၅. အစေလကဝဂ္ဂေါ

၁. အစေလကသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

အစေလကဝဂ္ဂဿ ပဌမေ ဧတေသံ အစေလကာဒီနံ အညတိတ္ထိယာနံ ယံကိဉ္စိ အာမိသံ ဧကပ္ပယောဂေန ဒေန္တဿ ဧကံ ပါစိတ္တိယံ၊ အဝစ္ဆိန္ဒိတွာ အဝစ္ဆိန္ဒိတွာ ဒေန္တဿ ပယောဂေ ပယောဂေ ပါစိတ္တိယံ.

ဝေသာလိယံ အာယသ္မန္တံ အာနန္ဒံ အာရဗ္ဘ ပရိဗ္ဗာဇိကာယ ဒွေ ပူဝေ ဒါနဝတ္ထုသ္မိံ ပညတ္တံ၊ အသာဓာရဏပညတ္တိ၊ အနာဏတ္တိကံ၊ တိကပါစိတ္တိယံ၊ ဥဒကဒန္တပေါနံ ဒေန္တဿ၊ အတိတ္ထိယေ တိတ္ထိယသညိဿ၊ ဝေမတိကဿ စ ဒုက္ကဋံ. အတိတ္ထိယေ အတိတ္ထိယသညိဿ၊ အနုပသမ္ပန္နေန ဒါပေန္တဿ၊ တေသံ သန္တိကေ ဘာဇနံ နိက္ခိပိတွာ ‘‘ဣဒံ ဂဏှထာ’’တိ ဘဏန္တဿ၊ တေသံ ဝါ နိက္ခိတ္တဘာဇနေ ဒေန္တဿ၊ ဗာဟိရလေပံ ဒေန္တဿ၊ ဥမ္မတ္တကာဒီနဉ္စ အနာပတ္တိ. အညတိတ္ထိယတာ၊ အနနုညာတတာ၊ အဇ္ဈောဟရဏီယံ အဇ္ဈောဟရဏတ္ထာယ သဟတ္ထာ အနိက္ခိတ္တဘာဇနေ ဒါနန္တိ ဣမာနေတ္ထ တီဏိ အင်္ဂါနိ. သမုဋ္ဌာနာဒီနိ ဧဠကလောမသဒိသာနီတိ.

အစေလကသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၂. ဥယျောဇနသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

ဒုတိယေ ဒါပေတွာ ဝါ အဒါပေတွာ ဝါတိ ယံကိဉ္စိ အာမိသံ ဒါပေတွာ ဝါ န ဒါပေတွာ ဝါ. ဥယျောဇေယျာတိ မာတုဂါမေန သဒ္ဓိံ ဟသနကီဠနရဟောနိသဇ္ဇာဒီနိ ကတ္တုကာမော ‘ဂစ္ဆာ’တိအာဒီနိ ဝတွာ ဥယျောဇေယျ. ဧတဒေဝါတိ ဧတံ အနာစာရမေဝ ပစ္စယံ ကရိတွာ၊ န အညံ ပတိရူပံ ကာရဏံ. ပါစိတ္တိယန္တိ ဥယျောဇနမတ္တေ တာဝ ဒုက္ကဋံ၊ ယဒါ ပနဿ သော ဒဿနူပစာရံ ဝါ သဝနူပစာရံ ဝါ ဧကေန ပါဒေန ဝိဇဟတိ၊ အပရံ ဒုက္ကဋံ၊ ဒုတိယေန ဝိဇဟိတေ ပါစိတ္တိယံ. ဧတ္ထ စ ဒဿနူပစာရဿ အဇ္ဈောကာသေ ဌတွာ ဒွါဒသဟတ္ထပ္ပမာဏံ၊ တထာ သဝနူပစာရဿ. သစေ ပန အန္တရာ ကုဋ္ဋဒွါရပါကာရာဒယော ဟောန္တိ၊ တေဟိ အန္တရိတဘာဝေါယေဝ ဥပစာရာတိက္ကမော.

သာဝတ္ထိယံ ဥပနန္ဒံ အာရဗ္ဘ ဥယျောဇနဝတ္ထုသ္မိံ ပညတ္တံ၊ သာဓာရဏပညတ္တိ၊ ဥယျောဇနာဏတ္တိကာယ သာဏတ္တိကံ၊ တိကပါစိတ္တိယံ၊ အနုပသမ္ပန္နေ တိကဒုက္ကဋံ၊ ဥဘိန္နမ္ပိ ကလိသာသနာရောပနေ ဒုက္ကဋမေဝ၊ ‘‘ဥဘော ဧကတော န ယာပေဿာမာ’’တိ ဧဝမာဒီဟိ ပတိရူပကာရဏေဟိ ဥယျောဇေန္တဿ၊ ဥမ္မတ္တကာဒီနဉ္စ အနာပတ္တိ. အနာစာရံ အာစရိတုကာမတာ၊ တဒတ္ထမေဝ ဥပသမ္ပန္နဿ ဥယျောဇနံ၊ ဧဝံ ဥယျောဇိတဿ ဥပစာရာတိက္ကမောတိ ဣမာနေတ္ထ တီဏိ အင်္ဂါနိ. သမုဋ္ဌာနာဒီနိ အဒိန္နာဒါနသဒိသာနီတိ.

ဥယျောဇနသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၃. သဘောဇနသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

တတိယေ သဟ ဥဘောဟိ ဇနေဟီတိ သဘောဇနံ၊ တသ္မိံ သဘောဇနေ. အထ ဝါ သဘောဇနေတိ သဘောဂေ၊ ရာဂပရိယုဋ္ဌိတပုရိသဿ ဟိ ဣတ္ထီ ဘောဂေါ၊ ဣတ္ထိယာ စ ပုရိသော၊ တေနေဝဿ ပဒဘာဇနေ ‘‘ဣတ္ထီ စေဝ ဟောတိ၊ ပုရိသော စာ’’တိအာဒိ (ပါစိ. ၂၈၁) ဝုတ္တံ. အနုပခဇ္ဇ နိသဇ္ဇံ ကပ္ပေယျာတိ အနုပဝိသိတွာ နိသီဒေယျ၊ ယံ တသ္မိံ ကုလေ သယနိဃရံ၊ တဿ မဟာစတုဿာလာဒီသု ကတဿ မဟလ္လကဿ ပိဋ္ဌသင်္ဃာဋတော ဟတ္ထပါသံ ဝိဇဟိတွာ အန္တောသယနဿ အာသန္နေ ဌာနေ၊ ခုဒ္ဒကဿ ဝါ ဝေမဇ္ဈံ အတိက္ကမိတွာ နိသီဒေယျာတိ အတ္ထော၊ ဧဝံ နိသိန္နဿ ပါစိတ္တိယံ.

သာဝတ္ထိယံ ဥပနန္ဒံ အာရဗ္ဘ အနုပခဇ္ဇ နိသဇ္ဇနဝတ္ထုသ္မိံ ပညတ္တံ၊ သာဓာရဏပညတ္တိ၊ အနာဏတ္တိကံ၊ တိကပါစိတ္တိယံ၊ အသယနိဃရေ သယနိဃရသညိနော၊ ဝေမတိကဿ ဝါ ဒုက္ကဋံ. နသယနိဃရသညိဿ၊ ဝုတ္တလက္ခဏံ ပဒေသံ အနတိက္ကမိတွာ နိသိန္နဿ၊ ဘိက္ခုသ္မိံ ဒုတိယကေ သတိ၊ ဥဘောသု နိက္ခန္တေသု ဝါ၊ ဝီတရာဂေသု ဝါ နိသီဒန္တဿ၊ ဥမ္မတ္တကာဒီနဉ္စ အနာပတ္တိ. အဝီတရာဂဇာယမ္ပတိကာနံ သန္နိဟိတတာ၊ သယနိဃရတာ၊ ဒုတိယဿ ဘိက္ခုနော အဘာဝေါ၊ အနုပခဇ္ဇ နိသီဒနန္တိ ဣမာနေတ္ထ စတ္တာရိ အင်္ဂါနိ. သမုဋ္ဌာနာဒီနိ ပဌမပါရာဇိကသဒိသာနီတိ.

သဘောဇနသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၄-၅. ရဟောပဋိစ္ဆန္န-ရဟောနိသဇ္ဇသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

စတုတ္ထပဉ္စမာနိ သာဝတ္ထိယံ ဥပနန္ဒံ အာရဗ္ဘ ပဋိစ္ဆန္နာသနေ စ၊ ရဟော စ နိသဇ္ဇနဝတ္ထုသ္မိံ ပညတ္တာနိ၊ သာဓာရဏပညတ္တိယော၊ ဧတေသမ္ပိ သမုဋ္ဌာနာဒီနိ ပဌမပါရာဇိကသဒိသာနေဝ. သေသော ကထာနယော အနိယတဒွယေ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗော.

ရဟောပဋိစ္ဆန္န-ရဟောနိသဇ္ဇသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၆. စာရိတ္တသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

ဆဋ္ဌေ နိမန္တိတောတိ ပဉ္စန္နံ ဘောဇနာနံ အညတရေန နိမန္တိတော. သဘတ္တော သမာနောတိ တေနေဝ နိမန္တနဘတ္တေန သဘတ္တော သမာနော. သန္တံ ဘိက္ခုံ အနာပုစ္ဆာတိ အန္တောဥပစာရသီမာယ ဒဿနူပစာရေ ဘိက္ခုံ ဒိသွာ ယံ သက္ကာ ဟောတိ ပကတိဝစနေန အာပုစ္ဆိတုံ၊ တာဒိသံ ‘‘အဟံ ဣတ္ထန္နာမဿ ဃရံ ဂစ္ဆာမီ’’တိ ဝါ ‘‘စာရိတ္တံ အာပဇ္ဇာမီ’’တိ ဝါ ဤဒိသေန ဝစနေန အနာပုစ္ဆိတွာ. ပုရေဘတ္တံ ဝါ ပစ္ဆာဘတ္တံ ဝါတိ ယေန ဘတ္တေန နိမန္တိတော၊ တသ္မိံ ဘုတ္တေ ဝါ အဘုတ္တေ ဝါ. ကုလေသု စာရိတ္တံ အာပဇ္ဇေယျာတိ ယသ္မိံ ကုလေ နိမန္တိတော၊ တတော အညာနိ ကုလာနိ ပဝိသေယျ. အညတြ သမယာ ပါစိတ္တိယန္တိ သစေ သော ဘိက္ခု ဝုတ္တလက္ခဏံ ဒုဝိဓမ္ပိ သမယံ ဌပေတွာ အဝီတိဝတ္တေ မဇ္ဈနှိကေ အညံ ကုလံ ပဝိသတိ၊ အထဿ ဃရူပစာရောက္ကမနေ ဒုက္ကဋံ၊ ပဌမပါဒေန ဥမ္မာရံ အတိက္ကမန္တဿ အပရမ္ပိ ဒုက္ကဋံ၊ ဒုတိယပါဒေန အတိက္ကမေ ပါစိတ္တိယံ.

ရာဇဂဟေ ဥပနန္ဒံ အာရဗ္ဘ စာရိတ္တာပဇ္ဇနဝတ္ထုသ္မိံ ပညတ္တံ၊ ‘‘သန္တံ ဘိက္ခုံ၊ အနာပုစ္ဆာ၊ ပုရေဘတ္တံ ပစ္ဆာဘတ္တံ၊ အညတြ သမယာ’’တိ အယမေတ္ထ စတုဗ္ဗိဓာ အနုပညတ္တိ၊ သာဓာရဏပညတ္တိ၊ အနာဏတ္တိကံ၊ တိကပါစိတ္တိယံ၊ အနိမန္တိတေ နိမန္တိတသညိဿ၊ ဝေမတိကဿ ဝါ ဒုက္ကဋံ. တသ္မိံ အနိမန္တိတသညိဿ၊ သမယေ သန္တံ ဘိက္ခုံ အာပုစ္ဆိတွာ၊ အသန္တံ ဘိက္ခုံ အနာပုစ္ဆိတွာ ပဝိသတော၊ အညဿ ဃရေန ဝါ ဃရူပစာရေန ဝါ မဂ္ဂေါ ဟောတိ၊ တေန ဂစ္ဆတော၊ အန္တရာရာမဘိက္ခုနုပဿယတိတ္ထိယသေယျပဋိက္ကမနဘတ္တိယဃရာနိ ဂစ္ဆတော၊ အာပဒါသု၊ ဥမ္မတ္တကာဒီနဉ္စ အနာပတ္တိ. ပဉ္စန္နံ ဘောဇနာနံ အညတရေန နိမန္တနသာဒိယနံ၊ သန္တံ ဘိက္ခုံ အနာပုစ္ဆနာ၊ ဘတ္တိယဃရတော အညဃရပ္ပဝိသနံ၊ မဇ္ဈနှိကာနတိက္ကမော၊ သမယဿ ဝါ အာပဒါနံ ဝါ အဘာဝေါတိ ဣမာနေတ္ထ ပဉ္စ အင်္ဂါနိ. သမုဋ္ဌာနာဒီနိ ပဌမကထိနသဒိသာနေဝ၊ ဣဒံ ပန ကိရိယာကိရိယန္တိ.

စာရိတ္တသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၇. မဟာနာမသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

သတ္တမေ စတုမာသပ္ပစ္စယပဝါရဏာတိ စတ္တာရော မာသေ ဂိလာနပ္ပစ္စယပဝါရဏာ၊ သဗ္ဗဉ္စေတံ ဝတ္ထုဝသေန ဝုတ္တံ. အယံ ပနေတ္ထ အတ္ထော – စတုမာသပဝါရဏာ ဝါ ဟောတု၊ ပုနပဝါရဏာ ဝါ၊ နိစ္စပဝါရဏာ ဝါ၊ သဗ္ဗာပိ သာဒိတဗ္ဗာ၊ ‘‘ဣဒါနိ မမ ရောဂေါ နတ္ထီ’’တိ န ပဋိက္ခိပိတဗ္ဗာ၊ ‘‘ရောဂေ ပန သတိ ဝိညာပေဿာမီ’’တိ အဓိဝါသေတဗ္ဗာတိ. တတော စေ ဥတ္တရိ သာဒိယေယျာတိ ဧတ္ထ သစေ တတ္ထ ရတ္တီဟိ ဝါ ဘေသဇ္ဇေဟိ ဝါ ပရိစ္ဆေဒေါ ကတော ဟောတိ ‘‘ဧတ္တကာယေဝ ရတ္တိယော၊ ဧတ္တကာနိ ဝါ ဘေသဇ္ဇာနိ ဝိညာပေတဗ္ဗာနီ’’တိ၊ အထ တတော ရတ္တိပရိယန္တတော ဝါ ဘေသဇ္ဇပရိယန္တတော ဝါ ဥတ္တရိ၊ န ဘေသဇ္ဇကရဏီယေန ဝါ ဘေသဇ္ဇံ၊ အညဘေသဇ္ဇကရဏီယေန ဝါ အညံ ဘေသဇ္ဇံ ဝိညာပေန္တဿ ပါစိတ္တိယံ.

သက္ကေသု ဆဗ္ဗဂ္ဂိယေ အာရဗ္ဘ ဘေသဇ္ဇဝိညာပနဝတ္ထုသ္မိံ ပညတ္တံ၊ သာဓာရဏပညတ္တိ၊ အနာဏတ္တိကံ၊ တိကပါစိတ္တိယံ၊ နတတုတ္တရိ တတုတ္တရိသညိနော၊ ဝေမတိကဿ ဝါ ဒုက္ကဋံ. နတတုတ္တရိ နတတုတ္တရိသညိဿ၊ ယေဟိ ဘေသဇ္ဇေဟိ ပဝါရိတော၊ တတော အညေဟိ ဝါ အဓိကတရေဟိ ဝါ အတ္ထေ သတိ၊ ယာသု စ ရတ္တီသု ပဝါရိတော၊ တာ အတိက္ကမိတွာပိ အတ္ထေ သတိ ယထာဘူတံ အာစိက္ခိတွာ ဝိညာပေန္တဿ၊ ယေ စ ဉာတကေ ဝါ ပုဂ္ဂလိကပ္ပဝါရဏာယ ပဝါရိတေ ဝါ အပရိယန္တပဝါရဏာယ ဝါ ပဝါရိတေ၊ အညဿ ဝါ အတ္ထာယ၊ အတ္တနော ဝါ ဓနေန ဝိညာပေန္တိ၊ တေသံ၊ ဥမ္မတ္တကာဒီနဉ္စ အနာပတ္တိ. သံဃပဝါရဏတာ၊ တတော ဘေသဇ္ဇဝိညတ္တိ၊ အဂိလာနတာ၊ ပရိယန္တာတိက္ကမောတိ ဣမာနေတ္ထ စတ္တာရိ အင်္ဂါနိ. သမုဋ္ဌာနာဒီနိ သဉ္စရိတ္တသဒိသာနီတိ.

မဟာနာမသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၈. ဥယျုတ္တသေနာသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

အဋ္ဌမေ ဥယျုတ္တန္တိ ကတဥယျောဂံ၊ ဂါမတော နိက္ခန္တန္တိ အတ္ထော. သေနန္တိ စတုရင်္ဂိနိံ. အညတြ တထာရူပပ္ပစ္စယာတိ တထာရူပေ ကာရဏေ အသတိ ကေဝလံ သေနံ ဒဿနတ္ထာယ ဂစ္ဆတော ပဒေ ပဒေ ဒုက္ကဋံ၊ ဒဿနူပစာရေ ဌတွာ ပဿတော ပါစိတ္တိယံ. ဒဿနူပစာရော နာမ ယတ္ထ ဌိတော ပဿတိ၊ တံ ပန ဝိဇဟိတွာ ပုနပ္ပုနံ ပဿတော ပယောဂေ ပယောဂေ ပါစိတ္တိယံ.

သာဝတ္ထိယံ ဆဗ္ဗဂ္ဂိယေ အာရဗ္ဘ သေနာဒဿနဝတ္ထုသ္မိံ ပညတ္တံ၊ ‘‘အညတြ တထာရူပပ္ပစ္စယာ’’တိ အယမေတ္ထ အနုပညတ္တိ၊ သာဓာရဏပညတ္တိ၊ အနာဏတ္တိကံ၊ တိကပါစိတ္တိယံ၊ ဟတ္ထိအာဒီသု ဧကမေကံ ဒဿနာယ ဂမနေ ဝုတ္တနယေနေဝ ဒုက္ကဋံ၊ တထာ အနုယျုတ္တေ ဥယျုတ္တသညိနော၊ ဝေမတိကဿ စ ဒုက္ကဋံ. အနုယျုတ္တသညိနော ပန၊ အာရာမေ ဌတွာ အတ္တနော ဌိတောကာသံ အာဂတံ၊ ပဋိပထံ အာဂစ္ဆန္တဉ္စ ပဿတော၊ တထာရူပပ္ပစ္စယေ၊ အာပဒါသု၊ ဥမ္မတ္တကာဒီနဉ္စ အနာပတ္တိ. ဥယျုတ္တသေနံ ဒဿနတ္ထာယ ဂမနံ၊ အနုညာတောကာသတော အညတြ ဒဿနံ၊ တထာရူပပ္ပစ္စယဿ အာပဒါယ ဝါ အဘာဝေါတိ ဣမာနေတ္ထ စတ္တာရိ အင်္ဂါနိ. သမုဋ္ဌာနာဒီနိ ဧဠကလောမသဒိသာနိ၊ ဣဒံ ပန လောကဝဇ္ဇံ၊ အကုသလစိတ္တံ၊ တိဝေဒနန္တိ.

ဥယျုတ္တသေနာသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၉. သေနာဝါသသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

နဝမေ တတော စေ ဥတ္တရီတိ တိရတ္တတော ဥတ္တရိ စတုတ္ထဒိဝသေ အတ္ထင်္ဂတေ သူရိယေ သေနာယ တိဋ္ဌတု ဝါ နိသီဒတု ဝါ သယတု ဝါ၊ သစေပိ အာကာသေ ဣဒ္ဓိယာ ကဉ္စိ ဣရိယာပထံ ကပ္ပေတိ၊ ပါစိတ္တိယမေဝ.

သာဝတ္ထိယံ ဆဗ္ဗဂ္ဂိယေ အာရဗ္ဘ အတိရေကတိရတ္တံ သေနာယ ဝသနဝတ္ထုသ္မိံ ပညတ္တံ၊ သာဓာရဏပညတ္တိ၊ အနာဏတ္တိကံ၊ တိကပါစိတ္တိယံ၊ ဦနကတိရတ္တေ အတိရေကသညိနော၊ ဝေမတိကဿ ဝါ ဒုက္ကဋံ. ဦနကသညိဿ၊ တတိယာယ ရတ္တိယာ ပုရာရုဏာ နိက္ခမိတွာ ပုန ဝသတော၊ ဂိလာနဿ ဝါ ဂိလာနကရဏီယေန ဝါ ဝသတော၊ ပဋိသေနာရုဒ္ဓါယ သေနာယ၊ ကေနစိ ပလိဗုဒ္ဓဿ၊ အာပဒါသု၊ ဥမ္မတ္တကာဒီနဉ္စ အနာပတ္တိ. တိရတ္တာတိက္ကမော၊ သေနာယ သူရိယဿ အတ္ထင်္ဂမော၊ ဂိလာနတာဒီနံ အဘာဝေါတိ ဣမာနေတ္ထ တီဏိ အင်္ဂါနိ. သမုဋ္ဌာနာဒီနိ ဧဠကလောမသဒိသာနေဝါတိ.

သေနာဝါသသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၁၀. ဥယျောဓိကသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

ဒသမေ ဥဂ္ဂန္တွာ ဥဂ္ဂန္တွာ ဧတ္ထ ယုဇ္ဈန္တီတိ ဥယျောဓိကံ၊ သမ္ပဟာရဋ္ဌာနဿေတံ နာမံ. ဗလဿ အဂ္ဂံ ဇာနန္တိ ဧတ္ထာတိ ဗလဂ္ဂံ၊ ဗလဂဏနဋ္ဌာနန္တိ အတ္ထော. သေနာယ ဝိယူဟံ သေနာဗျူဟံ၊ သေနာနိဝေသဿေတံ နာမံ. အနီကဿ ဒဿနံ အနီကဒဿနံ. အနီကံ နာမ ‘‘ဒွါဒသပုရိသော ဟတ္ထီ၊ တိပုရိသော အဿော၊ စတုပ္ပုရိသော ရထော’’တိဣမိနာ (ပါစိ. ၃၁၄) လက္ခဏေန တယော ဟတ္ထီ ပစ္ဆိမကံ ဟတ္ထာနီကံ၊ အဿာနီကရထာနီကေသုပိ ဧသေဝ နယော. စတ္တာရော ပန အာဝုဓဟတ္ထာ ပုရိသာ ပစ္ဆိမကံ ပတ္တာနီကံ. ဧတေသု ယံကိဉ္စိ ဒဿနာယ ဂစ္ဆတော ပဒေ ပဒေ ဒုက္ကဋံ၊ ဒဿနူပစာရေ ဌတွာ ပဿတော ပါစိတ္တိယံ၊ ဥပစာရံ ပန ဝိဇဟိတွာ ပုနပ္ပုနံ ပဿတော ပယောဂေ ပယောဂေ ပါစိတ္တိယံ. သေသံ ဥယျုတ္တသေနာသိက္ခာပဒေ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗံ၊ အာပတ္တိဘေဒေါ ပနေတ္ထ နတ္ထေဝါတိ.

ဥယျောဓိကသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

အစေလကဝဂ္ဂေါ ပဉ္စမော.