၁၀. သံဃဘေဒသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

သဟိတဿာတိ ကာယစိတ္တေဟိ ဧကီဘူတဿ. တေနာဟ ‘‘စိတ္တေန စ သရီရေန စ အဝိယုတ္တဿာတိ အတ္ထော’’တိ. အဿာတိ ‘‘သမဂ္ဂဿာ’’တိ ပဒဿ. သမာနသံဝါသကောတိ သမာနော ဧကူပေါသထာဒိဘေဒေါ သံဝါသော အဿာတိ သမာနသံဝါသကော၊ လဒ္ဓိနာနာသံဝါသကေန ဝါ ကမ္မနာနာသံဝါသကေန ဝါ ဝိရဟိတော. ကာယသာမဂ္ဂိဒါနတောတိ ကာယေန၊ ကာယဿ ဝါ သာမဂ္ဂိယာ သဟိတဘာဝဿ ဒါနတော၊ တေသု တေသု သံဃကမ္မေသု ဟတ္ထပါသူပဂမနတောတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ကထံ နာမာယံ ဘိဇ္ဇေယျာတိ အယံ သံဃော ကေန နု ခေါ ဥပါယေန ဝဂ္ဂေါ ဘဝေယျ. ဝါယာမေယျာတိ ဥဿာဟံ ကရေယျ၊ ပက္ခံ ပရိယေသေယျ၊ ဂဏံ ဗန္ဓေယျာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. အတ္တနော ဖလံ ကရောတီတိ ကရဏံ၊ ယံ ကိဉ္စိ ကာရဏံ၊ အဓိကံ ကရဏန္တိ အဓိကရဏံ၊ ဝိသေသကာရဏံ၊ ဝိသေသကာရဏဉ္စ သံဃဘေဒဿာတိ ဝုတ္တံ ‘‘ဘေဒနဿာ’’တိအာဒိ. ဘေဒကရဝတ္ထုဝသေန အဋ္ဌာရသဝိဓန္တိ –

‘‘ဣဓုပါလိ ဘိက္ခူ အဓမ္မံ ‘ဓမ္မော’တိ ဒီပေန္တိ၊ ဓမ္မံ ‘အဓမ္မော’တိ ဒီပေန္တိ. အဝိနယံ ‘ဝိနယော’တိ ဒီပေန္တိ၊ ဝိနယံ ‘အဝိနယော’တိ ဒီပေန္တိ. အဘာသိတံ အလပိတံ တထာဂတေန ‘ဘာသိတံ လပိတံ တထာဂတေနာ’တိ ဒီပေန္တိ၊ ဘာသိတံ လပိတံ တထာဂတေန ‘အဘာသိတံ အလပိတံ တထာဂတေနာ’တိ ဒီပေန္တိ. အနာစိဏ္ဏံ တထာဂတေန ‘အာစိဏ္ဏံ တထာဂတေနာ’တိ ဒီပေန္တိ၊ အာစိဏ္ဏံ တထာဂတေန ‘အနာစိဏ္ဏံ တထာဂတေနာ’တိ ဒီပေန္တိ. အပညတ္တံ တထာဂတေန ‘ပညတ္တံ တထာဂတေနာ’တိ ဒီပေန္တိ၊ ပညတ္တံ တထာဂတေန ‘အပညတ္တံ တထာဂတေနာ’တိ ဒီပေန္တိ. အနာပတ္တိံ ‘အာပတ္တီ’တိ ဒီပေန္တိ၊ အာပတ္တိံ ‘အနာပတ္တီ’တိ ဒီပေန္တိ. လဟုကံ အာပတ္တိံ ‘ဂရုကာ အာပတ္တီ’တိ ဒီပေန္တိ၊ ဂရုကံ အာပတ္တိံ ‘လဟုကာ အာပတ္တီ’တိ ဒီပေန္တိ. သာဝသေသံ အာပတ္တိံ ‘အနဝသေသာ အာပတ္တီ’တိ ဒီပေန္တိ၊ အနဝသေသံ အာပတ္တိံ ‘သာဝသေသာ အာပတ္တီ’တိ ဒီပေန္တိ. ဒုဋ္ဌုလ္လံ အာပတ္တိံ ‘အဒုဋ္ဌုလ္လာ အာပတ္တီ’တိ ဒီပေန္တိ၊ အဒုဋ္ဌုလ္လံ အာပတ္တိံ ‘ဒုဋ္ဌုလ္လာ အာပတ္တီ’တိ ဒီပေန္တီ’’တိ (စူဠဝ. ၃၅၂) –

ဧဝံ ကမ္မက္ခန္ဓကေ ဝုတ္တာနံ အဋ္ဌာရသန္နံ ဘေဒကရဏာနံ ဝသေန အဋ္ဌာရသဝိဓံ. ကာရဏဉှိ တဒါယတ္တဝုတ္တိတာယ ဖလံ ဧတ္ထ ဝသတီတိ ‘‘ဝတ္ထူ’’တိ ဝုစ္စတိ. ဟောန္တိ စေတ္ထ –

‘‘ဓမ္မဝိနယဘာသိတာ-စိဏ္ဏပညတ္တိကာ ဒုကာ၊

အာပတ္တိလဟုဒုဋ္ဌုလ္လ-သာဝသေသဒုကာနိ စ.

‘‘ဧတာနဋ္ဌာရသ ‘ဘေဒ-ကရဝတ္ထူ’တိ ဝုစ္စရေ၊

ဝိပလ္လာသဂဟိတာနိ၊ ဝါဒမူလူပနိဿယာ’’တိ.

ပဂ္ဂယှာတိ ပဂ္ဂဟိတံ အဗ္ဘုဿိတံ ပါကဋံ ကတွာ. တိဋ္ဌေယျာတိ ယထာသမာဒိန္နံ၊ ယထာပဂ္ဂဟိတမေဝ စ ကတွာ အစ္ဆေယျ. ယသ္မာ ပန ဧဝံ ပဂ္ဂဏှတာ၊ တိဋ္ဌတာ စ တံ ဒီပိတဉ္စေဝ အဝိနိဿဋ္ဌဉ္စ ဟောတိ၊ တသ္မာ ‘‘ဒီပေယျ စေဝ နပ္ပဋိနိဿဇ္ဇေယျ စာ’’တိ ဝုတ္တံ. ကီဝ ဒူရေ သုတွာ ဂန္တွာ အဝဒန္တာနံ ဒုက္ကဋန္တိ အာဟ ‘‘သဗ္ဗန္တိမေန ပရိစ္ဆေဒေနာ’’တိအာဒိ. ပိ-သဒ္ဒေါ စေတ္ထ အဋ္ဌာနပ္ပယုတ္တော၊ တဿ ‘‘အဍ္ဎယောဇနမတ္တ’’န္တိ ဣမိနာ သမ္ဗန္ဓော ဝေဒိတဗ္ဗော. တတ္ထ ‘‘အဍ္ဎယောဇနမတ္တ’’န္တိ ဣမိနာ ဧကဝိဟာရေ ဝတ္တဗ္ဗမေဝ နတ္ထီတိ ဒီပေတိ. ‘‘ဂန္တွာ’’တိ ဣမိနာ ဒူတံ ဝါ ပဏ္ဏံ ဝါ ပေသေတွာ ဝဒတောပိ အာပတ္တိမောက္ခော နတ္ထိ၊ သယမေဝ ပန ဂန္တွာ ‘‘ဂရုကော ခေါ၊ အာဝုသော၊ သံဃဘေဒေါ၊ မာ သံဃဘေဒါယ ပရက္ကမီ’’တိ (ပါရာ. အဋ္ဌ. ၂.၄၁၁) နိဝါရေတဗ္ဗောတိ ဒီပေတိ.

သမာဂစ္ဆတူတိ ဧကီဘဝတု. ဧကီဘာဝေါ စ သမာနလဒ္ဓိဝသေန ဟောတီတိ အာဟ ‘‘ဧကလဒ္ဓိကော ဟောတူ’’တိ. ဧကာ လဒ္ဓိ ဂဟဏံ အဿာတိ ဧကလဒ္ဓိကော၊ ဧကဒိဋ္ဌိကောတိ အတ္ထော. အညမညသမ္ပတ္တိယာတိ အညမညဿ သမာနဒိဋ္ဌိစိတ္တတာသင်္ခါတာယ သမ္ပတ္တိယာ. ‘‘အညမညဿ ဂုဏလာဘာဒိကာယ သမ္ပတ္တိယာ’’တိ ကေစိ. အသမဂ္ဂေါ ဟိ ဝိသုံ ပါတိမောက္ခံ ဥဒ္ဒိသတိ၊ ဗဟိသီမာယံ ဝါ အနုပရိဝေဏိယံ ဝါတိ န ဧကုဒ္ဒေသော. တေနာဟ ‘‘ဧကတော ပဝတ္တပါတိမောက္ခုဒ္ဒေသောတိ အတ္ထော’’တိ. အပ္ပဋိနိဿဇ္ဇတော ဒုက္ကဋန္တိ ဝိသုံ ဝိသုံ ဝဒန္တာနံ ဂဏနာယ ဒုက္ကဋံ. သမနုဘာသနကမ္မံ ကာတဗ္ဗန္တိ ယာဝတတိယံ သမနုဘာသနကမ္မံ ကာတဗ္ဗံ၊ ‘‘သုဏာတု မေ၊ ဘန္တေ၊ သံဃော၊ အယံ ဣတ္ထန္နာမော ဘိက္ခု သမဂ္ဂဿ သံဃဿ ဘေဒါယ ပရက္ကမတီ’’တိအာဒိနာ (ပါရာ. ၄၁၃) ပဒဘာဇနေ ဝုတ္တာဟိ ဉတ္တိစတုတ္ထာဟိ တီဟိ သမနုဘာသနကမ္မဝါစာဟိ ကမ္မံ ကာတဗ္ဗန္တိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ‘‘ဘေဒါယ ပရက္ကမေယျာ’’တိ ဝိသုံ ဝုတ္တတ္တာ ဘေဒနသံဝတ္တနိကဿ အဓိကရဏဿ သမာဒါယ ပဂ္ဂဏှနတော ပုဗ္ဗေပိ ပက္ခပရိယေသနာဒိဝသေန သံဃဘေဒါယ ပရက္ကမန္တဿ သမနုဘာသနကမ္မံ ကာတဗ္ဗန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ပဋိနိဿဇ္ဇန္တဿ အနာပတ္တိဘာဝတော ‘‘သောတ္ထိဘာဝေါ တဿ ဘိက္ခုနော’’တိ ဝုတ္တံ.

ကိဉ္စာပိ ဘိက္ခုနီ သံဃံ န ဘိန္ဒတိ၊ အပိစ ခေါ ဘေဒါယ ပရက္ကမတီတိ ‘‘သာဓာရဏပညတ္တီ’’တိ ဝုတ္တံ. သံဃာဒိသေသံ အဇ္ဈာပဇ္ဇန္တဿ ဉတ္တိယာ ဒုက္ကဋံ၊ ဒွီဟိ ကမ္မဝါစာဟိ ထုလ္လစ္စယာ စ ပဋိပ္ပဿမ္ဘန္တီတိ အာဟ ‘‘သမနုဘာသနကမ္မေ’’တိအာဒိ. တဉ္စ ဒုက္ကဋံ တေ စ ထုလ္လစ္စယာ ပဋိပ္ပဿမ္ဘန္တီတိ ယဉ္စ ဉတ္တိပရိယောသာနေ ဒုက္ကဋံ အာပန္နော၊ ယေ စ ဒွီဟိ ကမ္မဝါစာဟိ ထုလ္လစ္စယေ၊ တာ တိဿောပိ အာပတ္တိယော လိင်္ဂပရိဝတ္တေန အသာဓာရဏာပတ္တိယော ဝိယ ပဋိပ္ပဿမ္ဘန္တိ. သစေ ပနဿ ဉတ္တိပရိယောသာနေ လဇ္ဇိဓမ္မော ဩက္ကမတိ၊ သံဝရော ဥပ္ပဇ္ဇတိ၊ တံ ပဋိနိဿဇ္ဇတိ၊ ဉတ္တိယာ ဒုက္ကဋံ ဒေသေတွာ မုစ္စတိ. အထ တံ န ပဋိနိဿဇ္ဇတိ၊ ဘေဒါယ ပရက္ကမတိ စေဝ ဘေဒနသံဝတ္တနိကံ အဓိကရဏံ သမာဒါယ ပဂ္ဂယှ တိဋ္ဌတိ စ၊ ဉတ္တိဒုက္ကဋံ ပဋိပ္ပဿမ္ဘတိ၊ ပဌမကမ္မဝါစာယ ထုလ္လစ္စယေ ပတိဋ္ဌာတိ. ဧသ နယော ဣတရကမ္မဝါစာယမ္ပိ. အသမနုဘာသိယမာနဿ အပ္ပဋိနိဿဇ္ဇန္တဿာပိ သံဃာဒိသေသေန အနာပတ္တိ. ပဋိနိဿဇ္ဇန္တဿာပိ ဉတ္တိတော ပုဗ္ဗေ ဝါ ဉတ္တိက္ခဏေ ဝါ ဉတ္တိပရိယောသာနေ ဝါ ပဌမာယ ဝါ အနုဿာဝနာယ ဒုတိယာယ ဝါ တတိယာယ ဝါ ယာဝ ယျ-ကာရံ န သမ္ပာပုဏာတိ၊ တာဝ ပဋိနိဿဇ္ဇန္တဿ သံဃာဒိသေသေန အနာပတ္တိ. တေနာဟ ‘‘အသမနုဘာသိယမာနဿ စာ’’တိအာဒိ.

ဧတ္ထ ပန (ပါရာ. အဋ္ဌ. ၂.၄၁၆) ‘‘ဒေဝဒတ္တော သမဂ္ဂဿ သံဃဿ ဘေဒါယ ပရက္ကမိ၊ တသ္မိံ ဝတ္ထုသ္မိ’’န္တိ (ပရိ. ၁၇) ပရိဝါရေ အာဂတတ္တာ ဒေဝဒတ္တော အာဒိကမ္မိကော၊ သော စ ခေါ သံဃဘေဒါယ ပရက္ကမနဿေဝ၊ န အပ္ပဋိနိဿဇ္ဇနဿ. န ဟိ တဿ တံ ကမ္မံ ကတံ. ကထမိဒံ ဇာနိတဗ္ဗန္တိ စေ? သုတ္တတော. တထာ ဟိ ‘‘အရိဋ္ဌော ဘိက္ခု ဂဒ္ဓဗာဓိပုဗ္ဗော ပါပိကာယ ဒိဋ္ဌိယာ ယာဝတတိယံ သမနုဘာသနာယ န ပဋိနိဿဇ္ဇိ၊ တသ္မိံ ဝတ္ထုသ္မိ’’န္တိ ပရိဝါရေ အာဂတတ္တာ အရိဋ္ဌဿ ကမ္မံ ကတန္တိ ပညာယတိ၊ န တထာ ဒေဝဒတ္တဿ. အထာပိဿ ကတေန ဘဝိတဗ္ဗန္တိ ကောစိ အတ္တနော ရုစိမတ္တေန ဝဒေယျ၊ တထာပိ အပ္ပဋိနိဿဇ္ဇနေ အာဒိကမ္မိကဿ အနာပတ္တိ နာမ နတ္ထိ. န ဟိ ပညတ္တံ သိက္ခာပဒံ ဝီတိက္ကမန္တဿ အညတြ ဩဒိဿ အနုညာတတော အနာပတ္တိ နာမ ဒိဿတိ. ယမ္ပိ အရိဋ္ဌသိက္ခာပဒဿ ပဒဘာဇနေ အနာပတ္တိယံ ‘‘အာဒိကမ္မိကဿာ’’တိ ပေါတ္ထကေသု လိခိတံ၊ တံ ပမာဒလိခိတံ၊ ပမာဒလိခိတဘာဝေါ စ တဿ ‘‘ပဌမံ အရိဋ္ဌော ဘိက္ခု စောဒေတဗ္ဗော၊ စောဒေတွာ သာရေတဗ္ဗော၊ သာရေတွာ အာပတ္တိံ အာရောပေတဗ္ဗော’’တိ (စူဠဝ. ၆၅) ဧဝံ ကမ္မက္ခန္ဓကေ အာပတ္တိရောပနတော ဝေဒိတဗ္ဗော.

ဣဓ ဘေဒါယ ပရက္ကမနေ အာဒိကမ္မိကဿ ဒေဝဒတ္တဿ ယသ္မာ တံ ကမ္မံ န ကတံ (ပါရာ. အဋ္ဌ. ၂.၄၁၆)၊ တသ္မာဿ အာပတ္တိယေဝ န ဇာတာ. သိက္ခာပဒံ ပန တံ အာရဗ္ဘ ပညတ္တန္တိ ကတွာ ‘‘အာဒိကမ္မိကော’’တိ ဝုတ္တော. ဣတိ အာပတ္တိယာ အဘာဝတောယေဝဿ အနာပတ္တိ ဝုတ္တာ. သာ ပနေသာ ကိဉ္စာပိ ‘‘အသမနုဘာသိယမာနဿာ’’တိ ဣမိနာဝ သိဒ္ဓါ. ယသ္မာ ပန အသမနုဘာသိယမာနော နာမ ယဿ ကေဝလံ သမနုဘာသနံ န ကရောန္တိ၊ သော ဝုစ္စတိ၊ န အာဒိကမ္မိကော. အယဉ္စ ဒေဝဒတ္တော အာဒိကမ္မိကောယေဝ. တသ္မာ ‘‘အာဒိကမ္မိကဿာ’’တိ (ပါရာ. ၄၁၆) ဝုတ္တံ. ဧတေနေဝ ဥပါယေန ဌပေတွာ အရိဋ္ဌသိက္ခာပဒံ သဗ္ဗသမနုဘာသနာသု ဝိနိစ္ဆယော ဝေဒိတဗ္ဗော. ကာယဝါစာစိတ္တတော သမုဋ္ဌာနတော သမနုဘာသနသမုဋ္ဌာနံ. ‘‘ပဋိနိဿဇ္ဇာမီ’’တိ ကာယဝိကာရံ ဝါ ဝစီဘေဒံ ဝါ အကရောန္တဿေဝ ပန အာပဇ္ဇနတော အကိရိယံ. ‘‘နပ္ပဋိနိဿဇ္ဇာမီ’’တိ သညာယ အဘာဝေန မုစ္စနတော သညာဝိမောက္ခံ. ‘‘နပ္ပဋိနိဿဇ္ဇာမီ’’တိ ဇာနနစိတ္တေနေဝ သစိတ္တကံ.

သံဃဘေဒသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.