၃. အကာလစီဝရသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

ပုရိမသိက္ခာပဒေ ဝိယ ဧတ္ထာပိ ဘိက္ခုနာတိ သာမိအတ္ထေ ကရဏဝစနန္တိ အာဟ ‘‘နိဋ္ဌိတစီဝရသ္မိံ ဘိက္ခုနာ’’တိအာဒိ. ‘‘အကာလစီဝရံ နာမ အနတ္ထတေ ကထိနေ ဧကာဒသမာသေ ဥပ္ပန္နံ၊ အတ္ထတေ ကထိနေ သတ္တမာသေ ဥပ္ပန္နံ၊ ကာလေပိ အာဒိဿ ဒိန္နံ၊ ဧတံ အကာလစီဝရံ နာမာ’’တိ (ပါရာ. ၅၀၀) ပဒဘာဇနိယံ ဝုတ္တတ္တာ ‘‘ယွာယံ အနတ္ထတေ ကထိနေ’’တိအာဒိမာဟ. ယွာယံ စီဝရကာလော ဝုတ္တောတိ သမ္ဗန္ဓော. ဝဿာနဿာတိ ဝဿာနသင်္ခါတဿ ဥတုနော. ပစ္ဆိမော မာသော နာမ စီဝရမာသော. တသ္မိဉှိ အနတ္ထတေပိ ကထိနေ ဥပ္ပန္နံ စီဝရံ အနဓိဋ္ဌိတံ၊ အဝိကပ္ပိတံ ဌပေတုံ ဝဋ္ဋတိ. ပဉ္စ မာသာတိ ပစ္ဆိမကတ္တိကမာသော၊ ဟေမန္တိကာ စတ္တာရော စာတိ ပဉ္စ မာသာ. အညဒါတိ အနတ္ထတေ ကထိနေ ဧကာဒသမာသေ၊ အတ္ထတေ ကထိနေ သတ္တမာသေ. ကာလေပီတိ ‘‘အနတ္ထတေ ကထိနေ စီဝရမာသော၊ အတ္ထတေ ကထိနေ ပဉ္စ မာသာ’’တိ ယထာဝုတ္တစီဝရကာလေပိ. ‘‘အာဒိနာ နယေနာ’’တိ ဣမိနာ ‘‘ဒဒါမိ ဒဇ္ဇာမီ’’တိအာဒီနံ (ပါရာ. အဋ္ဌ. ၂.၄၆၉) သင်္ဂဟော. ကိဉ္စာပိ စေတာနိ သဗ္ဗာနိ ‘‘အကာလစီဝရ’’န္တိ ဝုတ္တာနိ၊ တထာပိ ပိဋ္ဌိသမယေယေဝ ဥပ္ပန္နာနိ ‘‘အကာလစီဝရ’’န္တိ ဣဓာဓိပ္ပေတာနိ.

‘‘ကာလေ သံဃဿ ဣဒံ အကာလစီဝရ’’န္တိ ဒိန္နံ ပန အကာလစီဝရသာမညတော အတ္ထုဒ္ဓါရဝသေန ဝုတ္တံ. ယထာ ပိဋ္ဌိသမယေ ဥပ္ပန္နံ စီဝရံ ဝုဋ္ဌဝဿေဟိ၊ သေသေဟိ စ သမ္မုခီဘူတေဟိ ဘာဇေတုံ လဗ္ဘတီတိ အကာလစီဝရံ နာမ ဇာတံ၊ တထေဝိဒမ္ပီတိ တဒိဒံ အကာလစီဝရသာမညံ. ယဒိ ဧဝံ ‘‘ပုဂ္ဂလဿ ဝါ ဣဒံ တုယှံ ‘ဒမ္မီ’တိအာဒိနာ နယေန ဒိန္န’’န္တိ ကသ္မာ ဝုတ္တံ၊ န ဟိ ပုဂ္ဂလဿ အာဒိဿ ဒိန္နံ ကေနစိ ဘာဇနီယံ ဟောတီတိ? နာယံ ဝိရောဓော၊ အာဒိဿ ဒါနသာမညတော လဗ္ဘမာနမတ္ထံ ဒဿေတုံ တထာ ဝုတ္တန္တိ. အတ္တနော ဝါ ဓနေနာတိ အတ္တနော ကပ္ပါသသုတ္တာဒိနာ ဓနေန. ဣမဿ ‘‘ဥပ္ပဇ္ဇေယျာ’’တိ ဣမိနာ သမ္ဗန္ဓော ဝေဒိတဗ္ဗော. ‘‘သီမာယ ဒေတီ’’တိအာဒိ ပုဂ္ဂလာဓိဋ္ဌာနနယေန ဝုတ္တံ. ဧတ္ထ ပန သီမာယ ဒါနံ ဧကာ မာတိကာ၊ ကတိကာယ ဒါနံ ဒုတိယာ။ပေ။ ပုဂ္ဂလဿ ဒါနံ အဋ္ဌမာ.

‘‘ပရိက္ခေပါရဟဋ္ဌာနေနာ’’တိ ဣမိနာ အပရိက္ခိတ္တဿ ဝိဟာရဿ ဓုဝသန္နိပါတဋ္ဌာနာဒိတော ပဌမလေဍ္ဍုပါတဿ အန္တော ဥပစာရသီမာတိ ဒဿေတိ. ဣဒါနိ ဒုတိယလေဍ္ဍုပါတဿပိ အန္တော ဥပစာရသီမာယေဝါတိ ဒဿေတုံ ‘‘အပိစာ’’တိအာဒိ အာရဒ္ဓံ. ဓုဝသန္နိပါတဋ္ဌာနမ္ပိ သီမာပရိယန္တဂတမေဝ ဝေဒိတဗ္ဗံ. အာဝါသေ ဝဍ္ဎန္တေ ဝဍ္ဎတီတိ သစေ ဥပစာရတော အဗဟိဘူတော ဟုတွာ အာဝါသော ဝဍ္ဎတီတိ အဓိပ္ပါယော. မဟာပစ္စရိယံ ပန ‘‘ဘိက္ခူသုပိ ဝဍ္ဎန္တေသု ဝဍ္ဎတီ’’တိ ဝုတ္တံ. ‘‘သစေ ဝိဟာရေ သန္နိပတိတဘိက္ခူဟိ သဒ္ဓိံ ဧကာဗဒ္ဓါ ဟုတွာ ယောဇနသတမ္ပိ ပူရေတွာ နိသီဒန္တိ၊ ယောဇနသတမ္ပိ ဥပစာရသီမာဝ ဟောတိ၊ သဗ္ဗေသံ လာဘော ပါပုဏာတီ’’တိ (မဟာဝ. အဋ္ဌ. ၃၇၉) သမန္တပါသာဒိကာယံ ဝုတ္တံ. ဘိက္ခုနီနံ အာရာမပဝေသနသေနာသနာပုစ္ဆနာနီတိ အာဂန္တုကဂမိကာနံ ဘိက္ခုနီနံ အာရာမပဝေသနာပုစ္ဆနံ၊ သေနာသနာပုစ္ဆနဉ္စာတိ အတ္ထော. တထာ ဟိ အာဂန္တုကာယ ဘိက္ခုနိယာ အာရာမပဝေသနံ အာပုစ္ဆိတဗ္ဗံ၊ ဂမိကာယ သံဃိကံ ဒသဝိဓံ သေနာသနံ. ဧတ္ထ စ ကိဉ္စာပိ ‘‘ဘိက္ခုနီန’’န္တိ ဝုတ္တံ၊ ဂမိကဿ ပန ဘိက္ခုဿာပိ ဣမိဿာယေဝ သီမာယ ဝသေန သေနာသနာပုစ္ဆနံ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

ပရိဝါသမာနတ္တာရောစနန္တိ ပါရိဝါသိကမာနတ္တစာရီနံ ပရိဝါသာရောစနံ၊ မာနတ္တာရောစနဉ္စ. ဝဿစ္ဆေဒနိဿယသေနာသနဂ္ဂါဟာဒိဝိဓာနန္တိ ဝဿစ္ဆေဒဝိဓာနံ၊ နိဿယဂ္ဂါဟဝိဓာနံ၊ သေနာသနဂ္ဂါဟဝိဓာနန္တိ အတ္ထော. အာဒိသဒ္ဒေန နိဿယပဋိပ္ပဿဒ္ဓိ၊ လာဘဂ္ဂါဟော အာဂန္တုကဝတ္တံ ပူရေတွာ အာရာမပဝေသနန္တိ ဧဝမာဒိကံ သင်္ဂဏှာတိ. ဣမိဿာဝ သီမာယ ဝသေနာတိ ဥပစာရသီမာယေဝါတိ ယထာသမ္ဘဝံ အန္တော၊ ဗဟိ စ ဣမဿ သဗ္ဗဿ လဗ္ဘနတော ဝုတ္တံ.

လာဘတ္ထာယ ဌပိတာ သီမာ လာဘသီမာ (မဟာဝ. ၃၇၉)၊ သာ စ ခေါ နေဝ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေန အနုညာတာ၊ န ဓမ္မသင်္ဂါဟကတ္ထေရေဟိ ဌပိတာ၊ အပိစ ခေါ လာဘဒါယကေဟိ. တေနာဟ ‘‘ယံ ရာဇရာဇမဟာမတ္တာဒယော’’တိအာဒိ. သမန္တာတိ ဝိဟာရဿ သမန္တာ. ယန္တိ သုင်္ကသဿာဒိ. ‘‘သီမံ ဌပေန္တီ’’တိ ပါဌသေသော. ဧကဿ ရညော အာဏာပဝတ္တိဋ္ဌာနန္တိ စောဠဘောဂေါ ကေရဠဘောဂေါတိ ဧဝံ ဧကေကဿ ရညော အာဏာပဝတ္တိဋ္ဌာနံ. ဒွိဓာ အာပေါ ဂတော ဧတ္ထာတိ ဒီပေါ၊ ဩဃေန အနဇ္ဈောတ္ထတော ဘူမိဘာဂေါ၊ သောဝ သီမာ ဒီပသီမာ. တေနာဟ သမုဒ္ဒန္တေနာ’’တိအာဒိ. စက္ကဝါဠသီမာ စက္ကဝါဠပဗ္ဗတေနေဝ ပရိစ္ဆိန္နာတိ အာဟ ‘‘ဧကစက္ကဝါဠပဗ္ဗတပရိက္ခေပဗ္ဘန္တရံ စက္ကဝါဠသီမာ’’တိ.

သေသာတိ ခဏ္ဍသီမာဒယော. ခဏ္ဍသီမာယ ဒေမာတိ ဒိန္နန္တိ ခဏ္ဍသီမာယ ကေနစိ ကမ္မေန သန္နိပတိတံ သံဃံ ဒိသွာ ‘‘ခဏ္ဍသီမာယံ သံဃဿ ဒေမာ’’တိ ဒိန္နံ. ခဏ္ဍသီမာယ ဌိတေ ရုက္ခေ ဝါ ပဗ္ဗတေ ဝါ ဌိတောပိ ဟေဋ္ဌာ ဝါ ပထဝိဝေမဇ္ဈဂတောပိ ခဏ္ဍသီမာယေဝ ဌိတောတိ ဝေဒိတဗ္ဗော. သမာနသံဝါသသီမာယ ဒိန္နန္တိ ‘‘သမာနသံဝါသသီမာယ ဒမ္မီ’’တိ ဒိန္နံ. ဧသ နယော သေသေသုပိ. ခဏ္ဍသီမာ သီမန္တရိကဋ္ဌာနံ န ပါပုဏာတိ တတ္ထ သမာနသံဝါသသီမာယ အဘာဝတောတိ အဓိပ္ပါယော. သမာနသံဝါသအဝိပ္ပဝါသသီမာသု ဒိန္နဿ ဣဒံ နာနာတ္တံ – ‘‘အဝိပ္ပဝါသသီမာယ ဒမ္မီ’’တိ ဒိန္နံ ဂါမဋ္ဌာနံ န ပါပုဏာတိ. ကသ္မာ? ‘‘ဌပေတွာ ဂါမဉ္စ ဂါမူပစာရဉ္စာ’’တိ (မဟာဝ. ၁၄၄) ဝုတ္တတ္တာ. ‘‘သမာနသံဝါသသီမာယ ဒမ္မီ’’တိ ဒိန္နံ ပန ဂါမေ ဌိတာနမ္ပိ ပါပုဏာတီတိ. အဗ္ဘန္တရသီမာဥဒကုက္ခေပသီမာသု ဒိန္နန္တိ တတ္ထ ဥပေါသထာဒိအတ္ထာယ သန္နိပတိတေ ဒိသွာ ‘‘ဣမိဿာ အဗ္ဘန္တရသီမာယ ဒေမာ’’တိအာဒိနာ ဒိန္နံ. ဇနပဒရဋ္ဌရဇ္ဇဒီပစက္ကဝါဠသီမာသုပိ ဂါမသီမာဒီသု ဝုတ္တသဒိသောဝ ဝိနိစ္ဆယောတိ အာဟ ‘‘ဇနပဒသီမာဒီသူ’’တိအာဒိ. ဧကောပိ ဂန္တွာ သဗ္ဗေသံ သင်္ဂဏှိတုံ လဘတီတိ ဧကောပိ ဂန္တွာ ဣဓ ဝဿဂ္ဂေန ဘာဇေတွာ ဂဟေတွာ အာဂန္တုံ လဘတီတိ အတ္ထော. ဧကောတိ သဘာဂေါ ဧကော ဘိက္ခု၊ အယမ္ပိ ဘာဂမေဝ ဂဟေတုံ လဘတိ. တေနာဟ ‘‘သဘာဂါနံ ဘာဂံ ဂဏှာတီ’’တိ.

ဧဝံ တာဝ ယော သီမံ ပရာမသိတွာ ဒေတိ၊ တဿ ဒါနေ ဝိနိစ္ဆယံ ဝတွာ ဣဒါနိ ယော ‘‘အသုကသီမာယာ’’တိ ဝတ္တုံ န ဇာနာတိ၊ ကေဝလံ ‘‘သီမာ’’တိ ဝစနမတ္တမေဝ ဇာနန္တော ဝိဟာရံ အာဂန္တွာ ‘‘သီမာယ ဒမ္မီ’’တိ ဝါ ‘‘သီမဋ္ဌကသံဃဿ ဒမ္မီ’’တိ ဝါ ဘဏတိ၊ တတ္ထ ဝိနိစ္ဆယံ ဒဿေတုံ ‘‘ယော ပန ဝိဟာရံ ပဝိသိတွာ’’တိအာဒိမာဟ. ကတရန္တိ ကတရသီမံ. အဟမေတံ ဘေဒံ န ဇာနာမီတိ အဟံ ‘‘အသုကာ သီမာ’’တိ ဧတံ ဝိဘာဂံ န ဇာနာမိ. ဥပစာရသီမဋ္ဌေဟိ ဘာဇေတဗ္ဗံ လာဘဿ ဥပစာရသီမာယ ပရိစ္ဆိန္နတ္တာတိ အဓိပ္ပါယော. သာတိ သမာနလာဘကတိကာ.

ယတ္ထ မယှံ ဓုဝကာရာ ကရီယန္တီတိ (မဟာဝ. အဋ္ဌ. ၃၇၉) ဧတ္ထ ယသ္မိံ ဝိဟာရေ တဿ စီဝရဒါယကဿ သန္တကံ သံဃဿ ပါကဝတ္တံ ဝါ ဝတ္တတိ. ယသ္မိံ ဝိဟာရေ ဘိက္ခူ အတ္တနော ဘာရံ ကတွာ သဒါ ဂေဟေ ဘောဇေတိ၊ ယတ္ထ ဝါ အနေန အာဝါသော ဝါ ကာရိတော၊ သလာကဘတ္တာဒီနိ ဝါ နိဗဒ္ဓါနိ၊ ဣမေ ဓုဝကာရာ နာမ. ယေန ပန သကလောပိ ဝိဟာရော ပတိဋ္ဌာပိတော၊ တတ္ထ ဝတ္တဗ္ဗမေဝ နတ္ထိ. တေနာဟ ‘‘ယတ္ထ တဿ ပါကဝတ္တံ ဝါ ဝတ္တတီ’’တိအာဒိ. တတ္ထ ပါကဝတ္တန္တိ ဒါနဝတ္တံ. ဝတ္တတီတိ ပဝတ္တတိ. ယတောတိ ယသ္မာ ဝိဟာရာ. ယတ္ထာတိ ယသ္မိံ ဝိဟာရေ. သဗ္ဗတ္ထာတိ သဗ္ဗေသု ဝိဟာရေသု. မာတိကံ အာရောပေတွာတိ ဧကသ္မိံ ဝိဟာရေ ဘိက္ခူ ဗဟုတရာ၊ ဧကသ္မိံ ထောကတရာ၊ ဧကဉ္စ ဝတ္ထံ၊ ဓုဝကာရဋ္ဌာနဉ္စ ဗဟုကံ၊ ကတ္ထ ဒေမာတိ ပုစ္ဆိတွာ၊ ယဒိ ပန မဉ္စော ဝါ ပီဌံ ဝါ ဧကမေဝ ဟောတိ၊ တံ ပုစ္ဆိတွာ ယဿ ဝါ ဝိဟာရဿ၊ ဧကဝိဟာရေပိ ဝါ ယဿ သေနာသနဿ သော ဝိစာရေတိ၊ တတ္ထ ဒါတဗ္ဗံ. သစေပိ ‘‘အသုကဘိက္ခု ဂဏှတူ’’တိ ဝဒတိ၊ ဝဋ္ဋတိ. အထ ‘‘မယှံ ဓုဝကာရေ ဒေထာ’’တိ ဝတွာ အဝိစာရေတွာဝ ဂစ္ဆတိ၊ သံဃဿပိ ဝိစာရေတုံ ဝဋ္ဋတိ. ဧဝံ ပန ဝိစာရေတဗ္ဗံ – ‘‘သင်္ဃတ္ထေရဿ ဝသနဋ္ဌာနေ ဒေထာ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗံ. သစေ တတ္ထ သေနာသနံ ပရိပုဏ္ဏံ ဟောတိ၊ ယတ္ထ နပ္ပဟောတိ၊ တတ္ထ ဒါတဗ္ဗံ. သစေ ဧကော ဘိက္ခု ‘‘မယှံ ဝသနဋ္ဌာနေ သေနာသနပရိဘောဂဘဏ္ဍံ နတ္ထီ’’တိ ဝဒတိ၊ တတ္ထ ဒါတဗ္ဗံ.

သံဃဿ ဒမ္မီတိ ဒိန္နန္တိ ‘‘ဣမာနိ စီဝရာနိ သံဃဿ ဒမ္မီ’’တိ ဧဝံ ဒိန္နံ. တတော ဗဟိဒ္ဓါပီတိ ဥပစာရသီမာတော ဗဟိဒ္ဓါပိ. တေဟိ သဒ္ဓိန္တိ ဥပစာရသီမာဂတေဟိ သဒ္ဓိံ. ဧကာဗဒ္ဓါနဉ္စ ပါပုဏာတိ ပရိသာဝသေန ဝဍ္ဎိတာ သီမာ ဟောတီတိ ကတွာတိ အဓိပ္ပါယော. တသ္မာတိ ယသ္မာ ဥပစာရသီမာဂတာနံ ပါပုဏာတိ၊ ယသ္မာ စ တတော ဗဟိဒ္ဓါပိ ဥပစာရသီမောက္ကန္တေဟိ ဧကာဗဒ္ဓါနံ ပါပုဏာတိ၊ တသ္မာ. တေသန္တိ ဥပစာရသီမာဂတာနံ၊ တတော ဗဟိဒ္ဓါ တေဟိ သဒ္ဓိံ ဧကာဗဒ္ဓါနဉ္စ. ဂါဟတေ သတီတိ အန္တေဝါသိကာဒိကေ ဂဏှန္တေ သတိ. အသမ္ပတ္တာနမ္ပီတိ ဥပစာရသီမာယံ ဌိတေဟိ ဃဏ္ဋိံ ပဟရိတွာ ကာလံ ဃောသေတွာ လာဘဘာဇနဋ္ဌာနံ အသမ္ပတ္တာနမ္ပိ ဥပစာရသီမာယ ပဝိဋ္ဌာနံ၊ တေဟိ ဝါ သဒ္ဓိံ ဧကာဗဒ္ဓါနံ ဟုတွာ အတ္တနော ဝိဟာရဒွါရေ ဝါ အန္တောဝိဟာရေယေဝ ဝါ ဌိတာနဉ္စာတိ အတ္ထော. ဘာဂေါ ဒါတဗ္ဗောတိ သံဃနဝကဿ ဒိန္နေပီတိ အဓိပ္ပါယော. ဒုတိယဘာဂေ ပန ထေရာသနံ အာရုဠှေ အာဂတာနံ ပဌမဘာဂေါ န ပါပုဏာတိ. ဒုတိယဘာဂတော ဝဿဂ္ဂေန ဒါတဗ္ဗံ.

သစေ ပန ‘‘ဗဟိဥပစာရသီမာယံ ဌိတာနံ ဒေထာ’’တိ ဝဒန္တိ၊ န ဒါတဗ္ဗံ. ယဒိ ပန ဝိဟာရော မဟာ ဟောတိ၊ ထေရာသနတော ပဋ္ဌာယ ဝတ္ထေသု ဒီယမာနေသု အလသဇာတိကာ မဟာထေရာ ပစ္ဆာ အာဂစ္ဆန္တိ၊ ‘‘ဘန္တေ၊ ဝီသတိဝဿာနံ ဒီယတိ၊ တုမှာကံ ဌိတိကာ အတိက္ကန္တာ’’တိ န ဝတ္တဗ္ဗာ. ဌိတိကံ ဌပေတွာ တေသံ ဒတွာ ပစ္ဆာ ဌိတိကာယ ဒါတဗ္ဗံ.

‘‘အသုကဝိဟာရေ ကိရ ဗဟုစီဝရံ ဥပ္ပန္န’’န္တိ သုတွာ ယောဇနန္တရိကဝိဟာရတောပိ ဘိက္ခူ အာဂစ္ဆန္တိ၊ သမ္ပတ္တသမ္ပတ္တာနံ ဌိတဋ္ဌာနတော ပဋ္ဌာယ ဒါတဗ္ဗံ၊ အယမေတ္ထ သင်္ခေပေါ. ဝိတ္ထာရော ပန သမန္တပါသာဒိကာယ စီဝရက္ခန္ဓကဝဏ္ဏနာယံ (မဟာဝ. အဋ္ဌ. ၃၇၉) ဝုတ္တနယေန ဝေဒိတဗ္ဗော.

ဧဝံ ဝိဟာရံ ပဝိသိတွာ ‘‘ဣမာနိ စီဝရာနိ သံဃဿ ဒမ္မီ’’တိ ဒိန္နေသု ဝိနိစ္ဆယံ ဝတွာ ဣဒါနိ ဗဟိဥပစာရသီမာယံ ဘိက္ခုံ ဒိသွာ ‘‘သံဃဿ ဒမ္မီ’’တိ ဒိန္နေသု ဝိနိစ္ဆယံ ဒဿေတုံ ‘‘ယံ ပနာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. ဧကာဗဒ္ဓပရိသာယ ပါပုဏာတီတိ သစေ ယောဇနံ ဖရိတွာ ပရိသာ ဌိတာ ဟောတိ၊ ဧကာဗဒ္ဓါ စေ၊ သဗ္ဗေသံ ပါပုဏာတီတိ အတ္ထော. ဧကာဗဒ္ဓတာ စေတ္ထ ဒွါဒသဟတ္ထဗ္ဘန္တရတော ပရိစ္ဆိန္ဒိတဗ္ဗာ. တေနာဟ ‘‘ယေ ပနာ’’တိအာဒိ.

ဥဘတောသံဃဿ ဒိန္နန္တိ (မဟာဝ. အဋ္ဌ. ၃၇၉) ‘‘ဥဘတောသံဃဿ ဒမ္မီ’’တိ ဒိန္နံ. ‘‘ဒွေဓာသံဃဿ ဒမ္မိ၊ ဒွိန္နံ သံဃာနံ ဒမ္မိ၊ ဘိက္ခုသံဃဿ စ ဘိက္ခုနိသံဃဿ စ ဒမ္မီ’’တိ ဝုတ္တေပိ ဥဘတောသံဃဿ ဒိန္နမေဝ ဟောတိ. ဥပဍ္ဎံ ဘိက္ခူနံ၊ ဥပဍ္ဎံ ဘိက္ခုနီနံ ဒါတဗ္ဗန္တိ ဒွေ ဘာဂေ သမေ ကတွာ ဧကော ဘာဂေါ ဘိက္ခူနံ၊ ဧကော ဘာဂေါ ဘိက္ခုနီနံ ဒါတဗ္ဗော. ဂဟေတုံ လဘတိ ဥဘတောသံဃဂ္ဂဟဏေန ဂဟိတတ္တာတိ အဓိပ္ပါယော. စေတိယဿာတိ ထူပါဒိနော. တဉှိ ဓာတာယတနာဒိဘာဝေန စိတတ္တာ၊ လောကဿ စိတ္တီကာရဋ္ဌာနတာယ စ ‘‘စေတိယ’’န္တိ ဝုစ္စတိ. န ကောစိ ဝိသေသောတိ အာဟ ‘‘ဣဓ ပန စေတိယဿာ’’တိအာဒိ.

‘‘ဥဘတောသံဃဿ စ တုယှဉ္စ စေတိယဿ စာ’’တိ ဝုတ္တေ ပန ဒွါဝီသတိကောဋ္ဌာသေ ကတွာ ဒသ ဘိက္ခူနံ၊ ဒသ ဘိက္ခုနီနံ၊ ဧကော ပုဂ္ဂလဿ၊ ဧကော စေတိယဿ ဒါတဗ္ဗော. တတ္ထ ပုဂ္ဂလော သင်္ဃတောပိ အတ္တနော ဝဿဂ္ဂေန ပုန ဂဟေတုံ လဘတိ၊ စေတိယဿ ဧကောယေဝ. အယံ ပန ဝါရော ယထာဝုတ္တေနေဝ နယေန ဉာယတီတိ ကတွာ ဣဓ န ဝုတ္တော. သမန္တပါသာဒိကာယံ (မဟာဝ. အဋ္ဌ. ၃၇၉) ပန ဝုတ္တောယေဝ.

န မဇ္ဈေ ဘိန္ဒိတွာ ဒါတဗ္ဗံ ‘‘ဘိက္ခုနီန’’န္တိ ပုဂ္ဂလိကဝသေန ဝုတ္တတ္တာ. ပုဂ္ဂလော ဝိသုံ န လဘတီတိ ပုဗ္ဗေ ဝိယ ဝိသုံ ပုဂ္ဂလိကကောဋ္ဌာသံ န လဘတိ. ပါပုဏနဋ္ဌာနတော ဧကမေဝ လဘတီတိ အတ္တနော ဝဿဂ္ဂေန ပတ္တဗ္ဗဋ္ဌာနတော ဧကမေဝ ကောဋ္ဌာသံ လဘတိ. ကသ္မာ? ဘိက္ခုသံဃဂ္ဂဟဏေန ဂဟိတတ္တာ. ‘‘ဘိက္ခုသံဃဿ စ ဘိက္ခုနီနဉ္စ တုယှဉ္စ စေတိယဿ စာ’’တိ ဝုတ္တေပိ စေတိယဿ ဧကပုဂ္ဂလပဋိဝီသော လဗ္ဘတိ၊ ပုဂ္ဂလဿ ဝိသုံ န လဗ္ဘတိ. တသ္မာ ဧကံ စေတိယဿ ဒတွာ အဝသေသံ ဘိက္ခူ စ ဘိက္ခုနိယော စ ဂဏေတွာ ဘာဇေတဗ္ဗံ. တေနာဟ ‘‘စေတိယဿ စာတိ ဝုတ္တေ ပနာ’’တိအာဒိ.

တေဟိ သဒ္ဓိံ ပုဂ္ဂလစေတိယပရာမသနံ အနန္တရနယသဒိသမေဝါတိ တေဟိ ဘိက္ခူဟိ ဘိက္ခုနီဟိ သဒ္ဓိံ ပုဂ္ဂလဿ စ စေတိယဿ စ ဂဟဏံ အနန္တရနယသဒိသမေဝါတိ အတ္ထော. ‘‘ဘိက္ခူနဉ္စ ဘိက္ခုနီနဉ္စ တုယှဉ္စ၊ ဘိက္ခူနဉ္စ ဘိက္ခုနီနဉ္စ စေတိယဿ စ၊ ဘိက္ခူနဉ္စ ဘိက္ခုနီနဉ္စ တုယှဉ္စ စေတိယဿ စာ’’တိ ဝုတ္တေပိ စေတိယဿ ဧကပဋိဝီသော လဗ္ဘတိ၊ ပုဂ္ဂလဿ ဝိသုံ နတ္ထိ၊ ဘိက္ခူ စ ဘိက္ခုနိယော စ ဂဏေတွာဝ ဘာဇေတဗ္ဗန္တိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ပုဂ္ဂလဿ ဝိသုံ န လဗ္ဘတီတိ ပုဂ္ဂလဿ ဝိသုံ ပဋိဝီသော န လဗ္ဘတိ၊ ဝဿဂ္ဂေန ဧကောဝ လဗ္ဘတီတိ အတ္ထော. ‘‘ဘိက္ခုသံဃဿ စ စေတိယဿ စာ’’တိ ဝုတ္တေ ပန စေတိယဿ ဝိသုံ ပဋိဝီသော လဗ္ဘတီတိ အာဟ ‘‘စေတိယဿ ပန လဗ္ဘတီ’’တိ. ‘‘ဘိက္ခုသံဃဿ စ တုယှဉ္စ စေတိယဿ စာ’’တိ ဝုတ္တေပိ စေတိယဿေဝ ဝိသုံ လဗ္ဘတိ၊ န ပုဂ္ဂလဿ. စေတိယဿ ပန လဗ္ဘတိယေဝါတိ ‘‘ဘိက္ခူနဉ္စ စေတိယဿ စာ’’တိ ဝုတ္တေ ပန စေတိယဿ ဝိသုံ ပဋိဝီသော လဗ္ဘတီတိ အတ္ထော. ‘‘ဘိက္ခူနဉ္စ တုယှဉ္စ စေတိယဿ စာ’’တိ ဝုတ္တေပိ စေတိယဿေဝ ဝိသုံ လဗ္ဘတိ၊ န ပုဂ္ဂလဿ. ဘိက္ခုနိသံဃံ အာဒိံ ကတွာပိ ဧဝမေဝ ယောဇေတဗ္ဗံ.

ဧတ္ထာဟ – ယံ ပနေတရဟိ (မဟာဝ. အဋ္ဌ. ၃၇၉) ပဏ္ဍိတမနုဿာ သဓာတုကံ ပဋိမံ ဝါ စေတိယံ ဝါ ဌပေတွာ ဗုဒ္ဓပ္ပမုခဿ ဥဘတောသံဃဿ ဒါနံ ဒေန္တိ၊ ပဋိမာယ ဝါ စေတိယဿ ဝါ ပုရတော အာဓာရကေ ပတ္တံ ဌပေတွာ ဒက္ခိဏောဒကံ ဒတွာ ‘‘ဗုဒ္ဓါနံ ဒေမာ’’တိ၊ တတ္ထ ယံ ပဌမံ ခါဒနီယံ ဘောဇနီယံ ဒေန္တိ၊ ဝိဟာရံ ဝါ အာဟရိတွာ ‘‘ဣဒံ စေတိယဿ ဒေမာ’’တိ ပိဏ္ဍပါတဉ္စ မာလာဂန္ဓာဒီနိ စ ဒေန္တိ၊ တတ္ထ ကထံ ပဋိပဇ္ဇိတဗ္ဗန္တိ? ဝုစ္စတေ – မာလာဂန္ဓာဒီနိ တာဝ စေတိယေ အာရောပေတဗ္ဗာနိ၊ ဝတ္ထေဟိ ပဋာကာ၊ တေလေန ပဒီပါ ကာတဗ္ဗာ၊ ပိဏ္ဍပါတမဓုဖာဏိတာဒီနိ ပန ယော နိဗဒ္ဓစေတိယဇဂ္ဂကော ဟောတိ ပဗ္ဗဇိတော ဝါ ဂဟဋ္ဌော ဝါ၊ တဿ ဒါတဗ္ဗာနိ. နိဗဒ္ဓဇဂ္ဂကေ အသတိ အာဟဋဘတ္တံ ဌပေတွာ ဝတ္တံ ကတွာ ပရိဘုဉ္ဇိတုံ ဝဋ္ဋတိ. ဥပကဋ္ဌေ ကာလေ ဘုဉ္ဇိတွာ ပစ္ဆာပိ ဝတ္တံ ကာတုံ ဝဋ္ဋတိယေဝ.

မာလာဂန္ဓာဒီသု စ ယံ ကိဉ္စိ ‘‘ဣဒံ ဟရိတွာ စေတိယပူဇံ ကရောထာ’’တိ ဝုတ္တေ ဒူရမ္ပိ ဟရိတွာ ပူဇေတဗ္ဗံ. ‘‘ဘိက္ခုသံဃဿ ဟရာ’’တိ ဝုတ္တေပိ ဟရိတဗ္ဗံ. သစေ ပန ‘‘အဟံ ပိဏ္ဍာယ စရာမိ၊ အာသနသာလာယံ ဘိက္ခူ အတ္ထိ၊ တေ ဟရိဿန္တီ’’တိ ဝုတ္တေ ‘‘ဘန္တေ၊ တုယှံယေဝ ဒမ္မီ’’တိ ဝဒတိ၊ ဘုဉ္ဇိတုံ ဝဋ္ဋတိ. အထ ပန ‘‘ဘိက္ခုသံဃဿ ဒဿာမီ’’တိ ဟရန္တဿ ဂစ္ဆတော အန္တရာဝ ကာလော ဥပကဋ္ဌော ဟောတိ၊ အတ္တနော ပါပေတွာ ဘုဉ္ဇိတုံ ဝဋ္ဋတိ.

ဝဿံဝုဋ္ဌသံဃဿ ဒမ္မီတိ ဝဒတီတိ (မဟာဝ. အဋ္ဌ. ၃၇၉) ‘‘ဝဿံဝုဋ္ဌသံဃဿ ဣမာနိ စီဝရာနိ ဒမ္မီ’’တိ ဝဒတိ. တေသံ ဗဟိသီမဋ္ဌာနမ္ပိ ပါပုဏာတီတိ အတ္ထတေ ကထိနေ ဗဟိသီမဋ္ဌာနမ္ပိ ယာဝ ကထိနဿ ဥဗ္ဘာရာ ပါပုဏာတိ၊ တသ္မာ ဒိသာပက္ကန္တဿာပိ သတိ ပဋိဂ္ဂါဟကေ ဒါတဗ္ဗံ. အနတ္ထတေ ပန ကထိနေ အန္တောဟေမန္တေ၊ ဧဝဉ္စ ပန ဝတွာ ဒိန္နံ ပစ္ဆိမဝဿံဝုဋ္ဌာနမ္ပိ ပါပုဏာတိ. ယတ္ထ ကတ္ထစီတိ ယေသု ကေသုစိ ဝိဟာရေသု. ဧဝံ ဝဒတီတိ ‘‘ဝဿံဝုဋ္ဌသံဃဿ ဒမ္မီ’’တိ ဝဒတိ. တတြ သမ္မုခီဘူတာနံ သဗ္ဗေသံ ပါပုဏာတိ ပိဋ္ဌိသမယေ ဥပ္ပန္နတ္တာ. သစေ ပန ‘‘ဝဿံ ဝသန္တာနံ ဒမ္မီ’’တိ ဝဒတိ၊ အန္တောဝဿေယေဝ ဝဿံ ဝသန္တာဝ လဘန္တိ၊ ဆိန္နဝဿာ န လဘန္တိ. စီဝရမာသေ ပန ‘‘ဝဿံ ဝသန္တာနံ ဒမ္မီ’’တိ ဝုတ္တေ ပစ္ဆိမိကာယ ဝဿူပဂတာနံယေဝ ပါပုဏာတိ၊ ပုရိမိကာယ ဝဿူပဂတာနဉ္စ ဆိန္နဝဿာနဉ္စ န ပါပုဏာတိ.

စီဝရမာသတော ပဋ္ဌာယ ယာဝ ဟေမန္တဿ ပစ္ဆိမော ဒိဝသော၊ တာဝ ‘‘ဝဿာဝါသိကံ ဒေမာ’’တိ ဝုတ္တေ ကထိနံ အတ္ထတံ ဝါ ဟောတု၊ အနတ္ထတံ ဝါ၊ အတီတဝဿံဝုဋ္ဌာနံယေဝ ပါပုဏာတိ. ဂိမှာနံ ပဌမဒိဝသတော ပဋ္ဌာယ ဝုတ္တေ ပန မာတိကာ အာရောပေတဗ္ဗာ ‘‘အတီတဝဿာဝါသဿ ပဉ္စ မာသာ အတိက္ကန္တာ၊ အနာဂတော စတုမာသစ္စယေန ဘဝိဿတိ၊ ကတရဝဿာဝါသဿ ဒေသီ’’တိ. သစေ ‘‘အတီတဝဿံဝုဋ္ဌာနံ ဒမ္မီ’’တိ ဝဒတိ၊ တံအန္တောဝဿံဝုဋ္ဌာနမေဝ ပါပုဏာတိ၊ ဒိသာ ပက္ကန္တာနမ္ပိ သဘာဂါ ဂဏှိတုံ လဘန္တိ.

သစေ ‘‘အနာဂတေ ဝဿာဝါသိကံ ဒမ္မီ’’တိ ဝဒတိ၊ တံ ဌပေတွာ ဝဿူပနာယိကဒိဝသေ ဂဟေတဗ္ဗံ. အထ ‘‘အဂုတ္တော ဝိဟာရော၊ စောရဘယံ အတ္ထိ၊ န သက္ကာ ဌပေတုံ၊ ဂဏှိတွာ ဝါ အာဟိဏ္ဍိတု’’န္တိ ဝုတ္တေ ‘‘သမ္ပတ္တာနံ ဒမ္မီ’’တိ ဝဒတိ၊ ဘာဇေတွာ ဂဟေတဗ္ဗံ. သစေ ဝဒတိ ‘‘ဣတော မေ၊ ဘန္တေ၊ တတိယေ ဝဿေ ဝဿာဝါသိကံ န ဒိန္နံ၊ တံ ဒမ္မီ’’တိ၊ တသ္မိံ အန္တောဝဿေ ဝုဋ္ဌဘိက္ခူနံ ပါပုဏာတိ. သစေ တေ ဒိသာ ပက္ကန္တာ၊ အညော ဝိဿာသိကော ဂဏှာတိ၊ ဒါတဗ္ဗံ. အထ ဧကောယေဝ အဝသိဋ္ဌော၊ သေသာ ကာလင်္ကတာ၊ သဗ္ဗံ ဧကဿေဝ ပါပုဏာတိ. သစေ ဧကောပိ နတ္ထိ၊ သံဃိကံ ဟောတိ၊ သမ္မုခီဘူတေဟိ ဘာဇိတဗ္ဗံ.

ယေဟိ နိမန္တိတေဟိ ယာဂု ပီတာတိ (မဟာဝ. အဋ္ဌ. ၃၇၉) နိမန္တိတေဟိ ယေဟိ ဘိက္ခူဟိ ယာဂု ပီတာ၊ ယေဟိ ပန ဘိက္ခာစာရဝတ္တေန ဃရဒွါရေန ဂစ္ဆန္တေဟိ ဝါ ဃရံ ပဝိဋ္ဌေဟိ ဝါ ယာဂု လဒ္ဓါ၊ ယေသံ ဝါ အာသနသာလတော ပတ္တံ အာဟရိတွာ မနုဿေဟိ နီတာ၊ ယေသံ ဝါ ထေရေဟိ ပေသိတာ၊ တေသံ န ပါပုဏာတိ. သစေ ပန နိမန္တိတဘိက္ခူဟိ သဒ္ဓိံ အညေပိ ဗဟူ အာဂန္တွာ အန္တောဂေဟဉ္စ ဗဟိဂေဟဉ္စ ပူရေတွာ နိသိန္နာ၊ ဒါယကော စ ဧဝံ ဝဒတိ ‘‘နိမန္တိတာ ဝါ ဟောန္တု၊ အနိမန္တိတာ ဝါ၊ ယေသံ မယာ ယာဂု ဒိန္နာ၊ သဗ္ဗေသံ ဣမာနိ ဝတ္ထာနိ ဟောန္တူ’’တိ၊ သဗ္ဗေသံ ပါပုဏာတိ. ယေဟိ ပန ထေရာနံ ဟတ္ထတော ယာဂု လဒ္ဓါ၊ တေသံ န ပါပုဏာတိ. အထ သော ‘‘ယေဟိ မယှံ ယာဂု ပီတာ၊ သဗ္ဗေသံ ဟောတူ’’တိ ဝဒတိ၊ သဗ္ဗေသံ ပါပုဏာတိ. ဘတ္တခဇ္ဇကာဒီဟီတိ ဧတ္ထ အာဒိသဒ္ဒေနပိ စီဝရသေနာသနဘေသဇ္ဇာနံ ဂဟဏံ.

ပုဂ္ဂလဿာတိ (မဟာဝ. အဋ္ဌ. ၃၇၉) သမ္မုခါသမ္မုခဘူတဿ ပုဂ္ဂလဿ. တေနာဟ ‘‘ဣဒံ စီဝရ’’န္တိအာဒိ. သစေ ပန ‘‘ဣဒံ တုမှာကဉ္စေဝ တုမှာကံ အန္တေဝါသိကာနဉ္စ ဒမ္မီ’’တိ ဧဝံ ဝဒတိ၊ ထေရဿ စ အန္တေဝါသိကာနဉ္စ ပါပုဏာတိ. ဥဒ္ဒေသံ ဂဟေတုံ အာဂတော၊ ဂဟေတွာ ဂစ္ဆန္တော စ အတ္ထိ၊ တဿာပိ ပါပုဏာတိ. တုမှေဟိ သဒ္ဓိံ နိဗဒ္ဓစာရိကဘိက္ခူနံ ဒမ္မီ’’တိ ဝုတ္တေ ဥဒ္ဒေသန္တေဝါသိကာနံ ဝတ္တံ ကတွာ ဥဒ္ဒေသပရိပုစ္ဆာဒီနိ ဂဟေတွာ ဝိစရန္တာနံ သဗ္ဗေသံ ပါပုဏာတိ. ဧတ္ထာတိ အဋ္ဌသု မာတိကာသု. ယဒိ ပန အယမေတ္ထ သင်္ခေပကထာ၊ ဝိတ္ထာရော ပန ကထံ ဉာတဗ္ဗောတိ အာဟ ‘‘သမန္တပါသာဒိကာယံ ဝုတ္တော’’တိ. သမန္တပါသာဒိကာယံ စီဝရက္ခန္ဓကဝဏ္ဏနာယံ (မဟာဝ. အဋ္ဌ. ၃၇၉) ဝုတ္တောတိ အတ္ထော.

‘‘ဉာတကေဟိ ဝါ မေ စီဝရတ္ထာယ ပေသိတံ၊ မိတ္တေဟိ ဝါ ပေသိတံ၊ တေ အာဘတေ စီဝရေ ဒဿန္တီ’’တိ ဧဝံ ဉာတိတော ဝါ မိတ္တတော ဝါ ပစ္စာသာ ဟောတီတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ကပ္ပိယဘဏ္ဍေနာတိ ကပ္ပါသသုတ္တာဒိနာ အတ္တနော ဓနေန. သဏှန္တိ သုခုမံ. အညံ ပစ္စာသာစီဝရံ လဘိတွာ ဧဝ ကာလဗ္ဘန္တရေ ကာရေတဗ္ဗန္တိ အညံ မူလစီဝရသဒိသံ ပစ္စာသာစီဝရံ လဘိတွာယေဝ မာသဗ္ဘန္တရေ ကာရေတဗ္ဗံ. တဉ္စ ခေါ သတိယာယေဝ ပစ္စာသာယ၊ အသတိယာ ပန ပစ္စာသာယ မူလစီဝရံ ဒသာဟံ စေ သမ္ပတ္တံ၊ တဒဟေဝ အဓိဋ္ဌာတဗ္ဗံ. တေနာဟ ‘‘သစေ န လဘတီ’’တိအာဒိ. ပစ္စာသာစီဝရမ္ပိ ပရိက္ခာရစောဠံ အဓိဋ္ဌာတဗ္ဗန္တိ ပဌမတရံ ဥပ္ပန္နံ ထူလပစ္စာသာစီဝရမ္ပိ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ. ပိ-သဒ္ဒေန န ကေဝလံ မူလစီဝရမေဝါတိ ဒဿေတိ.

အကာလစီဝရသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.