၂. ဒုတိယပါရာဇိကဝဏ္ဏနာ

ဧတ္ထာတိ ဧတေသု ဒွီသု. ဧကကုဋိကာဒိဘေဒေါ သဗ္ဗောပိ ဂါမောတိ ဝေဒိတဗ္ဗောတိ သမ္ဗန္ဓော. တတ္ထ ဧကကုဋိကာဒိဘေဒေါတိ ယသ္မိံ ဂါမေ ဧကာ ဧဝ ကုဋိ ဧကံ ဂေဟံ သေယျထာပိ မလယဇနပဒေ၊ အယံ ဧကကုဋိကော ဂါမော နာမ. အာဒိသဒ္ဒေန ‘‘ဒွိကုဋိကောပိ ဂါမော၊ တိကုဋိကောပိ ဂါမော၊ စတုက္ကုဋိကောပိ ဂါမော’’တိ (ပါရာ. ၉၂) ဝုတ္တပ္ပဘေဒံ သင်္ဂဏှာတိ. အဘိနဝနိဝိဋ္ဌော ဧကကုဋိကာဒိဂါမော ပန ယာဝ မနုဿာ ပဝိသိတွာ ဝါသံ န ကပ္ပေန္တိ၊ တာဝ ဂါမသင်္ခံ န ဂစ္ဆတိ. ကိံဘူတောတိ အာဟ ‘‘ပရိက္ခိတ္တော ဝါ’’တိအာဒိ. တတ္ထ ပရိက္ခိတ္တော နာမ ဣဋ္ဌကပါကာရံ အာဒိံ ကတွာ အန္တမသော ကဏ္ဋကသာခါဟိပိ ပရိက္ခိတ္တော. တဗ္ဗိပရီတော အပရိက္ခိတ္တော. အမနုဿော နာမ ယော သဗ္ဗသော ဝါ မနုဿာနံ အဘာဝေန ယက္ခပရိဂ္ဂဟဘူတော၊ ယတော ဝါ မနုဿာ ကေနစိ ကရဏီယေန ပုနပိ အာဂန္တုကာမာ ဧဝ အပက္ကန္တာ၊ ယတော ပန နိရပေက္ခာ ဟုတွာ ပက္ကမန္တိ၊ သော ဂါမသင်္ခံ န ဂစ္ဆတိ. န ကေဝလံ ဧကကုဋိကာဒိဘေဒေါဝါတိ အာဟ ‘‘အန္တမသော’’တိအာဒိ. ယော ကောစိ သတ္ထောပီတိ ဇင်္ဃသတ္ထသကဋသတ္ထာဒီသု ယော ကောစိ သတ္ထောပိ. ဣမသ္မိံ သိက္ခာပဒေ နိဂမနဂရာနိ ဝိယ ဂါမဂ္ဂဟဏေနေဝ ဂါမူပစာရောပိ သင်္ဂဟိတောတိ အာဟ ‘‘ဌပေတွာ ဂါမဉ္စ ဂါမူပစာရဉ္စာ’’တိ. အညထာ ပန မာတိကာယ အနဝသေသတော အဝဟာရဋ္ဌာနပရိဂ္ဂဟော ကတော နာမ န ဟောတိ၊ န စ ဗုဒ္ဓါ သာဝသေသံ ပါရာဇိကံ ပညာပေန္တိ.

တတ္ထာတိ တေသု ဂါမဂါမူပစာရေသု. ဒွါရေတိ နိဗ္ဗကောသဿ ဥဒကပတနဋ္ဌာနတော အဗ္ဘန္တရေ. အန္တောဂေဟေတိ ပမုခဿ အဗ္ဘန္တရေ. ကတပရိက္ခေပေါတိ ပါကာရဝတိအာဒီဟိ ကတပရိက္ခေပေါ. သုပ္ပပတနာဒိပရိစ္ဆေဒေါ ပနေတ္ထ အပရိက္ခိတ္တဃရံ သန္ဓာယ ဝုတ္တော. န ကေဝလံ ဃရဿ ပုရတော၊ အထ ခေါ သမန္တတော တတ္တကောဝ ပရိစ္ဆေဒေါ ဃရူပစာရော နာမာတိ ဂဟေတဗ္ဗံ. ‘‘ပုရတော’’တိအာဒိကံ ပန လောကိယေဟိ တထာကရဏတော ဝုတ္တံ. ထာမမဇ္ဈိမဿာတိ မဇ္ဈိမထာမဿ၊ နေဝ အပ္ပထာမဿ၊ န မဟာထာမဿာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ‘‘ယထာ တရုဏမနုဿာ’’တိအာဒိနာ ယထာ မာတုဂါမော ကာကေ ဥဍ္ဍာပေန္တော ဥဇုကမေဝ ဟတ္ထံ ဥက္ခိပိတွာ လေဍ္ဍုံ ခိပတိ၊ ယထာ စ ဥဒကုက္ခေပေ ဥဒကံ ခိပန္တိ၊ ဧဝံ ခိတ္တဿ လေဍ္ဍုဿ ပတိတဋ္ဌာနံ ပဋိက္ခိပတိ. ပဝတ္တိတွာတိ လုဌိတွာ၊ ပရိဝတ္တိတွာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. တဿ သစေ ဒွေ ဣန္ဒခီလာ ဟောန္တီတိ (ပါရာ. အဋ္ဌ. ၁.၉၂) တဿ ပရိက္ခိတ္တဿ ဂါမဿ သစေ အနုရာဓပုရဿေဝ ဒွေ ဥမ္မာရာ ဟောန္တိ. ယဿ ပန ဧကော၊ တဿ ဂါမဒွါရဗာဟာနံ ဝေမဇ္ဈေ ဌိတဿ လေဍ္ဍုပါတဗ္ဘန္တရံ ဂါမူပစာရော နာမ. ယတြ ပန ဣန္ဒခီလော နတ္ထိ၊ တတြ ဂါမဒွါရဗာဟာနံ ဝေမဇ္ဈံ. ယတြ ဒွါရဗာဟာပိ နတ္ထိ၊ တတ္ထ ဥဘောသု ပဿေသု ဝတိယာ ဝါ ပါကာရဿ ဝါ ကောဋိဝေမဇ္ဈံဝ ဣန္ဒခီလဋ္ဌာနိယတ္တာ ဣန္ဒခီလောတိ ဂဟေတဗ္ဗံ. ယော ပန ဂါမော ပုဗ္ဗေ မဟာ ဟုတွာ ပစ္ဆာ ကုလေသု နဋ္ဌေသု အပ္ပကော ဟောတိ၊ သော ဃရူပစာရတော လေဍ္ဍုပါတေနေဝ ပရိစ္ဆိန္ဒိတဗ္ဗော. ပုရိမပရိစ္ဆေဒေါ ပနဿ ပရိက္ခိတ္တဿာပိ အပရိက္ခိတ္တဿာပိ အပ္ပမာဏမေဝါတိ. နနု စေတံ အပရိက္ခိတ္တဿ ဥပစာရဒဿနံ ပဒဘာဇနေန ဝိရုဒ္ဓမိဝ ဒိဿတိ. တတ္ထ ဟိ ‘‘ဂါမူပစာရော နာမ ပရိက္ခိတ္တဿ ဂါမဿ ဣန္ဒခီလေ ဌိတဿ မဇ္ဈိမဿ ပုရိသဿ လေဍ္ဍုပါတော’’တိ (ပါရာ. ၉၂) ဝတွာ ‘‘အပရိက္ခိတ္တဿ ဂါမဿ ဃရူပစာရေ ဌိတဿ မဇ္ဈိမဿ ပုရိသဿ လေဍ္ဍုပါတော’’တိ (ပါရာ. ၉၂) ဧတ္တကမေဝ ဝုတ္တံ၊ န ပန တံ လေဍ္ဍုပါတံ ဂါမသင်္ခေပံ ကတွာ တတော ပရံ ဂါမူပစာရောတိ ဝုတ္တောတိ အာဟ ‘‘ပဒဘာဇနေပိ ဟိ ဣမိနာဝ နယေန အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော’’တိ.

အယမေတ္ထ အဓိပ္ပါယော – ဣဓ ဂါမော နာမ ဒုဝိဓော ဟောတိ ပရိက္ခိတ္တော စ အပရိက္ခိတ္တော စ (ပါရာ. အဋ္ဌ. ၁.၉၂). တတြ ပရိက္ခိတ္တဿ ပရိက္ခေပေါယေဝ ပရိစ္ဆေဒေါ. တသ္မာ တဿ ဝိသုံ ပရိစ္ဆေဒံ အဝတွာ ‘‘ဂါမူပစာရော နာမ ပရိက္ခိတ္တဿ ဂါမဿ ဣန္ဒခီလေ ဌိတဿ မဇ္ဈိမဿ ပုရိသဿ လေဍ္ဍုပါတော’’တိ ပါဠိယံ ဝုတ္တံ. အပရိက္ခိတ္တဿ ပန ဂါမဿ ဂါမပရိစ္ဆေဒေါ ဝတ္တဗ္ဗော. တသ္မာ တဿ ဂါမဿ ဂါမပရိစ္ဆေဒဒဿနတ္ထံ ‘‘အပရိက္ခိတ္တဿ ဂါမဿ ဃရူပစာရေ ဌိတဿ မဇ္ဈိမဿ ပုရိသဿ လေဍ္ဍုပါတော’’တိ (ပါရာ. ၉၂) ဝုတ္တံ. ဂါမပရိစ္ဆေဒေ စ ဒဿိတေ ဂါမူပစာရလက္ခဏံ ပုဗ္ဗေ ဝုတ္တနယေနေဝ သက္ကာ ဉာတုန္တိ ပုန ‘‘တတ္ထ ဌိတဿ မဇ္ဈိမဿ ပုရိသဿ လေဍ္ဍုပါတော’’တိ န ဝုတ္တံ၊ အတ္ထော ပန တတ္ထာပိ အယမေဝ ယထာဝုတ္တောတိ. ယော ပန ဃရူပစာရေ ဌိတဿ လေဍ္ဍုပါတံယေဝ ‘‘ဂါမူပစာရော’’တိ ဝဒတိ၊ တဿ ဃရူပစာရော ‘‘ဂါမော’’တိ အာပဇ္ဇတိ. တတော ဃရံ ဃရူပစာရော၊ ဂါမော ဂါမူပစာရောတိ ဧသ ဝိဘာဂေါ သင်္ကရီယတိ. အသံကရတော စေတ္ထ ဝိနိစ္ဆယော ဝေဒိတဗ္ဗော. တသ္မာ ပါဠိဉ္စ အဋ္ဌကထဉ္စ သံသန္ဒိတွာ ဝုတ္တနယေနေဝေတ္ထ ဂါမော၊ ဂါမူပစာရော စ ဝေဒိတဗ္ဗောတိ.

တတ္ထာတိ တေသု ဒွီသု ဥပစာရေသု. ယွာယံ ဥပစာရော ဒဿိတောတိ သမ္ဗန္ဓော. ဝိကာလေ ဂါမပ္ပဝေသနာဒီသူတိ ဧတ္ထ အာဒိသဒ္ဒေန အသံကစ္စိကာဂါမပ္ပဝေသနံ (ပါစိ. ၁၂၂၅) သင်္ဂဏှာတိ. ယော ပန ပရိက္ခိတ္တဿ ဂါမဿ ဥပစာရော ဝုတ္တော၊ သော န ကတ္ထစိ ဝိနယပိဋကေ ဥပယောဂံ ဂတော. ကေဝလံ အပရိက္ခိတ္တဿ ပရိက္ခေပေါကာသတော အပရော ဧကော လေဍ္ဍုပါတော ဂါမူပစာရော နာမာတိ ဉာပနတ္ထံ ဝုတ္တော. ဧဝံ ဝုတ္တေ ဟိ ဉာယတိ ‘‘ပရိက္ခိတ္တဿာပိ စေ ဂါမဿ ဧကော လေဍ္ဍုပါတော ကပ္ပိယဘူမိ သမာနော ဥပစာရောတိ ဝုတ္တော၊ ပဂေဝ အပရိက္ခိတ္တဿ ပရိက္ခေပေါကာသတော ဧကော’’တိ. ဣမေသံ ပရိစ္ဆေဒဒဿနတ္ထန္တိ ဣမေသံ ဂါမာရညာနံ ပရိစ္ဆေဒဒဿနတ္ထံ ဝုတ္တာ အဋ္ဌကထာယံ. ပါရာဇိကဝတ္ထုန္တိ ပါဒဂ္ဃနကံ. အဝဟရန္တဿာတိ ဂဏှန္တဿ.

အဒိန္နန္တိ (ပါရာ. အဋ္ဌ. ၉၂) ဒန္တပေါနသိက္ခာပဒေ အတ္တနော သန္တကမ္ပိ အပ္ပဋိဂ္ဂဟိတကံ ကပ္ပိယံ အဇ္ဈောဟရဏီယံ ဝုစ္စတိ၊ ဣဓ ပန ယံ ကိဉ္စိ ပရပရိဂ္ဂဟိတံ သသာမိကံ ဘဏ္ဍံ၊ တဒေတံ တေဟိ သာမိကေဟိ ကာယေန ဝါ ဝါစာယ ဝါ န ဒိန္နန္တိ အဒိန္နံ. အဝဟာရပ္ပဟောနကမေဝ ပန ဒဿေတုံ ‘‘အညဿ မနုဿဇာတိကဿ သန္တက’’န္တိ ဝုတ္တံ. သင်္ခါသဒ္ဒဿေဝ တ-ကာရေန ဝဍ္ဎေတွာ ဝုတ္တတ္တာ ‘‘သင်္ခါ သင်္ခါတန္တိ အတ္ထတော ဧက’’န္တိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ အတ္ထတော ဧကန္တိ ပဒတ္ထတော ဧကံ၊ အနတ္ထန္တရန္တိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ကောဋ္ဌာသဿေတံ နာမံ ဘာဂတော သင်္ခါယတိ ဥပဋ္ဌာတီတိ ကတွာ. ပပဉ္စသင်္ခါတိ သတ္တာနံ သံသာရေ ပပဉ္စေန္တိ စိရာယန္တီတိ ပပဉ္စာ၊ တဏှာမာနဒိဋ္ဌိယော၊ ယဿ ဝါ ဥပ္ပန္နာ၊ တံ ‘‘ရတ္တော’’တိ ဝါ ‘‘မတ္တော’’တိ ဝါ ‘‘မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိနိဝိဋ္ဌော’’တိ ဝါ ပပဉ္စေန္တိ ဗျဉ္ဇေန္တီတိ ပပဉ္စာ၊ သင်္ခါ ဝုစ္စတိ ကောဋ္ဌာသော၊ ပပဉ္စာဝ သင်္ခါ ပပဉ္စသင်္ခါ၊ ပပဉ္စကောဋ္ဌာသာတိ အတ္ထော၊ တဏှာမာနဒိဋ္ဌိယောတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ထေယျစိတ္တသင်္ခါတောတိ ‘‘ထေယျစိတ္တော’’တိ ကထိတော. ဧကော စိတ္တကောဋ္ဌာသောတိ ဝိဿာသတာဝကာလိကာဒိဂ္ဂါဟဝသပ္ပဝတ္တအထေယျစိတ္တကောဋ္ဌာသတော အညော စိတ္တကောဋ္ဌာသော. ထေယျသင်္ခါတေနာတိ ထေယျဘူတစိတ္တကောဋ္ဌာသေန. ယဒိ ဧဝံ အထ ကသ္မာ ဧတဿ ဝိဘင်္ဂေ ‘‘ထေယျစိတ္တော အဝဟရဏစိတ္တော’’တိ (ပါရာ. ၉၂) ဝုတ္တန္တိ အာဟ ‘‘ယော စာ’’တိအာဒိ. ဗျဉ္ဇနံ အနာဒိယိတွာတိ ဗျဉ္ဇနေ အာဒရံ အကတွာတိ အတ္ထော၊ သဒ္ဒတ္ထမနပေက္ခိတွာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. အတ္ထမေဝါတိ ဘာဝတ္ထမေဝ.

တေ ပန အဝဟာရာတိ တေ ပဉ္စဝီသတိ အဝဟာရာ. သဝိညာဏကာဝိညာဏကဝသေန နာနာဝိဓော ဘဏ္ဍော ဧတဿ ပဉ္စကဿာတိ နာနာဘဏ္ဍံ၊ ပဉ္စန္နံ အဝဟာရာနံ သမူဟော ပဉ္စကံ၊ ပဉ္စပရိမာဏမဿာတိ ဝါ ပဉ္စကံ၊ နာနာဘဏ္ဍမေဝ ပဉ္စကံ နာနာဘဏ္ဍပဉ္စကံ. သဝိညာဏကဝသေန ဧကော ဘဏ္ဍော ဧတဿာတိ ဧကဘဏ္ဍံ. သေသံ ဝုတ္တနယမေဝ. သာဟတ္ထိကောဝ ပဉ္စကံ သာဟတ္ထိကပဉ္စကံ. အာဒိပဒဝသေန စေတံ နာမံ ကုသလာဒိတ္တိကဿ ကုသလတ္တိကဝေါဟာရော ဝိယ. တသ္မာ သာဟတ္ထိကာဒိပဉ္စကန္တိ အတ္ထတော ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ဧသ နယော သေသေသု ပဉ္စကဒွယေသု. ဧတဿေဝါတိ ‘‘အာဒိယေယျာ’’တိ ဧတဿေဝ မာတိကာပဒဿ. ဣမေသံ ပဒါနံ ဝသေနာတိ ဣမေသံ ပဉ္စန္နံ ပဒါနံ ဝသေန. ဧတ္ထ စ ပဌမပဒံ အဘိယောဂဝသေန ဝုတ္တံ၊ ဒုတိယပဒံ အညေသံ ဘဏ္ဍံ ဟရန္တဿ ဂစ္ဆတော ဝသေန၊ တတိယပဒံ ဥပနိက္ခိတ္တဘဏ္ဍဝသေန၊ စတုတ္ထံ သဝိညာဏကဝသေန၊ ပဉ္စမံ ထလေ နိက္ခိတ္တာဒိဝသေန ဝုတ္တန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

ဣဒါနိ နေသံ အတ္ထယောဇနံ ဒဿေတုံ ‘‘တတ္ထာ’’တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ တတ္ထာတိ တေသု ဒွီသု ပဉ္စကေသု. ဣတရန္တိ ဧကဘဏ္ဍပဉ္စကံ. အာရာမန္တိ ပုပ္ဖါရာမဖလာရာမံ. အဘိယုဉ္ဇတီတိ (ပါရာ. အဋ္ဌ. ၁.၁၀၂) ပရသန္တကံ ‘‘မမ သန္တကောဝ အယ’’န္တိ မုသာ ဘဏိတွာ အဘိယုဉ္ဇတိ စောဒေတိ၊ အဋ္ဋံ ကရောတီတိ အတ္ထော. သမ္ပဇာနမုသာဝါဒေပိ အဒိန္နာဒါနဿ ပုဗ္ဗပယောဂတ္တာ ဒုက္ကဋန္တိ အာဟ ‘‘အာပတ္တိ ဒုက္ကဋဿာ’’တိ၊ ဒုက္ကဋသင်္ခါတာ အာပတ္တိ ဘဝေယျာတိ အတ္ထော. အထ ဝါ ဒုက္ကဋသညိတဿ ဝီတိက္ကမဿ အာပဇ္ဇနန္တိ အတ္ထော. ဧသ နယော ‘‘အာပတ္တိ ထုလ္လစ္စယဿာ’’တိအာဒီသု. သာမိကဿ ဝိမတိံ ဥပ္ပါဒေတီတိ ဝိနိစ္ဆယကုသလတာယ၊ ဗလဝနိဿိတာဒိဘာဝေန ဝါ အာရာမသာမိကဿ သံသယံ ဇနေတိ. ကထံ? တဉှိ တထာ ဝိနိစ္ဆယပ္ပသုတံ ဒိသွာ သာမိကော စိန္တေတိ ‘‘သက္ခိဿာမိ နု ခေါ အဟံ ဣမံ အာရာမံ အတ္တနော ကာတုံ၊ န သက္ခိဿာမိ နု ခေါ’’တိ. ဧဝံ တဿ ဝိမတိ ဥပ္ပဇ္ဇမာနာ တေန ဥပ္ပါဒိတာ ဟောတိ. ဓုရံ နိက္ခိပတီတိ ယဒါ ပန သာမိကော ‘‘အယံ ထဒ္ဓေါ ကက္ခဠော ဇီဝိတဗြဟ္မစရိယန္တရာယမ္ပိ မေ ကရေယျ၊ အလံ ဒါနိ မယှံ ဣမိနာ အာရာမေနာ’’တိ ဓုရံ နိက္ခိပတိ၊ ဥဿာဟံ ဌပေတိ၊ အတ္တနော သန္တကကရဏေ နိရုဿာဟော ဟောတီတိ အတ္ထော. အာပတ္တိ ပါရာဇိကဿ သစေ သယမ္ပိ ကတဓုရနိက္ခေပေါ စာတိ အဓိပ္ပါယော. အထ ပန သာမိကေန ဓုရေ နိက္ခိတ္တေပိ အဘိယုဉ္ဇကော ဓုရံ အနိက္ခိပိတွာဝ ‘‘ဣမံ သုဋ္ဌု ပီဠေတွာ မမ အာဏာပဝတ္တိံ ဒဿေတွာ ကိင်္ကာရပ္ပဋိဿာဝိဘာဝေ ဌပေတွာ ဒဿာမီ’’တိ ဒါတဗ္ဗဘာဝေ သဥဿာဟော၊ ရက္ခတိ တာဝ. အထာပိ အဘိယုဉ္ဇကော အစ္ဆိန္ဒိတွာ ‘‘န ဒါနိ ဣမံ ဣမဿ ဒဿာမီ’’တိ ဓုရံ နိက္ခိပတိ၊ သာမိကော ပန ဓုရံ န နိက္ခိပတိ၊ ပက္ခံ ပရိယေသတိ၊ ကာလံ အာဂမေတိ၊ ‘‘လဇ္ဇိပရိသံ တာဝ လဘာမိ၊ ပစ္ဆာ ဇာနိဿာမီ’’တိ ဂဟဏေယေဝ သဥဿာဟော ဟောတိ၊ ရက္ခတိယေဝ. ယဒါ ပန ‘‘သောပိ န ဒဿာမီ’’တိ၊ ‘‘သာမိကောပိ န လစ္ဆာမီ’’တိ ဧဝံ ဥဘော ဓုရံ နိက္ခိပန္တိ၊ တဒါ အဘိယုဉ္ဇကဿ ပါရာဇိကံ.

အညဿ ဘဏ္ဍံ ဟရန္တောတိ ဝေတနေန ဝါ မိတ္တဘာဝေန ဝါ အညဿ ဘဏ္ဍံ ဟရန္တော. သီသေ ဘာရန္တိ သီသေ ဌိတဘာရံ. သီသဿ တာဝ ပုရိမဂလေ ဂလဝါဋကော၊ ပိဋ္ဌိဂလေ ကေသဉ္စိ ကေသန္တေ အာဝဋ္ဋော ဟောတိ၊ ဂလဿေဝ ဥဘောသု ပဿေသု ကေသဉ္စိ ကေသာ ဩရုယှ ဇာယန္တိ၊ ယေ ‘‘ကဏ္ဏစူဠိကာ’’တိ ဝုစ္စန္တိ၊ တေသံ အဓောဘာဂေါ စာတိ အယံ ဟေဋ္ဌိမကော ပရိစ္ဆေဒေါ၊ တတော ဥပရိ သီသံ၊ ဧတ္ထန္တရေ ဌိတဘာရန္တိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ခန္ဓံ ဩရောပေတီတိ ဥဘောသု ပဿေသု ကဏ္ဏစူဠိကာဟိ ပဋ္ဌာယ ဟေဋ္ဌာ၊ ကပ္ပရေဟိ ပဋ္ဌာယ ဥပရိ၊ ပိဋ္ဌိဂလာဝဋ္ဋတော စ ဂလဝါဋကတော စ ပဋ္ဌာယ ဟေဋ္ဌာ၊ ပိဋ္ဌိဝေမဇ္ဈာဝဋ္ဋတော စ ဥရပရိစ္ဆေဒမဇ္ဈေ၊ ဟဒယာဝါဋကတော စ ပဋ္ဌာယ ဥပရိ ခန္ဓော၊ တံ ဩရောပေတိ.

အယံ ပနေတ္ထ ဝိနိစ္ဆယော – ယော ဘိက္ခု ‘‘ဣဒံ ဂဟေတွာ ဧတ္ထ ယာဟီ’’တိ (ပါရာ. အဋ္ဌ. ၁.၁၀၁) သာမိကေဟိ အနာဏတ္တော သယမေဝ ‘‘မယှံ ဣဒံ နာမ ဒေထ၊ အဟံ ဝေါ ဘဏ္ဍံ ဝဟာမီ’’တိ တေသံ ဘဏ္ဍံ သီသေန အာဒါယ ဂစ္ဆန္တော ထေယျစိတ္တေန တံ ဘဏ္ဍံ အာမသတိ၊ ဒုက္ကဋံ. ယထာဝုတ္တသီသပရိစ္ဆေဒံ အနတိက္ကမန္တောဝ ဣတော စိတော စ ဃံသန္တော သာရေတိပိ ပစ္စာသာရေတိပိ၊ ထုလ္လစ္စယံ. ခန္ဓံ ဩရောပိတမတ္တေ ကိဉ္စာပိ သာမိကာနံ ‘‘ဝဟတူ’’တိ စိတ္တံ အတ္ထိ၊ တေဟိ ပန အနာဏတ္တတ္တာ ပါရာဇိကံ. ခန္ဓံ ပန အနောရောပေတွာပိ သီသတော ကေသဂ္ဂမတ္တမ္ပိ စာဝေန္တဿ ပါရာဇိကံ. ယမကဘာရဿ ပန ဧကော ဘာဂေါ သီသေ ပတိဋ္ဌာတိ၊ ဧကော ပိဋ္ဌိယံ၊ တတ္ထ ဒွိန္နံ ဌာနာနံ ဝသေန ဝိနိစ္ဆယော ဝေဒိတဗ္ဗော. အယံ ပန သုဒ္ဓသီသဘာရဿေဝ ဝသေန ဝုတ္တော. ယော စာယံ သီသဘာရေ ဝုတ္တော၊ ခန္ဓဘာရာဒီသုပိ အယမေဝ ဝိနိစ္ဆယော ဝေဒိတဗ္ဗော.

ဥပနိက္ခိတ္တံ ဘဏ္ဍန္တိ သင်္ဂေါပနတ္ထာယ အတ္တနော ဟတ္ထေ ပရေဟိ ဌပိတဘဏ္ဍံ. အဟံ န ဂဏှာမီတိ သမ္ဗန္ဓော. အတီတတ္ထေ စေတံ ဝတ္တမာနဝစနံ၊ နာဟံ ဂဟေသိန္တိ အတ္ထော. ဒုက္ကဋံ (ပါရာ. အဋ္ဌ. ၁.၁၁၁) သမ္ပဇာနမုသာဝါဒေပိ အဒိန္နာဒါနဿ ပုဗ္ဗပယောဂတ္တာ. ‘‘ကိံ တုမှေ ဘဏထ၊ နေဝိဒံ မယှံ အနုရူပံ၊ န တုမှာက’’န္တိအာဒီနိ ဝဒန္တဿာပိ ဒုက္ကဋမေဝ. သာမိကဿ ဝိမတိံ ဥပ္ပါဒေတီတိ ‘‘ရဟော မယာ ဧတဿ ဟတ္ထေ ဌပိတံ၊ န အညော ကောစိ ဇာနာတိ၊ ဒဿတိ နု ခေါ မေ၊ နော’’တိ သာမိကဿ ဝိမတိံ ဥပ္ပါဒေတိ. ဓုရံ နိက္ခိပတီတိ တဿ ဖရုသာဒိဘာဝံ ဒိသွာ ဥဿာဟံ ဌပေတိ. တတြ သစာယံ ဘိက္ခု ‘‘ကိလမေတွာ နံ ဒဿာမီ’’တိ ဒါနေ သဥဿာဟော၊ ရက္ခတိ တာဝ. သစေ သော ဒါနေ နိရုဿာဟော၊ ဘဏ္ဍသာမိကော ပန ဂဟဏေ သဥဿာဟော၊ ရက္ခတေဝ. ယဒိ ပန သော တသ္မိံ ဒါနေ နိရုဿာဟော၊ ဘဏ္ဍသာမိကောပိ ‘‘န မယှံ ဒဿတီ’’တိ ဓုရံ နိက္ခိပတိ၊ ဧဝံ ဥဘိန္နံ ဓုရနိက္ခေပေန ဘိက္ခုနော ပါရာဇိကံ. ယဒိပိ မုခေန ‘‘ဒဿာမီ’’တိ ဝဒတိ၊ စိတ္တေန ပန အဒါတုကာမော၊ ဧဝမ္ပိ သာမိကဿ ဓုရနိက္ခေပေန ဘိက္ခုနော ပါရာဇိကံ.

သဟဘဏ္ဍဟာရကံ နေဿာမီတိ ‘‘သဟဘဏ္ဍဟာရကံ ဘဏ္ဍံ နေဿာမီ’’တိ စိန္တေတွာ. ပဌမံ ပါဒံ အတိက္ကာမေတီတိ ဘဏ္ဍဟာရကံ တဇ္ဇေတွာ တဿ ဂမနပထံ ဝါရေတွာ အတ္တနာ ရုစိတမဂ္ဂံ ဧကပါဒံ အတိက္ကာမေတိ. ထလဋ္ဌန္တိ (ပါရာ. အဋ္ဌ. ၁.၉၅) ထလေ နိက္ခိတ္တံ၊ ဘူမိတလေ ဝါ ပါသာဏပဗ္ဗတတလာဒီသု ဝါ ယတ္ထ ကတ္ထစိ ပဋိစ္ဆန္နေ ဝါ အပ္ပဋိစ္ဆန္နေ ဝါ ဌပိတန္တိ အတ္ထော. ဖန္ဒာပေတိ၊ ထုလ္လစ္စယန္တိ ယော ဖန္ဒာပေတိ၊ တဿ ပယောဂေ ပယောဂေ ထုလ္လစ္စယံ၊ အာမသနေ ဒုက္ကဋံ၊ ဖန္ဒာပနေ ထုလ္လစ္စယဉ္စ ဝိသုံ ဝိသုံ ထေယျစိတ္တေန အာမသနဖန္ဒာပနပယောဂေ ကရောန္တဿေဝ ဟောတိ. ‘‘ဧကပယောဂေန ဂဏှန္တဿ ပန ဥဒ္ဓါရေ ပါရာဇိကမေဝ၊ န ဒုက္ကဋထုလ္လစ္စယာနီ’’တိ ဝဒန္တိ. ဌာနာတိ ဌိတဋ္ဌာနတော. သစေ တံ ထလဋ္ဌံ ရာသိကတံ ဟောတိ၊ အန္တောကုမ္ဘိယံ ဘာဇနဂတကရဏမုဋ္ဌိစ္ဆေဒနဝိနိစ္ဆယေန ဝိနိစ္ဆိနိတဗ္ဗံ. သစေ ဧကာဗဒ္ဓံ သိလေသနိယျာသာဒိ၊ ပက္ကမဓုဖာဏိတဝိနိစ္ဆယေန ဝိနိစ္ဆိနိတဗ္ဗံ. သစေ ဂရုကံ ဟောတိ ဘာရဗဒ္ဓံ လောဟပိဏ္ဍိတေလမဓုဃဋာဒိ ဝါ၊ ကုမ္ဘိယံ ဌာနာစာဝနဝိနိစ္ဆယေန ဝိနိစ္ဆိနိတဗ္ဗံ. သင်္ခလိကာဗဒ္ဓဿ စ ဌာနဘေဒေါ သလ္လက္ခေတဗ္ဗော. ပတ္ထရိတွာ ဌပိတံ ပန ပါဝါရတ္ထရဏကဋသာရကာဒိံ ဥဇုကံ ဂဟေတွာ အာကဍ္ဎတိ၊ ပါရိမန္တေ ဩရိမန္တေန ဖုဋ္ဌောကာသံ အတိက္ကန္တေ ပါရာဇိကံ. တထေဝ ဂဟေတွာ ပရတော ပေလ္လတိ၊ ပါရိမန္တေ ဖုဋ္ဌောကာသံ ဩရိမန္တေ အတိက္ကန္တေ ပါရာဇိကံ. ဝါမတော ဝါ ဒက္ခိဏတော ဝါ အပနာမေန္တဿ ဝါမန္တေန ဝါ ဒက္ခိဏန္တေန ဝါ ဖုဋ္ဌောကာသံ ဒက္ခိဏန္တေ ဝါ ဝါမန္တေ ဝါ အတိက္ကန္တေ ပါရာဇိကံ. ဝေဌေတွာ ဥဒ္ဓရတိ၊ ကေသဂ္ဂမတ္တံ အာကာသဂတံ ကရောန္တဿ ပါရာဇိကံ.

သကော ဟတ္ထော သဟတ္ထော၊ တေန နိဗ္ဗတ္တော၊ တဿ ဝါ သမ္ဗန္ဓီတိ သာဟတ္ထိကော၊ အဝဟာရော. အာဏာပနံ အာဏတ္တိ၊ တာယ အာဏတ္တိယာ နိဗ္ဗတ္တော အဝဟာရော အာဏတ္တိကော. နိဿဇ္ဇနံ နိဿဂ္ဂေါ၊ သုင်္ကဃာတဋ္ဌာနေ၊ ပရိကပ္ပိတောကာသေ စ ဌတွာ ဘဏ္ဍဿ ဗဟိ နိပါတနံ၊ နိဿဂ္ဂေါဝ နိဿဂ္ဂိယော. ကိရိယာသိဒ္ဓိတော ပုရေတရမေဝ ပါရာဇိကာပတ္တိသင်္ခါတံ အတ္ထံ သာဓေတီတိ အတ္ထသာဓကော. ဓုရဿ အာလယသင်္ခါတဿ ဘာရဿ နိက္ခိပနံ ပရိစ္စဇနံ နိရုဿာဟဘာဝါပဇ္ဇနံ ဓုရနိက္ခေပေါ. ဣဒါနိ ဗျဉ္ဇနေ အာဒရံ အကတွာ တေသံ အတ္ထမတ္တမေဝ ဒဿေန္တော ‘‘တတ္ထ သာဟတ္ထိကော နာမာ’’တိအာဒိမာဟ. သဟတ္ထာတိ သဟတ္ထေန. ကရဏတ္ထေ ဟိ ဣဒံ နိဿက္ကဝစနံ. ‘‘အသုကဿ ဘဏ္ဍံ အဝဟရာ’’တိ အညံ အာဏာပေတီတိ ဧတ္ထာပိ အာဏတ္တိက္ခဏေ ဧဝ အာပတ္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ. ယဒိ ဧဝံ ဣမဿ၊ အတ္ထသာဓကဿ စ ကော ဝိသေသောတိ? တံ ခဏံ ဧဝ ဂဟဏေ နိယုဉ္ဇနံ အာဏတ္တိကပယောဂေါ၊ ကာလန္တရေန ဂဟဏတ္ထံ နိယောဂေါ အတ္ထသာဓကောတိ (သာရတ္ထ. ဋီ. ၂.၉၂၊ ဝိ. ဝိ. ဋီ. ၁.၉၂) အယမေတေသံ ဝိသေသောတိ. တေနေဝါဟ ‘‘အသုကဿ ဘဏ္ဍံ ယဒါ သက္ကောသိ၊ တဒါ တံ အဝဟရာတိ အာဏာပေတီ’’တိ.

သုင်္ကဃာတပရိကပ္ပိတောကာသာနန္တိ သုင်္ကဃာတဉ္စ ပရိကပ္ပိတောကာသော စ သုင်္ကဃာတပရိကပ္ပိတောကာသာ၊ တေသံ. တတ္ထ သုင်္ကဃာတန္တိ (ပါရာ. အဋ္ဌ. ၁.၁၁၃) ရုက္ခပဗ္ဗတာဒိသညာဏေန နိယမိတဿ သုင်္ကဋ္ဌာနဿေတံ အဓိဝစနံ. တဉှိ ယသ္မာ တတော ရာဇဒေယျဘာဂံ သုင်္ကံ အဒတွာ နီဟရန္တာ ရညော သုင်္ကံ ဟနန္တိ ဝိနာသေန္တိ၊ တသ္မာ ‘‘သုင်္ကဃာတ’’န္တိ ဝုတ္တံ.

ကောစိ ပရပရိဝေဏာဒီနိ ပဝိဋ္ဌော ကိဉ္စိ လောဘနေယျဘဏ္ဍံ ဒိသွာ ဒွါရပ္ပမုခါဒိဝသေန ယံ ဌာနံ ‘‘သစေ မံ ဧတ္ထန္တရေ ပဿိဿန္တိ၊ ဒဋ္ဌုကာမတာယ ဂဟေတွာ ဝိစရန္တော ဝိယ ဒဿာမိ၊ နော စေ ပဿိဿန္တိ၊ ဟရိဿာမီ’’တိ ပရိကပ္ပေတိ၊ အယံ ပရိကပ္ပိတောကာသော. အာဏတ္တိက္ခဏေယေဝ ပါရာဇိကန္တိ (ပါရာ. အဋ္ဌ. ၁.၁၂၁) အတ္ထသာဓကစေတနာက္ခဏေယေဝ ပါရာဇိကံ. သစေပိ အဝဟာရကော သဋ္ဌိဝဿာတိက္ကမေနပိ တံ ဘဏ္ဍံ အဝဟရတိ၊ အာဏာပကော စ အန္တရာယေဝ ကာလံ ကရောတိ၊ ဟီနာယ ဝါ အာဝတ္တတိ၊ အဿမဏောဝ ဟုတွာ ကာလံ ဝါ ကရိဿတိ၊ ဟီနာယ ဝါ အာဝတ္တိဿတိ၊ အဝဟာရကဿ ပန အဝဟာရက္ခဏေယေဝ ပါရာဇိကံ. ပါဒဂ္ဃနကတေလန္တိ (ပါရာ. အဋ္ဌ. ၁.၉၄) ဧတ္ထ ပါဒေါ နာမ ကဟာပဏဿ စတုတ္ထော ဘာဂေါ၊ တံ အဂ္ဃတီတိ ပါဒဂ္ဃနကံ၊ ပါဒဂ္ဃနကဉ္စ တံ တေလဉ္စာတိ ပါဒဂ္ဃနကတေလံ. ဥပါဟနာ အာဒိ ယေသံ ဝတ္ထူနံ တာနိ ဥပါဟနာဒီနိ. အာဒိသဒ္ဒေန ဒုကူလသာဋကစမ္မက္ခဏ္ဍာဒီနံ ဂဟဏံ. ပက္ခိပတီတိ ထေယျစိတ္တေန ပက္ခိပတိ. တေနာဟ ‘‘ဟတ္ထတော မုတ္တမတ္တေယေဝ ပါရာဇိက’’န္တိ သစေ ပန အတ္တနောပိ ကုမ္ဘိယံ အညော သပ္ပိံ ဝါ တေလံ ဝါ အာကိရတိ၊ တတြ စာယံ ထေယျစိတ္တေန တေလပိဝနကံ ဘဏ္ဍံ ပက္ခိပတိ၊ ဝုတ္တနယေနေဝ ပါရာဇိကံ.

ကာယေန ဝါ ဝါစာယ ဝါ ပယုဉ္ဇနံ အာဏာပနံ ပယောဂေါ၊ အာဏတ္တဿ ဘဏ္ဍဂ္ဂဟဏတော ပုဗ္ဗတ္တာ ပုဗ္ဗော၊ ဣတိ ပုဗ္ဗော စ သော ပယောဂေါ စာတိ ပုဗ္ဗပယောဂေါ. ပယောဂေန သဟ ဝတ္တမာနော အဝဟာရော သဟပယောဂေါ. သမံ ဧကီ ဟုတွာ ဝိဒဟိတွာ မန္တေတွာ အဝဟရဏံ သံဝိဓာဝဟာရော၊ အညမညံ သညုပ္ပတ္တိယာ ကတာဝဟာရောတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ပုဗ္ဗဏှာဒိကာလပရိစ္ဆေဒေန သဉ္ဇာနနံ သင်္ကေတော၊ တဿ ကမ္မံ သင်္ကေတကမ္မံ. နိမိတ္တဿ ကမ္မံ နိမိတ္တကမ္မံ၊ သညုပ္ပါဒနတ္ထံ ကဿစိ နိမိတ္တဿ ကရဏန္တိ အတ္ထော. တတ္ထာတိ ယထာဝုတ္တေသု ပုဗ္ဗပယောဂါဒီသု ပဉ္စသု. ခိလာဒီနိ သင်္ကာမေတွာ ခေတ္တာဒိဂ္ဂဟဏဝသေနာတိ ခိလံ၊ ရဇ္ဇုံ၊ ဝတိံ၊ မရိယာဒံ ဝါ ပါကာရံ ဝါ သင်္ကာမေတွာ ခေတ္တဂ္ဂဟဏဝသေန၊ ခိလံ၊ ရဇ္ဇုံ၊ ဝတိံ၊ မရိယာဒံ ဝါ ပါကာရံ ဝါ သင်္ကာမေတွာ ဝတ္ထုဂ္ဂဟဏဝသေန. သစေ ပန ဒွီဟိ ခိလေဟိ ဂဟေတဗ္ဗံ ဟောတိ၊ ပဌမေ ခိလေ ထုလ္လစ္စယံ၊ ဒုတိယေ ပါရာဇိကံ (ပါရာ. အဋ္ဌ. ၁.၁၀၄). သစေ တီဟိ ဂဟေတဗ္ဗံ ဟောတိ၊ ပဌမေ ဒုက္ကဋံ၊ ဒုတိယေ ထုလ္လစ္စယံ၊ တတိယေ ပါရာဇိကံ. ဧဝံ ဗဟုကေသုပိ အဝသာနေ ဒွေ ဌပေတွာ ပုရိမေဟိ ဒုက္ကဋံ၊ အဝသာနေ ဒွိန္နံ ဧကေန ထုလ္လစ္စယံ၊ ဣတရေန ပါရာဇိကံ. ရဇ္ဇုပသာရဏာဒီသုပိ ဧသေဝ နယော. ယံ ပန သမန္တပါသာဒိကာယံ ‘‘တဉ္စ ခေါ သာမိကာနံ ဓုရနိက္ခေပေနာ’’တိ (ပါရာ. အဋ္ဌ. ၁.၁၀၄) ဝုတ္တံ၊ တံ ‘‘ခေတ္တံ အဘိယုဉ္ဇတိ၊ အာပတ္တိ ဒုက္ကဋဿာ’’တိအာဒိ (ပါရာ. ၁၀၄) -အဓိကာရေ ဝုတ္တတ္တာ အဘိယောဂဝသေန ဂဟဏံ သန္ဓာယာတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. သံဝိဒဟိတွာတိ ဧတဿေဝ ဝေဝစနံ. သံမန္တယိတွာတိ ဧကစ္ဆန္ဒတာယ ဧကဇ္ဈာသယတာယ ဘဏိတွာတိ အတ္ထော. ဣမသ္မိံ အဝဟာရေ အသမ္မောဟတ္ထံ ‘‘ဧဝံ သံဝိဒဟိတွာ ဂတေသု ဟီ’’တိအာဒိမာဟ. သဉ္ဇာနနကမ္မန္တိ ပုဗ္ဗဏှာဒိကာလပရိစ္ဆေဒဝသေန သညာဏကရဏံ. တေနာဟ ‘‘သစေ ဟီ’’တိအာဒိ.

ဧတ္ထ စ ‘‘ပုရေဘတ္တံ အဝဟရာ’’တိ ဝုတ္တေ (ပါရာ. အဋ္ဌ. ၁.၁၁၉) အဇ္ဇ ဝါ ပုရေဘတ္တံ အဝဟရတု၊ သွေ ဝါ၊ အနာဂတေ ဝါ သံဝစ္ဆရေ၊ နတ္ထိ ဝိသင်္ကေတော၊ ဥဘိန္နမ္ပိ ပါရာဇိကံ. သစေ ပန ‘‘အဇ္ဇ ပုရေဘတ္တံ အဝဟရာ’’တိ ဝုတ္တေ သွေ အဝဟရတိ. ‘‘အဇ္ဇာ’’တိ နိယမိတံ သင်္ကေတံ အတိက္ကမ္မ ပစ္ဆာ အဝဟဋံ ဟောတိ. သစေ ‘‘သွေ ပုရေဘတ္တံ အဝဟရာ’’တိ ဝုတ္တေ အဇ္ဇ ပုရေဘတ္တံ အဝဟရတိ၊ ‘‘သွေ’’တိ နိယမိတံ တံ သင်္ကေတံ အပတွာ ပုရေ အဝဟဋံ ဟောတိ၊ ဧဝံ အဝဟရန္တဿ အဝဟာရကဿေဝ ပါရာဇိကံ၊ မူလဋ္ဌဿ အနာပတ္တိ. ‘‘သွေဝ ပုရေဘတ္တ’’န္တိ ဝုတ္တေ တဒဟေဝ ဝါ၊ သွေ ပစ္ဆာဘတ္တံ ဝါ အဝဟရန္တောပိ တံသင်္ကေတတော ပုရေ စ ပစ္ဆာ စ အဝဟရတိ. ယော ပန ဧဝံအကတွာ ယထာပရိစ္ဆိန္နကာလမေဝ အဝဟရတိ၊ အယံ သင်္ကေတတော အပုရေ အပစ္ဆာ တံ အဝဟရတီတိ ဝေဒိတဗ္ဗော. ဧသ နယော ပစ္ဆာဘတ္တရတ္တိန္ဒိဝေသုပိ၊ ပုရိမယာမမဇ္ဈိမယာမပစ္ဆိမယာမကာဠဇုဏှမာသဥတုသံဝစ္ဆရာဒိဝသေနာပိ ဧတ္ထ သင်္ကေတဝိသင်္ကေတတာ ဝေဒိတဗ္ဗာ. ပရဘဏ္ဍာဝဟာရသညုပ္ပါဒဿ ဟေတုတ္တာ အက္ခိနိခဏာဒီနေဝ နိမိတ္တန္တိ အက္ခိနိခဏာဒိနိမိတ္တံ၊ တဿ ကရဏံ အက္ခိနိခဏာဒိနိမိတ္တကရဏံ. အာဒိသဒ္ဒေန ဘမုကုက္ခေပသီသကမ္ပနဟတ္ထလင်္ဃနပါဏိပ္ပဟာရအင်္ဂုလိဖောဋနဂီဝုန္နာမနဥက္ကာသနာဒိအနေကပ္ပကာရံ သင်္ဂဏှာတိ. သေသမေတ္ထ သင်္ကေတကမ္မေ ဝုတ္တနယမေဝ.

ထေနော ဝုစ္စတိ စောရော၊ တဿ ဘာဝေါ ထေယျံ၊ တေန အဝဟရဏံ ထေယျာဝဟာရော. ပသယှ အဘိဘဝိတွာ အဝဟရဏံ ပသယှာဝဟာရော. ဝတ္ထသုတ္တာဒိကံ ပရိစ္ဆိဇ္ဇ ကပ္ပနံ ပရိကပ္ပေါ၊ တေန အဝဟရဏံ ပရိကပ္ပါဝဟာရော. တိဏပဏ္ဏာဒီဟိ ပဋိစ္ဆန္နဿ အဝဟာရော ပဋိစ္ဆန္နာဝဟာရော. ကုသေန အဝဟာရော ကုသာဝဟာရော. ကူဋမာနကူဋကဟာပဏာဒီဟီတိ ဧတ္ထ ကူဋမာနံ (ဒီ. နိ. အဋ္ဌ. ၁.၁၀၊ မ. နိ. အဋ္ဌ. ၁.၂၉၃၊ ပု. ပ. အဋ္ဌ. ၁၇၉) နာမ ဟဒယဘေဒသိခါဘေဒရဇ္ဇုဘေဒဝသေန တိဝိဓံ မာနကူဋံ. တတ္ထ ဟဒယန္တိ နာဠိအာဒိမာနဘာဇနာနံ အဗ္ဘန္တရံ၊ တဿ ဘေဒေါ ဆိဒ္ဒကရဏံ ဟဒယဘေဒေါ၊ သော သပ္ပိတေလာဒိမိနနကာလေ လဗ္ဘတိ. တာနိ ဟိ ဂဏှန္တော ဟေဋ္ဌာဆိဒ္ဒေန မာနေန ‘‘သဏိကံ အာသိဉ္စာ’’တိ ဝတွာ အန္တောဘာဇနေ ဗဟုံ ပဂ္ဃရာပေတွာ ဂဏှာတိ၊ ဒဒန္တော စ ဆိဒ္ဒံ ပိဓာယ သီဃံ ပူရေတွာ ဒေတိ.

သိခါဘေဒေါ ပန တိလတဏ္ဍုလာဒိမိနနကာလေ လဗ္ဘတိ. တာနိ ဟိ ဂဏှန္တော သဏိကံ သိခံ ဥဿာပေတွာ ဂဏှာတိ၊ ဒဒန္တော ဝေဂေန ပူရေတွာ သိခံ ဆိန္ဒန္တော ဒေတိ.

ရဇ္ဇုဘေဒေါ ခေတ္တဝတ္ထုမိနနကာလေ လဗ္ဘတိ. ခေတ္တာဒိံ မိနန္တာ ဟိ အမဟန္တမ္ပိ မဟန္တံ ကတွာ မိနန္တိ၊ မဟန္တမ္ပိ အမဟန္တံ.

တမ္ဗကံသာဒိမယော ကူဋော ကဟာပဏော ကူဋကဟာပဏော. အာဒိသဒ္ဒေန တုလာကူဋကံသကူဋဝဉ္စနာဒိံ သင်္ဂဏှာတိ. တတ္ထ တုလာကူဋံ ရူပကူဋံ၊ အင်္ဂကူဋံ၊ ဂဟဏကူဋံ၊ ပဋိစ္ဆန္နကူဋန္တိ စတုဗ္ဗိဓံ ဟောတိ. တတ္ထ ရူပကူဋံ နာမ ဒွေ တုလာ သမရူပါ ကတွာ ဂဏှန္တော မဟတိယာ ဂဏှာတိ၊ ဒဒန္တော ခုဒ္ဒိကာယ ဒေတိ. အင်္ဂကူဋံ နာမ ဂဏှန္တော ပစ္ဆာဘာဂေ ဟတ္ထေန တုလံ အက္ကမတိ၊ ဒဒန္တော ပုဗ္ဗဘာဂေ အက္ကမတိ. ဂဟဏကူဋံ နာမ ဂဏှန္တော မူလေ ရဇ္ဇုံ ဂဏှာတိ၊ ဒဒန္တော အဂ္ဂေ. ပဋိစ္ဆန္နကူဋံ နာမ တုလံ သုသိရံ ကတွာ အန္တော အယစုဏ္ဏံ ပက္ခိပိတွာ ဂဏှန္တော တံ ပစ္ဆာဘာဂေ ကရောတိ၊ ဒဒန္တော အဂ္ဂဘာဂေ.

ကံသော ဝုစ္စတိ သုဝဏ္ဏပါတိ၊ တာယ ဝဉ္စနံ ကံသကူဋံ. ကထံ? ဧကံ သုဝဏ္ဏပါတိံ ကတွာ အညာ ဒွေ တိဿော လောဟပါတိယော သုဝဏ္ဏဝဏ္ဏာ ကရောန္တိ. တတော ဇနပဒံ ဂန္တွာ ကိဉ္စိဒေဝ အဍ္ဎံ ကုလံ ပဝိသိတွာ ‘‘သုဝဏ္ဏဘာဇနာနိ ကိဏာထာ’’တိ ဝတွာ အဂ္ဃေ ပုစ္ဆိတေ သမဂ္ဃတရံ ဒါတုကာမာ ဟောန္တိ. တတော တေဟိ ‘‘ကထံ ဣမေသံ သုဝဏ္ဏဘာဝေါ ဇာနိတဗ္ဗော’’တိ ဝုတ္တေ ‘‘ဝီမံသိတွာ ဂဏှထာ’’တိ သုဝဏ္ဏပါတိံ ပါသာဏေ ဃံသိတွာ သဗ္ဗာ ပါတိယော ဒတွာ ဂစ္ဆတိ.

ဝဉ္စနံ နာမ တေဟိ တေဟိ ဥပါယေဟိ ပရေသံ ဝဉ္စနံ. တတြိဒမေကံ ဝတ္ထု – ဧကော ကိရ လုဒ္ဒကော မိဂဉ္စ မိဂပေါတကဉ္စ ဂဟေတွာ အာဂစ္ဆတိ၊ တမေကော ဓုတ္တော ‘‘ကိံ ဘော မိဂေါ အဂ္ဃတိ၊ ကိံ မိဂပေါတကော’’တိ အာဟ. ‘‘မိဂေါ ဒွေ ကဟာပဏေ၊ မိဂပေါတကော ဧက’’န္တိ ဝုတ္တေ ဧကံ ကဟာပဏံ ဒတွာ မိဂပေါတကံ ဂဟေတွာ ထောကံ ဂန္တွာ နိဝတ္တေန္တော ‘‘န မေ ဘော မိဂပေါတကေန အတ္ထော၊ မိဂံ မေ ဒေဟီ’’တိ အာဟ. ‘‘တေန ဟိ ဒွေ ကဟာပဏေ ဒေဟီ’’တိ အာဟ. သော အာဟ ‘‘နနု ဘော မယာ ပဌမံ ဧကော ကဟာပဏော ဒိန္နော’’တိ. အာမ ဒိန္နော၊ ဣမံ မိဂပေါတကံ ဂဏှ၊ ဧဝံ သော စ ကဟာပဏော၊ အယဉ္စ ကဟာပဏဂ္ဃနကော မိဂပေါတကောတိ ဒွေ ကဟာပဏာ ဘဝိဿန္တီတိ. သော ‘‘ကာရဏံ ဝဒတီ’’တိ သလ္လက္ခေတွာ မိဂပေါတကံ ဂဟေတွာ မိဂံ အဒါသီတိ.

ပသယှာတိ (ပါရာ. အဋ္ဌ. ၁.၁၃၈) ပရေ အဘိဘုယျ. ဂါမံ ဃာတေန္တီတိ ဂါမဃာတကာ၊ ဂါမံ ပဟရန္တာ စောရာ၊ တေ အာဒိ ယေသံ တေ ဂါမဃာတကာဒယော. အာဒိသဒ္ဒေန စေတ္ထ ပန္ထဃာတကာဒီနံ ဂဟဏံ. ဥဒ္ဓါရေယေဝ ပါရာဇိကန္တိ ‘‘သစေ သာဋကော ဘဝိဿတိ၊ ဂဏှိဿာမီ’’တိ ပရိကပ္ပဿ ပဝတ္တတ္တာ၊ သာဋကဿ စ တတ္ထ သဗ္ဘာဝတော. ပဒဝါရေန ကာရေတဗ္ဗောတိ ဘူမိယံ အနိက္ခိပိတွာဝ ဝီမံသိတတ္တာ ဝုတ္တံ. ဘဏ္ဍဒေယျန္တိ ယံ ပရဿ နဋ္ဌံ၊ တဿ မူလံ ဝါ တဒေဝ ဝါ ဘဏ္ဍံ ဒါတဗ္ဗန္တိ အတ္ထော.

တဿာတိ ယော ဧဝံ ပရိကပ္ပေတိ၊ တဿ. ဣမဿ ‘‘အဝဟာရော ဟောတီ’’တိ ဣမိနာ သမ္ဗန္ဓော.

ပရေသန္တိ ကီဠန္တာနံ၊ ပဝိသန္တာနံ ဝါ ပရေသံ မနုဿာနံ. ‘‘ပစ္ဆာ ဂဏှိဿာမီ’’တိ ပံသုနာ ဝါ ပဏ္ဏေန ဝါ ပဋိစ္ဆာဒေတီတိ ‘‘သစေ ဣဒါနေဝ ဩနမိတွာ ဂဏှိဿာမိ၊ ‘ကိံ သမဏော ဂဏှာတီ’တိ မံ ဇာနိတွာ ဝိဟေဌေယျုံ ပစ္ဆာ ဂဏှိဿာမီ’’တိ ပံသုနာ ဝါ ပဏ္ဏေန ဝါ ပဋိစ္ဆာဒေတိ. ဥဒ္ဓါရော နတ္ထီတိ ဌာနာစာဝနံ နတ္ထီတိ အတ္ထော. သာမိကာတိ အန္တာဂါမံ ပဝိသိတုကာမာ ဘဏ္ဍသာမိကာ မနုဿာ. ဥဒ္ဓါရေတိ ဥဒ္ဓရဏေ၊ ဌာနာစာဝနေတိ အတ္ထော. ဌာနာစာဝနဉ္စေတ္ထ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တနယာနုသာရေန ဝေဒိတဗ္ဗံ. ပဝေသေတီတိ ဌာနာစာဝနဝသေန ပဝေသေတိ၊ ဟေဋ္ဌိမန္တေန ဖုဋ္ဌောကာသံ ကေသဂ္ဂမတ္တမ္ပိ ဥပရိမန္တေန အတိက္ကာမေန္တော ပဝေသေတီတိ အတ္ထော.

သမဂ္ဃတရန္တိ အပ္ပဂ္ဃတရံ. ဥဒ္ဓဋမတ္တေ အဝဟာရောတိ သကဘာဝပ္ပယောဂဿ နိဋ္ဌာပိတတ္တာ၊ န အတ္ထသာဓကဝသေန. ဥဒ္ဓါရေ ရက္ခတိ အတ္တနော ကောဋ္ဌာသေ ပါတေတုကာမတာယ ဥဒ္ဓဋတ္တာ. ဧသေဝ နယော ပါတနေပိ ရက္ခတီတိ ဧတ္ထာပိ. ‘‘ဥဒ္ဓါရေယေဝ ရက္ခတီ’’တိ ဣမိနာဝ ပါတနေ န ရက္ခတီတိ အတ္ထေ သိဒ္ဓေပိ အတ္ထသာဓကဝသေန အတ္ထံ ဒဿေတုံ ‘‘တံ ဥဒ္ဓရိတွာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. သစေ ပန ဒွီသုပိ ကောဋ္ဌာသေသု ပတိတဒဏ္ဍကေ အဒဿနံ ဂမေတိ (ပါရာ. အဋ္ဌ. ၁.၁၃၈)၊ တတော အဝသေသဘိက္ခူသု ဂတေသု ဣတရော ‘‘မယှံ၊ ဘန္တေ၊ ဒဏ္ဍကော န ပညာယတီ’’တိ၊ ‘‘မယှမ္ပိ၊ အာဝုသော၊ န ပညာယတီ’’တိ၊ ‘‘ကတမော ပန၊ ဘန္တေ၊ မယှံ ဘာဂေါ’’တိ. ‘‘အယံ တုယှံ ဘာဂေါ’’တိ အတ္တနော ဘာဂံ ဒဿေတိ. တသ္မိံ ဝိဝဒိတွာ ဝါ အဝိဝဒိတွာ ဝါ တံ ဂဏှိတွာ ဂတေ ဣတရော တဿ ဘာဂံ ဥဒ္ဓရတိ၊ ဥဒ္ဓါရေ ပါရာဇိကံ. သစေပိ တေန ‘‘အဟံ မမ ဘာဂံ တုယှံ န ဒေမိ၊ တွံ ပန အတ္တနော ဘာဂံ ဉတွာ ဂဏှာ’’တိ ဝုတ္တေပိ ‘‘နာယံ မမာ’’တိ ဇာနန္တောပိ တဿေဝ ဘာဂံ ဂဏှာတိ၊ ဥဒ္ဓါရေ ပါရာဇိကံ. သစေ ပန ဣတရော ‘‘အယံ တုယှံ ဘာဂေါ၊ အယံ မယှံ ဘာဂေါတိ ကိံ ဣမိနာ ဝိဝါဒေနာ’’တိ စိန္တေတွာ ‘‘မယှံ ဝါ ပတ္တော ဟောတု၊ တုမှာကံ ဝါ၊ ယော ဝရဘာဂေါ၊ တံ တုမှေ ဂဏှထာ’’တိ ဝဒတိ၊ ဒိန္နကံ နာမ ဂဟိတံ ဟောတိ၊ နတ္ထေတ္ထ အဝဟာရော. သစေ သော ဝိဝါဒဘီရုကော ဘိက္ခု ‘‘ယံ တုယှံ ရုစ္စတိ၊ တံ ဂဏှာ’’တိ ဝုတ္တော အတ္တနော ပတ္တံ ဝရဘာဂံ ဌပေတွာ လာမကံယေဝ ဂဟေတွာ ဂစ္ဆတိ၊ တတော ဣတရဿ ဝိစိနိတာဝသေသံ ဂဏှန္တဿာပိ အဝဟာရော နတ္ထေဝ. ဧဝမိမာနိ ပဉ္စ ပဉ္စကာနိ သမောဓာနေတွာ ဣမေ ပဉ္စဝီသတိ အဝဟာရာ ဝေဒိတဗ္ဗာ. နိဋ္ဌိတော ‘‘အာဒိယေယျာ’’တိ ဣမဿ ပဒဿ ဝိနိစ္ဆယော. တေနာဟ ‘‘ဣတိ ယံ ဝုတ္တံ။ပေ။ ယဿတ္ထော ပကာသိတော ဟောတီ’’တိ.

ရာဇာနောတိ ကိဉ္စာပိ အဝိသေသေန ဝုတ္တံ၊ အပရာဓာနုရူပံ ပန ဆေဇ္ဇဘေဇ္ဇာနုသာသကော ပမာဏဘူတောဝ ဣဓာဓိပ္ပေတောတိ အာဟ ‘‘ရာဇာနောတိ ဣဒံ ဗိမ္ဗိသာရံယေဝ သန္ဓာယ ဝုတ္တ’’န္တိ. သော ဟိ ဓမ္မိကရာဇတ္တာ ယထာပဝေဏိယာဝ ကရောတိ. အညေ ပန ကာကဏိကမတ္တဿပိ သီသံ ဆိန္ဒေယျုံ၊ ဗဟုကဿာပိ န ဝါ ကိဉ္စိ ကရေယျုံ. တေနာဟ ‘‘အညေ ပနာ’’တိအာဒိ. ဟနနံ နာမ ပေါထနဉ္စေဝ ဆေဒနဉ္စာတိ အာဟ ‘‘ဟတ္ထာဒီဟိ ဝါ’’တိအာဒိ. အာဒိသဒ္ဒေန ပါဒကသာဝေတ္တအဍ္ဎဒဏ္ဍကာနံ ဂဟဏံ. ရဇ္ဇုဗန္ဓနာဒီဟီတိ အာဒိသဒ္ဒေန အန္ဒုဗန္ဓနသင်္ခလိကာဗန္ဓနဃရဗန္ဓနနဂရဗန္ဓနပုရိသဂုတ္တီနံ ဂဟဏံ. နီဟရေယျုန္တိ ရဋ္ဌတော နိက္ခာမေယျုံ. စောရောသိ။ပေ။ ထေနောသီတိ ဧတ္ထ ‘‘ပရိဘာသေယျု’’န္တိ ပဒံ အဇ္ဈာဟရိတဗ္ဗံ ဦနတ္တာ ပဒပ္ပယောဂဿ. တေနာဟ ‘‘ဣမေဟိ ဝစနေဟိ ပရိဘာသေယျု’’န္တိ. ယထာရူပံ ပန ယသ္မာ ပါဒတော ပဋ္ဌာယ ဟောတိ၊ တသ္မာ ‘‘ပါဒဿ ဝါ ပါဒါရဟဿ ဝါ’’တိ အာဟ. ပေါရာဏကဿ ကဟာပဏဿ စတုတ္ထော ဘာဂေါ ပါဒေါ၊ ပါဒံ အရဟတီတိ ပါဒါရဟော၊ တဿ ပါဒဿ ဝါ ပါဒါရဟဿ ဝါ. ဧတ္ထ စ ပါဒေန ကဟာပဏဿ စတုတ္ထဘာဂံ အကပ္ပိယဘဏ္ဍမေဝ ဒဿေတိ၊ ပါဒါရဟေန ပါဒဂ္ဃနကံ ကပ္ပိယဘဏ္ဍံ. ဧတ္တာဝတာ ဟေဋ္ဌိမန္တဒဿနေန သဗ္ဗာကာရေန ဒုတိယပါရာဇိကပ္ပဟောနကဝတ္ထု ဒဿိတံ ဟောတီတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ပေါရာဏကဿာတိ (သာရတ္ထ. ဋီ. ၂.၈၈၊ ဝိ. ဝိ. ဋီ. ၁.၈၈) ပေါရာဏသတ္ထာနုရူပံ ဥပ္ပါဒိတဿ လက္ခဏသမ္ပန္နဿ နီလကဟာပဏသဒိသဿ ကဟာပဏဿ. ဧတေန ရုဒြဒါမကာဒီနိ ပဋိက္ခိပတိ.

ဧဝံ အသာဓာရဏဝိနိစ္ဆယံ ဒဿေတွာ ဣဒါနိ သာဓာရဏဝိနိစ္ဆယံ ဒဿေတုံ ‘‘ရာဇဂဟေ’’တိအာဒိမာဟ. ရညောတိ ဗိမ္ဗိသာရရညော. မာသကော နာမ ပေါရာဏကဿ ကဟာပဏဿ ဝီသတိမော ဘာဂေါ. ယော လောကေ ‘‘မဉ္ဇေဋ္ဌီ’’တိပိ ဝုစ္စတိ. ဣဒါနိ ဣမသ္မိံ အဒိန္နာဒါနေ ဝိနိစ္ဆယံ ဒဿေတုံ ‘‘သဗ္ဗတ္ထာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. သဗ္ဗတ္ထာတိ ဦနမာသကာတိရေကမာသကပဉ္စမာသကေသု. ပရိဟီနာပရိဟီနဝသေနာတိ အဂ္ဃဿ ပရိဟီနာပရိဟီနဝသေန. အယမေတ္ထ သင်္ခေပေါ၊ ဝိတ္ထာရော ပန ဧဝံ ဝေဒိတဗ္ဗော – ဣဒဉှိ အဒိန္နာဒါနံ ဝိနိစ္ဆိနန္တေန ဩတိဏ္ဏေ ဝတ္ထုသ္မိံ သဟသာ အဝိနိစ္ဆိနိတွာ ပဉ္စ ဌာနာနိ ဩလောကေတဗ္ဗာနိ. ယာနိ သန္ဓာယ ပေါရာဏာ အာဟု –

‘‘ဝတ္ထုံ ကာလဉ္စ ဒေသဉ္စ၊ အဂ္ဃံ ပရိဘောဂပဉ္စမံ၊

တုလယိတွာ ပဉ္စဌာနာနိ၊ ဓာရေယျတ္ထံ ဝိစက္ခဏော’’တိ. (ပါရာ. အဋ္ဌ. ၁.၉၂)၊

တတ္ထ စ ဝတ္ထူတိ ဘဏ္ဍံ. အဝဟာရကေန ဟိ ‘‘မယာ ဣဒံ နာမ အဝဟဋ’’န္တိ ဝုတ္တေပိ အာပတ္တိံ အနာရောပေတွာဝ တံ ဘဏ္ဍံ သသာမိကံ ဝါ အသာမိကံ ဝါတိ ဥပပရိက္ခိတဗ္ဗံ. သသာမိကေပိ သာမိကာနံ သာလယဘာဝေါ ဝါ နိရာလယဘာဝေါ ဝါ ဥပပရိက္ခိတဗ္ဗော. သစေ တေသံ သာလယကာလေ အဝဟဋံ၊ ဘဏ္ဍံ အဂ္ဃါပေတွာ အာပတ္တိ ကာရေတဗ္ဗာ. သစေ နိရာလယကာလေ၊ န ပါရာဇိကေန ကာရေတဗ္ဗော. ဘဏ္ဍသာမိကေသု ပန ဘဏ္ဍံ အာဟရာပေန္တေသု ဘဏ္ဍံ ဒါတဗ္ဗံ. အယမေတ္ထ သာမီစိ. ဧဝံ ဝတ္ထု ဩလောကေတဗ္ဗံ.

ကာလောတိ အဝဟာရကာလော. တဒေဝ ဟိ ဘဏ္ဍံ ကဒါစိ သမဂ္ဃံ ဟောတိ၊ ကဒါစိ မဟဂ္ဃံ. တသ္မာ တံ ဘဏ္ဍံ ယသ္မိံ ကာလေ အဝဟဋံ၊ တသ္မိံယေဝ ကာလေ ယော တဿ အဂ္ဃေါ၊ တေန အဂ္ဃေန အာပတ္တိ ကာရေတဗ္ဗာ. ဧဝံ ကာလော ဩလောကေတဗ္ဗော.

ဒေသောတိ အဝဟာရဒေသော. တဉှိ ဘဏ္ဍံ ယသ္မိံ ဒေသေ အဝဟဋံ၊ တသ္မိံယေဝ ဒေသေ ယော တဿ အဂ္ဃေါ၊ တေန အဂ္ဃေန အာပတ္တိ ကာရေတဗ္ဗာ. ဘဏ္ဍုဋ္ဌာနဒေသေ ဟိ ဘဏ္ဍံ သမဂ္ဃံ ဟောတိ၊ အညတ္ထ မဟဂ္ဃံ. ဧဝံ ဒေသော ဩလောကေတဗ္ဗော.

အဂ္ဃေါတိ (ပါရာ. အဋ္ဌ. ၁.၉၂) ဘဏ္ဍဂ္ဃေါ. နဝဘဏ္ဍဿ ဟိ ယော အဂ္ဃေါ၊ သော ပစ္ဆာ ပရိဟာယတိ. ယထာ နဝဓောတော ပတ္တော အဋ္ဌ ဝါ ဒသ ဝါ အဂ္ဃတိ၊ သော ပစ္ဆာ ဘိန္နော ဝါ ဆိဒ္ဒေါ ဝါ အာဏိဂဏ္ဌိကာဟတော ဝါ အပ္ပဂ္ဃေါ ဟောတိ၊ တသ္မာ န သဗ္ဗဒါ ဘဏ္ဍံ ပကတိအဂ္ဃေနေဝ ကာတဗ္ဗန္တိ. ဧဝံ အဂ္ဃေါ ဩလောကေတဗ္ဗော.

ပရိဘောဂေါတိ ဘဏ္ဍဿ ပရိဘောဂေါ. ပရိဘောဂေနာပိ ဟိ ဝါသိအာဒိဘဏ္ဍဿ အဂ္ဃေါ ပရိဟာယတိ၊ တသ္မာ ဧဝံ ဥပပရိက္ခိတဗ္ဗံ – သစေ ကောစိ ကဿစိ ပါဒဂ္ဃနကံ ဝါသိံ ဟရတိ၊ တတြ ဝါသိသာမိကော ပုစ္ဆိတဗ္ဗော ‘‘တယာ အယံ ဝါသိ ကိတ္တကေန ကီတာ’’တိ. ‘‘ပါဒေန၊ ဘန္တေ’’တိ. ‘‘ကိံ ပန တေ ကိဏိတွာဝ ဌပိတာ၊ ဥဒါဟု တံ ဝလဉ္ဇေသီ’’တိ? သစေ ဝဒတိ ‘‘ဧကဒိဝသံ မေ ဒန္တကဋ္ဌံ ဝါ ရဇနဆလ္လိ ဝါ ပတ္တပစနဒါရု ဝါ ဆိန္နံ၊ ဃံသိတွာ ဝါ နိသိတာ’’တိ. အထဿ ပေါရာဏော အဂ္ဃေါ ဘဋ္ဌောတိ ဝေဒိတဗ္ဗော. ယထာ စ ဝါသိယာ၊ ဧဝံ အဉ္ဇနိယာ ဝါ အဉ္ဇနိသလာကာယ ဝါ ကုဉ္စိကာယ ဝါ ပလာလေန ဝါ ထုသေဟိ ဝါ ဣဋ္ဌကစုဏ္ဏေန ဝါ ဧကဝါရံ ဃံသိတွာ ဓောဝနမတ္တေနာပိ အဂ္ဃေါ ဘဿတိ. တိပုမဏ္ဍလဿ မကရဒန္တစ္ဆေဒနေနာပိ ပရိမဒ္ဒနမတ္တေနာပိ၊ ဥဒကသာဋိကာယ သကိံ နိဝါသနပါရုပနေနာပိ၊ ပရိဘောဂသီသေန အံသေ ဝါ သီသေ ဝါ ဌပနမတ္တေနာပိ၊ တဏ္ဍုလာဒီနံ ပပ္ဖေါဋနေနာပိ တတော ဧကံ ဝါ ဒွေ ဝါ အပနယနေနပိ၊ အန္တမသော ဧကံ ပါသာဏသက္ခရံ ဥဒ္ဓရိတွာ ဆဍ္ဍိတမတ္တေနာပိ၊ သပ္ပိတေလာဒီနံ ဘာဇနန္တရပရိဝတ္တနေနပိ၊ အန္တမသော တတော မက္ခိကံ ဝါ ကိပိလ္လိကံ ဝါ ဥဒ္ဓရိတွာ ဆဍ္ဍိတမတ္တေနပိ၊ ဂုဠပိဏ္ဍကဿ မဓုရဘာဝဇာနနတ္ထံ နခေန ဝိဇ္ဈိတွာ အဏုမတ္တံ ဂဟိတမတ္တေနပိ အဂ္ဃေါ ဘဿတိ. တသ္မာ ယံ ကိဉ္စိ ပါဒဂ္ဃနကံ ဝုတ္တနယေနေဝ သာမိကေန ပရိဘောဂေန ဦနံ ကတံ ဟောတိ၊ န တံ အဝဟာရကော ဘိက္ခု ပါရာဇိကေန ကာရေတဗ္ဗောတိ. ဧဝံ ပရိဘောဂေါ ဩလောကေတဗ္ဗော.

ဧဝံ ဣမာနိ တုလယိတွာ ပဉ္စ ဌာနာနိ ဓာရေယျ အတ္ထံ ဝိစက္ခဏော အာပတ္တိံ ဝါ အနာပတ္တိံ ဝါ ဂရုကံ ဝါ လဟုကံ ဝါ အာပတ္တိံ ယထာဌာနေ ဌပေယျာတိ.

ဧဝံ တတ္ထ ဝိနိစ္ဆယံ ဒဿေတွာ ဣဒါနိ အနာပတ္တိံ ဒဿေန္တော ‘‘သကသညိဿာ’’တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ သကသညိဿာတိ ‘‘မယှံ သန္တကံ ဣဒံ ဘဏ္ဍ’’န္တိ ဧဝံ သကသညိဿ ပရဘဏ္ဍမ္ပိ ဂဏှတော ဂဟဏေ အနာပတ္တိ၊ ဂဟိတံ ပန ပုန ဒါတဗ္ဗံ. သစေ သာမိကေဟိ ‘‘ဒေဟီ’’တိ ဝုတ္တော န ဒေတိ၊ တေသံ ဓုရနိက္ခေပေ ပါရာဇိကံ. ဝိဿာသဂ္ဂါဟေတိ (ပါရာ. အဋ္ဌ. ၁.၁၃၁) ဝိဿာသဂ္ဂဟဏေပိ အနာပတ္တိ. ဝိဿာသဂ္ဂါဟလက္ခဏံ ပန ဣမိနာ သုတ္တေန ဇာနိတဗ္ဗံ –

‘‘အနုဇာနာမိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ပဉ္စဟင်္ဂေဟိ သမန္နာဂတဿ ဝိဿာသံ ဂဟေတုံ၊ သန္ဒိဋ္ဌော စ ဟောတိ၊ သမ္ဘတ္တော စ အာလပိတော စ ဇီဝတိ စ ဇာနာတိ စ ‘ဂဟိတေ မေ အတ္တမနော’’’တိ (မဟာဝ. ၃၅၆).

တတ္ထ သန္ဒိဋ္ဌောတိ ဒိဋ္ဌမတ္တကမိတ္တော. သမ္ဘတ္တောတိ ဒဠှမိတ္တော. အာလပိတောတိ ‘‘မမ သန္တကံ ယံ ဣစ္ဆသိ၊ တံ ဂဏှေယျာသိ၊ အာပုစ္ဆိတွာ ဂဟဏေ ကာရဏံ နတ္ထီ’’တိ ဝုတ္တော. ဇီဝတီတိ အနုဋ္ဌာနသေယျာယ သယိတောပိ ယာဝ ဇီဝိတိန္ဒြိယုပစ္ဆေဒံ န ပါပုဏာတိ. ဂဟိတေ စ အတ္တမနောတိ ဂဟိတေ တုဋ္ဌစိတ္တော. ဧဝရူပဿ သန္တကံ ‘‘ဂဟိတေ မေ အတ္တမနော ဘဝိဿတီ’’တိ ဇာနန္တေန ဂဟေတုံ ဝဋ္ဋတိ. အနဝသေသပရိယာဒါနဝသေန စေတာနိ ပဉ္စင်္ဂါနိ ဝုတ္တာနိ. ဝိဿာသဂ္ဂါဟော ပန တီဟိ အင်္ဂေဟိ ရုဟတိ. ကထံ? သန္ဒိဋ္ဌော၊ ဇီဝတိ၊ ဂဟိတေ အတ္တမနော၊ သမ္ဘတ္တော၊ ဇီဝတိ၊ ဂဟိတေ အတ္တမနော၊ အာလပိတော၊ ဇီဝတိ၊ ဂဟိတေ အတ္တမနောတိ ဧဝံ.

ယော ပန ဇီဝတိ၊ န စ ဂဟိတေ အတ္တမနော ဟောတိ၊ တဿ သန္တကံ ဝိဿာသဘာဝေန ဂဟိတမ္ပိ ပုန ဒါတဗ္ဗံ. ဒဒန္တေန စ မတကဓနံ တာဝ ယေ တဿ ဓနေ ဣဿရာ ဂဟဋ္ဌာ ဝါ ပဗ္ဗဇိတာ ဝါ၊ တေသံ ဒါတဗ္ဗံ. အနတ္တမနဿ သန္တကံ တဿေဝ ဒါတဗ္ဗံ. ယော ပန ပဌမံယေဝ ‘‘သုဋ္ဌု ကတံ တယာ မမ သန္တကံ ဂဏှန္တေနာ’’တိ ဝစီဘေဒေန ဝါ စိတ္တုပ္ပါဒမတ္တေန ဝါ အနုမောဒိတွာ ပစ္ဆာ ကေနစိ ကာရဏေန ကုပိတော၊ သော ပစ္စာဟရာပေတုံ န လဘတိ. ယော စ အဒါတုကာမော၊ စိတ္တေန ပန အဓိဝါသေတိ၊ န ကိဉ္စိ ဝဒတိ၊ သောပိ ပုန ပစ္စာဟရာပေတုံ န လဘတိ. ယော ပန ‘‘မယာ တုမှာကံ သန္တကံ ဂဟိတ’’န္တိ ဝါ ‘‘ပရိဘုတ္တ’’န္တိ ဝါ ဝုတ္တော ဂဟိတံ ဝါ ဟောတု၊ ပရိဘုတ္တံ ဝါ၊ ‘‘မယာ ပန တံ ကေနစိဒေဝ ကရဏီယေန ဌပိတံ၊ ပါကတိကံ ကာတုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ ဝဒတိ၊ အယံ ပစ္စာဟရာပေတုံ လဘတိ.

တာဝကာလိကေတိ ‘‘ပဋိဒဿာမိ ပဋိကရိဿာမီ’’တိ ဧဝံ ဂဏှန္တဿ တာဝကာလိကေပိ ဂဟဏေ အနာပတ္တိ. ဂဟိတံ ပန သစေ ဘဏ္ဍသာမိကော ပုဂ္ဂလော ဝါ ဂဏော ဝါ ‘‘တုယှေဝေတံ ဟောတူ’’တိ အနုဇာနာတိ၊ ဣစ္စေတံ ကုသလံ. နော စေ အနုဇာနာတိ၊ အာဟရာပေန္တေ ဒါတဗ္ဗံ. သံဃသန္တကံ ပန ပဋိဒါတုမေဝ ဝဋ္ဋတိ.

ပေတပရိဂ္ဂဟေတိ ဧတ္ထ ပန ပေတ္တိဝိသယေ ဥပပန္နာပိ၊ ကာလံ ကတွာ တသ္မိံယေဝ အတ္တဘာဝေ နိဗ္ဗတ္တာပိ၊ စာတုမဟာရာဇိကာဒယော ဒေဝါပိ သဗ္ဗေ ‘‘ပေတာ’’တွေဝ သင်္ချံ ဂတာ၊ တေသံ ပရိဂ္ဂဟေ အနာပတ္တိ. ဒေဝတာယ ပန ဥဒ္ဒိဿ ဗလိကမ္မံ ကရောန္တေဟိ ရုက္ခာဒီသု လဂ္ဂိတသာဋကေ ဝတ္တဗ္ဗမေဝ နတ္ထိ. တဉ္စ ခေါ အာရက္ခကေဟိ အပရိဂ္ဂဟိတေ၊ ပရိဂ္ဂဟိတံ ပန ဂဟေတုံ န ဝဋ္ဋတိ (သာရတ္ထ. ဋီ. ၂.၁၃၁).

တိရစ္ဆာနဂတပရိဂ္ဂဟေတိ နာဂသုပဏ္ဏာဒီနံ တိရစ္ဆာနဂတာနံ ပရိဂ္ဂဟေ. သစေပိ ဟိ ဒေဝေါ ဝါ နာဂသုပဏ္ဏော ဝါ မနုဿရူပေန အာပဏံ ပသာရေတိ၊ တတော စဿ သန္တကံ ကောစိ ဒိဗ္ဗစက္ခုကော ဘိက္ခု တံ ဉတွာ ဂဟေတွာ ဂစ္ဆတိ၊ ဝဋ္ဋတိ.

ပံသုကူလသညိဿာတိ ‘‘အသာမိကံ ဣဒံ ပံသုကူလ’’န္တိ ဧဝသညိဿာပိ ဂဟဏေ အနာပတ္တိ. သစေ ပန တံ သသာမိကံ ဟောတိ၊ အာဟရာပေန္တေ ဒါတဗ္ဗံ. ဥမ္မတ္တကာဒီနိ ပုဗ္ဗေ ဝုတ္တပ္ပကာရာနေဝ. အာဒိကမ္မိကော ပနေတ္ထ ဓနိယော. အဝသေသာနံ ပန ရဇကဘဏ္ဍိကာဒိစောရာနံ ဆဗ္ဗဂ္ဂိယာဒီနံ အာပတ္တိယေဝ.

သစိတ္တကေဟိ တီဟိ သမုဋ္ဌာနေဟိ ဣဒံ သမုဋ္ဌာတီတိ အာဟ ‘‘အဒိန္နာဒါနသမုဋ္ဌာန’’န္တိ. တထာ ဟိ သာဟတ္ထိကံ ကာယစိတ္တတော သမုဋ္ဌာတိ. အာဏတ္တိကံ ဝါစာစိတ္တတော သမုဋ္ဌာတိ. သာဟတ္တိကာဏတ္တိကံ ကာယဝါစာစိတ္တတော သမုဋ္ဌာတိ၊ တဉ္စ ခေါ ‘‘ဘာရိယမိဒံ၊ တွံ ဧကပဿံ ဂဏှ၊ အဟံ ဧကပဿ’’န္တိ သံဝိဓာယ ဥဘယေသံ ပယောဂေန ဧကဿ ဝတ္ထုနော ဌာနာစာဝနေ လဗ္ဘတိ. ‘‘ကာယဝစီကမ္မ’’န္တိ အဝစနံ ပန ကာယဝါစာနံ ဤဒိသေ ဌာနေ အင်္ဂမတ္တတ္တာ. ယာယ ပန စေတနာယ သမုဋ္ဌာပိတော ပယောဂေါ သာဟတ္ထိကော ဝါ အာဏတ္တိကော ဝါ ပဓာနဘာဝေန ဌာနာစာဝနံ သာဓေတိ၊ တဿာ ဝသေန အာပတ္တိ ကာရေတဗ္ဗာ. အညထာ သာဟတ္ထိကံ ဝါ အာဏတ္တိကဿ အင်္ဂံ န ဟောတိ၊ အာဏတ္တိကံ ဝါ သာဟတ္ထိကဿာတိ ဣဒံ ဝိရုဇ္ဈတိ. ‘‘အဒိန္နံ အာဒိယာမီ’’တိ သညာယ အဘာဝေန မုစ္စနတော သညာဝိမောက္ခံ. ကာယေန ကတံ ကမ္မံ ကာယကမ္မံ၊ ကာယဒွါရေန ကတန္တိ အတ္ထော. ဝစီကမ္မန္တိ ဧတ္ထာပိ ဧသေဝ နယော. တုဋ္ဌော ဝါ ဘီတော ဝါ မဇ္ဈတ္တော ဝါ နံ အာပဇ္ဇတီတိ တိဝေဒနံ. သေသံ ပဌမသိက္ခာပဒေ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

ဒုတိယပါရာဇိကဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.