ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒဝဏ္ဏနာ

ဣမိနာ တာဝါတိ ဧတ္ထ တာဝ-သဒ္ဒေါ ကမတ္ထော၊ တေန ‘‘တန္တာကုလကဇာတာ’’တိ ပဒဿ အနုသန္ဓိ ပရတော အာဝိဘဝိဿတီတိ ဒီပေတိ. အတ္ထိ ဣဒပ္ပစ္စယာတိ ဧတ္ထ အယံ ပစ္စယောတိ ဣဒပ္ပစ္စယော၊ တသ္မာ ဣဒပ္ပစ္စယာ၊ ဣမသ္မာ ပစ္စယာတိ အတ္ထော. ဣဒံ ဝုတ္တံ ဟောတိ – ‘‘ဣမသ္မာ နာမ ပစ္စယာ ဇရာမရဏ’’န္တိ ဧဝံ ဝတ္တဗ္ဗော အတ္ထိ နု ခေါ ဇရာမရဏဿ ပစ္စယောတိ. တေနာဟ ‘‘အတ္ထိ နု ခေါ။ပေ။ ဘဝေယျာ’’တိ. ဧတ္ထ ဟိ ‘‘ကိံ ပစ္စယာ ဇရာမရဏံ? ဇာတိပစ္စယာ ဇရာမရဏ’’န္တိ ဥပရိ ဇာတိသဒ္ဒပစ္စယသဒ္ဒသမာနာဓိကရဏေန ကိံ-သဒ္ဒေန ဣဒံ-သဒ္ဒဿ သမာနာဓိကရဏတာဒဿနတော ကမ္မဓာရယသမာသတာ ဣဒပ္ပစ္စယသဒ္ဒဿ ယုဇ္ဇတိ. န ဟေတ္ထ ‘‘ဣမဿ ပစ္စယာ ဣဒပ္ပစ္စယာ’’တိ ဇရာမရဏဿ၊ အညဿ ဝါ ပစ္စယတော ဇရာမရဏသမ္ဘဝပုစ္ဆာ သမ္ဘဝတိ ဝိညာတဘာဝတော၊ အသမ္ဘဝတော စ၊ ဇရာမရဏဿ ပန ပစ္စယပုစ္ဆာ သမ္ဘဝတိ. ပစ္စယသဒ္ဒသမာနာဓိကရဏတာယဉ္စ ဣဒံ-သဒ္ဒဿ ‘‘ဣမသ္မာ ပစ္စယာ’’တိ ပစ္စယပုစ္ဆာ ယုဇ္ဇတိ.

သာ ပန သမာနာဓိကရဏတာ ယဒိပိ အညပဒတ္ထသမာသေပိ လဗ္ဘတိ၊ အညပဒတ္ထဝစနိစ္ဆာဘာဝတော ပနေတ္ထ ကမ္မဓာရယသမာသော ဝေဒိတဗ္ဗော. သာမိဝစနသမာသပက္ခေ ပန နတ္ထေဝ သမာနာဓိကရဏတာသမ္ဘဝေါတိ. နနု စ ‘‘ဣဒပ္ပစ္စယတာ ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒေါ’’တိ ဧတ္ထ ဣဒပ္ပစ္စယ-သဒ္ဒေါ သာမိဝစနသမာသော ဣစ္ဆိတောတိ? သစ္စံ ဣစ္ဆိတော ဥဇုကမေဝ တတ္ထ ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒဝစနိစ္ဆာတိ ကတွာ၊ ဣဓ ပန ကေဝလံ ဇရာမရဏဿ ပစ္စယပရိပုစ္ဆာ အဓိပ္ပေတာ၊ တသ္မာ ယထာ တတ္ထ ဣဒံ-သဒ္ဒဿ ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒဝိသေသနတာ၊ ဣဓ စ ‘‘ပုစ္ဆိတဗ္ဗပစ္စယတ္ထတာ သမ္ဘဝတိ၊ တထာ တတ္ထ၊ ဣဓ စ သမာသကပ္ပနာ ဝေဒိတဗ္ဗာ. ကသ္မာ ပန တတ္ထ ကမ္မဓာရယသမာသော န ဣစ္ဆိတောတိ? ဟေတုပ္ပဘဝါနံ ဟေတု ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒေါတိ ဣမဿ အတ္ထဿ ကမ္မဓာရယသမာသေ အသမ္ဘဝတောတိ ဣမဿ၊ အတ္တနော ပစ္စယာနုရူပဿ အနုရူပေါ ပစ္စယော ဣဒပ္ပစ္စယောတိ ဧတဿ စ အတ္ထဿ ဣစ္ဆိတတ္တာ. ယော ပနေတ္ထ ဣဒံ-သဒ္ဒေန ဂဟိတော အတ္ထော၊ သော ‘‘အတ္ထိ ဣဒပ္ပစ္စယာ ဇရာမရဏ’’န္တိ ဇရာမရဏဂ္ဂဟဏေနေဝ ဂဟိတောတိ ဣဒံ-သဒ္ဒေါ ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒတော ပရိစ္စဇနတော အညဿ အသမ္ဘဝတော ပစ္စယေ အဝတိဋ္ဌတိ၊ တေနေတ္ထ ကမ္မဓာရယသမာသော. တတ္ထ ပန ဣဒံ-သဒ္ဒဿ တတော ပရိစ္စဇနကာရဏံ နတ္ထီတိ သာမိဝစနသမာသော ဧဝ ဣစ္ဆိတော. အဋ္ဌကထာယံပန ယသ္မာ ဇရာမရဏာဒီနံ ပစ္စယပုစ္ဆာမုခေနာယံ ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒဒေသနာ အာရဒ္ဓါ၊ ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒေါ စ နာမ အတ္ထတော ဟေတုပ္ပဘဝါနံ ဟေတူတိ ဝုတ္တော ဝါယမတ္ထော၊ တသ္မာ ‘‘ဣမဿ ဇရာမရဏဿ ပစ္စယော’’တိ ဧဝမတ္ထဝဏ္ဏနာ ကတာ.

ပဏ္ဍိတေနာတိ ဧကံသဗျာကရဏီယာဒိပဉှာဝိသေသဇာနနသမတ္ထာယ ပညာယ သမန္နာဂတေန. တမေဝ ဟိဿ ပဏ္ဍိစ္စံ ဒဿေတုံ ‘‘ယထာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. ယာဒိသဿ ဇီဝဿ ဒိဋ္ဌိဂတိကော သရီရတော အနညတ္တံ ပုစ္ဆတိ ‘‘တံ ဇီဝံ တံ သရီရ’’န္တိ၊ သော ဧဝံ ပရမတ္ထတော နုပလဗ္ဘတိ၊ ကထံ တဿ ဝဉ္ဈာတနယဿ ဝိယ ဒီဃရဿတာ သရီရတော အညတာ ဝါ အနညတာ ဝါ ဗျာကာတဗ္ဗာ သိယာ၊ တသ္မာဿ ပဉှဿ ဌပနီယတာ ဝေဒိတဗ္ဗာ. တုဏှီဘာဝေါ နာမေသ ပုစ္ဆတော အနာဒရော ဝိဟေသာ ဝိယ ဟောတီတိ ‘‘အဗျာကတမေတ’’န္တိ ပကာရန္တရမာဟ. ဧဝံ အဗျာကရဏကာရဏံ ဉာတုကာမဿ ကထေတဗ္ဗံ ဟောတိ၊ ကထိတေ စ ဇာနန္တဿ ပမာဒေါပိ ဧဝံ သိယာ၊ ကထနဝိဓိ ပန ‘‘ယာဒိသဿာ’’တိအာဒိနာ ဒဿိတော ဧဝ. ဧဝံ အပ္ပဋိပဇ္ဇိတွာတိ ဧဝံ ဌပနီယပဉှေ ဝိယ တုဏှီဘာဝါဒိံ အနာပဇ္ဇိတွာ ဧဝ. ‘‘အပ္ပဋိပဇ္ဇိတွာ’’တိ ဝစနံ နိဒဿနမတ္တမေတံ. ‘‘ကိံ သဗ္ဗံ အနိစ္စ’’န္တိ ဝုတ္တေ ‘‘ကိံ သင်္ခတံ သန္ဓာယ ပုစ္ဆသိ၊ ဥဒါဟု အသင်္ခတ’’န္တိ ပဋိပုစ္ဆိတွာ ဗျာကာတဗ္ဗံ ဟောတိ ‘‘ကိံ ခန္ဓပဉ္စကံ ပရိညေယျ’’န္တိ ပုဋ္ဌေ ‘‘အတ္ထိ တတ္ထ ပရိညေယျံ၊ အတ္ထိ န ပရိညေယျ’’န္တိ ဝိဘဇ္ဇ ဗျာကာတဗ္ဗံ ဟောတိ၊ ဧဝံ အပ္ပဋိပဇ္ဇိတွာတိ စ အယမေတ္ထ အတ္ထော ဣစ္ဆိတောတိ. ပုဗ္ဗေ ယဿ ပစ္စယဿ အတ္ထိတာမတ္တံ စောဒိတန္တိ အတ္ထိတာမတ္တံ ဝိဿဇ္ဇိတံ. ပုစ္ဆာသဘာဂေန ဟိ ဝိဿဇ္ဇနန္တိ. ဣဒါနိ တဿေဝ သရူပပုစ္ဆာ ကရီယတီတိ ‘‘ပုန ကိ’’န္တိ ဝုတ္တံ. ဣဓာပိ ‘‘ယထာ’’တိအာဒိ သဗ္ဗံ အာနေတွာ ဝတ္တဗ္ဗံ.

‘‘ဧသ နယော သဗ္ဗပဒေသူ’’တိ အတိဒေသဝသေန ဥဿုက္ကံ ကတွာ ‘‘နာမရူပပစ္စယာ’’တိအာဒိနာ တတ္ထ အပဝါဒေါ အာရဒ္ဓေါ. ယသ္မာ ဒဿေတုကာမော၊ တသ္မာ ဣဒံ ဝုတ္တန္တိ ယောဇနာ. ဆန္နံ ဝိပါကသမ္ဖဿာနံယေဝ ဂဟဏံ ဟောတိ ဝိညာဏာဒိ ဝေဒနာပရိယောသာနာ ဝိပါကဝိဓီတိ ကတွာ အနေကေသု သုတ္တပဒေသု၊ (မ. နိ. ၃.၁၂၆၊ ဥဒါ. ၁) အဘိဓမ္မေ (ဝိဘ. ၂၂၅) စ ယေဘုယျေန တေသံယေဝ ဂဟဏဿ နိရုဠှတ္တာ. ဣဓာတိ ဣမသ္မိံ သုတ္တေ. စ-သဒ္ဒေါ ဗျတိရေကတ္ထော၊ တေနေတ္ထ ‘‘ဂဟိတမ္ပီ’’တိအာဒိနာ ဝုစ္စမာနံယေဝ ဝိသေသံ ဇောတေတိ. ပစ္စယဘာဝေါ နာမ ပစ္စယုပ္ပန္နာပေက္ခော တေန ဝိနာ တဿ အသမ္ဘဝတော. တသ္မာ သဠာယတနပ္ပစ္စယာတိ ‘‘သဠာယတနပစ္စယာ ဖဿော’’တိ ဣမိနာ ပဒေနာတိ ယောဇနာ. အဝယဝေန ဝါ သမုဒါယောပလက္ခဏမေတံ ‘‘သဠာယတနပစ္စယာ’’တိ၊ တသ္မာ ‘‘သဠာယတနပစ္စယာ ဖဿော’’တိ ဣမိနာ ပဒေနာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ဂဟိတမ္ပီတိ ဆဗ္ဗိဓံ ဝိပါကဖဿမ္ပိ. အဂ္ဂဟိတမ္ပီတိ အဝိပါကဖဿမ္ပိ ကုသလာကုသလကိရိယာဖဿမ္ပိ. ပစ္စယုပ္ပန္နဝိသေသံ ဒဿေတုကာမောတိ ယောဇနာ. န စေတ္ထ ပစ္စယုပ္ပန္နောဝ ဥပါဒိန္နော ဣစ္ဆိတော၊ အထ ခေါ ပစ္စယောပိ ဥပါဒိန္နော ဣစ္ဆိတောတိ အဇ္ဈတ္တိကာယတနဿေဝ သဠာယတနဂ္ဂဟဏေန ဂဟဏန္တိ ကတွာ ဝုတ္တံ ‘‘သဠာယတနတော။ပေ။ ဒဿေတုကာမော’’တိ. န ဟိ ဖဿဿ စက္ခာဒိသဠာယတနမေဝ ပစ္စယော၊ အထ ခေါ ‘‘စက္ခုဉ္စ ပဋိစ္စ ရူပေ စ ဥပ္ပဇ္ဇတိ စက္ခုဝိညာဏံ၊ တိဏ္ဏံ သင်္ဂတိ ဖဿော’’တိအာဒိ (မ. နိ. ၃.၄၂၁၊ ၄၂၅၊ ၄၂၆၊ သံ. နိ. ၂.၄၄၊ ၄၅၊ ၂.၄.၆၀၊ ကထာ. ၄၆၅၊ ၄၆၇) ဝစနတော ရူပါယတနာဒိရူပဉ္စ စက္ခုဝိညာဏာဒိနာမဉ္စ ပစ္စယော၊ တသ္မာ ဣမံ စက္ခာဒိသဠာယတနတော အတိရိတ္တံ အာဝဇ္ဇနာဒိ ဝိယ သာဓာရဏံ အဟုတွာ၊ တဿ တဿ ဖဿဿ သာဓာရဏတာယ အညံ ဝိသေသပစ္စယံ ပိ-သဒ္ဒေန အဝိသိဋ္ဌံ သာဓာရဏပစ္စယံ ပိဒဿေတုကာမော ဘဂဝါ၊ ‘‘နာမရူပပစ္စယာ ဖဿော’’တိ ဣဒံ ဝုတ္တန္တိ ယောဇနာ. အဘိဓမ္မဘာဇနီယေပိ ဣမမေဝ ပစ္စယံ သန္ဓာယ ‘‘နာမရူပပစ္စယာ ဖဿော’’တိ ဝုတ္တန္တိ တဒဋ္ဌကထာယံ (ဝိဘ. အဋ္ဌ. ၂၄၃) ‘‘ပစ္စယဝိသေသဒဿနတ္ထဉ္စေဝ မဟာနိဒါနဒေသနာသင်္ဂဟတ္ထဉ္စာ’’တိ အတ္ထဝဏ္ဏနာ ကတာ. ပစ္စယာနန္တိ ဇာတိအာဒီနံ ပစ္စယဓမ္မာနံ. နိဒါနံ ကထိတန္တိ ဇရာမရဏာဒိကဿ နိဒါနတ္တံ ကထိတံ ဧကံသိကော ပစ္စယဘာဝေါ ကထိတော. တဉှိ တေသံ ပစ္စယဘာဝေ အဗျဘိစာရီတိ ဒဿေတုံ ‘‘ဣတိ ခေါ ပနေတ’’န္တိအာဒိနာ ဥပရိ ဒေသနာ ပဝတ္တာ. နိဇ္ဇဋေတိ နိဇ္ဇာလကေ. နိဂ္ဂုမ္ဗေတိ နိက္ခေပေ. ပဒဒွယေနာပိ အာကုလာဘာဝမေဝ ဒဿေတိ၊ တသ္မာ အနာကုလံ အဗျာကုလံ မဟန္တံ ပစ္စယနိဒါနမေတ္ထ ကထိတန္တိ မဟာနိဒါနံ သုတ္တံ အညထာဘာဝဿ အဘာဝတော.

၉၈. တေသံ တေသံ ပစ္စယာနန္တိ တေသံ တေသံ ဇာတိအာဒီနံ ပစ္စယာနံ. ယသ္မာ ပစ္စယဘာဝေါ နာမ တေဟိ တေဟိ ပစ္စယေဟိ အနူနာဓိကေဟေဝ တဿ တဿ ဖလဿ သမ္ဘဝတော တထော တစ္ဆော၊ တပ္ပကာရော ဝါ သာမဂ္ဂိဥပဂတေသု ပစ္စယေသု မုဟုတ္တမ္ပိ တထော နိဗ္ဗတ္တနဓမ္မာနံ အသမ္ဘဝါဘာဝတော. အဝိတထော အဝိသံဝါဒနကော ဝိသံဝါဒနာကာရဝိရဟိတော အညဓမ္မပစ္စယေဟိ အညဓမ္မာနုပ္ပတ္တိတော. ‘‘အနညထာ’’တိ ဝုစ္စတိ အညထာဘာဝဿ အဘာဝတော. တသ္မာ ‘‘တထံ အဝိတထံ အနညထံ ပစ္စယဘာဝံ ဒဿေတု’’န္တိ ဝုတ္တံ. ပရိယာယတိ အတ္တနော ဖလံ ပရိဂ္ဂဟေတွာ ဝတ္တတီတိ ပရိယာယော၊ ဟေတူတိ အာဟ ‘‘ပရိယာယေနာတိ ကာရဏေနာ’’တိ. သဗ္ဗေန သဗ္ဗန္တိ ဒေဝတ္တာဒိနာ သဗ္ဗဘာဝေန သဗ္ဗာ ဇာတိ. သဗ္ဗထာ သဗ္ဗန္တိ တတ္ထာပိ စာတုမဟာရာဇိကာဒိသဗ္ဗာကာရေန သဗ္ဗာ၊ နိပါတဒွယမေတံ၊ နိပါတဉ္စ အဗျယံ၊ တဉ္စ သဗ္ဗလိင်္ဂဝိဘတ္တိဝစနေသု ဧကာကာရမေဝ ဟောတီတိ ပါဠိယံ ‘‘သဗ္ဗေန သဗ္ဗံ သဗ္ဗထာ သဗ္ဗ’’န္တိ ဝုတ္တံ. အတ္ထဝစနေ ပန တဿ တဿ ဇာတိသဒ္ဒါပေက္ခာယ ဣတ္ထိအတ္ထဝုတ္တိတံ ဒဿေတုံ ‘‘သဗ္ဗာကာရေန သဗ္ဗာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. ဣမိနာဝ နယေနာတိ ဣမိနာ ဇာတိဝါရေ ဝုတ္တေနေဝ နယေန. ဒေဝါဒီသူတိ အာဒိ-သဒ္ဒေန ဂန္ဓဗ္ဗယက္ခာဒိကေ ပါဠိယံ (ဒီ. နိ. ၂.၉၈) အာဂတေ၊ တဒန္တရဘေဒေ စ သင်္ဂဏှာတိ.

ဣဓ နိက္ခိတ္တအတ္ထဝိဘဇနတ္ထေတိ ဣမသ္မိံ ‘‘ကဿစိ ကိမှိစီ’’တိ အနိယမတော ဥဒ္ဒေသဝသေန ဝုတ္တတ္ထဿ နိဒ္ဒိသနတ္ထေ ဇောတေတဗ္ဗေ နိပါတော၊ တဒတ္ထဇောတနံ နိပါတပဒန္တိ အတ္ထော. တဿာတိ တဿ ပဒဿ. တေတိ ဓမ္မဒေသနာယ သမ္ပဒါနဘူတံ ထေရံ ဝဒတိ. သေယျထိဒန္တိ ဝါ တေ ကတမေတိ စေတိ အတ္ထော. ယေ ဟိ ‘‘ကဿစီ’’တိ၊ ‘‘ကိမှိစီ’’တိ စ အနိယမတော ဝုတ္တော အတ္ထော၊ တေ ကတမေတိ. ကထေတုကမျတာပုစ္ဆာ ဟေသာ. ဒေဝဘာဝါယာတိ ဒေဝဘာဝတ္ထံ. ခန္ဓဇာတီတိ ခန္ဓပါတုဘာဝေါ၊ ယထာ ခန္ဓေသု ဥပ္ပန္နေသု ‘‘ဒေဝါ’’တိ သမညာ ဟောတိ၊ တထာ တေသံ ဥပ္ပါဒေါတိ အတ္ထော. တေနာဟ ‘‘ယာယာ’’တိ အာဟ. သဗ္ဗပဒေသူတိ ‘‘ဂန္ဓဗ္ဗာနံ ဂန္ဓဗ္ဗတ္ထာယာ’’တိအာဒီသု သဗ္ဗေသု ဇာတိနိဒ္ဒေသပဒေသု၊ ဘဝါဒိပဒေသု စ. ယေန ဟိ နယေန သစေ ဟိ ဇာတီတိ အယမတ္ထယောဇနာ ကတာ၊ ဇာတိနိဒ္ဒေသပဒေသောဝ ‘‘ဘဝေါ’’တိအာဒိနာ ဘဝါဒိပဒေသုပိ သော ကာတဗ္ဗောတိ. ဒေဝါတိ ဥပပတ္တိဒေဝါ စာတုမဟာရာဇိကတော ပဋ္ဌာယ ယာဝ ဘဝဂ္ဂါ ဒိဗ္ဗန္တိ ကာမဂုဏာဒီဟိ ကီဠန္တိ လဠန္တိ ဝိဟရန္တိ ဇောတန္တီတိ ကတွာ. ဂန္ဓံ အဗ္ဗန္တိ ပရိဘုဉ္ဇန္တီတိ ဂန္ဓဗ္ဗာ၊ ဓတရဋ္ဌဿ မဟာရာဇဿ ပရိဝါရဘူတာ. ယဇန္တိ ဝေဿဝဏသက္ကာဒိကေ ပူဇေန္တီတိ ယက္ခာ၊ တေန တေန ဝါ ပဏိဓိကမ္မာဒိနာ ယဇိတဗ္ဗာ ပူဇေတဗ္ဗာတိ ယက္ခာ၊ ဝေဿဝဏဿ မဟာရာဇဿ ပရိဝါရဘူတာ. အဋ္ဌကထာယံ ပန ‘‘အမနုဿာ’’တိ အဝိသေသေန ဝုတ္တံ. ဘူတာတိ ကုမ္ဘဏ္ဍာ၊ ဝိရူဠှကဿ မဟာရာဇဿ ပရိဝါရဘူတာ. အဋ္ဌကထာယံ ပန ‘‘ယေ ကေစိ နိဗ္ဗတ္တသတ္တာ’’တိ အဝိသေသေန ဝုတ္တံ. အဋ္ဌိပက္ခာ ဘမရတုပ္ပဠာဒယော. စမ္မပက္ခာ ဇတုသိင်္ဂါလာဒယော. လောမပက္ခာ ဟံသမောရာဒယော. သရီသပါ အဟိဝိစ္ဆိကသတပဒိအာဒယော.

‘‘တေသံ တေသ’’န္တိ ဣဒံ န ယေဝါပနကနိဒ္ဒေသော ဝိယ အဝုတ္တသင်္ဂဟတ္ထံ ဝစနံ၊ အထ ခေါ အယေဝါပနကနိဒ္ဒေသော ဝိယ ဝုတ္တသင်္ဂဟတ္ထန္တိ. အာဒိ-သဒ္ဒေနေဝ စ အာမေဍိတတ္ထော သင်္ဂယှတီတိ အာဟ ‘‘တေသံ တေသံ ဒေဝဂန္ဓဗ္ဗာဒီန’’န္တိ. တဒတ္တာယာတိ တံဘာဝါယ၊ ယထာရူပေသု ခန္ဓေသု ပဝတ္တမာနေသု ‘‘ဒေဝါ ဂန္ဓဗ္ဗာ’’တိ လောကသမညာ ဟောတိ၊ တထာရူပတာယာတိ အတ္ထော. တေနာဟ ‘‘ဒေဝဂန္ဓဗ္ဗာဒိဘာဝါယာ’’တိ. ‘‘နိရောဓော၊ ဝိဂမော’’တိ စ ပဋိလဒ္ဓတ္တာလာဘဿ ဘာဝေါ ဝုစ္စတိ၊ ဣဓ ပန အစ္စန္တာဘာဝေါ အဓိပ္ပေတော ‘‘သဗ္ဗသော ဇာတိယာ အသတီ’’တိ အဝတွာ ‘‘ဇာတိနိရောဓာ’’တိ ဝုတ္တတ္တာတိ အာဟ ‘‘အဘာဝါတိ အတ္ထော’’တိ.

ဖလတ္ထာယ ဟိနောတီတိ ယထာ ဖလံ တတော နိဗ္ဗတ္တတိ၊ ဧဝံ ဟိနောတိ ပဝတ္တတိ၊ တဿ ဟေတုဘာဝံ ဥပဂစ္ဆတီတိ အတ္ထော. ဣဒံ ဂဏှထ နန္တိ ‘‘ဣဒံ မေ ဖလံ၊ ဂဏှထ န’’န္တိ ဧဝံ အပ္ပေတိ ဝိယ နိယျာတေတိ ဝိယ. ‘‘ဧသ နယော’’တိ အဝိသေသံ အတိဒိသိတွာ ဝိသေသမတ္တဿ အတ္ထံ ဒဿေတုံ ‘‘အပိစာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. နနု စာယံ ဇာတိ ပရိနိပ္ဖန္နာ၊ သင်္ခတဘာဝါ စ န ဟောတိ ဝိကာရဘာဝတော၊ တထာ ဇရာမရဏံ၊ တဿ ကထံ သာ ဟေတု ဟောတီတိ စောဒနံ သန္ဓာယာဟ ‘‘ဇရာမရဏဿ ဟီ’’တိအာဒိ. တဗ္ဘာဝေ ဘာဝေါ၊ တဒဘာဝေ စ အဘာဝေါ ဇရာမရဏဿ ဇာတိယာ ဥပနိဿယတာ.

၉၉. ဩကာသပရိဂ္ဂဟောတိ ပဝတ္တိဋ္ဌာနပရိဂ္ဂဟော. ဥပပတ္တိဘဝေ ယုဇ္ဇတိ ဥပပတ္တိက္ခန္ဓာနံ ယထာဝုတ္တဋ္ဌာနတော အညတ္ထ အနုပ္ပဇ္ဇနတော. ဣဓ ပနာတိ ဣမသ္မိံ သုတ္တေ ‘‘ကာမဘဝေါ’’တိအာဒိနာ အာဂတေ ဣမသ္မိံ ဌာနေ. ကမ္မဘဝေ ယုဇ္ဇတိ ကာမဘဝါဒိဇောတနာ ဝိသေသတော တဿ ဇာတိယာ ပစ္စယဘာဝတောတိ. တေနာဟ ‘‘သော ဟိ ဇာတိယာ ဥပနိဿယကောဋိယာဝ ပစ္စယော’’တိ. နနု စ ဥပပတ္တိဘဝေါပိ ဇာတိယာ ဥပနိဿယဝသေန ပစ္စယော ဟောတီတိ? သစ္စံ ဟောတိ၊ သော ပန န တထာ ပဓာနဘူတော၊ ကမ္မဘဝေါ ပန ပဓာနဘူတော ပစ္စယော ဇနကဘာဝတောတိ. ‘‘သော ဟိ ဇာတိယာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ ကာမဘဝူပဂံ ကမ္မံ ကာမဘဝေါ. ဧသ နယော ရူပါရူပဘဝေသုပိ. ဩကာသပရိဂ္ဂဟောဝ ကတော‘‘ကိမှိစီ’’တိ ဣမိနာ သတ္တပရိဂ္ဂဟဿ ကတတ္တာ.

၁၀၀. တိဏ္ဏမ္ပိ ကမ္မဘဝါနန္တိ ကာမကမ္မဘဝါဒီနံ တိဏ္ဏမ္ပိ ကမ္မဘဝါနံ. တိဏ္ဏဉ္စ ဥပပတ္တိဘဝါနန္တိ ကာမုပပတ္တိဘဝါဒီနံ တိဏ္ဏဉ္စ ဥပပတ္တိဘဝါနံ. တထာ သေသာနိပီတိ ဒိဋ္ဌုပါဒါနာဒီနိ သေသုပါဒါနာနိပိ တိဏ္ဏမ္ပိ ကမ္မဘဝါနံ၊ တိဏ္ဏဉ္စ ဥပပတ္တိဘဝါနံ ပစ္စယောတိ အတ္ထော. ဣတီတိ ဧဝံ ဝုတ္တနယေန. ဒွါဒသ ကမ္မဘဝါ ဒွါဒသ ဥပပတ္တိဘဝါတိ စတုဝီသတိဘဝါ ဝေဒိတဗ္ဗာ. ယသ္မာ ကမ္မဘဝဿ ပစ္စယဘာဝမုခေနေဝ ဥပါဒါနံ ဥပပတ္တိဘဝဿ ပစ္စယော နာမ ဟောတိ၊ န အညထာ၊ တသ္မာ ဥပါဒါနံ ကမ္မဘဝဿ ဥဇုကမေဝ ပစ္စယဘာဝေါတိ အာဟ ‘‘နိပ္ပရိယာယေနေတ္ထ ဒွါဒသ ကမ္မဘဝါ လဗ္ဘန္တီ’’တိ. တေသန္တိ ကမ္မဘဝါနံ. သဟဇာတကောဋိယာတိ အကုသလဿ ကမ္မဘဝဿ သဟဇာတံ ဥပါဒါနံ သဟဇာတကောဋိယာ၊ ဣတရံ အနန္တရူပနိဿယာဒိဝသေန ဥပနိဿယကောဋိယာ၊ ကုသလဿ ကမ္မဘဝဿ ပန ဥပနိဿယကောဋိယာဝ ပစ္စယော. ဧတ္ထ စ ယထာ အညမညနိဿယသမ္ပယုတ္တအတ္ထိအဝိဂတာဒိပစ္စယာနံ သဟဇာတပစ္စယေန ဧကသင်္ဂဟတံ ဒဿေတုံ ‘‘သဟဇာတကောဋိယာ’’တိ ဝုတ္တံ၊ ဧဝံ အာရမ္မဏူပနိဿယအနန္တရူပနိဿယပကတူပနိဿယာနံ ဧကဇ္ဈံ ဂဟဏဝသေန ‘‘ဥပနိဿယကောဋိယာ’’တိ ဝုတ္တန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ.

၁၀၁. ဥပါဒါနဿာတိ ဧတ္ထ ကာမုပါဒါနဿ တဏှာ ဥပနိဿယကောဋိယာဝ ပစ္စယော၊ သေသုပါဒါနာနံ သဟဇာတကောဋိယာပိ ဥပနိဿယကောဋိယာပိ ဝိညာဏာဒိ စ ဝေဒနာပရိယောသာနာ ဝိပါကဝိဓီတိ ကတွာ.

၁၀၂. ယဒိဒံ ဝေဒနာတိ ဧတ္ထ ဝိပါကဝေဒနာတိ တမေဝ တာဝ ဥပနိဿယကောဋိယာ ပစ္စယော ဣတရကောဋိယာ အသမ္ဘဝတော. အညာတိ ကုသလာကုသလကိရိယဝေဒနာ. အညထာပီတိ သဟဇာတကောဋိယာပိ.

၁၀၃. ဧတ္တာဝတာတိ ဇရာမရဏာဒီနံ ပစ္စယပရမ္ပရာဒဿနဝသေန ပဝတ္တာယ ဧတ္တကာယ ဒေသနာယ. ပုရိမတဏှန္တိ ပုရိမဘဝသိဒ္ဓံ တဏှံ. ‘‘ဧသ ပစ္စယော တဏှာယ၊ ယဒိဒံ ဝေဒနာ’’တိ ဝတွာ တဒနန္တရံ ‘‘ဖဿပစ္စယာ ဝေဒနာတိ ဣတိ ခေါ ပနေတံ ဝုတ္တ’’န္တိအာဒိနာ ဝေဒနာယ ပစ္စယဘူတဿ ဖဿဿ ဥဒ္ဓရဏံ အညေသု သုတ္တေသု အာဂတနယေန ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒဿ ဒေသနာမဂ္ဂေါ၊ တံ ပန အနောတရိတွာ သမုဒါစာရတဏှာဒဿနမုခေနေဝ တဏှာမူလကဓမ္မေ ဒေသေန္တော အာစိဏ္ဏဒေသနာမဂ္ဂတော ဩက္ကမန္တော ဝိယ၊ တဉ္စ ဒေသနံ ပဿတော အပ္ပဝတ္တန္တိ ပသယှ ဗလက္ကာရေန ဒေသေန္တော ဝိယ စ ဟောတီတိ အာဟ ‘‘ဣဒါနီ’’တိအာဒိ. ဒွေ တဏှာတိ ဣဓာဓိပ္ပေတတဏှာ ဧဝ ဒွိဓာ ဘိန္ဒန္တော အာဟ. ဧသနတဏှာတိ ဘောဂါနံ ပရိယေသနဝသေန ပဝတ္တတဏှာ. ဧသိတတဏှာတိ ပရိယိဋ္ဌေသု ဘောဂေသု ဥပ္ပဇ္ဇမာနတဏှာ. သမုဒါစာရတဏှာယာတိ ပရိယုဋ္ဌာနဝသေန ပဝတ္တတဏှာယ. ဒုဝိဓာပေသာ ဝေဒနံ ပဋိစ္စ တဏှာ နာမ ဝေဒနာပစ္စယာ စ အပ္ပဋိလဒ္ဓါနံ ဘောဂါနံ ပဋိလာဘာယ ပရိယေသနာ၊ လဒ္ဓေသု စ တေသုပါတဗျတာပတ္တိအာဒိ ဟောတီတိ.

ပရိတဿနဝသေန ပရိယေသတိ ဧတာယာတိ ပရိယေသနာ. အာသယတော၊ ပယောဂတော စ ပရိယေသနာ တထာပဝတ္တော စိတ္တုပ္ပါဒေါ. တေနာဟ ‘‘တဏှာယ သတိ ဟောတီ’’တိ. ရူပါဒိအာရမ္မဏပဋိလာဘောတိ သဝတ္ထုကာနံ ရူပါဒိအာရမ္မဏာနံ ဂဝေသနဝသေန၊ ပဝတ္တိယံ ပန အပရိယိဋ္ဌံယေဝ လဗ္ဘတိ၊ တမ္ပိ အတ္ထတော ပရိယေသနာယ လဒ္ဓမေဝ နာမ တထာရူပဿ ကမ္မဿ ပုဗ္ဗေကတတ္တာ ဧဝ လဗ္ဘနတော. တေနာဟ ‘‘သော ဟိ ပရိယေသနာယ သတိ ဟောတီ’’တိ. သုခဝိနိစ္ဆယန္တိ သုခံ ဝိသေသတော နိစ္ဆိနောတီတိ သုခဝိနိစ္ဆယော၊ သုခံ သဘာဝတော၊ သမုဒယတော၊ အတ္ထင်္ဂမနတော၊ နိဿရဏတော စ ယာထာဝတော ဇာနိတွာ ပဝတ္တဉာဏံ၊ တံ သုခဝိနိစ္ဆယံ. ဇညာတိ ဇာနေယျ. ‘‘သုဘသုခ’’န္တိအာဒိကံ အာရမ္မဏေ အဘူတာကာရံ ဝိဝိဓံ နိန္နဘာဝေန နိစ္ဆိနောတိ အာရောပေတီတိ ဝိနိစ္ဆယော. အဿာဒါနုပဿနတဏှာဒိဋ္ဌိယာပိ ဧဝမေဝ ဝိနိစ္ဆယဘာဝေါ ဝေဒိတဗ္ဗော. ဣမသ္မိံ ပန သုတ္တေ ဝိတက္ကောယေဝ အာဂတောတိ ယောဇနာ. ဣမသ္မိံ ပန သုတ္တေတိ သက္ကပဉှသုတ္တေ. (ဒီ. နိ. ၂.၃၅၈) တတ္ထ ဟိ ‘‘ဆန္ဒော ခေါ၊ ဒေဝါနံ ဣန္ဒ၊ ဝိတက္ကနိဒါနော’’တိ အာဂတံ. ဣဓာတိ ဣမသ္မိံ မဟာနိဒါနသုတ္တေ.‘‘ဝိတက္ကေနေဝ ဝိနိစ္ဆိနာတီ’’တိ ဧတေန ‘‘ဝိနိစ္ဆီယတိ ဧတေနာတိ ဝိနိစ္ဆယော’’တိ ဝိနိစ္ဆယ-သဒ္ဒဿ ကရဏသာဓနမာဟ. ‘‘ဧတ္တက’’န္တိအာဒိ ဝိနိစ္ဆယနာကာရဒဿနံ.

ဆန္ဒနဋ္ဌေန ဆန္ဒော၊ ဧဝံ ရဉ္ဇနဋ္ဌေန ရာဂေါ၊ သွာယံ အနာသေဝနတာယ မန္ဒော ဟုတွာ ပဝတ္တော ဣဓာဓိပ္ပေတောတိ အာဟ ‘‘ဒုဗ္ဗလရာဂဿာဓိဝစန’’န္တိ. အဇ္ဈောသာနန္တိ တဏှာဒိဋ္ဌိဝသေန အဘိနိဝိသနံ. ‘‘မယှံ ဣဒ’’န္တိ ဟိ တဏှာဂါဟော ယေဘုယျေန အတ္တဂ္ဂါဟသန္နိဿယောဝ ဟောတိ. တေနာဟ ‘‘အဟံ မမ’’န္တိ၊ ‘‘ဗလဝသန္နိဋ္ဌာန’’န္တိ စ တေသံ ဂါဟာနံ ထိရဘာဝပ္ပတ္တိမာဟ. တဏှာဒိဋ္ဌိဝသေန ပရိဂ္ဂဟကရဏန္တိ ‘‘အဟံ မမ’’န္တိ ဗလဝသန္နိဋ္ဌာနဝသေန အဘိနိဝိဋ္ဌဿ အတ္တတ္တနိယဂ္ဂါဟဝတ္ထုနော အညာသာဓာရဏံ ဝိယ ကတွာ ပရိဂ္ဂဟေတွာ ဌာနံ၊ တထာပဝတ္တော လောဘသဟဂတစိတ္တုပ္ပါဒေါ. အတ္တနာ ပရိဂ္ဂဟိတဿ ဝတ္ထုနော ယဿ ဝသေန ပရေဟိ သာဓာရဏဘာဝဿ အသဟမာနော ဟောတိ ပုဂ္ဂလော၊ သော ဓမ္မော အသဟနတာ. ဧဝံ ဝစနတ္ထံ ဝဒန္တိ နိရုတ္တိနယေန. သဒ္ဒလက္ခဏေ ပန ယဿ ဓမ္မဿ ဝသေန မစ္ဆရိယယောဂတော ပုဂ္ဂလော မစ္ဆရော၊ တဿ ဘာဝေါ၊ ကမ္မံ ဝါ မစ္ဆရိယံ၊ မစ္ဆေရော ဓမ္မော. မစ္ဆရိယဿ ဗလဝဘာဝတော အာဒရေန ရက္ခဏံ အာရက္ခောတိ အာဟ ‘‘ဒွါရ။ပေ။ သုဋ္ဌု ရက္ခဏ’’န္တိ. အတ္တနော ဖလံ ကရောတီတိ ကရဏံ၊ ယံ ကိဉ္စိ ကာရဏံ၊ အဓိကံ ကရဏန္တိ အဓိကရဏံ၊ ဝိသေသကာရဏံ. ဝိသေသကာရဏဉ္စ ဘောဂါနံ အာရက္ခဒဏ္ဍာဒါနာဒိအနတ္ထသမ္ဘဝဿာတိ ဝုတ္တံ ‘‘အာရက္ခာဓိကရဏ’’န္တိအာဒိ. ပရနိသေဓနတ္ထန္တိ မာရဏာဒိနာ ပရေသံ ဝိဗာဓနတ္ထံ. အာဒီယတိ ဧတေနာတိ အာဒါနံ၊ ဒဏ္ဍဿ အာဒါနံ ဒဏ္ဍာဒါနံ၊ အဘိဘဝိတွာ ပရဝိဟေဌနစိတ္တုပ္ပါဒေါ. သတ္ထာဒါနေပိ ဧသေဝ နယော. ဟတ္ထပရာမာသာဒိဝသေန ကာယေန ကာတဗ္ဗကလဟော ကာယကလဟော. မမ္မဃဋ္ဋနာဒိဝသေန ဝါစာယ ကာတဗ္ဗကလဟော ဝါစာကလဟော. ဝိရုဇ္ဈနဝသေန ဝိရူပံ ဂဏှာတိ ဧတေနာတိ ဝိဂ္ဂဟော. ဝိရုဒ္ဓံ ဝဒတိ ဧတေနာတိ ဝိဝါဒေါ. တုဝံ တုဝန္တိ အဂါရဝဝစနသဟစရဏတော တုဝံ တုဝံ၊ သဗ္ဗေတေ တထာပဝတ္တာ ဒေါသသဟဂတစိတ္တုပ္ပါဒါ ဝေဒိတဗ္ဗာ. တေနာဟ ဘဂဝါ ‘‘အနေကေ ပါပကာ အကုသလာ ဓမ္မာ သမ္ဘဝန္တီ’’တိ (ဒီ. နိ. ၂.၁၀၄).

၁၁၂. ဒေသနံ နိဝတ္တေသီတိ ‘‘တဏှံ ပဋိစ္စ ပရိယေသနာ’’တိအာဒိနာ အနုလောမနယေန ပဝတ္တိတံ ဒေသနံ ပဋိလောမနယေန ပုန ‘‘အာရက္ခာဓိကရဏ’’န္တိ အာရဘန္တော နိဝတ္တေသိ. ပဉ္စကာမဂုဏိကရာဂဝသေနာတိ အာရမ္မဏဘူတာ ပဉ္စ ကာမဂုဏာ ဧတဿ အတ္ထီတိ ပဉ္စကာမဂုဏိကော၊ တတ္ထ ရဉ္ဇနဝသေန အဘိရမဏဝသေန ပဝတ္တရာဂေါ၊ တဿ ဝသေန ဥပ္ပန္နာ ရဉ္ဇနဝသေန တဏှာယနဝသေန ပဝတ္တာ ရူပါဒိတဏှာဝ ကာမေသု တဏှာတိ ကာမတဏှာ. ဘဝတိ အတ္ထိ သဗ္ဗကာလံ တိဋ္ဌတီတိ ပဝတ္တာ ဘဝဒိဋ္ဌိ ဥတ္တရပဒလောပေန ဘဝေါ၊ တံသဟဂတာ တဏှာ ဘဝတဏှာ. ဝိဘဝတိ ဝိနဿတိ ဥစ္ဆိဇ္ဇတီတိ ပဝတ္တာ ဝိဘဝဒိဋ္ဌိ ဝိဘဝေါ ဥတ္တရပဒလောပေန၊ တံသဟဂတာ တဏှာ ဝိဘဝတဏှာတိ အာဟ ‘‘သဿတဒိဋ္ဌီ’’တိအာဒိ. ဣမေ ဒွေ ဓမ္မာတိ ‘‘ဧသ ပစ္စယော ဥပါဒါနဿ၊ ယဒိဒံ တဏှာ’’တိ (ဒီ. နိ. ၂.၁၀၁) ဧဝံ ဝုတ္တာ ဝဋ္ဋမူလတဏှာ စ ‘‘တဏှံ ပဋိစ္စ ပရိယေသနာ’’တိ (ဒီ. နိ. ၂.၁၀၃) ဧဝံ ဝုတ္တာ သမုဒါစာရတဏှာ စာတိ ဣမေ ဒွေ ဓမ္မာ. ဝဋ္ဋမူလသမုဒါစာရဝသေနာတိ ဝဋ္ဋမူလဝသေန စေဝ သမုဒါစာရဝသေန စ. ဒွီဟိ ကောဋ္ဌာသေဟီတိ ဒွီဟိ ဘာဂေဟိ. ဒွီဟိ အဝယဝေဟိ သမောသရန္တိ နိဗ္ဗတ္တနဝသေန သမံ ဝတ္တန္တိ ဣတောတိ သမောသရဏံ၊ ပစ္စယော၊ ဧကံ သမောသရဏံ ဧတာသန္တိ ဧကသမောသရဏာ. ကေန ပန ဧကသမောသရဏာတိ အာဟ ‘‘ဝေဒနာယာ’’တိ. ဒွေပိ ဟိ တဏှာ ဝေဒနာပစ္စယာ ဧဝါတိ. တေနာဟ ‘‘ဝေဒနာပစ္စယေန ဧကပစ္စယာ’’တိ. တတော တတော ဩသရိတွာ အာဂန္တွာ သမဝသနဋ္ဌာနံ ဩသရဏ သမောသရဏံ. ဝေဒနာယ သမံ သဟ ဧကသ္မိံ အာရမ္မဏေ ဩသရဏကပဝတ္တနကာ ဝေဒနာ သမောသရဏာတိ အာဟ ‘‘ဣဒံ သဟဇာတသမောသရဏံ နာမာ’’တိ.

၁၁၃. သဗ္ဗေတိ ဥပ္ပတ္တိဒွါရဝသေန ဘိန္ဒိတွာ ဝုတ္တာ သဝိပါကဖဿာ ဧဝ ဝိညာဏာဒိ ဝေဒနာပရိယောသာနာ ဝိပါကဝိထီတိ ကတွာ. ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒကထာ နာမ ဝဋ္ဋကထာတိ အာဟ ‘‘ဌပေတွာ စတ္တာရော လောကုတ္တရဝိပါကဖဿေ’’တိ. ဗဟုဓာတိ ဗဟုပ္ပကာရေန. အယဉှိ ပဉ္စဒွါရေ စက္ခုပသာဒါဒိဝတ္ထုကာနံ ပဉ္စန္နံ ဝေဒနာနံ စက္ခုသမ္ဖဿာဒိကော ဖဿော သဟဇာတအညမညနိဿယဝိပါကအာဟာရသမ္ပယုတ္တအတ္ထိအဝိဂတဝသေန အဋ္ဌဓာ ပစ္စယော ဟောတိ. သေသာနံ ပန ဧကေကသ္မိံ ဒွါရေ သမ္ပဋိစ္ဆနသန္တီရဏတဒါရမ္မဏဝသေန ပဝတ္တာနံ ကာမာဝစရဝိပါကဝေဒနာနံ စက္ခုသမ္ဖဿာဒိကော ဖဿော ဥပနိဿယဝသေန ဧကဓာဝ ပစ္စယော ဟောတိ. မနောဒွါရေပိ တဒါရမ္မဏဝသေန ပဝတ္တာနံ ကာမာဝစရဝိပါကဝေဒနာနံ သဟဇာတမနောသမ္ဖဿော တထေဝ အဋ္ဌဓာ ပစ္စယော ဟောတိ၊ တထာ ပဋိသန္ဓိဘဝင်္ဂစုတိဝသေန ပဝတ္တာနံ တေဘူမကဝိပါကဝေဒနာနံ. ယာ ပန တာ မနောဒွါရေ တဒါရမ္မဏဝသေန ပဝတ္တာ ကာမာဝစရဝေဒနာ၊ တာသံ မနောဒွါရာဝဇ္ဇနသမ္ပယုတ္တော မနောသမ္ဖဿော ဥပနိဿယဝသေန ဧကဓာဝ ပစ္စယော ဟောတီတိ ဧဝံ ဖဿော ဗဟုဓာ ဝေဒနာယ ပစ္စယော ဟောတီတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

၁၁၄. ဝေဒနာဒီနန္တိ ဝေဒနာသညာသင်္ခါရဝိညာဏာနံ. အသဒိသဘာဝါတိ အနုဘဝနသဉ္ဇာနနာဘိသင်္ခရဏဝိဇာနနဘာဝါ. တေ ဟိ အညမညဝိဓုရေန ဝေဒယိတာဒိရူပေန အာကိရိယန္တိ ပညာယန္တီတိ အာကာရာတိ ဝုစ္စန္တိ. တေယေဝါတိ ဝေဒနာဒီနံ တေ ဧဝ ဝေဒယိတာဒိအာကာရာ. သာဓုကံ ဒဿိယမာနာတိ သက္ကစ္စံ ပစ္စက္ခတော ဝိယ ပကာသိယမာနာ. တံ တံ လီနမတ္ထံ ဂမေန္တီတိ ‘‘အရူပဋ္ဌော အာရမ္မဏာဘိမုခနမနဋ္ဌော’’တိ ဧဝမာဒိကံ တံ တံ လီနံ အပါကဋမတ္ထံ ဂမေန္တိ ဉာပေန္တီတိ လိင်္ဂါနိ. တဿ တဿ သဉ္ဇာနနဟေတုတောတိ တဿ တဿ အရူပဋ္ဌာဒိကဿ သလ္လက္ခဏဿ ကာရဏတ္တာ. နိမီယန္တိ အနုမီယန္တိ ဧတေဟီတိ နိမိတ္တာနိ. တထာ တထာ အရူပဘာဝါဒိပ္ပကာရေန၊ ဝေဒယိတာဒိပ္ပကာရေန စ ဥဒ္ဒိသိတဗ္ဗတော ကထေတဗ္ဗတော ဥဒ္ဒေသာ. တသ္မာတိ ‘‘အသဒိသဘာဝါ’’တိအာဒိနာ ဝုတ္တမေဝတ္ထံ ကာရဏဘာဝေန ပစ္စာမသတိ. ယသ္မာ ဝေဒနာဒီနံ အညမညအသဒိသဘာဝါ ယထာဝုတ္တေနတ္ထေန အာကာရာဒယော၊ တသ္မာ အယံ ဣဒါနိ ဝုစ္စမာနော ဧတ္ထ ပါဠိပဒေ အတ္ထော.

နာမသမူဟဿာတိ အာရမ္မဏာဘိမုခံ နမနဋ္ဌေန ‘‘နာမ’’န္တိ လဒ္ဓသမညဿ ဝေဒနာဒိစတုက္ခန္ဓသင်္ခါတဿ အရူပဓမ္မပုဉ္ဇဿ. ပညတ္တီတိ ‘‘နာမကာယော အရူပကလာပေါ အရူပိနော ခန္ဓာ’’တိအာဒိကာ ပညာပနာ ဟောတိ. စေတနာပဓာနတ္တာ သင်္ခါရက္ခန္ဓဓမ္မာနံ ‘‘သင်္ခါရာနံ စေတနာကာရေ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. တထာ ဟိ သုတ္တန္တဘာဇနီယေ သင်္ခါရက္ခန္ဓဝိဘဇနေ ‘‘ယာ စေတနာ သဉ္စေတနာ သဉ္စေတယိတတ္တ’’န္တိ (ဝိဘ. ၂၄၉ အဘိဓမ္မဘာဇနီယေ) စေတနာဝ နိဒ္ဒိဋ္ဌာ. အသတီတိ အသန္တေသု. ဝစနဝိပလ္လာသေန ဟိ ဧဝံ ဝုတ္တံ. စတ္တာရော ခန္ဓေ ဝတ္ထုံ ကတွာတိ ဝေဒနာ သညာ စိတ္တံ စေတနာဒယောတိ ဣမေ စတုက္ခန္ဓသညိတေ နိဿယပစ္စယဘူတေ ဓမ္မေ ဝတ္ထုံ ကတွာ. အယဉ္စ နယော ပဉ္စဒွါရေပိ သမ္ဘဝတီတိ ‘‘မနောဒွါရေ’’တိ ဝိသေသိတံ. အဓိဝစနသမ္ဖဿဝေဝစနောတိ အဓိဝစနမုခေန ပညတ္တိမုခေန ဂဟေတဗ္ဗတ္တာ ‘‘အဓိဝစနသမ္ဖဿော’’တိ လဒ္ဓနာမော. သောတိ မနောသမ္ဖဿော. ပဉ္စဝေါကာရေ စ ဟဒယဝတ္ထုံ နိဿာယ လဗ္ဘနတော ရူပကာယေ ပညာယတေဝ၊ အယံ ပန နယော ဣဓ န ဣစ္ဆိတော ဝေဒနာဒိပဋိက္ခေပဝသေန အသမ္ဘဝပရိယာယဿ ဇောတိတတ္တာတိ ‘‘ပဉ္စပသာဒေ ဝတ္ထုံ ကတွာ ဥပ္ပဇ္ဇေယျာ’’တိ အတ္ထော ဝုတ္တော. န ဟိ ဝေဒနာသန္နိဿယေန ဝိနာ ပဉ္စပသာဒေ ဝတ္ထုံ ကတွာ မနောသမ္ဖဿဿ သမ္ဘဝေါ အတ္ထိ. ဥပ္ပတ္တိဋ္ဌာနေ အသတိ အနုပ္ပတ္တိဋ္ဌာနတော ဖလဿ ဥပ္ပတ္တိ နာမ ကဒါစိပိ နတ္ထီတိ ဣမမတ္ထံ ယထာဓိဂတဿ အတ္ထဿ နိဒဿနဝသေန ဒဿေန္တော ‘‘အမ္ဗရုက္ခေ’’တိအာဒိမာဟ. ရူပကာယတောတိ ကေဝလံ ရူပကာယတော. တဿာတိ မနောသမ္ဖဿဿ.

ဝိရောဓိပစ္စယသန္နိပါတေ ဝိဘူတတရာ ဝိသဒိသုပ္ပတ္တိ၊ တသ္မိံ ဝါ သတိ အတ္တနော သန္တာနေ ဝိဇ္ဇမာနဿေဝ ဝိသဒိသုပ္ပတ္တိဟေတုဘာဝေါ ရုပ္ပနာကာရော. သော ဧဝ ရုပ္ပနာကာရော ဝတ္ထုသပ္ပဋိဃာဒိကံ တံ တံ လီနမတ္ထံ ဂမေတီတိ လိင်္ဂံ. တဿ တဿ သဉ္ဇာနနဟေတုတော နိမိတ္တံ. တထာ တထာ ဥဒ္ဒိသိတဗ္ဗတော ဥဒ္ဒေသောတိ ဧဝမေတ္ထ အာကာရာဒယော အတ္ထတော ဝေဒိတဗ္ဗာ. ဝတ္ထာရမ္မဏာနံ အညမညပဋိဟနနံ ပဋိဃော၊ တတော ပဋိဃတော ဇာတော ပဋိဃသမ္ဖဿော. တေနာဟ ‘‘သပ္ပဋိဃ’’န္တိအာဒိ. နာမကာယတောတိ ကေဝလံ နာမကာယတော. တဿာတိ ပဋိဃသမ္ဖဿဿ. သေသံ ပဌမပဉှေ ဝုတ္တနယမေဝ.

ဥဘယဝသေနာတိ နာမကာယော ရူပကာယောတိ ဥဘယသန္နိဿယဿ အဓိဝစနသမ္ဖဿော ပဋိဃသမ္ဖဿောတိ ဥဘယသမ္ဖဿဿ ဝသေန.

ဝိသုံ ဝိသုံ ပစ္စယံ ဒဿေတွာတိ ဗျတိရေကမုခေန ပစ္စေကံ နာမကာယရူပကာယသညိတံ ပစ္စယံ ဒဿေတွာ. တေသန္တိ ဖဿာနံ. အဝိသေသတောတိ ဝိသေသံ အကတွာ သာမညတော. ဒဿေတုန္တိ ဗျတိရေကမုခေနေဝ ဒဿေတုံ. ဧသေဝ ဟေတူတိ ဧသ ဆသုပိ ဒွါရေသု ပဝတ္တော နာမရူပသင်္ခါတော ဟေတု ယထာရဟံ ဒွိန္နမ္ပိ ဖဿာနံ. ဣဒါနိ တံ ယထာရဟံ ပဝတ္တိံ ဝိဘဇိတွာ ဒဿေတုံ ‘‘စက္ခုဒွါရာဒီသု ဟီ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ.

သမ္ပယုတ္တကာ ခန္ဓာတိ ဖဿေန သမ္ပယုတ္တာ ဝေဒနာဒယော ခန္ဓာ. အာဝဇ္ဇနဿာပိ သမ္ပယုတ္တက္ခန္ဓဂ္ဂဟဏေနေဝေတ္ထ ဂဟဏံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ တဒဝိနာဘာဝတော. ပရတော မနောသမ္ဖဿေပိ ဧသေဝ နယော. ပဉ္စဝိဓောပီတိ စက္ခုသမ္ဖဿာဒိဝသေန ပဉ္စဝိဓောပိ. သော ဖဿောတိ ပဋိဃသမ္ဖဿော. ဗဟုဓာတိ ဗဟုပ္ပကာရေန. တထာ ဟိ ဝိပါကနာမံ ဝိပါကဿ အနေကဘေဒဿ မနောသမ္ဖဿဿ သဟဇာတအညမညနိဿယဝိပါကသမ္ပယုတ္တအတ္ထိအဝိဂတဝသေန သတ္တဓာ ပစ္စယော ဟောတိ. ယံ ပနေတ္ထ အာဟာရကိစ္စံ၊ တံ အာဟာရပစ္စယဝသေန. ယံ ဣန္ဒြိယကိစ္စံ၊ တံ ဣန္ဒြိယပစ္စယဝသေန ပစ္စယော ဟောတိ. အဝိပါကံ ပန နာမံ အဝိပါကဿ မနောသမ္ဖဿဿ ဌပေတွာ ဝိပါကပစ္စယံ ဣတရေသံ ဝသေန ပစ္စယော ဟောတိ. ရူပံ ပန စက္ခာယတနာဒိဘေဒံ စက္ခုသမ္ဖဿာဒိကဿ ပဉ္စဝိဓဿ ဖဿဿ နိဿယပုရေဇာတဣန္ဒြိယဝိပ္ပယုတ္တအတ္ထိအဝိဂတဝသေန ဆဓာ ပစ္စယော ဟောတိ. ရူပါယတနာဒိဘေဒံ တဿ ပဉ္စဝိဓဿ အာရမ္မဏပုရေဇာတအတ္ထိအဝိဂတဝသေန စတုဓာ ပစ္စယော ဟောတိ. မနောသမ္ဖဿဿ ပန တာနိ ရူပါယတနာဒီနိ၊ ဓမ္မာရမ္မဏဉ္စ တထာ စ အာရမ္မဏပစ္စယမတ္တေနေဝ ပစ္စယော ဟောတိ. ဝတ္ထုရူပံ ပန မနောသမ္ဖဿဿ နိဿယပုရေဇာတဝိပ္ပယုတ္တအတ္ထိအဝိဂတဝသေန ပဉ္စဓာ ပစ္စယော ဟောတိ. ဧဝံ နာမရူပံ အဿ ဖဿဿ ဗဟုဓာ ပစ္စယော ဟောတီတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

၁၁၅. ပဌမုပ္ပတ္တိယံ ဝိညာဏံ နာမရူပဿ ဝိသေသပစ္စယောတိ ဣမမတ္ထံ ဗျတိရေကမုခေန ဒဿေတုံ ပါဠိယံ ‘‘မာတုကုစ္ဆိမှိ န ဩက္ကမိဿထာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. ဂဗ္ဘသေယျကပဋိသန္ဓိ ဟိ ဗာဟိရတော မာတုကုစ္ဆိံ ဩက္ကမန္တဿ ဝိယ ဟောန္တီပိ အတ္ထတော ယထာပစ္စယံ ခန္ဓာနံ တတ္ထ ပဌမုပ္ပတ္တိယေဝ. တေနာဟ ‘‘ပဝိသိတွာ။ပေ။ န ဝတ္တိဿထာ’’တိ. သုဒ္ဓန္တိ ကေဝလံ ဝိညာဏေန အမိဿိတံ ဝိရဟိတံ. ‘‘အဝသေသ’’န္တိ ဣဒံ နာမာပေက္ခံ၊ တသ္မာ အဝသေသံ နာမရူပန္တိ ဣမံ ဝိညာဏံ ဌပေတွာ အဝသေသံ နာမရူပံ ဝါတိ အတ္ထော. ပဋိသန္ဓိဝသေန ဩက္ကန္တန္တိ ပဋိသန္ဓိဂ္ဂဟဏဝသေန၊ မာတုကုစ္ဆိံ ဩက္ကမန္တဿ ဝါ ပဌမာဝယဝဘာဝေန ဩတိဏ္ဏံ. ဝေါက္ကမိဿထာတိ သန္တတိဝိစ္ဆေဒံ ဝိနာသံ ဥပဂမိဿထ၊ တံ ပန မရဏံ နာမ ဟောတီတိ အာဟ ‘‘စုတိဝသေနာ’’တိ. အဿာတိ ဝိညာဏဿ၊ တဉ္စ ခေါ ဝိညာဏသာမညဝသေန ဝုတ္တံ. တေနာဟ ‘‘တဿေဝ စိတ္တဿ နိရောဓေနာ’’တိ၊ ပဋိသန္ဓိစိတ္တဿေဝ နိရောဓေနာတိ အတ္ထော. တတောတိ ပဋိသန္ဓိစိတ္တတော. ပဋိသန္ဓိစိတ္တဿ၊ တတော ဒုတိယတတိယစိတ္တာနံ ဝါ နိရောဓေန စုတိ န ဟောတီတိ ဝုတ္တမတ္ထံ ယုတ္တိတော ဝိဘာဝေတုံ ‘‘ပဋိသန္ဓိစိတ္တေန ဟီ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. ဧတသ္မိံ အန္တရေတိ ဧတသ္မိံ သောဠသစိတ္တက္ခဏေ ကာလေ. အန္တရာယော နတ္ထီတိ ဧတ္ထ ဒါရကဿ တာဝ မရဏန္တရာယော မာ ဟောတု တဒါ စုတိစိတ္တဿ အသမ္ဘဝတော၊ မာတု ပန ကထံ တဒါ မရဏန္တရာယာဘာဝေါတိ? တံ တံ ကာလံ အနတိက္ကမိတွာ တဒန္တရေယေဝ စဝနဓမ္မာယ ဂဗ္ဘဂ္ဂဟဏဿေဝ အသမ္ဘဝတော. တေနာဟ ‘‘အယဉှိ အနောကာသော နာမာ’’တိ၊ စုတိယာတိ အဓိပ္ပါယော.

ပဋိသန္ဓိစိတ္တေန သဒ္ဓိံ သမုဋ္ဌိတရူပါနီတိ ဩက္ကန္တိက္ခဏေ ဥပ္ပန္နကမ္မဇရူပါနိ ဝဒတိ. တာနိ ဟိ နိပ္ပရိယာယတော ပဋိသန္ဓိစိတ္တေန သဒ္ဓိံ သမုဋ္ဌိတရူပါနိ နာမ၊ န ဥတုသမုဋ္ဌာနာနိ ပဋိသန္ဓိစိတ္တဿ ဥပ္ပါဒတော ပစ္ဆာ သမုဋ္ဌိတတ္တာ. စိတ္တဇာဟာရဇာနံ ပန တဒါ အသမ္ဘဝေါ ဧဝ. ယာနိ ပဋိသန္ဓိစိတ္တေန သဒ္ဓိံ သမုဋ္ဌိတရူပါနိ၊ တာနိ တိဝိဓာနိ တဿ ဥပ္ပါဒက္ခဏေ သမုဋ္ဌိတာနိ၊ ဌိတိက္ခဏေ သမုဋ္ဌိတာနိ၊ ဘင်္ဂက္ခဏေ သမုဋ္ဌိတာနီတိ. တေသု ဥပ္ပါဒက္ခဏေ သမုဋ္ဌိတာနိ သတ္တရသမဿ ဘဝင်္ဂဿ ဥပ္ပါဒက္ခဏေ နိရုဇ္ဈန္တိ၊ ဌိတိက္ခဏေ သမုဋ္ဌိတာနိ ဌိတိက္ခဏေ နိရုဇ္ဈန္တိ၊ ဘင်္ဂက္ခဏေ သမုဋ္ဌိတာနိ ဘင်္ဂက္ခဏေ နိရုဇ္ဈန္တိ. တတ္ထ ‘‘ဘဉ္ဇမာနော ဓမ္မော ဘဉ္ဇမာနဿ ဓမ္မဿ ပစ္စယော ဟောတီ’’တိ န သက္ကာ ဝတ္တုံ၊ ဥပ္ပါဒေ၊ ပန ဌိတိယဉ္စ န န သက္ကာတိ ‘‘သတ္တရသမဿ ဘဝင်္ဂဿ ဥပ္ပါဒက္ခဏေ၊ ဌိတိက္ခဏေ စ ဓရန္တာနံ ဝသေန တဿ ပစ္စယမ္ပိ ဒါတုံ န သက္ကောန္တီ’’တိ ဝုတ္တံ. ရူပကာယူပတ္ထမ္ဘိတဿေဝ ဟိ နာမကာယဿ ပဉ္စဝေါကာရေ ပဝတ္တီတိ. တေဟိ ရူပဓမ္မေဟိ တဿ စိတ္တဿ ဗလဝတရံ သန္ဓာယာဟ ‘‘သတ္တရသမဿ။ပေ။ ပဝတ္တိ ပဝတ္တတီ’’တိ. ပဝေဏီ ဃဋိယတီတိ အဋ္ဌစတ္တာလီသကမ္မဇဿ ရူပပဝေဏီ သမ္ဗန္ဓာ ဟုတွာ ပဝတ္တတိ. ပဌမဉှိ ပဋိသန္ဓိစိတ္တံ၊ တတော ယာဝ သောဠသမံ ဘဝင်္ဂစိတ္တံ၊ တေသု ဧကေကဿ ဥပ္ပါဒဌိတိဘင်္ဂဝသေန တယော တယော ခဏာ. တတ္ထ ဧကေကဿ စိတ္တဿ တီသု တီသု ခဏေသု သမတိံသ သမတိံသ ကမ္မဇရူပါနိ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ. ဣတိ သောဠသတိကာ အဋ္ဌစတ္တာလီသံ ဟောန္တိ. ဧသ နယော တတော ပရေသုပိ. တံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ ‘‘အဋ္ဌစတ္တာလီသကမ္မဇဿ ရူပပဝေဏီ သမ္ဗန္ဓာ ဟုတွာ ပဝတ္တတီ’’တိ. သစေ ပန န သက္ကောန္တီတိ ပဋိသန္ဓိစိတ္တေန သဒ္ဓိံ သမုဋ္ဌိတရူပါနိ သတ္တရသမဿ ဘဝင်္ဂဿ ပစ္စယံ ဒါတုံ သစေ န သက္ကောန္တိ. ယဒိ ဟိ ပဋိသန္ဓိစိတ္တတော သတ္တရသမံ စုတိစိတ္တံ သိယာ၊ ပဋိသန္ဓိစိတ္တဿ ဌိတိဘင်္ဂက္ခဏေသုပိ ကမ္မဇရူပံ န ဥပ္ပဇ္ဇေယျ၊ ပဂေဝ ဘဝင်္ဂစိတ္တက္ခဏေသု. တထာ သတိ နတ္ထေဝ တဿ စိတ္တဿ ပစ္စယလာဘောတိ ပဝတ္တိ နပ္ပဝတ္တတိ၊ ပဝေဏီ န ဃဋိယတေဝ၊ အညဒတ္ထု ဝိစ္ဆိဇ္ဇတိ. တေနာဟ ‘‘ဝေါက္ကမတိတိနာမ ဟောတီ’’တိအာဒိ.

ဣတ္ထတ္တာယာတိ ဣတ္ထံပကာရတာယ. ယာဒိသော ဂဗ္ဘသေယျကဿ အတ္တဘာဝေါ၊ တံ သန္ဓာယေတံ ဝုတ္တံ. တဿ စ ပဉ္စက္ခန္ဓာ အနူနာ ဧဝ ဟောန္တီတိ အာဟ ‘‘ဧဝံ ပရိပုဏ္ဏပဉ္စက္ခန္ဓဘာဝါယာ’’တိ. ဥပစ္ဆိဇ္ဇိဿထာတိ သန္တာနဝိစ္ဆေဒေန ဝိစ္ဆိန္ဒေယျ. သုဒ္ဓံ နာမရူပမေဝါတိ ဝိညာဏဝိရဟိတံ ကေဝလံ နာမရူပမေဝ. အဝယဝါနံ ပါရိပူရိ ဝုဍ္ဎိ. ထိရဘာဝပ္ပတ္တိ ဝိရူဠှိ. မဟလ္လကဘာဝပ္ပတ္တိ ဝေပုလ္လံ. တာနိ စ ယထာက္ကမံ ပဌမာဒိဝယဝသေန ဟောန္တီတိ ဝုတ္တံ ‘‘ပဌမဝယဝသေနာ’’တိအာဒိ. ဝါ-သဒ္ဒေါ အနိယမတ္ထော၊ တေန ဝဿသဟဿဒွယာဒီနံ သင်္ဂဟော ဒဋ္ဌဗ္ဗော.

ဝိညာဏမေဝါတိ နိယမဝစနံ၊ ဣတော ဗာဟိရကပ္ပိတဿ အတ္တနော၊ ဣဿရာဒီနဉ္စ ပဋိက္ခေပပဒံ၊ န အဝိဇ္ဇာဒိဖဿာဒိပဋိက္ခေပပဒံ ပဋိယောဂီနိဝတ္တနပဒတ္တာ အဝဓာရဏဿ. တေနာဟ ‘‘ဧသေဝ ဟေတူ’’တိအာဒိ. အယဉ္စ နယော ဟေဋ္ဌာပိ သဗ္ဗပဒေသု ယထာရဟံ ဝတ္တဗ္ဗော. ဣဒါနိ ဝိညာဏမေဝ နာမရူပဿ ပဓာနကာရဏန္တိ ဣမမတ္ထံ ဩပမ္မဝသေန ဝိဘာဝေတုံ ‘‘ယထာ ဟီ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. ပစ္စေကံ ဝိယ သမုဒိတဿာပိ နာမရူပဿ ဝိညာဏေန ဝိနာ အတ္တကိစ္စာသမတ္ထတံ ဒဿေတုံ ‘‘တွံ နာမရူပံ နာမာ’’တိ ဧကဇ္ဈံ ဂဟဏံ. ပုရေစာရိကေတိ ပုဗ္ဗင်္ဂမေဝ. ဝိညာဏဉှိ သဟဇာတဓမ္မာနံ ပုဗ္ဗင်္ဂမံ. တေနာဟ ဘဂဝါ ‘‘မနောပုဗ္ဗင်္ဂမာ ဓမ္မာ’’တိ. (ဓ. ပ. ၁၊ နေတ္တိ. ၉၀၊ ၉၂၊ ပေဋကော. ၁၃၊ ၈၃) ဗဟုဓာတိ အနေကပ္ပကာရေန ပစ္စယော ဟောတိ.

ကထံ? ဝိပါကနာမဿ ဟိ ပဋိသန္ဓိယံ အညံ ဝါ ဝိညာဏံ သဟဇာတအညမညနိဿယဝိပါကအာဟာရဣန္ဒြိယသမ္ပယုတ္တအတ္ထိအဝိဂတပစ္စယေဟိ နဝဓာ ပစ္စယော ဟောတိ. ဝတ္ထုရူပဿ ပဋိသန္ဓိယံ သဟဇာတအညမညနိဿယဝိပါကအာဟာရဣန္ဒြိယဝိပ္ပယုတ္တအတ္ထိအဝိဂတပစ္စယေဟိ နဝဓာ ပစ္စယော ဟောတိ. ဌပေတွာ ပန ဝတ္ထုရူပံ သေသရူပဿ ဣမေသု နဝသု အညမညပစ္စယံ အပနေတွာ သေသေဟိ အဋ္ဌဟိ ပစ္စယေဟိ ပစ္စယော ဟောတိ. အဘိသင်္ခါရဝိညာဏံ ပန အသညသတ္တရူပဿ၊ ပဉ္စဝေါကာရေ ဝါ ကမ္မဇဿ သုတ္တန္တိကပရိယာယတော ဥပနိဿယဝသေန ဧကဓာဝ ပစ္စယော ဟောတိ. အဝသေသဉှိ ပဌမဘဝင်္ဂတော ပဘုတိ သဗ္ဗမ္ပိ ဝိညာဏံ တဿ နာမရူပဿ ယထာရဟံ ပစ္စယော ဟောတီတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. အယမေတ္ထ သင်္ခေပေါ၊ ဝိတ္ထာရတော ပန ပစ္စယနယေ ဒဿိယမာနေ သဗ္ဗာပိ မဟာပကရဏကထာ အာနေတဗ္ဗာ ဟောတီတိ န ဝိတ္ထာရိတာ. ကထံ ပနေတံ ပစ္စေတဗ္ဗံ ‘‘ပဋိသန္ဓိနာမရူပံ ဝိညာဏပစ္စယာ ဟောတီ’’တိ? သုတ္တတော၊ ယုတ္တိတော စ. ပါဠိယဉှိ ‘‘စိတ္တာနုပရိဝတ္တိနော ဓမ္မာ’’တိအာဒိနာ (ဓ. သ. မာတိကာ ၆၂) နယေန ဗဟုဓာ ဝေဒနာဒီနံ ဝိညာဏပစ္စယတာ အာဂတာ. ယုတ္တိတော ပန ဣဓ စိတ္တဇေန ရူပေန ဒိဋ္ဌေန အဒိဋ္ဌဿာပိ ရူပဿ ဝိညာဏံ ပစ္စယော ဟောတီတိ ဝိညာယတိ. စိတ္တေဟိ ပသန္နေ၊ အပ္ပသန္နေ ဝါ တဒနုရူပါနိ ရူပါနိ ဥပ္ပဇ္ဇမာနာနိ ဒိဋ္ဌာနိ၊ ဒိဋ္ဌေန စ အဒိဋ္ဌဿ အနုမာနံ ဟောတီတိ. ဣမိနာ ဣဓ ‘‘ဒိဋ္ဌေန စိတ္တဇရူပေန အဒိဋ္ဌဿာပိ ပဋိသန္ဓိရူပဿ ဝိညာဏံ ပစ္စယော ဟောတီ’’တိ ပစ္စေတဗ္ဗမေတံ. ကမ္မသမုဋ္ဌာနဿာပိ ဟိ ရူပဿ စိတ္တသမုဋ္ဌာနဿ ဝိယ ဝိညာဏပစ္စယတာ ပဋ္ဌာနေ အာဂတာတိ.

၁၁၆. ဣဓ သမုဒယ-သဒ္ဒေါ သမုဒါယ-သဒ္ဒေါ ဝိယ သမူဟပရိယာယောတိ အာဟ ‘‘ဒုက္ခရာသိသမ္ဘဝေါ’’တိ. ဧကကောတိ အသဟာယော ရာဇပရိသာရဟိတော. ပဿေယျာမ တေ ရာဇဘာဝံ အမှေဟိ ဝိနာတိ အဓိပ္ပါယော. ယထာရဟံ ပရိသံ ရဉ္ဇေတီတိ ဟိ ရာဇာ. အတ္ထတောတိ အတ္ထသိဒ္ဓိတော အဝဒန္တမ္ပိ ဝဒတိ ဝိယ. ‘‘ဟဒယဝတ္ထု’’န္တိ ဣမိနာဝ တန္နိဿယောပိ ဂဟိတော ဝါတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. အာနန္တရိယဘာဝတော နိဿယနိဿယောပိ ‘‘နိဿယော’’ တွေဝ ဝုစ္စတီတိ. ပဋိသန္ဓိဝိညာဏံ နာမ ဘဝေယျာသိ၊ နေတံ ဌာနံ ဝိဇ္ဇတီတိ အတ္ထော. တေနာဟ ‘‘ပဿေယျာမာ’’တိအာဒိ. ဗဟုဓာတိ အနေကဓာ ပစ္စယော ဟောတိ. ကထံ? နာမံ တာဝ ပဋိသန္ဓိယံ သဟဇာတအညမညနိဿယဝိပါကသမ္ပယုတ္တအတ္ထိအဝိဂတပစ္စယေဟိ သတ္တဓာ ဝိညာဏဿ ပစ္စယော ဟောတီတိ. ကိဉ္စိ ပနေတ္ထ ဟေတုပစ္စယေန၊ ကိဉ္စိ အာဟာရပစ္စယေနာတိ ဧဝံ အညထာပိ ပစ္စယော ဟောတိ. အဝိပါကံ ပန နာမံ ယထာဝုတ္တေသု ပစ္စယေသု ဌပေတွာ ဝိပါကပစ္စယံ ဣတရေဟိ ဆဟိ ပစ္စယေဟိ ပစ္စယော ဟောတိ. ကိဉ္စိ ပနေတ္ထ ဟေတုပစ္စယေန၊ ကိဉ္စိ အာဟာရပစ္စယေနာတိ အညထာပိ ပစ္စယော ဟောတိ၊ တဉ္စ ခေါ ပဝတ္တိယံယေဝ၊ န ပဋိသန္ဓိယံ. ရူပတော ပန ဟဒယဝတ္ထု ပဋိသန္ဓိယံ ဝိညာဏဿ သဟဇာတအညမညနိဿယဝိပ္ပယုတ္တအတ္ထိ အဝိဂတပစ္စယေဟိ ဆဓာဝ ပစ္စယော ဟောတိ. ပဝတ္တိယံ ပန သဟဇာတအညမညပစ္စယဝဇ္ဇိတေဟိ ပဉ္စဟိ ပုရေဇာတပစ္စယေန သဟ တေဟေဝ ပစ္စယေဟိ ပစ္စယော ဟောတိ. စက္ခာယတနာဒိဘေဒံ ပန ပဉ္စဝိဓမ္ပိ ရူပံ ယထာက္ကမံ စက္ခုဝိညာဏာဒိဘေဒဿ ဝိညာဏဿ နိဿယပုရေဇာတဣန္ဒြိယဝိပ္ပယုတ္တအတ္ထိအဝိဂတပစ္စယေဟိ ပစ္စယော ဟောတီတိ ဧဝံ နာမရူပံ ဝိညာဏဿ ဗဟုဓာ ပစ္စယော ဟောတီတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

ယွာယမနုက္ကမေန ဝိညာဏဿ နာမရူပံ၊ ပဋိသန္ဓိနာမရူပဿ၊ စ ဝိညာဏံ ပတိ ပစ္စယဘာဝေါ၊ သော ကဒါစိ ဝိညာဏဿ သာတိသယော၊ ကဒါစိ နာမရူပဿ၊ ကဒါစိ ဥဘိန္နံ သဒိသောတိ တိဝိဓောပိ သော ‘‘ဧတ္တာဝတာ’’တိ ပဒေန ဧကဇ္ဈံ ဂဟိတောတိ ဒဿေန္တော ‘‘ဝိညာဏေ။ပေ။ ပဝတ္တေသူ’’တိ ဝတွာ ပုန ယမိဒမ္ပိ ဝိညာဏံ နာမရူပသညိတာနံ ပဉ္စန္နံ ခန္ဓာနံ အညမညနိဿယေန ပဝတ္တာနံ ဧတ္တကေန သဗ္ဗာ သံသာရဝဋ္ဋပ္ပဝတ္တီတိ ဣမမတ္ထံ ဒဿေန္တော ‘‘ဧတ္တကေန။ပေ။ ပဋိသန္ဓိယော’’တိ အာဟ. တတ္ထ ဧတ္တကေနာတိ ဧတ္တကေနေဝ၊ န ဣတော အညေန ကေနစိ ကာရကဝေဒကသဘာဝေန အတ္တနာ၊ ဣဿရာဒိနာ ဝါတိ အတ္ထော. အန္တောဂဓာဝဓာရဏဉှေတံ ပဒံ.

ဝစနမတ္တမေဝ အဓိကိစ္စာတိ ဒါသာဒီသု သိရိဝဍ္ဎကာဒိ-သဒ္ဒါ ဝိယ အတထတ္တာ ဝစနမတ္တမေဝ အဓိကာရံ ကတွာ ပဝတ္တဿ. တေနာဟ ‘‘အတ္ထံ အဒိသွာ’’တိ. ဝေါဟာရဿာတိ ဝေါဟရဏမတ္တဿ. ပထောတိ ပဝတ္တိမဂ္ဂေါ ပဝတ္တိယာ ဝိသယော. ယသ္မာ သရဏကိရိယာဝသေန ပုဂ္ဂလော ‘‘သတော’’တိ ဝုစ္စတိ၊ သမ္ပဇာနနကိရိယာဝသေန ‘‘သမ္ပဇာနော’’တိ၊ တသ္မာ ဝုတ္တံ ‘‘ကာရဏာပဒေသဝသေနာ’’တိ. ကာရဏံ နိဒ္ဓါရေတွာ ဥတ္တိ နိရုတ္တီတိ. ဧကမေဝ အတ္ထံ ‘‘ပဏ္ဍိတော’’တိအာဒိနာ ပကာရတော ဉာပနတော ‘‘ပညတ္တီ’’တိ ဝဒန္တိ. သော ဧဝ ဟိ ‘‘ပဏ္ဍိတော’’တိ စ ‘‘ဗျတ္တော’’တိ စ ‘‘မေဓာဝီ’’တိ စ ပညာပီယတီတိ. ပဏ္ဍိစ္စပ္ပကာရတော ပန ပဏ္ဍိတော၊ ဝေယျတ္တိယပ္ပကာရတော ဗျတ္တောတိ ပညာပီယတီတိ ဧဝံ ပကာရတော ပညာပနတော ပညတ္တိ. ယသ္မာ ဣဓ အဓိဝစနနိရုတ္တိပညတ္တိပဒါနိ သမာနတ္ထာနိ. သဗ္ဗဉ္စ ဝစနံ အဓိဝစနာဒိဘာဝံ ဘဇတိ၊ တသ္မာ ကေသုစိ ဝစနဝိသေသေသု ဝိသေသေန ပဝတ္တေဟိ အဓိဝစနာဒိသဒ္ဒေဟိ သဗ္ဗာနိ ဝစနာနိ ပညတ္တိအတ္ထပ္ပကာသနသာမညေန ဝုတ္တာနီတိ ဣမိနာ အဓိပ္ပါယေန အယမတ္ထယောဇနာ ကတာတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ.

အထ ဝါ အဓိ-သဒ္ဒေါ ဥပရိဘာဝေ၊ ဥပရိ ဝစနံ အဓိဝစနံ. ကဿ ဥပရိ? ပကာသေတဗ္ဗဿ အတ္ထဿာတိ ပါကဋော ယမတ္ထော. အဓီနံ ဝါ ဝစနံ အဓိဝစနံ. ကေန အဓီနံ? အတ္ထေန. တထာ တံတံအတ္ထပ္ပကာသေန နိစ္ဆိတံ၊ နိယတံ ဝါ ဝစနံ နိရုတ္တိ. ပထဝီဓာတုပုရိသာဒိတံတံပကာရေန ဉာပနတော ပညတ္တီတိ ဧဝံ အဓိဝစနာဒိပဒါနံ သဗ္ဗဝစနေသု ပဝတ္တိ ဝေဒိတဗ္ဗာ၊ အညထာ သိရိဝဍ္ဎကဓနဝဍ္ဎကပ္ပကာရာနမေဝ နိရုတ္တိတာ၊ ‘‘ပဏ္ဍိတော ဝိယတ္တော’’တိ ဧဝံ ပကာရာနမေဝ ဧကမေဝ အတ္ထံ တေန တေန ပကာရေန ဉာပေန္တာနံ ပညတ္တိတာ စ အာပဇ္ဇေယျာတိ. ဧဝံ တီဟိပိ နာမေဟိ ဝုတ္တဿ ဝေါဟာရဿ ပဝတ္တိမဂ္ဂေါပိ သဟ ဝိညာဏေန နာမရူပန္တိ ဧတ္တာဝတာဝ ဣစ္ဆိတဗ္ဗော. တေနာဟ ‘‘ဣတီ’’တိအာဒိ. ပညာယ အဝစရိတဗ္ဗန္တိ ပညာယ ပဝတ္တိတဗ္ဗံ၊ ဉေယျန္တိ အတ္ထော. တေနာဟ ‘‘ဇာနိတဗ္ဗ’’န္တိ. ဝဋ္ဋန္တိ ကိလေသဝဋ္ဋံ၊ ကမ္မဝဋ္ဋံ၊ ဝိပါကဝဋ္ဋန္တိ တိဝိဓမ္ပိ ဝဋ္ဋံ. ဝတ္တတီတိ ပဝတ္တတိ. တယိဒံ ‘‘ဇာယေထာ’’တိအာဒိနာ ပဉ္စဟိ ပဒေဟိ ဝုတ္တဿ အတ္ထဿ နိဂမနဝသေန ဝုတ္တံ. အာဒိ-သဒ္ဒေန ဣတ္ထီတိပုရိသာတိအာဒီနမ္ပိ သင်္ဂဟော ဒဋ္ဌဗ္ဗော. နာမပညတ္တတ္ထာယာတိ ခန္ဓာဒိဖဿာဒိသတ္တာဒိဣတ္ထာဒိနာမဿ ပညာပနတ္ထာယ. ဝတ္ထုပိ ဧတ္တာဝတာဝ. တေနာဟ ‘‘ခန္ဓပဉ္စကမ္ပိ ဧတ္တာဝတာဝ ပညာယတီ’’တိ. ဧတ္တာဝတာ ဧတ္တကေန၊ သဟ ဝိညာဏေန နာမရူပပ္ပဝတ္တိယာတိ အတ္ထော.