၃. တတိယပါရာဇိကဝဏ္ဏနာ

တတိယေ သဉ္စိစ္စာတိ သံစေတေတွာ သဒ္ဓိံ စေတေတွာ. ‘‘ပါဏော’’တိသညာယ သဒ္ဓိံယေဝ ‘‘ဝဓာမိ န’’န္တိ ဝဓကစေတနာယ စေတေတွာ ပကပ္ပေတွာ. မနုဿဝိဂ္ဂဟန္တိ ကလလတော ပဋ္ဌာယ ဇီဝမာနကမနုဿဇာတိကသရီရံ. ဇီဝိတာ ဝေါရောပေယျာတိ ကလလကာလေပိ တာပနမဒ္ဒနေဟိ ဝါ ဘေသဇ္ဇသမ္ပဒါနေန ဝါ တတော ဝါ ဥဒ္ဓမ္ပိ တဒနုရူပေန ဥပက္ကမေန ဇီဝိတာ ဝိယောဇေယျ. ဣမဿ ပနတ္ထဿ အာဝိဘာဝတ္ထံ ပါဏော ဝေဒိတဗ္ဗော၊ ပါဏာတိပါတော ဝေဒိတဗ္ဗော၊ ပါဏာတိပါတီ ဝေဒိတဗ္ဗော၊ ပါဏာတိပါတဿ ပယောဂေါ ဝေဒိတဗ္ဗော. တတ္ထ ပါဏောတိ ဝေါဟာရတော သတ္တော၊ ပရမတ္ထတော ဇီဝိတိန္ဒြိယံ. ပါဏာတိပါတောတိ ယာယ စေတနာယ ဇီဝိတိန္ဒြိယုပစ္ဆေဒကပယောဂံ သမုဋ္ဌာပေတိ၊ သာ စေတနာ. ပါဏာတိပါတီတိ ဝုတ္တစေတနာယ သမင်္ဂိပုဂ္ဂလော. ပါဏာတိပါတဿ ပယောဂေါတိ ပါဏာတိပါတဿ ဆ ပယောဂါ သာဟတ္ထိကော နိဿဂ္ဂိယော အာဏတ္တိကော ထာဝရော ဝိဇ္ဇာမယော ဣဒ္ဓိမယောတိ. တတ္ထ သာဟတ္ထိကောတိ သယံ မာရေန္တဿ ကာယေန ဝါ ကာယပ္ပဋိဗဒ္ဓေန ဝါ ပဟရဏံ. နိဿဂ္ဂိယောတိ ဒူရေ ဌိတံ မာရေတုကာမဿ ကာယေန ဝါ ကာယပ္ပဋိဗဒ္ဓေန ဝါ ဥသုသတ္တိယန္တပါသာဏာဒီနံ နိဿဇ္ဇနံ. တတ္ထ ဧကေကော ဥဒ္ဒိဿာနုဒ္ဒိဿဘေဒတော ဒုဝိဓော. တတ္ထ ဥဒ္ဒိဿကေ ယံ ဥဒ္ဒိဿ ပဟရတိ၊ တဿေဝ မရဏေန ကမ္မဗဒ္ဓေါ. ‘‘ယော ကောစိ မရတူ’’တိ ဧဝံ အနုဒ္ဒိဿကေ ပဟာရပ္ပစ္စယာ ယဿ ကဿစိ မရဏေန ကမ္မဗဒ္ဓေါ. ဥဘယတ္ထာပိ စ ပဟရိတမတ္တေ ဝါ မရတု၊ ပစ္ဆာ ဝါ တေနေဝ ရောဂေန၊ ပဟရိတက္ခဏေယေဝ ကမ္မဗဒ္ဓေါ. အာဏတ္တိကောတိ ‘‘အသုကံ နာမ မာရေဟီ’’တိ အညံ အာဏာပေန္တဿ အာဏာပနံ.

တတ္ထ –

ဝတ္ထု ကာလော စ ဩကာသော၊ အာဝုဓံ ဣရိယာပထော၊

ကြိယာဝိသေသောတိ ဣမေ၊ ဆ အာဏတ္တိ နိယာမကာ.

တတ္ထ ဝတ္ထူတိ ပုဂ္ဂလော. ယဉှိ ပုဂ္ဂလံ ‘‘မာရေဟီ’’တိ အာဏတ္တော သစေ တမေဝ မာရေတိ၊ အာဏာပကဿ အာပတ္တိ. အထ အညံ မာရေတိ၊ တံမညမာနော ဝါ အညံ မာရေတိ၊ အာဏာပကော မုစ္စတိ. ‘‘ဣမံ မာရေဟီ’’တိ အာဏတ္တေ ပန အာဏာပကဿ ဒုက္ကဋံ. ကာလောတိ ပုရေဘတ္တာဒိကာလော. သစေ ဟိ ‘‘ပုရေဘတ္တံ မာရေဟီ’’တိ အာဏတ္တော ပုရေဘတ္တမေဝ မာရေတိ၊ အာဏာပကဿ အာပတ္တိ. အထ ယံ ပုရေဘတ္တံ နိယာမိတံ၊ တတော ပစ္ဆာ ဝါ ပုရေ ဝါ မာရေတိ၊ အာဏာပကော မုစ္စတိ. ဣမိနာ နယေန သဗ္ဗတ္ထ ဝိနိစ္ဆယော ဝေဒိတဗ္ဗော. ထာဝရောတိ အသံဟာရိမေန ဥပကရဏေန မာရေတုကာမဿ ဩပါတက္ခဏနံ အပဿေနသံဝိဓာနံ အသိအာဒီနံ ဥပနိက္ခိပနံ တဠာကာဒီသု ဝိသသမ္ပယောဇနံ ရူပူပဟာရောတိဧဝမာဒိ. ဝုတ္တနယေနေဝ စေတ္ထာပိ ဥဒ္ဒိဿာနုဒ္ဒိဿဘေဒေါ ဝေဒိတဗ္ဗော. ဝိဇ္ဇာမယောတိ မာရဏတ္ထံ ဝိဇ္ဇာပရိဇပ္ပနံ. ဣဒ္ဓိမယောတိ ကမ္မဝိပါကဇာယ ဣဒ္ဓိယာ ပယောဇနံ.

သတ္ထဟာရကံ ဝါဿ ပရိယေသေယျာတိ ဧတ္ထ ဟရတီတိ ဟာရကံ၊ ကိံ ဟရတိ? ဇီဝိတံ. အထ ဝါ ဟရိတဗ္ဗန္တိ ဟာရကံ၊ ဥပနိက္ခိပိတဗ္ဗန္တိ အတ္ထော. သတ္ထဉ္စ တံ ဟာရကဉ္စာတိ သတ္ထဟာရကံ. အဿာတိ မနုဿဝိဂ္ဂဟဿ. ပရိယေသေယျာတိ ယထာ လဘတိ၊ တထာ ကရေယျ၊ ဥပနိက္ခိပေယျာတိ အတ္ထော. ဧတေန ထာဝရပယောဂံ ဒဿေတိ. ဣတရထာ ဟိ ပရိယိဋ္ဌိမတ္တေယေဝ ပါရာဇိကော ဘဝေယျ၊ န စေတံ ယုတ္တံ. ပဒဘာဇနေ ပနဿ ဗျဉ္ဇနံ အနာဒိယိတွာ ယံ ဧတ္ထ ထာဝရပယောဂသင်္ဂဟိတံ သတ္ထံ၊ တဒေဝ ဒဿေတုံ ‘‘အသိံ ဝါ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. မရဏဝဏ္ဏံ ဝါ သံဝဏ္ဏေယျာတိ ဝါစာယ ဝါ တာလပဏ္ဏာဒီသု လိခိတွာ ဝါ ‘‘ယော ဧဝံ မရတိ၊ သော ဓနံ ဝါ လဘတီ’’တိအာဒိနာ နယေန မရဏေ ဂုဏံ ပကာသေယျ. ဧတေန ယထာ ‘‘အဒိန္နာဒါနေ အာဒိယေယျာ’’တိ ဝုတ္တတ္တာ ပရိယာယကထာယ မုစ္စတိ၊ နယိဓ၊ ဧဝံ ‘‘သံဝဏ္ဏေယျာ’’တိ ဝစနတော ပန ဣဓ ပရိယာယကထာယပိ န မုစ္စတီတိ အယမတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော. မရဏာယ ဝါ သမာဒပေယျာတိ ‘‘သတ္ထံ ဝါ အာဟရာ’’တိအာဒိနာ (ပါရာ. ၁၇၂) နယေန မရဏတ္ထာယ ဥပါယံ ဂါဟာပေယျ. ဧတေန အာဏတ္တိကပ္ပယောဂံ ဒဿေတိ. အမ္ဘော ပုရိသာတိ အာလပနမေတံ. ကိံ တုယှိမိနာတိအာဒိ သံဝဏ္ဏနာကာရနိဒဿနံ. ဣတိ စိတ္တမနောတိ ဣတိ စိတ္တော ဣတိ မနော. ‘‘မတံ တေ ဇီဝိတာ သေယျော’’တိဧတ္ထ ဝုတ္တမရဏစိတ္တော မရဏမနောတိ အတ္ထော. ဧတ္ထ စ ‘‘မနော’’တိဣဒံ စိတ္တဿ အတ္ထဒီပနတ္ထံ ဝုတ္တံ. တေနေဝဿ ပဒဘာဇနေ ‘‘ယံ စိတ္တံ တံ မနော’’တိ (ပါရာ. ၁၇၂) အာဟ. စိတ္တသင်္ကပ္ပေါတိ ဝိစိတ္တသင်္ကပ္ပေါ. ဧတ္ထာပိ ဣတိ-သဒ္ဒေါ အာဟရိတဗ္ဗော. ‘‘သင်္ကပ္ပေါ’’တိ စ သံဝိဒဟနမတ္တဿေတံ နာမံ၊ န ဝိတက္ကဿေဝ. တဉ္စ သံဝိဒဟနံ ဣမသ္မိံ အတ္ထေ သညာစေတနာဓိပ္ပါယေဟိ သင်္ဂဟံ ဂစ္ဆတိ၊ တသ္မာ ‘‘ဣတိ စိတ္တသင်္ကပ္ပေါ’’တိ ‘‘မတံ တေ ဇီဝိတာ သေယျော’’တိဧတ္ထ ဝုတ္တမရဏသညီ မရဏစေတနော မရဏာဓိပ္ပါယောတိ ဧဝမေတ္ထ အတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗော. ပဒဘာဇနေပိ ဟိ အယမေဝ နယော ဒဿိတော. ဧတေန မရဏစိတ္တာဒီဟိ ဝိနာ ‘‘ဧကာဟံ ဇီဝိတံ သေယျော၊ ဝီရိယမာရဘတော ဒဠှ’’န္တိအာဒိနာ (ဓ. ပ. ၁၁၂) နယေန ဓမ္မံ ဘာသန္တဿ သံဝဏ္ဏနာ နာမ န ဟောတီတိ ဒဿေတိ. အနေကပရိယာယေနာတိ နာနပ္ပကာရေန ဥစ္စာဝစေန ကာရဏေန. ပုန မရဏဝဏ္ဏန္တိအာဒိ နိဂမနဝစနံ. ပါရာဇိကော ဟောတီတိ တင်္ခဏူပပန္နမ္ပိ မနုဿဝိဂ္ဂဟံ ဝုတ္တနယေန ဇီဝိတာ ဝေါရောပေန္တော ပါရာဇိကော ဟောတီတိ.

ဝေသာလိယံ သမ္ဗဟုလေ ဘိက္ခူ အာရဗ္ဘ အညမညံ ဇီဝိတာ ဝေါရောပနဝတ္ထုသ္မိံ ပညတ္တံ၊ ‘‘မရဏဝဏ္ဏံ ဝါ’’တိ အယမေတ္ထ အနုပညတ္တိ၊ သာဓာရဏပညတ္တိ၊ သာဏတ္တိကံ၊ မာရဏတ္ထာယ ဩပါတက္ခဏနာဒီသု ဒုက္ကဋံ၊ အနောဒိဿ ခတေ ဩပါတေ ယဿ ကဿစိ ပတနေပိ ဒုက္ကဋံ၊ ယက္ခပေတတိရစ္ဆာနဂတမနုဿဝိဂ္ဂဟာနံ တိရစ္ဆာနဂတဿ စ ဒုက္ခုပ္ပတ္တိယံ ဒုက္ကဋမေဝ၊ မနုဿဇာတိကဿ ဒုက္ခုပ္ပတ္တိယံ ထုလ္လစ္စယံ၊ တထာ ယက္ခာဒီနံ မရဏေ၊ တိရစ္ဆာနဂတမရဏေ ပန ပါစိတ္တိယံ၊ မနုဿမရဏေ ပါရာဇိကန္တိ. ဣမိနာ နယေန သဗ္ဗတ္ထ ပယောဂဘေဒဝသေန အာပတ္တိဘေဒေါ ဝေဒိတဗ္ဗော. အသဉ္စိစ္စ မာရေန္တဿ အဇာနန္တဿ နမရဏာဓိပ္ပါယဿ ဥမ္မတ္တကာဒီနဉ္စ အနာပတ္တိ. တတ္ထ အသဉ္စိစ္စာတိ ‘‘ဣမိနာ ဥပက္ကမေန ဣမံ မာရေမီ’’တိ အစေတေတွာ ကတေန ဥပက္ကမေန မုသလုဿာပနဝတ္ထုသ္မိံ (ပါရာ. ၁၈၀ အာဒယော) ဝိယ ပရေ မတေပိ အနာပတ္တိ. အဇာနန္တဿာတိ ‘‘ဣမိနာ အယံ မရိဿတီ’’တိ အဇာနန္တဿ ဥပက္ကမေန ဝိသဂတပိဏ္ဍပါတဝတ္ထုသ္မိံ (ပါရာ. ၁၈၁) ဝိယ ပရေ မတေပိ အနာပတ္တိ. နမရဏာဓိပ္ပါယဿာတိ မရဏံ အနိစ္ဆန္တဿ ဥပက္ကမေန ဘေသဇ္ဇဝတ္ထုသ္မိံ (ပါရာ. ၁၈၇) ဝိယ ပရေ မတေပိ အနာပတ္တိ. ဧဝံ အသဉ္စိစ္စာတိအာဒီသု ဝိနိစ္ဆယော ဝေဒိတဗ္ဗော. သီလဝိပတ္တိ၊ မနုဿဇာတိကပါဏော၊ ပါဏသညိတာ၊ ဝဓကစိတ္တံ၊ ဥပက္ကမော၊ တေန မရဏန္တိ ဣမာနေတ္ထ ပဉ္စ အင်္ဂါနိ. အဒိန္နာဒါနသမဥဋ္ဌာနံ၊ ကိရိယံ၊ သညာဝိမောက္ခံ၊ သစိတ္တကံ၊ လောကဝဇ္ဇံ၊ ကာယကမ္မံ၊ ဝစီကမ္မံ၊ အကုသလစိတ္တံ၊ ဒုက္ခဝေဒနန္တိ.

တတိယပါရာဇိကဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.