၅. သဉ္စရိတ္တသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

သဉ္စရဏံ သဉ္စရော၊ သော ဧတဿ အတ္ထီတိ သဉ္စရီ၊ သဉ္စရဏသီလောတိ ဝါ သဉ္စရီ၊ တဿ ဘာဝေါ သဉ္စရိတ္တံ၊ သဉ္စရဏန္တိ အတ္ထော. တဉ္စ ပရတော ‘‘ဣတ္ထိယာ ဝါ ပုရိသမတိ’’န္တိအာဒိဝစနတော ဣတ္ထိပုရိသာနံ ဝေမဇ္ဈေတိ အာဟ ‘‘ဣတ္ထိပုရိသာနံ အန္တရေ သဉ္စရဏဘာဝ’’န္တိ. ပဋိဂ္ဂဏှနဝီမံသနပစ္စာဟရဏာနီတိ ဧတ္ထ ပဋိဂ္ဂဏှနံ နာမ ပုရိသေန ဝါ ဣတ္ထိယာ ဝါ ဥဘိန္နံ မာတာဒီဟိ ဝါ ‘‘ဘန္တေ၊ ဣတ္ထန္နာမံ ဣတ္ထိံ ဝါ ပုရိသံ ဝါ ဧဝံ ဘဏာဟီ’’တိ ဝုတ္တေ တေသံ ဝစနံ ‘‘သာဓူ’’တိ ဝါ ‘‘ဟောတူ’’တိ ဝါ ‘‘ဘဏာမီ’’တိ ဝါ ယေန ကေနစိ အာကာရေန ဝစီဘေဒံ ကတွာ၊ သီသကမ္ပနာဒီဟိ ဝါ သမ္ပဋိစ္ဆနံ. ဝီမံသနံ နာမ ဝုတ္တပ္ပကာရေန သာသနံ ဂဟေတွာ တဿာ ဣတ္ထိယာ ဝါ ပုရိသဿ ဝါ တေသံ အဝဿံ အာရောစနကာနံ မာတာပိတုဘာတာဘဂိနိအာဒီနံ ဝါ သန္တိကံ ဂန္တွာ တဿ သာသနဿ အာရောစနံ. ပစ္စာဟရဏံ နာမ တေန ဂန္တွာ အာရောစိတေ သာ ဣတ္ထီ ဝါ ပုရိသော ဝါ ‘‘သာဓူ’’တိ သမ္ပဋိစ္ဆတု ဝါ၊ မာ ဝါ၊ လဇ္ဇာယ ဝါ တုဏှီ ဟောတု၊ ပုန အာဂန္တွာ တဿာ ဣတ္ထိယာ ဝါ ပုရိသဿ ဝါ တဿာ ပဝတ္တိယာ အာရောစနံ. အာပဇ္ဇေယျာတိ ပဋိပဇ္ဇေယျ.

ဣတ္ထိယာ ဝါ ပုရိသမတိံ ပုရိသဿ ဝါ ဣတ္ထိမတိန္တိ ဧတ္ထ ‘‘အာရောစေယျာ’’တိ ပါဌသေသော ဒဋ္ဌဗ္ဗော. တေနေဝါဟ ‘‘တတ္ထာ’’တိအာဒိ. ဇာယာဘာဝေတိ ဘရိယာဘာဝေ. ဇာရဘာဝေတိ ပတိဘာဝေ၊ နိမိတ္တတ္ထေ စေတံ ဘုမ္မဝစနံ. တသ္မာ ဘရိယာဘာဝနိမိတ္တံ ပတိဘာဝနိမိတ္တံ၊ ဘရိယာဘာဝဟေတု ပတိဘာဝဟေတု၊ ဘရိယာဘာဝပစ္စယာ ပတိဘာဝပစ္စယာ အာရောစေတီတိ အတ္ထော. ဧသ နယော ‘‘ဇာယတ္တနေ အာရောစေတီ’’တိအာဒီသုပိ. ‘‘ဇာယတ္တနေ ဝါ ဇာရတ္တနေ ဝါ’’တိ ဟိ ဣဒံ ယဒတ္ထံ တံ တေသံ မတိံ အာရောစေတိ၊ တံ ဒဿနတ္ထံ ဝုတ္တံ. ဣဒါနိ ပန ပဒဘာဇနိယံ (ပါရာ. ၃၀၂) ဝုတ္တနယေနာပိ အတ္ထံ ဒဿေတုံ ‘‘အပိစာ’’တိအာဒိမာဟ. ကိဉ္စာပိ ဣတ္ထိလိင်္ဂဝသေန ပဒဘာဇနိယံ ဝုတ္တံ၊ ‘‘ဇာယတ္တနေ ဝါ ဇာရတ္တနေ ဝါ’’တိ ပန နိဒ္ဒေသဿ ဥဘယလိင်္ဂသာဓာရဏတ္တာ ပုရိသလိင်္ဂဝသေနာပိ ယောဇေတွာ ဝတ္တဗ္ဗန္တိ အာဟ ‘‘ဧတေနေဝ ဥပါယေနာ’’တိအာဒိ. မုဟုတ္တိကာတိ ဂဏိကာ. ‘‘အန္တမသော တင်္ခဏိကာယပီ’’တိ ဣဒံ နိဒဿနမတ္တန္တိ အာဟ ‘‘ဧတေနေဝ ဥပါယေနာ’’တိအာဒိ.

အညတြ နာလံဝစနီယာယာတိ (သာရတ္ထ. ဋီ. ၂.၃၃၉-၃၄၀) ဒေသစာရိတ္တဝသေန ပဏ္ဏဒါနာဒိနာ အပရိစ္စတ္တံ ဌပေတွာ. သဉ္စရိတ္တဝသေန ဘိက္ခုနာ ဝစနီယာ န ဟောတီတိ နာလံဝစနီယာ၊ တံ ဌပေတွာတိ ကေစိ. အပ္ပေန ဝါ ဗဟုနာ ဝါ ဓနေန ကီတာ ဓနက္ကီတာ. ယသ္မာ ပန သာ န ကီတမတ္တာယေဝ ဘရိယာ၊ သံဝါသတ္ထာယ ပန ကီတတ္တာ ဘရိယာ၊ တသ္မာဿ နိဒ္ဒေသေ ‘‘ဓနေန ကိဏိတွာ ဝါသေတီ’’တိ (ပါရာ. ၃၀၄) ဝုတ္တံ. ဆန္ဒဝါသိနီတိ ဆန္ဒေန အတ္တနော ရုစိယာ ဝသတီတိ ဆန္ဒဝါသိနီ. ယသ္မာ ပန သာ န အတ္တနော ဆန္ဒမတ္တေနေဝ ဘရိယာ ဟောတိ၊ ပုရိသေန ပန သမ္ပဋိစ္ဆိတတ္တာ၊ တသ္မာဿ နိဒ္ဒေသေ ‘‘ပိယော ပိယံ ဝါသေတီ’’တိ (ပါရာ. ၃၀၄) ဝုတ္တံ. အာဒိသဒ္ဒေန ‘‘ဘောဂဝါသိနီ၊ ပဋဝါသိနီ၊ ဩဒပတ္တကိနီ၊ ဩဘဋစုမ္ဗဋာ၊ ဒါသီ စ ဘရိယာ စ၊ ကမ္မကာရီ စ ဘရိယာ စ၊ ဓဇာဟဋာ၊ မုဟုတ္တိကာ’’တိ (ပါရာ. ၃၀၄) ဣမေသံ အဋ္ဌန္နံ အာကာရာနံ ဂဟဏံ. ယထာ စ ‘‘ဆန္ဒဝါသိနီ’’တိအာဒီသု အညတရဝသေန ဝဒတော ဝိသင်္ကေတော နတ္ထိ၊ ဧဝံ ပါဠိယံ အဝုတ္တေသုပိ ‘‘ဟောဟိ ကိရ ဣတ္ထန္နာမဿ ဘရိယာ၊ ဇာယာ၊ ပဇာပတိ၊ ပုတ္တမာတာ၊ ဃရဏီ၊ ဃရသာမိနီ၊ ဘတ္တရန္ဓိကာ၊ သုဿူသိကာ၊ ပရိစာရိကာ’’တိ (ပါရာ. အဋ္ဌ. ၂.၃၀၅) ဧဝမာဒီသု သံဝါသပရိဒီပကေသု ဝစနေသု အညတရဝသေန ဝဒန္တဿာပိ ဝိသင်္ကေတော နတ္ထိ၊ တိဝင်္ဂသမ္ပတ္တိယာ အာပတ္တိယေဝ.

မာတုရက္ခိတံ ဗြူဟီတိ ဧတ္ထ မာတုရက္ခိတာ နာမ မာတရာ ရက္ခိတာ၊ ယထာ ပုရိသေန သဟ သံဝါသံ န ကပ္ပေတိ၊ ဧဝံ မာတရာ ရက္ခိတာတိ အတ္ထော. တေနေဝဿ ပဒဘာဇနေပိ ‘‘မာတာ ရက္ခတိ ဂေါပေတိ၊ ဣဿရိယံ ကာရေတိ၊ ဝသံ ဝတ္တေတီ’’တိ (ပါရာ. ၃၀၄) ဝုတ္တံ. ပိတုရက္ခိတာဒီသူတိ ‘‘ပိတုရက္ခိတာ၊ မာတာပိတုရက္ခိတာ၊ ဘာတုရက္ခိတာ၊ ဘဂိနိရက္ခိတာ၊ ဉာတိရက္ခိတာ၊ ဂေါတ္တရက္ခိတာ၊ ဓမ္မရက္ခိတာ၊ သာရက္ခာ၊ သပရိဒဏ္ဍာ’’တိ (ပါရာ. ၃၀၃) ဧဝံ ဝုတ္တေသု ပိတုရက္ခိတာဒီသု. ယထာ စ ဧတ္ထ၊ ဧဝံ ‘‘ပိတုရက္ခိတံ ဗြူဟီ’’တိအာဒီသုပိ နယော ဝေဒိတဗ္ဗော.

သံဃဿ ဝါ စေတိယဿ ဝါ ဂိလာနဿ ဝါ ကိစ္စေန ဂစ္ဆန္တဿာတိ (ပါရာ. အဋ္ဌ. ၂.၃၄၀) ဧတ္ထ ဘိက္ခုသံဃဿ ဥပေါသထာဂါရံ ဝါ ကိဉ္စိ ဝါ ဝိပ္ပကတံ ဟောတိ. တတ္ထ ကာရုကာနံ ဘတ္တဝေတနတ္ထာယ ဥပါသကော ဝါ ဥပါသိကာယ သန္တိကံ ဘိက္ခုံ ပဟိဏေယျ၊ ဥပါသိကာ ဝါ ဥပါသကဿ၊ ဧဝရူပေန သံဃကိစ္စေန ဂစ္ဆန္တဿ အနာပတ္တိ. စေတိယကမ္မေ ကရိယမာနေပိ ဧသေဝ နယော. ဂိလာနဿ ဘေသဇ္ဇတ္ထာယပိ ဥပါသကေန ဝါ ဥပါသိကာယ သန္တိကံ၊ ဥပါသိကာယ ဝါ ဥပါသကဿ သန္တိကံ ပဟိတဿ ဂစ္ဆတော အနာပတ္တိ.

ကိဉ္စာပိ ဧတ္ထ ‘‘ဣတ္ထီ နာမ မနုဿိတ္ထီ၊ န ယက္ခီ န ပေတီ န တိရစ္ဆာနဂတာ. ပုရိသော နာမ မနုဿပုရိသော၊ န ယက္ခော’’တိအာဒိ (သာရတ္ထ. ဋီ. ၂.၃၄၁) နတ္ထိ၊ တထာပိ မနုဿဇာတိကာဝ ဣတ္ထိပုရိသာ ဣဓ အဓိပ္ပေတာတိ အာဟ ‘‘တေသံ မနုဿဇာတိကတာ’’တိ. နနာလံဝစနီယတာတိ ယထာဝုတ္တနယေန ပရိစ္စတ္တာ အလံဝစနီယာ. နိဝါရဏတ္ထော ဟိ ဧတ္ထ အလံ-သဒ္ဒေါ. န အလံဝစနီယာ နာလံဝစနီယာ၊ န နာလံဝစနီယာ၊ တဿာ ဘာဝေါ နနာလံဝစနီယတာ၊ ‘‘အလံဝစနီယတာ’’ဣစ္စေဝ ဝုတ္တံ ဟောတိ.

ပဏ္ဏတ္တိန္တိ၊ ဣမံ သိက္ခာပဒံ. ကာယဝိကာရေနာတိ သီသုက္ခိပနာဒိကာယဝိကာရေန. တထေဝ ဝီမံသိတွာ တထေဝ ပစ္စာဟရန္တဿာတိ ဟတ္ထမုဒ္ဒါဒိနာ ကာယဝိကာရေန ဝီမံသိတွာ ပုန အာဂန္တွာ တထေဝ အာရောစေန္တဿ. အာဂမိဿတီတိ တဝ သန္တိကေ ဓမ္မဿဝနာဒိအတ္ထံ အာဂမိဿတိ. ကေနစိ ဝုတ္တေတိ အာသနသာလာဒီသု နိသိန္နဿ ကေနစိ ပုရိသေန ဝုတ္တေ. သစေ ဟိ ခီဏာသဝဿ မာတာပိတရော ကုဇ္ဈိတွာ အလံဝစနီယာ ဟောန္တိ၊ တဉ္စ ဘိက္ခုံ ဃရံ ဥပဂတံ ပိတာ ဝဒတိ ‘‘မာတာ တေ၊ တာတ၊ မံ မဟလ္လကံ ဆဍ္ဍေတွာ ဉာတိကုလံ ဂတာ၊ ဂစ္ဆ နံ မံ ဥပဋ္ဌာတုံ ပေသေဟီ’’တိ. သော စေ ဂန္တွာ တံ ဝတွာ ပုန ပိတုနော တဿာ အာဂမနံ ဝါ အနာဂမနံ ဝါ အာရောစေတိ၊ ဧဝံ အာရောစေန္တဿ တဿပိ ကာယဝါစတော သမုဋ္ဌာတိ. တေနာဟ ‘‘ပဏ္ဏတ္တိံ အဇာနန္တဿ ပနာ’’တိအာဒိ. ခီဏာသဝဿပီတိ ဧတ္ထ ပိ-သဒ္ဒေန သေက္ခပုထုဇ္ဇနာနံ ဝတ္တဗ္ဗမေဝ နတ္ထီတိ ဒီပေတိ. ပိတုဝစနေနာတိ အတ္တနော ပိတုဝစနေန. ဂန္တွာတိ တဿာ သမီပံ ဂန္တွာ. ပဏ္ဏတ္တိံ၊ အလံဝစနီယဘာဝဉ္စာတိ ဥဘယံ အဇာနန္တဿပိ ကာယဝါစတော သမုဋ္ဌာတိ. တဒုဘယန္တိ ပဏ္ဏတ္တိံ၊ အလံဝစနီယဘာဝဉ္စ. ယံ ပန ပဏ္ဏတ္တိံ ဇာနိတွာ ဧတေဟေဝ တီဟိ နယေဟိ သဉ္စရိတ္တံ သမာပဇ္ဇတော ကာယစိတ္တတော၊ ဝါစာစိတ္တတော၊ ကာယဝါစာစိတ္တတော စ သမုဋ္ဌာတိ. ဣမာနိ တီဏိ ပဏ္ဏတ္တိဇာနနစိတ္တေန ‘‘သစိတ္တကသမုဋ္ဌာနာနီ’’တိ ဝုတ္တံ၊ တံ အယုတ္တံ. န ဟိ ပဏ္ဏတ္တိံ ဇာနိတွာပိ ‘‘နာလံဝစနီယာ’’တိ မညမာနဿ သစိတ္တကေဟိ သမုဋ္ဌာနေဟိ အာပတ္တိ သမုဋ္ဌာတီတိ ဝတ္တုံ ယုဇ္ဇတိ ဝီတိက္ကမစေတနာယ အသမ္ဘဝတော.

သဉ္စရိတ္တသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.