၈. ဒုဋ္ဌဒေါသသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

ဒူသီယတီတိ ဒုဋ္ဌော၊ ဒူသေတိ ပရံ ဝိနာသေတီတိ ဒေါသော. တေနာဟ ‘‘ဒူသိတော စေဝါ’’တိအာဒိ. ဣဒါနိ ‘‘ဒူသိတော စေဝ ဒူသကော စာ’’တိ ဣမိနာ သင်္ခေပေန ဝုတ္တမေဝတ္ထံ ဝိတ္ထာရေတွာ ဒဿေတုံ ‘‘ဥပ္ပန္နေ ဟိ ဒေါသေ’’တိအာဒိမာဟ. ပကတိဘာဝံ ဇဟာပိတောတိ (သာရတ္ထ. ဋီ. ၂.၃၈၅-၃၈၆) သောမ္မဘာဝံ ဇဟာပိတောတိ အတ္ထော၊ ဝိကာရမာပါဒိတောတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. အာကာရနာနာတ္တေနာတိ ဒူသိတာကာရဿ စေဝ ဒူသကာကာရဿ စာတိ ဣမေသံ ဒွိန္နံ အာကာရာနံ နာနာဘာဝေန. နပ္ပတိတောတိ ပီတိသုခါဒီဟိ န အဘိဂတော အနုပဂတော၊ န ဥပဂတောတိ အတ္ထော. ယော စ ပီတိသုခါဒီဟိ အနုပဂတော၊ သော တေဟိ ဝဇ္ဇိတော နာမ ဟောတီတိ အာဟ ‘‘ပီတိသုခါဒီဟိ ဝိဝဇ္ဇိတော’’တိ. ယော စ တေဟိ ဝဇ္ဇိတော၊ န သော တေဟိ အဘိသဋော နာမ ဟောတီတိ အာဟ ‘‘န အဘိသဋော’’တိ၊ ပီတိသုခါဒီဟိ န ပတ္ထဋောတိ အတ္ထော. နာဿ မူလန္တိ အမူလကံ. တံ ပန အမူလကတ္တံ ယသ္မာ စောဒကဝသေန အဓိပ္ပေတံ၊ န စုဒိတကဝသေန၊ တသ္မာ တဒတ္ထံ ဒဿေတုံ ‘‘ယံ စောဒကေနာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ ယန္တိ ပါရာဇိကံ. ဧတန္တိ စုဒိတကဿ အာပန္နာနာပန္နတ္တံ. ဣဓာတိ ဣမသ္မိံ သိက္ခာပဒေ.

ဣဒါနိ အတ္တနာ ဝုတ္တမေဝ ဒိဋ္ဌာဒိံ ဝိဝရိတုံ ‘‘ဧတ္ထ စာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. တထေဝါတိ ‘‘ပသာဒသောတေန ဝါ ဒိဗ္ဗသောတေန ဝါ’’တိ ဣမမတ္ထံ အတိဒိသတိ. ပရိသင်္ကိတံ (ပါရာ. အဋ္ဌ. ၂.၃၈၅-၃၈၆) ပန တိဝိဓံ ဒိဋ္ဌပရိသင်္ကိတံ၊ သုတပရိသင်္ကိတံ၊ မုတပရိသင်္ကိတန္တိ. တတ္ထ ဘိက္ခုဉ္စ မာတုဂါမဉ္စ တထာရူပေ ဌာနေ ဒိသွာ ‘‘အဒ္ဓါ ဣမေဟိ ကတ’’န္တိ ဝါ ‘‘ကရိဿန္တီ’’တိ ဝါ ပရိသင်္ကိတံ၊ ဣဒံ ဒိဋ္ဌပရိသင်္ကိတံ နာမ. အန္ဓကာရေ ဝါ ပဋိစ္ဆန္နောကာသေ ဝါ ဘိက္ခုဿ စ မာတုဂါမဿ စ ဝစနံ သုတွာ ဒုတိယဿ အတ္ထိဘာဝံ အဇာနတော ပုဗ္ဗေ ဝုတ္တနယေန ပရိသင်္ကိတံ၊ ဣဒံ သုတပရိသင်္ကိတံ နာမ. ဓုတ္တေဟိ ဣတ္ထီဟိ သဒ္ဓိံ ပစ္စန္တဝိဟာရေ မဏ္ဍပေ ဝါ သာလာဒီသု ဝါ ပုပ္ဖဂန္ဓမံသသုရာဒီနိ အနုဘဝိတွာ ဂတဋ္ဌာနံ ဒိသွာ ‘‘ကေန နု ခေါ ဣဒံ ကတ’’န္တိ ဝီမံသန္တေန တတြ ကေနစိ ဘိက္ခုနာ ဂန္ဓာဒီဟိ ပူဇာ ကတာ ဟောတိ၊ ဘေသဇ္ဇတ္ထာယ အရိဋ္ဌံ ဝါ ပီတံ၊ သော တဿ ဂန္ဓံ ဃာယိတွာ ‘‘အယံ သော ဘဝိဿတီ’’တိ ပရိသင်္ကိတံ၊ ဣဒံ မုတပရိသင်္ကိတံ နာမ. ဧဝံ တိဝိဓဿ ပရိသင်္ကိတဿ အဘာဝေါ အပရိသင်္ကိတံ. တေနာဟ ‘‘ဒိဋ္ဌသုတမုတဝသေန စေတသာ အပရိသင်္ကိတ’’န္တိ. တဉ္စ ပနေတံ ဒိဋ္ဌာဒိကံ န ကေဝလံ အတ္တနော ဝါတိ အာဟ ‘‘အတ္တနော ဝါ ပရဿ ဝါ’’တိ. ယသ္မာ ‘‘တွံ ပဏ္ဍကော’’တိအာဒိဝစနေနာပိ စောဒယတော အာပတ္တိယေဝ၊ တသ္မာ ‘‘ဘိက္ခုနော အနုရူပေသု ဧကူနဝီသတိယာ အညတရေနာ’’တိ ဝုတ္တံ. ယဒိ ဧဝံ အထ ကသ္မာ ပဒဘာဇနေ ‘‘ပါရာဇိကေန ဓမ္မေနာတိ စတုန္နံ အညတရေနာ’’တိ (ပါရာ. ၃၈၆) ဝုတ္တန္တိ အာဟ ‘‘ပဒဘာဇနေ ပနာ’’တိအာဒိ. ဥပသဂ္ဂနိပါတာနံ ဝါစကသဒ္ဒသန္နိဋ္ဌာနေ တဒတ္ထဇောတနဘာဝေန ပဝတ္တနတော ‘‘ဓံသေယျာ’’တိ ဝုတ္တံ. ဓံသနဉ္စေတ္ထ အဘိဘဝနံ. တေနာဟ ‘‘အဘိဘဝေယျာ’’တိ. ‘‘တွံ မေထုနံ ဓမ္မံ ပဋိသေဝီ’’တိအာဒိနာ နယေန ပဝတ္တာတိ ‘‘တွံ မေထုနံ ဓမ္မံ ပဋိသေဝိ၊ အဒိန္နံ အာဒိယိ၊ မနုဿံ ဃာတယိတ္ထ၊ အဘူတံ အာရောစယိတ္ထာ’’တိ ဧဝံ ပဝတ္တာ. ဧတ္ထ စ ‘‘အဿမဏောသီ’တိ အဝန္ဒနကာရဏဿ အဝုတ္တတ္တာ အန္တိမဝတ္ထုံ အဇ္ဈာပန္နော န ဝန္ဒိတဗ္ဗော’’တိ ဝဒန္တိ၊ တံ န ဂဟေတဗ္ဗံ အဝန္ဒိယေသု အန္တိမဝတ္ထုံ အဇ္ဈာပန္နဿ အဝုတ္တတ္တာ၊ ‘‘ပစ္ဆာ ဥပသမ္ပန္နေန ပုရေ ဥပသမ္ပန္နော ဝန္ဒိယော’’တိ (ပရိ. ၄၆၈) ဝုတ္တတ္တာ စ. ဣဒံ ပန အတ္တနာ ဝတ္တဗ္ဗံ ဒဿေတုံ ဝုတ္တံ.

သမီပေတိ ဒွါဒသဟတ္ထပမာဏေ ပဒေသေ. သိက္ခာပစ္စက္ခာနမေဝ ဟိ ဟတ္ထမုဒ္ဒါယ သီသံ န ဧတိ၊ ဣဒံ ပန အနုဒ္ဓံသနံ၊ အဘူတရောစနဉ္စ ဧတိယေဝ. တေနာဟ ‘‘ဟတ္ထမုဒ္ဒါယ ဧဝ ဝါ’’တိ. ဗြဟ္မစရိယာတိ ဗြဟ္မံ သေဋ္ဌံ ပသတ္ထံ စရိယန္တိ ဗြဟ္မစရိယံ၊ ဗြဟ္မူနံ ဝါ သေဋ္ဌာနံ ဗုဒ္ဓပစ္စေကဗုဒ္ဓအရိယသာဝကာနံ၊ ဗြဟ္မာနဉ္စ စရိယန္တိ ဗြဟ္မစရိယံ၊ တမှာ ဗြဟ္မစရိယာ. တေနာဟ ‘‘သေဋ္ဌစရိယာ’’တိ. သာဓု ဝတဿ ဧကန္တေန ဘဒ္ဒကံ ဘဝေယျ. ‘‘တဇ္ဇနီယကမ္မာဒိသတ္တဝိဓမ္ပိ ကမ္မံ ကရိဿာမာ’’တိ အာပတ္တိယာ စောဒေန္တဿ အဓိပ္ပါယော ကမ္မာဓိပ္ပါယော. ‘‘အာပတ္တိတော ဝုဋ္ဌာပေဿာမာ’’တိ အဓိပ္ပါယော ဝုဋ္ဌာနာဓိပ္ပါယော. အနုဝိဇ္ဇနာဓိပ္ပါယောတိ ဝီမံသနာဓိပ္ပါယော၊ ဥပပရိက္ခာဓိပ္ပါယော. အနုဝိဇ္ဇကေနာတိ သံဃမဇ္ဈေ ဩတိဏ္ဏံ အဓိကရဏံ ဝိနိစ္ဆိနိတုံ နိသိန္နေန ဝိနယဓရေန. ကိံ တေ ဒိဋ္ဌန္တိ တယာ ကိံ ဒိဋ္ဌံ၊ ပဌမံ ပါရာဇိကံ အဇ္ဈာပဇ္ဇန္တော ဒိဋ္ဌော၊ ဒုတိယံ တတိယံ စတုတ္ထံ ပါရာဇိကံ အာပဇ္ဇန္တော ဒိဋ္ဌောတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. အာဒိသဒ္ဒေန ‘‘ကိန္တိ တေ ဒိဋ္ဌံ၊ ကဒါ တေ ဒိဋ္ဌံ၊ ကတ္ထ တေ ဒိဋ္ဌ’’န္တိ ဣမံ နယံ သင်္ဂဏှာတိ.

သမနတ္ထာယ ပဝတ္တမာနေဟိ သမထေဟိ အဓိကာတဗ္ဗန္တိ အဓိကရဏံ. ယထာ ဟိ သမနဝသေန သမထာနံ ဝိဝါဒါဒီသု အဓိကတဘာဝေါ၊ ဧဝံ ဝိဝါဒါဒီနံ တေဟိ အဓိကတ္တဗ္ဗတာတိ. တေနာဟ ‘‘သမထေဟိ အဓိကရဏီယဘာဝေနာ’’တိအာဒိ. ဣမိနာ ဟိ အဓိကရဏသဒ္ဒဿ ကမ္မသာဓနတာ ဝုတ္တာ. အဓိကရဏန္တိ ဝိဝါဒါဓိကရဏံ အနုဝါဒါဓိကရဏံ အာပတ္တာဓိကရဏံ ကိစ္စာဓိကရဏန္တိ စတုဗ္ဗိဓံ အဓိကရဏံ. ဝိဝါဒါဒီနိ အဓိကရဏာနိ သမေန္တိ ဝူပသမေန္တီတိ သမထာ၊ သမ္မုခါဝိနယာဒယော. အထ ဝါ အဓိကရီယန္တိ ဧတ္ထာတိ အဓိကရဏံ. ကေ အဓိကရီယန္တိ? သမထာ. ကထံ အဓိကရီယန္တိ? သမနဝသေန. အဓိကရဏံ သမေန္တိ ဝူပသမေန္တီတိပိ သမထာတိ ဧဝမ္ပေတ္ထ အတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗော. အာပတ္တာဓိကရဏံ ဌပေတွာ သေသာဓိကရဏေဟိ စောဒနာယ အဘာဝတော ‘‘ဣဒံ ပန ပါရာဇိကသင်္ခါတံ အာပတ္တာဓိကရဏမေဝ အဓိပ္ပေတ’’န္တိ ဝုတ္တံ. အာပတ္တိယေဝ အဓိကရဏံ အာပတ္တာဓိကရဏံ. အနုဒ္ဓံသိတက္ခဏေယေဝ သံဃာဒိသေသော၊ သော စေ တင်္ခဏေယေဝ ဇာနာတီတိ အဓိပ္ပါယော.

မေတ္တိယဘူမဇကေတိ မေတ္တိယဉ္စ ဘူမဇကဉ္စ. ဆဗ္ဗဂ္ဂိယာနံ အဂ္ဂပုရိသာ ဧတေ. သုဒ္ဓံ ဝါတိ ပါရာဇိကမနာပန္နံ ဝါ. ‘‘သစေ သော တင်္ခဏေယေဝ ဇာနာတီ’’တိ ဣမိနာ အာဝဇ္ဇနသမယမာဟ. တင်္ခဏေယေဝ ဇာနနံ နာမ ဒုက္ကရံ၊ သမယေန အာဝဇ္ဇိတွာ ဉာတေ ပန ဉာတမေဝ ဟောတိ. ပစ္ဆာ စေ ဇာနာတိ၊ သီသံ န ဧတိ. သိက္ခာပစ္စက္ခာနအဘူတာရောစနဒုဋ္ဌုလ္လဝါစာအတ္တကာမဒုဋ္ဌဒေါသဘူတာရောစနသိက္ခာပဒါနီတိ သဗ္ဗာနေဝ ဟိ ဣမာနိ ဧကပရိစ္ဆေဒါနိ. ယသ္မာ ပန ပရမ္မုခါ သတ္တဟိပိ အာပတ္တိက္ခန္ဓေဟိ ဝဒတော ဒုက္ကဋမေဝ၊ တသ္မာ ‘‘ပရမ္မုခါ စောဒေန္တဿ ပန သီသံ န ဧတီ’’တိ ဝုတ္တံ. ဝုတ္တနယာပတ္တိယောတိ ‘‘ဝါစာယ ဝါစာယာ’’တိအာဒိနာ ဝုတ္တနယာ သံဃာဒိသေသဒုက္ကဋာပတ္တိယော. တထေဝါတိ ဝါစာယ ဝါစာယေဝ. ဝဒန္တဿာတိ သတ္တဟိပိ အာပတ္တိက္ခန္ဓေဟိ ဥပသမ္ပန္နံ သမ္မုခါ ဝဒန္တဿ. ဝုတ္တနယေနေဝါတိ ဝါစာယ ဝါစာယေဝ. ဩကာသံ ကာရေတွာ ဥပသမ္ပန္နံ သမ္မုခါ ဝဒန္တဿ ဝါစာယ ဝါစာယ ပါစိတ္တိယန္တိ အာဟ ‘‘ဩကာသံ ကာရေတွာ ဝဒန္တဿ ပါစိတ္တိယမေဝါ’’တိ. ဧဝသဒ္ဒေန ဒုက္ကဋံ နိဝတ္တီယတိ. အသမ္မုခါ သတ္တဟိပိ အာပတ္တိက္ခန္ဓေဟိ ဝဒန္တဿ ဒုက္ကဋံ. သတ္တဝိဓမ္ပိ ကမ္မန္တိ တဇ္ဇနီယံ၊ နိယသံ၊ ပဗ္ဗာဇနီယံ၊ ပဋိသာရဏီယံ၊ တိဝိဓဉ္စ ဥက္ခေပနီယန္တိ သတ္တဝိဓမ္ပိ ကမ္မံ.

ဥပေါသထံ ဝါ ပဝါရဏံ ဝါ ဌပေန္တဿ စ ဩကာသကမ္မံ နတ္ထီတိ ဧတ္ထ ဥပေါသထတော ပုရေ ဝါ ပစ္ဆာ ဝါ ဌပိတောပိ အဋ္ဌပိတော ဟောတိ. ခေတ္တေ ဌပိတော ပန ဌပိတော ဟောတိ၊ တသ္မာ ‘‘သုဏာတု မေ၊ ဘန္တေ၊ သံဃော၊ အဇ္ဇုပေါသထော ပန္နရသော၊ ယဒိ သံဃဿ ပတ္တကလ္လံ၊ သံဃော ဥပေါသထံ ကရေယျာ’’တိ ဧတ္ထ ယာဝ ရေ-ကာရံ ဘဏတိ၊ တာဝ ဌပေတဗ္ဗော၊ ဣဒံ ခေတ္တံ. ယျ-ကာရေ ပန ဝုတ္တေ ဌပေန္တေန ပစ္ဆာ ဌပိတော နာမ ဟောတိ. ‘‘သုဏာတု မေ’’တိ အနာရဒ္ဓေ ဌပေန္တေန ပုရေ ဌပိတော ဟောတိ. ပဝါရဏာဋ္ဌပနံ ပန သဗ္ဗသင်္ဂါဟိကံ၊ ပုဂ္ဂလိကဉ္စာတိ ဒုဝိဓံ. တတ္ထ သဗ္ဗသင်္ဂါဟိကေ ‘‘သုဏာတု မေ၊ ဘန္တေ၊ သံဃော။ပေ။ သံဃော တေဝါစိကံ ပဝါရေယျာ’’တိ သု-ကာရတော ယာဝ ရေ-ကာရော၊ တာဝ အပရိယောသိတာဝ ဟောတိ ပဝါရဏာ၊ ဧတ္ထန္တရေ ဧကပဒေပိ ဌပေန္တေန ဌပိတာ ဟောတိ ပဝါရဏာ. ယျ-ကာရေ ပန ပတ္တေ ပရိယောသိတာဝ ဟောတိ၊ တသ္မာ တတော ပဋ္ဌာယ ဌပေန္တေန အဋ္ဌပိတာ ဟောတိ. ပုဂ္ဂလိကဋ္ဌပနေ ပန ‘‘သံဃံ၊ ဘန္တေ၊ ပဝါရေမိ။ပေ။ တတိယမ္ပိ ဘန္တေ သံဃံ ပဝါရေမိ ဒိဋ္ဌေန ဝါ။ပေ။ ပဿန္တော ပဋီ’’တိ (မဟာဝ. ၂၁၀) သံ-ကာရတော ယာဝ အယံ သဗ္ဗပစ္ဆိမော ဋိ-ကာရော၊ တာဝ အပရိယောသိတာဝ ဟောတိ ပဝါရဏာ၊ ဧတ္ထန္တရေ ဧကပဒေပိ ဌပေန္တေန ဌပိတာ ဟောတိ ပဝါရဏာ. ‘‘ကရိဿာမီ’’တိ ဝုတ္တေ ပန ပရိယောသိတာ ဟောတိ၊ တသ္မာ ‘‘ကရိဿာမီ’’တိ ဧတသ္မိံ ပဒေ သမ္ပတ္တေ ဌပိတာပိ အဋ္ဌပိတာ ဟောတိ. ဧသေဝ နယော ဒွေဝါစိကဧကဝါစိကသမာနဝဿိကာသု. ဧတာသုပိ ဟိ ဋိ-ကာရာဝသာနံယေဝ ဌပနက္ခေတ္တန္တိ. တေနာဟ ‘‘ဌပနက္ခေတ္တံ ပန ဇာနိတဗ္ဗ’’န္တိ. ဩသဋေ ဝတ္ထုသ္မိန္တိ စောဒကေန အတ္တနာ ဝတ္တဗ္ဗေ သံဃမဇ္ဈေ ဥဒါဟဋေ. ဣဒဉ္စ ဣဒဉ္စ ကရောတီတိ ပါဏာတိပါတံ၊ အဒိန္နာဒါနဉ္စ ကရောတိ၊ ဇာတရူပရဇတဉ္စ ပဋိဂ္ဂဏှာတိ. အသုကော စ အသုကော စ အဿမဏော၊ အနုပါသကောတိ အက္ကောသာဓိပ္ပါယေန ပရမ္မုခါ ဝဒန္တဿ ဒုက္ကဋံ၊ သမ္မုခါ ဝဒန္တဿ ပန ပါစိတ္တိယမေဝ. တေနာဟ ‘‘သစေ ပန ဩဒိဿ နိယမေတွာ’’တိအာဒိ. သင်္ချုပဂမနန္တိ ဝေါဟာရူပဂမနံ.

ဒုဋ္ဌဒေါသသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.