ကတာတိ ကတွာ ကမ္မပတ္တာ ဧဝ ဟိ တေ ဟောန္တိ. ‘‘တေ ဘိက္ခူ ဘိက္ခူဟိ ယာဝတတိယံ သမနုဘာသိတဗ္ဗာ တဿ ပဋိနိဿဂ္ဂါယာ’’တိ (ပါရာ. ၄၁၈) ဝစနတော တေဟိ ကတ္တဗ္ဗဝိဓာနံ. သမ္မုတိကရဏမေဝ ကမ္မံ ဟောတီတိ စေ? တံ န၊ အဓိပ္ပါယဇာနနတော၊ တဿ ပဋိနိဿဂ္ဂါယ ဧဝ တေ ဘိက္ခူ ကမ္မာရဟာ ကာတဗ္ဗာ၊ န ဒေါသာဂတိဝသေနာတိ အယမေတ္ထ အဓိပ္ပါယော. န ဟိ ပါစီနကာဒီနံ သမ္မုတိယာ အဓိကရဏဝူပသမသိဒ္ဓိ ဝိယ တေသံ သမနုဘာသနကမ္မေန တဿ ပဋိနိဿဂ္ဂသိဒ္ဓိ ဟောတိ၊ သမ္မုတိ နာမေသာ ပဌမံ အနုမတိံ ဂဟေတွာ ယာစိတွာဝ ကရီယတိ၊ န တထာ ကမ္မန္တိ. ကမ္မကရဏေ ပန တဒတ္ထသိဒ္ဓိ ဟောတိယေဝ. ပရသမ္မုတိယာ ဗဟုတရာဝ သမ္မန္နိတဗ္ဗာတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

‘‘မေထုနဓမ္မ’’န္တိ ဧဝံ ဗာဟုလ္လနယေန လဒ္ဓနာမကံ သကပယောဂေန ဝါ ပရပယောဂေန ဝါ အတ္တနော နိမိတ္တဿ သကမဂ္ဂေ ဝါ ပရမဂ္ဂေ ဝါ ပရနိမိတ္တဿ ဝါ သကမဂ္ဂေ ဧဝ ပဝေသနပဝိဋ္ဌဋ္ဌိတဥဒ္ဓရဏေသု ယံ ကိဉ္စိ ဧကံ ပဋိသာဒိယနဝသေန သေဝေယျ၊ ပါရာဇိကော ဟောတိ အသံဝါသောတိ. ကေစိ ပန ‘‘ပဝေသနာဒီနိ စတ္တာရိ ဝါ တီဏိ ဝါ ဒွေ ဝါ ဧကံ ဝါ ပဋိသေဝေယျ၊ ပါရာဇိကော ဟောတိ. ဝုတ္တဉှေတံ ‘သော စေ ပဝေသနံ သာဒိယတိ၊ ပဝိဋ္ဌံ သာဒိယတိ၊ ဌိတံ သာဒိယတိ၊ ဥဒ္ဓရဏံ သာဒိယတိ၊ အာပတ္တိ ပါရာဇိကဿာ’တိအာဒီ’’တိ (ပါရာ. ၅၈) ဝဒန္တိ. တေသံ မတေန စတူသုပိ စတဿော ပါရာဇိကာပတ္တိယော အာပဇ္ဇတိ. တေယေဝ ဧဝံ ဝဒန္တိ – အာပဇ္ဇတု မေထုနဓမ္မပါရာဇိကာပတ္တိ၊ မေထုနဓမ္မပါရာဇိကာပတ္တိယာ တံဘာဂိယာတိ အတ္တနော ဝီတိက္ကမေ ပါရာဇိကာပတ္တိယော၊ သံဃာဒိသေသာပတ္တိဉ္စ အာပဇ္ဇိတွာ သိက္ခံ ပစ္စက္ခာယ ဂဟဋ္ဌကာလေ မေထုနာဒိကံ ပါရာဇိကံ အာပဇ္ဇိတွာ ပုန ပဗ္ဗဇိတွာ ဥပသမ္ပဇ္ဇိတွာ ဧကံ သံဃာဒိသေသာပတ္တိံ ဧကမနေကံ ဝါ ပဋိကရိတွာဝ သော ပုဂ္ဂလော ယသ္မာ နိရာပတ္တိကော ဟောတိ၊ တသ္မာ သော ဂဟဋ္ဌကာလေ သာပတ္တိကောဝါတိ. အန္တိမဝတ္ထုအဇ္ဈာပန္နဿာပိ အတ္ထေဝ အာပတ္တိ. ဝုဋ္ဌာနဒေသနာဟိ ပန အသုဇ္ဈနတော ‘‘ပယောဂေ ပယောဂေ အာပတ္တိ ပါရာဇိကဿာ’’တိ န ဝုတ္တံ. ဂဏနပယောဇနာဘာဝတော ကိဉ္စာပိ န ဝုတ္တံ၊ အထ ခေါ ပဒဘာဇနေ (ပါရာ. ၅၈) ‘‘အာပတ္တိ ပါရာဇိကဿာ’’တိ ဝစနေနာယမတ္ထော သိဒ္ဓေါတိ ယုတ္တိဉ္စ ဝဒန္တိ.

ယဒိ ဧဝံ မာတိကာယမ္ပိ ‘‘ယော ပန ဘိက္ခု မေထုနံ ဓမ္မံ ပဋိသေဝေယျ၊ ပါရာဇိက’’န္တိ ဝတ္တဗ္ဗံ ဘဝေယျ၊ ပါရာဇိကဿ အနဝသေသဝစနမ္ပိ န ယုဇ္ဇေယျ. သဗ္ဗေပိ ဟိ အာပတ္တိက္ခန္ဓေ၊ ဘိက္ခုဂဏနဉ္စ အနဝသေသေတွာ တိဋ္ဌတီတိ အနဝသေသဝစနန္တိ ကတွာ ပဝေသေဝ အာပတ္တိ၊ န ပဝိဋ္ဌာဒီသု. တမေဝေကံ သန္ဓာယ ‘‘ယဿ သိယာ အာပတ္တီ’’တိ (မဟာဝ. ၁၃၄) ပါရာဇိကာပတ္တိမ္ပိ အန္တော ကတွာ နိဒါနုဒ္ဒေသဝစနံ ဝေဒိတဗ္ဗံ. တသ္မာ မာတိကာယံ ‘‘ပါရာဇိက’’န္တိ အဝတွာ ‘‘ပါရာဇိကော ဟောတီ’’တိ (ပါရာ. ၄၂၊ ၄၄) ပုဂ္ဂလနိဒ္ဒေသဝစနံ တေန သရီရဗန္ဓနေန ဥပသမ္ပဒါယ အဘဗ္ဗဘာဝဒီပနတ္ထံ. ‘‘အာပတ္တိ ပါရာဇိကဿာ’’တိ ပဒဘာဇနေ ဝစနံ အန္တိမဝတ္ထုံ အဇ္ဈာပန္နဿာပိ ပါရာဇိကဿ အသံဝါသဿ သတော ပုဂ္ဂလဿ အထေယျသံဝါသကဘာဝဒီပနတ္ထံ. န ဟိ သော သံဝါသံ သာဒိယန္တောပိ ထေယျသံဝါသကော ဟောတိ၊ တသ္မာ ဥပသမ္ပန္နော ‘‘ဘိက္ခူ’’တွေဝ ဝုစ္စတိ. တေနေဝါဟ ‘‘အသုဒ္ဓေါ ဟောတိ ပုဂ္ဂလော အညတရံ ပါရာဇိကံ ဓမ္မံ အဇ္ဈာပန္နော၊ တဉ္စေ သုဒ္ဓဒိဋ္ဌိ သမာနော အနောကာသံ ကာရာပေတွာ အက္ကောသာဓိပ္ပါယော ဝဒတိ၊ အာပတ္တိ ဩမသဝါဒေန ဒုက္ကဋဿာ’’တိ (ပါရာ. ၃၈၉) အနုပသမ္ပန္နဿ တဒဘာဝတော သိဒ္ဓေါ သော ဥပသမ္ပန္နော ‘‘ဘိက္ခူ’’တွေဝ ဝုစ္စတီတိ၊ တေန ပဒသောဓမ္မံ၊ သဟသေယျဉ္စ ဇနေတိ၊ ဘိက္ခုပေသုညာဒိဉ္စ ဇနေတီတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ (ဝဇိရ. ဋီ. ပါရာဇိက ၃၉).

နိဒါနာ မာတိကာဘေဒေါ၊ ဝိဘင်္ဂေါ တန္နိယာမကော၊

တတော အာပတ္တိယာ ဘေဒေါ၊ အနာပတ္တိ တဒညထာတိ. (ဝဇိရ. ဋီ. ပါရာဇိက ၄၃-၄၄) –

အယံ နယော ဝေဒိတဗ္ဗော. တတ္ထ သုဒိန္နဝတ္ထု (ပါရာ. ၂၄ အာဒယော)-မက္ကဋိဝတ္ထု (ပါရာ. ၄၀ အာဒယော)-ဝဇ္ဇိပုတ္တကဝတ္ထု (ပါရာ. ၄၃) စာတိ တိပ္ပဘေဒဝတ္ထု ဣမဿ သိက္ခာပဒဿ နိဒါနံ နာမ. တတော နိဒါနာ ‘‘ယော ပန ဘိက္ခု ဘိက္ခူနံ။ပေ။ အသံဝါသော’’တိ (ပါရာ. ၄၄) ဣမိဿာ မာတိကာယ ဘေဒေါ ဇာတော. တတ္ထ ဟိ ‘‘အန္တမသော တိရစ္ဆာနဂတာယာ’’တိ (ပါရာ. ၄၄) ဣတ္ထိလိင်္ဂဝသေန ‘‘သစ္စံ၊ အာဝုသော၊ ဘဂဝတာ သိက္ခာပဒံ ပညတ္တံ၊ တဉ္စ ခေါ ဣတ္ထိယာ၊ နော ပုရိသေ၊ နော ပဏ္ဍကေ၊ နော ဥဘတောဗျဉ္ဇနကေ စာ’’တိ မက္ကဋိပါရာဇိကော ဝိယ အညောပိ လေသံ ဩဍ္ဍေတုံ သက္ကောတိ၊ တသ္မာ တာဒိသဿ အလေသောကာသဿ ဒဿနတ္ထံ ဣဒံ ဝုစ္စတိ၊ မက္ကဋိသင်္ခါတာ နိဒါနာ ‘‘အန္တမသော တိရစ္ဆာနဂတာယပီ’’တိ မာတိကာယ ဝစနဘေဒေါ၊ န ဣတ္ထိယာ ဧဝ မေထုနသိဒ္ဓိဒဿနတော. တသ္မာ ဝိဘင်္ဂေါ တန္နိယာမကော တဿာ မာတိကာယ အဓိပ္ပေတတ္ထနိယာမကော ဝိဘင်္ဂေါတိ. ဝိဘင်္ဂေ ဟိ ‘‘တိဿော ဣတ္ထိယော၊ တယော ဥဘတောဗျဉ္ဇနကာ၊ တယော ပဏ္ဍကာ၊ တယော ပုရိသာ. မနုဿိတ္ထိယာ တယော မဂ္ဂေ၊ တိရစ္ဆာနဂတပုရိသဿ ဒွေ မဂ္ဂေ’’တိအာဒိနာ (ပါရာ. ၅၆) နယေန သဗ္ဗလေသောကာသံ ပိဒဟိတွာ နိယမော ကတော. ဧတ္ထာဟ – ယဒိ ဧဝံ သာဓာရဏသိက္ခာပဒဝသေန ဝါ လိင်္ဂပရိဝတ္တနဝသေန ဝါ န ကေဝလံ ဘိက္ခူနံ၊ ဘိက္ခုနီနမ္ပိ ‘‘သိက္ခာသာဇီဝသမာပန္နော’’တိ ဝိဘင်္ဂေ ဝတ္တဗ္ဗံ သိယာ. တဒဝစနေန ဟိ ဘိက္ခုနီ ပုရိသလိင်္ဂပါတုဘာဝေန ဘိက္ခုဘာဝေ ဌိတာ ဧဝံ ဝဒေယျ ‘‘နာဟံ ဥပသမ္ပဒါကရဏကာလေ ဘိက္ခူနံ သိက္ခာသာဇီဝသမာပန္နာ၊ တသ္မာ န အပစ္စက္ခာတသိက္ခာပိ မေထုနဓမ္မေန ပါရာဇိကာ ဟောမီ’’တိ. ဝုစ္စတေ – ယထာ ဝုတ္တံ၊ တထာ န ဝတ္တဗ္ဗံ အနိဋ္ဌပ္ပသင်္ဂတော. တထာ ဝုတ္တေ ဘိက္ခုနီနမ္ပိ သိက္ခာပစ္စက္ခာနံ အတ္ထီတိ အာပဇ္ဇတိ. တဉ္စာနိဋ္ဌံ. ဣဒမပရမနိဋ္ဌံ ‘‘သဗ္ဗသိက္ခာပဒါနိ သာဓာရဏာနေဝ နာသာဓာရဏာနီ’’တိ. အပိစာယံ ဘိက္ခူနံ သိက္ခာသာဇီဝသမာပန္နာဝ ဟောတီတိ ဒဿနတ္ထံ ‘‘အနုဇာနာမိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ တံယေဝ ဥပဇ္ဈံ တမေဝ ဥပသမ္ပဒံ တာနိ ဝဿာနိ ဘိက္ခူဟိ သင်္ဂမိတု’’န္တိအာဒိ (ပါရာ. ၆၉) ဝုတ္တံ. တတော အာပတ္တိယာ ဘေဒေါတိ တတော ဝိဘင်္ဂတော ‘‘အက္ခယိတေ သရီရေ ပါရာဇိကံ၊ ယေဘုယျေန ခယိတေ ထုလ္လစ္စယ’’န္တိအာဒိ (ပါရာ. ၇၃၊ ပရိ. ၁၅၇) အာပတ္တိယာ ဘေဒေါ ဟောတိ. အနာပတ္တိ တဒညထာတိ တတော ဧဝ ဝိဘင်္ဂတော ယေန အာကာရေန အာပတ္တိ ဝုတ္တာ၊ တတော အညေနာကာရေန အနာပတ္တိဘေဒေါဝ ဟောတိ. ‘‘သာဒိယတိ၊ အာပတ္တိ ပါရာဇိကဿ၊ န သာဒိယတိ၊ အနာပတ္တီ’’တိ ဟိ ဝိဘင်္ဂေ အသတိ န ပညာယတိ. ဧတ္တာဝတာ ‘‘နိဒါနာ မာတိကာဘေဒေါ’’တိ အယံ ဂါထာ သမာသတော ဝုတ္တတ္ထာ ဟောတိ. ဝိသေသကာရဏံ ပန တသ္မိံ တသ္မိံ သိက္ခာပဒေ အာဝိဘဝိဿတိ.

ပဌမပညတ္တိ တာဝ ပဌမဗောဓိံ အတိက္ကမိတွာ ပညတ္တတ္တာ၊ အာယသ္မတော သုဒိန္နဿ အဋ္ဌဝဿိကကာလေ ပညတ္တတ္တာ စ ရတ္တညုမဟတ္တံ ပတ္တကာလေ ပညတ္တာ၊ ဒုတိယပညတ္တိ ဗာဟုသစ္စမဟတ္တံ ပတ္တကာလေ. သော ဟိ အာယသ္မာ မက္ကဋိပါရာဇိကော ယထာ မာတုဂါမပ္ပဋိသံယုတ္တေသု သိက္ခာပဒေသု တိရစ္ဆာနဂတိတ္ထီ န အဓိပ္ပေတာ၊ တထာ ဣဓာပီတိ သညာယ ‘‘သစ္စံ၊ အာဝုသော။ပေ။ တဉ္စ ခေါ မနုဿိတ္ထိယာ၊ နော တိရစ္ဆာနဂတာယာ’’တိ (ပါရာ. ၄၁) အာဟ. တတိယပညတ္တိ လာဘဂ္ဂမဟတ္တံ ပတ္တကာလေ ဥပ္ပန္နာ ‘‘ယာဝဒတ္ထံ ဘုဉ္ဇိတွာ’’တိအာဒိ (ပါရာ. ၄၃) ဝစနတော၊ ဝေပုလ္လမဟတ္တမ္ပိ ဧတ္ထေဝ လဗ္ဘတီတိ ဣမံ ပဌမပါရာဇိကသိက္ခာပဒံ တိဝိဓမ္ပိ ဝတ္ထုံ ဥပါဒါယ စတုဗ္ဗိဓမ္ပိ တံ ကာလံ ပတွာ ပညတ္တန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

တတ္ထ ယော ပနာတိ အနဝသေသပရိယာဒါနပဒံ. ဘိက္ခူတိ တဿ အတိပ္ပသင်္ဂနိယမပဒံ. ဘိက္ခူနံ သိက္ခာသာဇီဝသမာပန္နောတိ တဿ ဝိသေသနဝစနံ. န ဟိ သဗ္ဗောပိ ဘိက္ခုနာမကော၊ ယာ ဘဂဝတာ ယာယ ကာယစိ ဥပသမ္ပဒါယ ဥပသမ္ပန္နဘိက္ခူနံ ဟေဋ္ဌိမပရိစ္ဆေဒေန သိက္ခိတဗ္ဗာ သိက္ခာ ဝိဟိတာ၊ ‘‘ဧတ္ထ သဟ ဇီဝန္တီ’’တိ ယော စ သာဇီဝေါ ဝုတ္တော၊ တံ ဥဘယံ သမာပန္နောဝ ဟောတိ. ကဒါ ပန သမာပန္နော ဟောတိ? ယာယ ကာယစိ ဥပသမ္ပဒါယ ဥပသမ္ပန္နသမနန္တရမေဝ တဒုဘယံ ဇာနန္တောပိ အဇာနန္တောပိ တဒဇ္ဈုပဂတတ္တာ သမာပန္နောဝ နာမ ဟောတိ. သဟ ဇီဝန္တီတိ ယာဝ သိက္ခံ န ပစ္စက္ခာတိ၊ ပါရာဇိကဘာဝံ ဝါ န ပါပုဏာတိ. ယံ ပန ဝုတ္တံ အန္ဓကဋ္ဌကထာယံ ‘‘သိက္ခံ ပရိပူရေန္တော သိက္ခာသမာပန္နော သာဇီဝံ အဝီတိက္ကမန္တော သာဇီဝသမာပန္နော’’တိ၊ တံ ဥက္ကဋ္ဌပရိစ္ဆေဒဝသေန ဝုတ္တံ. န ဟိ သိက္ခံ အပရိပူရေန္တော၊ ကာမဝိတက္ကာဒိဗဟုလော ဝါ ဧကစ္စံ သာဝသေသံ သာဇီဝံ ဝီတိက္ကမန္တော ဝါ သိက္ခာသာဇီဝသမာပန္နော နာမ န ဟောတိ.

ဥက္ကဋ္ဌပရိစ္ဆေဒေန ပန စတုက္ကံ လဗ္ဘတိ – ‘‘အတ္ထိ ဘိက္ခု သိက္ခာသမာပန္နော သီလာနိ ပစ္စဝေက္ခန္တော န သာဇီဝသမာပန္နော အစိတ္တကံ သိက္ခာပဒံ ဝီတိက္ကမန္တော၊ အတ္ထိ န သိက္ခာသမာပန္နော ကာမဝိတက္ကာဒိဗဟုလော သာဇီဝသမာပန္နော နိရာပတ္တိကော၊ အတ္ထိ န သိက္ခာသမာပန္နော န စ သာဇီဝသမာပန္နော အနဝသေသံ အာပတ္တိံ အာပန္နော၊ အတ္ထိ ဥဘယသမာပန္နော သိက္ခံ ပရိပူရေန္တော သာဇီဝဉ္စ အဝီတိက္ကမန္တော’’တိ. အယမေတ္ထ စတုတ္ထော ဘိက္ခု ဥက္ကဋ္ဌော ဣဓ အဓိပ္ပေတော သိယာ. န ဟိ ဘဂဝါ အနုက္ကဋ္ဌံ ဝတ္တုံ ယုတ္တောတိ စေ? န၊ ‘‘တတြ ယာယံ အဓိသီလသိက္ခာ၊ အယံ ဣမသ္မိံ အတ္ထေ အဓိပ္ပေတာ သိက္ခာ’’တိ ဝစနဝိရောဓတော၊ ဥက္ကဋ္ဌဂ္ဂဟဏာဓိပ္ပါယေ သတိ ‘‘သိက္ခာတိ တိဿော သိက္ခာ’’တိ ဧတ္တကမေဝ ဝတ္တဗ္ဗန္တိ အဓိပ္ပါယော. သိက္ခတ္တယသမာပန္နော ဟိ သဗ္ဗုက္ကဋ္ဌော. ‘‘မေထုနံ ဓမ္မံ ပဋိသေဝေယျာ’’တိ ပရတော ဝစနံ အပေက္ခိတွာ အဓိသီလသိက္ခာဝ ဝုတ္တာတိ စေ? န၊ တဿာပိ အဘဗ္ဗတ္တာ. န ဟိ အဓိသီလသိက္ခံ ပရိပူရေန္တော၊ သာဇီဝဉ္စ အဝီတိက္ကမန္တော မေထုနဓမ္မံ ပဋိသေဝိတုံ ဘဗ္ဗော၊ တံ သိက္ခံ အပရိပူရေန္တော၊ သာဇီဝဉ္စ ဝီတိက္ကမန္တောယေဝ ဟိ ပဋိသေဝေယျာတိ အဓိပ္ပါယာ. တသ္မာ ဧဝမေတ္ထ အတ္ထော ဂဟေတဗ္ဗော. ယသ္မာ သိက္ခာပဒသင်္ခါတော သာဇီဝေါ အဓိသီလသိက္ခမေဝ သင်္ဂဏှာတိ၊ န ဣတရသိက္ခာဒွယံ၊ တသ္မာ ‘‘တတြ ယာယံ အဓိသီလသိက္ခာ၊ အယံ ဣမသ္မိံ အတ္ထေ အဓိပ္ပေတာ သိက္ခာ’’တိ ဝုတ္တံ. တသ္မာ အဓိသီလသိက္ခာယ သင်္ဂါဟကော သာဇီဝေါ သိက္ခာသာဇီဝေါတိ ဝုတ္တော. ဣတိ သာဇီဝဝိသေသနတ္ထံ သိက္ခာဂ္ဂဟဏံ ကတံ. တဒတ္ထဒီပနတ္ထမေဝ ဝိဘင်္ဂေ သိက္ခံ အပရာမသိတွာ ‘‘တသ္မိံ သိက္ခတိ၊ တေန ဝုစ္စတိ သာဇီဝသမာပန္နော’’တိ (ပါရာ. ၄၅) ဝုတ္တံ. တေန ဧကမေဝိဒံ အတ္ထပဒန္တိ ဒီပိတံ ဟောတိ. တဉ္စ ဥပသမ္ပဒူပဂမနန္တရတော ပဋ္ဌာယ သိက္ခနာဓိကာရတ္တာ ‘‘သိက္ခတီ’’တိ စ ‘‘သမာပန္နော’’တိ စ ဝုစ္စတိ. ယော ဧဝံ ‘‘သိက္ခာသာဇီဝသမာပန္နော’’တိ သင်္ခံ ဂတော၊ တာဒိသံ ပစ္စယံ ပဋိစ္စ အပရဘာဂေ သာဇီဝသင်္ခါတမေဝ သိက္ခံ အပစ္စက္ခာယ တသ္မိံယေဝ ဒုဗ္ဗလျံ အနာဝိကတွာ မေထုနံ ဓမ္မံ ပဋိသေဝေယျာတိ အယမတ္ထော ယုဇ္ဇတိ.

ကိန္တု အဋ္ဌကထာနယော ပဋိက္ခိတ္တော ဟောတိ၊ သော စ န ပဋိက္ခေပါရဟော ဟောတိ၊ အဓိပ္ပါယော ပနေတ္ထ ပရိယေသိတဗ္ဗော. သဗ္ဗေသု သိက္ခာပဒေသု ဣဒမေဝ ဘိက္ခုလက္ခဏံ သာဓာရဏံ ယဒိဒံ ‘‘ဘိက္ခူနံ သိက္ခာသာဇီဝသမာပန္နော’’တိ. ခီဏာသဝေါပိ သာဝကော အာပတ္တိံ အာပဇ္ဇတိ အစိတ္တကံ၊ တထာ သေက္ခော၊ ပုထုဇ္ဇနော ပန သစိတ္တကမ္ပိ၊ တသ္မာ သေက္ခာသေက္ခပုထုဇ္ဇနာနံ သာမညမိဒံ ဘိက္ခုလက္ခဏန္တိ ကတွာ ကေဝလံ သိက္ခာသမာပန္နော၊ ကေဝလံ သာဇီဝသမာပန္နော၊ ဥဘယသမာပန္နော စာတိ သရူပေကဒေသဧကသေသနယေန ‘‘သိက္ခာသာဇီဝသမာပန္နော’’တွေဝ သမ္ပိဏ္ဍေတွာ ဥက္ကဋ္ဌဂ္ဂဟဏေန အနုက္ကဋ္ဌာနံ ဂဟဏသိဒ္ဓိတော အဋ္ဌကထာယံ ဥက္ကဋ္ဌောဝ ဝုတ္တော. တမေဝ သမ္ပာဒေတုံ ‘‘တသ္မိံ သိက္ခတိ၊ တေန ဝုစ္စတိ သာဇီဝသမာပန္နော’’တိ ဧတ္ထ သိက္ခာသဒ္ဒဿ အဝစနေ ပရိဟာရံ ဝတွာ ယသ္မာ ပန သော သိက္ခမ္ပိ သမာပန္နော၊ တသ္မာ သိက္ခာသမာပန္နောတိပိ အတ္ထတော ဝေဒိတဗ္ဗောတိ စ ဝတွာ ‘‘ယံ သိက္ခံ သမာပန္နော၊ တံ အပစ္စက္ခာယ၊ ယဉ္စ သာဇီဝံ သမာပန္နော၊ တတ္ထ ဒုဗ္ဗလျံ အနာဝိကတွာ’’တိ ဝုတ္တန္တိ အယမဋ္ဌကထာယ အဓိပ္ပါယော ဝေဒိတဗ္ဗော. ဧတသ္မိံ ပန အဓိပ္ပါယေ အဓိသီလသိက္ခာယ ဧဝ ဂဟဏံ သဗ္ဗတ္ထိကတ္တာ၊ သီလာဓိကာရတော စ ဝိနယဿာတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ယထာ စ သိက္ခာပဒံ သမာဒိယန္တော သီလံ သမာဒိယတီတိ ဝုစ္စတိ၊ ဧဝံ သိက္ခာပဒံ ပစ္စက္ခန္တော သီလံ ပစ္စက္ခာတီတိ ဝတ္တုံ ယုဇ္ဇတိ၊ တသ္မာ တတ္ထ ဝုတ္တံ ‘‘ယံ သိက္ခံ သမာပန္နော၊ တံ အပစ္စက္ခာယာ’’တိ (ပါရာ. အဋ္ဌ. သိက္ခာပစ္စက္ခာနဝိဘင်္ဂဝဏ္ဏနာ). ဧတ္တာဝတာ သမာသတော ‘‘သိက္ခာသာဇီဝသမာပန္နော’’တိ ဧတ္ထ ဝတ္တဗ္ဗဝိနိစ္ဆယော နိဋ္ဌိတော ဟောတိ.

ကိံ ဣမိနာ ဝိသေသဝစနေန ပယောဇနံ၊ နနု ‘‘ယော ပန ဘိက္ခု သိက္ခံ အပစ္စက္ခာယ ဒုဗ္ဗလျံ အနာဝိကတွာ။ပေ။ အသံဝါသော’’တိ ဧတ္တကမေဝ ဝတ္တဗ္ဗန္တိ စေ? န ဝတ္တဗ္ဗံ အနိဋ္ဌပ္ပသင်္ဂတော. ‘‘ယော ပန သိက္ခာသာဇီဝသမာပန္နော ထေယျသံဝါသာဒိကော ကေဝလေန သမညာမတ္တေန၊ ပဋိညာမတ္တေန ဝါ ဘိက္ခု၊ တဿာပိ သိက္ခာပစ္စက္ခာနံ အတ္ထိ၊ သိက္ခံ အပစ္စက္ခာယ စ မေထုနံ ဓမ္မံ ပဋိသေဝန္တဿ ပါရာဇိကာပတ္တိ. ယော ဝါ ပစ္ဆာ ပါရာဇိကံ အာပတ္တိံ အာပဇ္ဇိတွာ န သိက္ခာသာဇီဝသမာပန္နော၊ တဿ စ၊ ယော ဝါ ပက္ခပဏ္ဍကတ္တာ ပဏ္ဍကဘာဝူပဂမနေန န သိက္ခာသာဇီဝသမာပန္နော၊ တဿ စ တဒုဘယံ အတ္ထီတိ အာပဇ္ဇတိ. ပဏ္ဍကဘာဝပက္ခေ စ ပဏ္ဍကော ဥပသမ္ပဒါယ န ဝတ္ထူ’’တိ ဝုတ္တံ. တသ္မာ ဣတရသ္မိံ ပက္ခေ ဝတ္ထူတိ သိဒ္ဓံ. တသ္မိံ ပက္ခေ ဥပသမ္ပန္နော ပဏ္ဍကဘာဝပက္ခေ ပဏ္ဍကတ္တာ န သိက္ခာသာဇီဝသမာပန္နော၊ သော ပရိစ္စဇိတဗ္ဗာယ သိက္ခာယ အဘာဝေန သိက္ခံ အပစ္စက္ခာယ မုခေန ပရဿ အင်္ဂဇာတဂ္ဂဟဏနယေန မေထုနံ ဓမ္မံ ပဋိသေဝေယျ၊ တဿ ကုတော ပါရာဇိကာပတ္တီတိ အဓိပ္ပါယော. အယံ နယော အပဏ္ဍကပက္ခံ အလဘမာနဿေဝ ပရတော ယုဇ္ဇတိ၊ လဘန္တဿ ပန အရူပသတ္တာနံ ကုသလာဒိသမာပတ္တိက္ခဏေ ဘဝင်္ဂဝိစ္ဆေဒေ သတိပိ အမရဏံ ဝိယ ပဏ္ဍကဘာဝပက္ခေပိ ဘိက္ခုဘာဝေါ အတ္ထိ. သံဝါသံ ဝါ သာဒိယန္တဿ န ထေယျသံဝါသကဘာဝေါ အတ္ထိ အန္တိမဝတ္ထုအဇ္ဈာပန္နဿ ဝိယ. န စ သဟသေယျာဒိံ ဇနေတိ. ဂဏပူရကော ပန န ဟောတိ အန္တိမဝတ္ထုံ အဇ္ဈာပန္နော ဝိယ. န သော သိက္ခာသာဇီဝသမာပန္နော. ဣတရသ္မိံ ပန ပက္ခေ ဟောတိ၊ အယံ ဣမဿ တတော ဝိသေသော. ကိမယံ သဟေတုကော၊ ဥဒါဟု အဟေတုကောတိ? န အဟေတုကော. ယတော ဥပသမ္ပဒါ တဿ အပဏ္ဍကပက္ခေ အနုညာတာ သဟေတုကပ္ပဋိသန္ဓိကတ္တာ. ပဏ္ဍကဘာဝပက္ခေပိ ကိဿ နာနုညာတာတိ စေ? ပဏ္ဍကဘူတတ္တာ ဩပက္ကမိကပဏ္ဍကဿ ဝိယ.

အပိစ ‘‘သိက္ခာသာဇီဝသမာပန္နော’’တိ ဣမိနာ တဿ သိက္ခာသမာဒါနံ ဒီပေတွာ တံ သမာဒိန္နံ သိက္ခံ အပစ္စက္ခာယ၊ တတ္ထ စ ဒုဗ္ဗလျံ အနာဝိကတွာတိ ဝတ္တုံ ယုဇ္ဇတိ၊ န အညထာတိ ဣမိနာ ကာရဏေန ယထာဝုတ္တာနိဋ္ဌပ္ပသင်္ဂတော ‘‘ယော ပန ဘိက္ခု ဘိက္ခူနံ သိက္ခာသာဇီဝသမာပန္နော သိက္ခံ အပစ္စက္ခာယာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. ယထာ စေတ္ထ၊ ဧဝံ ‘‘ယော ပန ဘိက္ခု ဘိက္ခူနံ သိက္ခာသာဇီဝသမာပန္နော သိက္ခံ အပစ္စက္ခာယ ဒုဗ္ဗလျံ အနာဝိကတွာ ဂါမာ ဝါ အရညာ ဝါ အဒိန္နံ။ပေ။ ယော ပန ဘိက္ခု ဘိက္ခူနံ သိက္ခာသာဇီဝသမာပန္နော သိက္ခံ အပစ္စက္ခာယ ဒုဗ္ဗလျံ အနာဝိကတွာ သုဂတစီဝရပ္ပမာဏံ စီဝရံ ကာရာပေယျာ’’တိ သဗ္ဗတ္ထ ယောဇေတဗ္ဗံ.

‘‘အန္တမသော တိရစ္ဆာနဂတာယပီ’’တိ မနုဿိတ္ထိံ ဥပါဒါယ ဝုတ္တံ. န ဟိ ပဂေဝ ပဏ္ဍကေ၊ ပုရိသေ ဝါတိ ဝတ္တုံ ယုဇ္ဇတိ. သေသံ တတ္ထ တတ္ထ ဝုတ္တနယမေဝ. အယံ တာဝ မာတိကာယ ဝိနိစ္ဆယော အညတ္ထာပိ ယထာသမ္ဘဝံ ယောဇေတွာ ဒီပေတဗ္ဗော.

သာရိပုတ္တဗေလဋ္ဌသီသာနန္ဒာဒယောပိ သိက္ခာပဒပညတ္တိကာရဏတ္တာ စ အာပတ္တိအာပဇ္ဇနတော စ ကသ္မာ မဟာဝိဘင်္ဂေ ဉတ္တိစတုတ္ထဥပသမ္ပဒါယေဝ အာဂတာတိ? ပဋိက္ခိတ္တာယ သရဏဂမနူပသမ္ပဒါယ အနုညာတပ္ပသင်္ဂဘယာတိ ဥပတိဿတ္ထေရော. အာပတ္တိယာ ဘဗ္ဗတံ သန္ဓာယ တသ္မိမ္ပိ ဝုတ္တေ ပုဗ္ဗေ ပဋိက္ခိတ္တာပိ ဘဂဝတာ ပုန အနုညာတာတိ ဘိက္ခူနံ မိစ္ဆာဂါဟော ဝါ ဝိမတိ ဝါ ဥပ္ပဇ္ဇတိ၊ တသ္မာ န ဝုတ္တာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ.

‘‘အဓမ္မကမ္မံ ဝဂ္ဂကမ္မ’’တိ (မဟာဝ. ၃၈၇) ဝစနတော ကုပ္ပကမ္မမ္ပိ ကတ္ထစိ ‘‘ကမ္မ’’န္တိ ဝုစ္စတိ၊ တသ္မာ ‘‘အကုပ္ပေနာ’’တိ ဝုတ္တံ. ယသ္မာ အကုပ္ပကမ္မမ္ပိ ဧကစ္စံ န ဌာနာရဟံ၊ ယေန အပတ္တော ဩသာရဏံ သုဩသာရိတောတိ ဝုစ္စတိ၊ တသ္မာ ‘‘ဌာနာရဟေနာ’’တိ ဝုတ္တံ. ယဒိ ဧဝံ ‘‘ဌာနာရဟေနာ’’တိ ဣဒမေဝ ဝတ္တဗ္ဗံ ဣမိနာ အကုပ္ပသိဒ္ဓိတောတိ စေ? န၊ အဋ္ဌာနာရဟေန အကုပ္ပေန ဥပသမ္ပန္နော ဣမသ္မိံ အတ္ထေ န အဓိပ္ပေတော အနိဋ္ဌပ္ပသင်္ဂတော. ဒွီဟိ ပနေတေဟိ ဧကတော ဝုတ္တေဟိ အယမတ္ထော ပညာယတိ – ကေဝလံ တေန အကုပ္ပေန ဥပသမ္ပန္နော အယမ္ပိ ဣမသ္မိံ အတ္ထေ အဓိပ္ပေတော ဘိက္ခူတိ၊ ဌာနာရဟေန စ အကုပ္ပေန စ ဥပသမ္ပန္နော အယမ္ပိ ဣမသ္မိံ အတ္ထေ အဓိပ္ပေတော ဘိက္ခူတိ၊ ကုပ္ပေန ဥပသမ္ပန္နော နာဓိပ္ပေတောတိ.

‘‘ပဋိသန္ဓိဂ္ဂဟဏတော ပဋ္ဌာယ အပရိပုဏ္ဏဝီသတိဝဿော’’တိ ဝုတ္တတ္တာ ဩပပါတိကဉ္စာတိ သောဠသဝဿုဒ္ဒေသိကာ ဩပပါတိကာ ပဋိသန္ဓိတော ပဋ္ဌာယ အပရိပုဏ္ဏဝီသတိဝဿာတိ ဝဒန္တိ. ‘သောဠသဝဿုဒ္ဒေသိကာ ဟောန္တီ’တိ ဝုတ္တတ္တာ ပုန စတ္တာရိ ဝဿာနိ ဣစ္ဆိတဗ္ဗာနိ၊ ‘ပဋိသန္ဓိဂ္ဂဟဏတော ပဋ္ဌာယာ’တိ ဣဒံ ဂဗ္ဘသေယျကာနံ ဝသေန ဝုတ္တ’’န္တိ ဧကေ. ‘‘ကေစိ ဝဒန္တီ’’တိ ယတ္ထ ယတ္ထ လိခီယတိ၊ တတ္ထ တတ္ထ ဝိစာရေတွာ အတ္ထံ သုဋ္ဌု ဥပလက္ခယေ. ဩပက္ကမိကေ ပဏ္ဍကဘာဝေါ အာရုဠှနယေန ဝေဒိတဗ္ဗော. ‘‘ပက္ခပဏ္ဍကော အပဏ္ဍကပက္ခေ ပဗ္ဗာဇေတွာ ပဏ္ဍကပက္ခေ နာသေတဗ္ဗော’’တိ (ဝဇိရ. ဋီ. မဟာဝဂ္ဂ ၁၀၉) လိခိတံ.

‘‘ဗိန္ဒုံ အဒတွာ စေ နိဝါသေတိ၊ ထေယျသံဝါသကော န ဟောတီ’’တိ ဝဒန္တိ၊ ဝီမံသိတဗ္ဗံ. လိင်္ဂါနုရူပဿာတိ သာမဏေရာရဟဿ သံဝါသဿ သာဒိတတ္တာတိ အဓိပ္ပါယော.

ရာဇဘယာဒီဟိ ဂဟိတလိင်္ဂါနံ ‘‘ဂိဟီ မံ ‘သမဏော’တိ ဇာနန္တူ’’တိ ဝဉ္စနစိတ္တေ သတိပိ ဘိက္ခူနံ ဝဉ္စေတုကာမတာယ စ တေဟိ သံဝသိတုကာမတာယ စ အဘာဝါ ဒေါသော န ဇာတောတိ. ‘‘ယော ဧဝံ ပဗ္ဗဇတိ၊ သော ထေယျသံဝါသကော နာမ ဟောတီ’’တိ ဝါ ‘‘ဧဝံ ကာတုံ န လဗ္ဘတီ’’တိ ဝါ ‘‘ဧဝံ ပဗ္ဗဇိတော သာမဏေရော န ဟောတီ’’တိ ဝါ န ဇာနာတိ၊ ဝဋ္ဋတိ. ‘‘ဇာနာတိ၊ န ဝဋ္ဋတီ’’တိ စ လိခိတံ. ‘‘ရာဇဒုဗ္ဘိက္ခာဒိအတ္ထာယ စီဝရံ ပါရုပိတွာ သံဝါသံ သာဒိယန္တော ထေယျသံဝါသကော ဟောတိ. ကသ္မာ? အသုဒ္ဓစိတ္တတ္တာ. ပုန သော ‘သုဒ္ဓံ ဗြဟ္မစရိယံ ကရိဿာမိ၊ ကိံ ဧတေနာတိ ဝိပ္ပဋိသာရေန ဝါ ပစ္စယာဒိသုလဘတာယ ဝါ ကရိဿာမီ’တိ သုဒ္ဓမာနသော ဟုတွာ ယာဝ သော သံဝါသံ နာဓိဝါသေတိ၊ တာဝ ထေယျသံဝါသကော န ဟောတိ. ဧဝံ သုဒ္ဓစိတ္တုပ္ပတ္တိတော ပဋ္ဌာယ သံဝါသံ သာဒိယတိ စေ၊ ထေယျသံဝါသကော ဟောတီတိ အဓိပ္ပေတော. ဣတရထာ သဗ္ဗံ ဝိရုဇ္ဈတီ’’တိ ဧကေ.

‘‘နာဘိပရာမာသာဒိနာ ဇာတော တထာရူပံ ပိတရံ ဃာတေတိ စေ၊ ပိတုဃာတကော ဟောတီ’’တိ ဝဒန္တိ.

ယော ပန ကာယသံသဂ္ဂေန သီလဝိနာသံ ပါပေတိ၊ န သော ဘိက္ခုနိဒူသကော ‘‘တိဏ္ဏံ မဂ္ဂါန’’န္တိ ဝစနတော. ဘိက္ခုနိံ ပန ဧကတောဥပသမ္ပန္နံ ဒူသေတွာပိ ဘိက္ခုနိဒူသကော ဟောတိ၊ သောပိ ပါရာဇိကော ဟောတီတိ ဝိနိစ္ဆယော. ဘိက္ခုနီ ပန ထေယျသံဝါသိကာ၊ မာတုပိတုအရဟန္တဃာတိကာ၊ လောဟိတုပ္ပါဒိကာ၊ တိတ္ထိယပက္ကန္တိကာ စ ဟောတိ၊ အဋ္ဌကထာသု အနာဂတံ ဝိနယဓရာ သမ္ပဋိစ္ဆန္တိ.

‘‘သမ္ပဇာနမုသာဝါဒေ ပါစိတ္တိယ’’န္တိ (ပါစိ. ၂) ဝုတ္တံ မရိယာဒံ အဝီတိက္ကမန္တော တသ္မိဉ္စ သိက္ခာပဒေ သိက္ခတီတိ ဝုစ္စတိ. သိက္ခာပဒန္တိ အသဘာဝဓမ္မော သင်္ကေတောဝ၊ ဣဓ ပညတ္တိ အဓိပ္ပေတာ. ‘‘မေထုနသံဝရဿေတံ အဓိဝစန’’န္တိ သမန္တပါသာဒိကာယံ ဝုတ္တံ၊ တံ ပနတ္ထံ သန္ဓာယာတိ လိခိတံ. သိက္ခာတိ တံ တံ သိက္ခာပဒံ၊ သိက္ခနဘာဝေန ပဝတ္တစိတ္တုပ္ပါဒေါ. သာဇီဝန္တိ ပညတ္တိ. တဒတ္ထဒဿနတ္ထံ ပုဗ္ဗေ ‘‘မေထုနသံဝရဿေတံ အဓိဝစန’’န္တိ ဝုတ္တံ. ယသ္မာ သိက္ခာယ ဂုဏသမ္မတာယ ပုညသမ္မတာယ တန္တိယာ အဘာဝတော လောကဿ ဒုဗ္ဗလျာဝိကမ္မံ တတ္ထ န သမ္ဘဝတိ. ပတ္ထနီယာ ဟိ သာ၊ တသ္မာ ‘‘ယဉ္စ သာဇီဝံ သမာပန္နော၊ တသ္မိံ ဒုဗ္ဗလဘာဝံ အပ္ပကာသေတွာ’’တိ ဝုတ္တံ. အာဏာယ ဟိ ဒုဗ္ဗလျံ သမ္ဘဝတီတိ ဥပတိဿော. ဒုဗ္ဗလျာဝိကမ္မပဒံ သိက္ခာပစ္စက္ခာနပဒဿ ဗျဉ္ဇနသိလိဋ္ဌတာယ ဝါ ပရိဝါရကဘာဝေန ဝါ ဝေဒိတဗ္ဗံ. အထ ဝါ ယသ္မာ သိက္ခာပစ္စက္ခာနဿ ဧကစ္စံ ဒုဗ္ဗလျာဝိကမ္မံ အကတံ ဟောတိ၊ တသ္မာ တံ သန္ဓာယ ‘‘သိက္ခံ အပစ္စက္ခာယာ’’တိ ပဒဿ အတ္ထံ ဝိဝရန္တော ‘‘ဒုဗ္ဗလျံ အနာဝိကတွာ’’တိ အာဟ. တတ္ထ သိယာ ယသ္မာ န သဗ္ဗံ ဒုဗ္ဗလျာဝိကမ္မံ သိက္ခာပစ္စက္ခာနံ၊ တသ္မာ ‘‘ဒုဗ္ဗလျံ အနာဝိကတွာ’’တိ ပဌမံ ဝတွာ တဿ အတ္ထနိယမတ္ထံ ‘‘သိက္ခံ အပစ္စက္ခာယာ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗန္တိ? တံ န၊ ကသ္မာ? အတ္ထာနုက္ကမာဘာဝတော. ‘‘သိက္ခာသာဇီဝသမာပန္နော’’တိ ဟိ ဝုတ္တတ္တာ ‘‘ယံ သိက္ခံ သမာပန္နော၊ တံ အပစ္စက္ခာယ၊ ယဉ္စ သာဇီဝံ သမာပန္နော၊ တတ္ထ ဒုဗ္ဗလျံ အနာဝိကတွာ’’တိ ဝုစ္စမာနေ အနုက္ကမေနေဝ အတ္ထော ဝုတ္တော ဟောတိ၊ န အညထာ၊ တသ္မာ ဣဒမေဝ ပဌမံ ဝုတ္တန္တိ. တေသံယေဝါတိ စုဒ္ဒသန္နံ.

‘‘သိက္ခံ အပစ္စက္ခာယာ’’တိ သဗ္ဗသိက္ခာပဒါနံ သာဓာရဏတ္ထံ ‘‘အယမေတ္ထ အနုပညတ္တီ’’တိ ဝုတ္တံ.

ပဝေသနံ နာမ အင်္ဂဇာတံ ပဝေသေန္တဿ အင်္ဂဇာတေန သမ္ဖုသနံ. ပဝိဋ္ဌံ နာမ ယာဝ မူလံ ပဝေသေန္တဿ ဝိပ္ပကတကာလော ဝါယာမကာလော. သုက္ကဝိသဋ္ဌိသမယေ အင်္ဂဇာတံ ဌိတံ နာမ. ဥဒ္ဓရဏံ နာမ နီဟရဏကာလော. ဝိနယဂဏ္ဌိပဒေ ပန ‘‘ဝါယာမတော ဩရမိတွာ ဌာနံ ဌိတံ နာမာ’’တိ ဝုတ္တံ၊ တံ အသင်္ကရတော ဒဿနတ္ထံ ဝုတ္တံ. ပဝေသနပဝိဋ္ဌဥဒ္ဓရဏကာလေသုပိ သုက္ကဝိသဋ္ဌိ ဟောတိယေဝ. သာဒိယနံ နာမ သေဝနစိတ္တဿ အဓိဝါသနစိတ္တဿ ဥပ္ပါဒနံ.

ဥဘတောဝိဘင်္ဂေ ဧဝ ပညတ္တာနိ သန္ဓာယ ‘‘ဣဒဉှိ သဗ္ဗသိက္ခာပဒါနံ နိဒါန’’န္တိ ဝုတ္တံ. ‘‘ဝိနယဓရပဉ္စမေန ဂဏေန ဥပသမ္ပဒါ’’တိ (မဟာဝ. ၂၅၉) ဝုတ္တတ္တာ ဣဓ တတိယာ သဟယောဂေန ဝုတ္တာ. တသ္မာ ဝီသတိပိ ဘိက္ခူ စေ နိသိန္နာ၊ ပဉ္စမော ဝိနယဓရောဝ ဣစ္ဆိတဗ္ဗော၊ ဧဝံ သတိ ပါရာဇိကော စေ ဝိနယဓရော၊ ဥပသမ္ပဒါကမ္မံ ကောပေတီတိ စေ? န၊ ပရိဝါရာဝသာနေ ကမ္မဝဂ္ဂေ (ပရိ. ၄၈၂ အာဒယော) ယံ ကမ္မဝိပတ္တိလက္ခဏံ ဝုတ္တံ၊ တဿ တသ္မိံ နတ္ထိတာယ. ‘‘ကထံ ဝတ္ထုတော ဝါ ဉတ္တိတော ဝါ အနုဿာဝနတော ဝါ သီမတော ဝါ ပရိသတော ဝါ’’တိ ဧတ္တကံ ဝုတ္တံ၊ နနု အယံ ‘‘ပရိသတော ဝါ’’တိ ဝစနေန သင်္ဂဟိတောတိ စေ? န၊ ‘‘ဒွါဒသဟိ အာကာရေဟိ ပရိသတော ကမ္မာနိ ဝိပဇ္ဇန္တီ’’တိ (ပရိ. ၄၈၇) သုတ္တဿ ဟိ ဝိဘင်္ဂေ တဿ အနာမဋ္ဌတ္တာတိ အယမတ္ထော ယသ္မာ တတ္ထ တတ္ထ သရူပေန ဝုတ္တပါဠိဝသေနေဝ သက္ကာ ဇာနိတုံ၊ တသ္မာ နယမုခံ ဒဿေတွာ သံခိတ္တောတိ လိခိတံ. ‘‘အင်္ဂ’’န္တိ ပဒံ ဥဒ္ဓရိတွာ ‘‘သဗ္ဗသိက္ခာပဒေသု အာပတ္တီနံ အင်္ဂါနင်္ဂံ ဝေဒိတဗ္ဗ’’န္တိ ဝုတ္တံ၊ ဣဓ ပန ‘‘အင်္ဂ’’န္တိ ဝုတ္တံ၊ ကသ္မာ? သမုဋ္ဌနာဒီနံ ပရိဝါရာဒီသု သင်္ခေပေန အာဂတတ္တာ တတ္ထ ဂဟေတွာ ဣဓာပိ နိဒ္ဒိဋ္ဌာနံ အနင်္ဂါနံ ဝဝတ္ထာနာဘာဝတော၊ သဗ္ဗတ္ထ သင်္ခေပတော စ ဝိတ္ထာရတော စ အနင်္ဂတ္တေ ဝုစ္စမာနေ အတိဝိတ္ထာရတာယ တသ္မိံ တသ္မိံ သိက္ခာပဒေ အနူနံ ဝတ္တဗ္ဗတော စာတိ ဝေဒိတဗ္ဗော၊ သဗ္ဗာပတ္တီနံ သင်္ဂါဟကဝသေနာတိ အတ္ထော.

ယာနိ သိက္ခာပဒါနိ ‘‘ကိရိယာနီ’’တိ ဝုစ္စန္တိ၊ တေသံ ဝသေန ကာယဝါစာ သဟ ဝိညတ္တိယာ ဝေဒိတဗ္ဗာ၊ အကိရိယာနံ ဝသေန ဝိနာ ဝိညတ္တိယာ ဝေဒိတဗ္ဗာ. စိတ္တံ ပနေတ္ထ အပ္ပမာဏံ ဘူတာရောစနသမုဋ္ဌာနဿ ကိရိယတ္တာ၊ အစိတ္တကတ္တာ စ. တတ္ထ ကိရိယာ အာပတ္တိယာ အနင်္ဂန္တရစိတ္တသမုဋ္ဌာနာ ဝေဒိတဗ္ဗာ. အဝိညတ္တိဇနကမ္ပိ ဧကစ္စံ ဗာဟုလ္လနယေန ‘‘ကိရိယ’’န္တိ ဝုစ္စတိ ယထေဝ ပဌမပါရာဇိကံ. ဝိညတ္တိယာ အဘာဝေပိ ‘‘သော စေ သာဒိယတိ၊ အာပတ္တိ ပါရာဇိကဿ၊ န သာဒိယတိ၊ အနာပတ္တီ’’တိ ဟိ ဝုတ္တံ၊ ဝိညတ္တိသင်္ခါတာပိ ကိရိယာ ဝိနာ သေဝနစိတ္တေန န ဟောတိ ဝုတ္တစိတ္တဇတ္တာ၊ ဝိကာရရူပတ္တာ၊ စိတ္တာနုပရိဝတ္တိကတ္တာ စ. တသ္မာ ကိရိယာသင်္ခါတမိဒံ ဝိညတ္တိရူပံ၊ ဣတရံ စိတ္တဇရူပံ ဝိယ ဇနကစိတ္တေန ဝိနာ န တိဋ္ဌတိ၊ ဣတရံ သဒ္ဒါယတနံ တိဋ္ဌတိ၊ တသ္မာ ကိရိယာယ သတိ ဧကန္တတော တဇ္ဇနကံ သေဝနစိတ္တံ အတ္ထိ ဧဝါတိ ကတွာ န သာဒိယတိ၊ အနာပတ္တီတိ န ယုဇ္ဇတီတိ. ယသ္မာ ဝိညတ္တိဇနကမ္ပိ သမာနံ သေဝနစိတ္တံ န သဗ္ဗကာလံ ဝိညတ္တိံ ဇနေတိ၊ တသ္မာ ဝိနာပိ ဝိညတ္တိယာ သယံ ဥပ္ပဇ္ဇတီတိ ကတွာ ‘‘သာဒိယတိ၊ အာပတ္တိ ပါရာဇိကဿာ’’တိ ဝုတ္တံ. နုပ္ပဇ္ဇတိ စေ၊ န သာဒိယတိ နာမ၊ တဿ အနာပတ္တိ. တေနေဝ ဘဂဝါ ‘‘ကိံစိတ္တော တွံ ဘိက္ခူ’’တိ (ပါရာ. ၁၃၅) စိတ္တေနေဝ အာပတ္တိံ ပရိစ္ဆိန္ဒတိ၊ န ကိရိယာယာတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

ဧတ္ထ သမုဋ္ဌာနဂ္ဂဟဏံ ကတ္တဗ္ဗတော ဝါ အကတ္တဗ္ဗတော ဝါ ကာယာဒိဘေဒါပေက္ခမေဝ အာပတ္တိံ အာပဇ္ဇတိ၊ န အညထာတိ ဒဿနပ္ပယောဇနံ. တေသု ကိရိယာဂ္ဂဟဏံ ကာယာဒီနံ သဝိညတ္တိကာဝိညတ္တိကဘေဒဒဿနပ္ပယောဇနံ. သညာဂ္ဂဟဏံ အာပတ္တိယာ အင်္ဂါနင်္ဂစိတ္တဝိသေသဒဿနပ္ပယောဇနံ. တေန ယံ စိတ္တံ ကိရိယလက္ခဏေ ဝါ အကိရိယလက္ခဏေ ဝါ သန္နိဟိတံ၊ ယတော ဝါ ကိရိယာ ဝါ အကိရိယာ ဝါ ဟောတိ၊ န တံ အဝိသေသေန အာပတ္တိယာ အင်္ဂံ ဝါ အနင်္ဂံ ဝါ ဟောတိ. ကိန္တု ယာယ သညာယ ‘‘သညာဝိမောက္ခ’’န္တိ ဝုစ္စတိ၊ တာယ သမ္ပယုတ္တံ စိတ္တံ အင်္ဂံ၊ ဣတရံ အနင်္ဂန္တိ ဒဿိတံ ဟောတိ. ဣဒါနိ ယေန စိတ္တေန သိက္ခာပဒံ သစိတ္တကံ ဟောတိ၊ တဒဘာဝါ အစိတ္တကံ၊ တေန တဿ အဝိသေသေန သာဝဇ္ဇတာယ ‘‘လောကဝဇ္ဇမေဝါ’’တိ ဝုတ္တံ. ကိန္တု သာဝဇ္ဇံယေဝ သမာနံ ဧကစ္စံ လောကဝဇ္ဇံ၊ ဧကစ္စံ ပဏ္ဏတ္တိဝဇ္ဇန္တိ ဒဿနပ္ပယောဇနံ စိတ္တလောကဝဇ္ဇဂ္ဂဟဏံ. စိတ္တမေဝ ယသ္မာ ‘‘လောကဝဇ္ဇ’’န္တိ ဝုစ္စတိ၊ တသ္မာ မနောကမ္မမ္ပိ သိယာ အာပတ္တီတိ အနိဋ္ဌပ္ပသင်္ဂနိဝါရဏပ္ပယောဇနံ ကမ္မဂ္ဂဟဏံ.

ယံ ပနေတ္ထ အကိရိယလက္ခဏံ ကမ္မံ၊ တံ ကုသလတ္တိကဝိနိမုတ္တံ သိယာတိ အနိဋ္ဌပ္ပသင်္ဂနိဝါရဏပ္ပယောဇနံ ကုသလတ္တိကဂ္ဂဟဏံ. ယာ ပနေတ္ထ အဗျာကတာပတ္တိ၊ တံ ဧကစ္စံ အဝေဒနမ္ပိ နိရောဓံ သမာပန္နော အာပဇ္ဇတီတိ ဝေဒနာတ္တိကံ ဧတ္ထ န လဗ္ဘတီတိ အနိဋ္ဌပ္ပသင်္ဂနိဝါရဏတ္ထံ ဝေဒနာတ္တိကဂ္ဂဟဏံ. သိက္ခာပဒဉှိ သစိတ္တကပုဂ္ဂလဝသေန ‘‘တိစိတ္တံ တိဝေဒန’’န္တိ လဒ္ဓဝေါဟာရံ အစိတ္တကေနာပန္နမ္ပိ ‘‘တိစိတ္တံ တိဝေဒန’’မိစေဝ ဝုစ္စတိ. တတြိဒံ သာဓကသုတ္တံ – ‘‘အတ္ထာပတ္တိ အစိတ္တကော အာပဇ္ဇတိ အစိတ္တကော ဝုဋ္ဌာတိ (ပရိ. ၃၂၄)၊ အတ္ထာပတ္တိ ကုသလစိတ္တော အာပဇ္ဇတိ ကုသလစိတ္တော ဝုဋ္ဌာတီ’’တိအာဒိ (ပရိ. ၄၇၀). ‘‘သစိတ္တကံ အာပတ္တိဒီပနံ၊ သညာဝိမောက္ခံ အနာပတ္တိဒီပနံ၊ အစိတ္တကံ ဝတ္ထုအဇာနနံ၊ နောသညာဝိမောက္ခံ ဝီတိက္ကမနာဇာနနံ. ဣဒမေဝ တေသံ နာနာတ္တ’’န္တိ (ဝဇိရ. ဋီ. ပါရာဇိက ၆၁-၆၆ ပကိဏ္ဏကကထာဝဏ္ဏနာ) လိခိတံ.

သစိတ္တကပက္ခေတိ ဧတ္ထ အယံ တာဝ ဂဏ္ဌိပဒနယော – သစိတ္တကပက္ခေတိ သုရာပါနာဒိအစိတ္တကေ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ. သစိတ္တကေသု ပန ယံ ဧကန္တမကုသလေနေဝ သမုဋ္ဌာတိ၊ တဉ္စ ဥဘယံ လောကဝဇ္ဇံ နာမ. သုရာပါနသ္မိဉှိ ‘‘သုရာ’’တိ ဝါ ‘‘ပါတုံ န ဝဋ္ဋတီ’’တိ ဝါ ဇာနိတွာ ပိဝနေ အကုသလမေဝါတိ. တတ္ထ ‘‘န ဝဋ္ဋတီတိ ဇာနိတွာ’’တိ ဝုတ္တဝစနံ န ယုဇ္ဇတိ ပဏ္ဏတ္တိဝဇ္ဇဿပိ လောကဝဇ္ဇတာပသင်္ဂတော. ဣမံ အနိဋ္ဌပ္ပသင်္ဂံ ပရိဟရိတုကာမတာယ စ ဝဇိရဗုဒ္ဓိတ္ထေရေန လိခိတံ – ‘‘ဣဓ ‘သစိတ္တက’န္တိ စ ‘အစိတ္တက’န္တိ စ ဝိစာရဏာ ဝတ္ထုဝိဇာနနေ ဧဝ ဟောတိ၊ န ပညတ္တိဝိဇာနနေ. ယဒိ ပညတ္တိဝိဇာနနေ ဟောတိ၊ သဗ္ဗသိက္ခာပဒါနိ လောကဝဇ္ဇာနေဝ သိယုံ၊ န စ သဗ္ဗသိက္ခာပဒါနိ လောကဝဇ္ဇာနိ. တသ္မာ ဝတ္ထုဝိဇာနနေ ဧဝ ဟောတီတိ ဣဒံ ယုဇ္ဇတိ. ကသ္မာ? ယသ္မာ သေခိယေသု ပညတ္တိဝိဇာနနမေဝ ပမာဏံ၊ န ဝတ္ထုမတ္တဝိဇာနန’’န္တိ. အယံ ပနေတ္ထ အတ္ထော သိက္ခာပဒသီသေန အာပတ္တိံ ဂဟေတွာ ယဿ သိက္ခာပဒဿ သစိတ္တကဿ စိတ္တံ အကုသလမေဝ ဟောတိ၊ တံ လောကဝဇ္ဇံ၊ သစိတ္တကာစိတ္တကသင်္ခါတဿ အစိတ္တကဿ စ သစိတ္တကပက္ခေ စိတ္တံ အကုသလမေဝ ဟောတိ၊ တမ္ပိ သုရာပါနာဒိလောကဝဇ္ဇန္တိ ဣမမတ္ထံ သန္ဓာယ ‘‘ယဿာ သစိတ္တကပက္ခေ စိတ္တံ အကုသလမေဝ ဟောတိ၊ အယံ လောကဝဇ္ဇာ နာမာ’’တိ ဝုတ္တံ. ‘‘သစိတ္တကပက္ခေ’’တိ ဟိ ဣဒံ ဝစနံ အစိတ္တကံ သန္ဓာယာဟ. န ဟိ ဧကံသတော သစိတ္တကာယ ‘‘သစိတ္တကပက္ခေ’’တိ ဝိသေသနေ ပယောဇနံ အတ္ထီတိ၊ ဧဝံ သန္တေပိ အနိယမေန ဝုတ္တဉ္စ နိယမဝသေန ဧဝ ဂဟေတဗ္ဗန္တိ အတ္ထော.

တိရစ္ဆာနာနံ ပနာတိ ပန-သဒ္ဒေန ထုလ္လစ္စယာဒိကာရံ နိဝတ္တေတိ. ကိရိယာတိ ဧတ္ထ ‘‘ဌိတံ သာဒိယတီ’’တိ (ပါရာ. ၅၈) ဝုတ္တတ္တာ တံ ကထန္တိ စေ? ‘‘သာဒိယတီ’’တိ ဝုတ္တတ္တာ ကိရိယာ ဧဝ. ဧဝံ သန္တေ ‘‘ကာယကမ္မံ မနောကမ္မ’’န္တိ ဝတ္တဗ္ဗန္တိ စေ? န၊ ပစုရဝေါဟာရဝသေန ‘‘ကာယကမ္မ’’န္တိ ဝုတ္တတ္တာ. ဥဗ္ဘဇာဏုမဏ္ဍလိကာယ လဗ္ဘတိ ဧဝါတိ လိခိတံ. ပုဗ္ဗေ ဝုတ္တနယေန သံသန္ဒေတွာ ဂဟေတဗ္ဗံ. ‘‘ဒုန္နိက္ခိတ္တဿ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ပဒဗျဉ္ဇနဿ အတ္ထောပိ ဒုန္နယော ဟောတီ’’တိ (အ. နိ. ၂.၂၀) ဝဒန္တေနာပိ အတ္ထဿ သုခဂ္ဂဟဏတ္ထမေဝ ပဒဗျဉ္ဇနဿ သုနိက္ခိတ္တဘာဝေါ ဣစ္ဆိတော၊ န အက္ခရဝစနာယ၊ တသ္မာ အာဟ ‘‘အတ္ထဉှိ နာထော သရဏံ အဝေါစာ’’တိအာဒိ.

ပဌမပါရာဇိကဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.