သတ္တဝိညာဏဋ္ဌိတိဝဏ္ဏနာ

၁၂၇. ဂစ္ဆန္တော ဂစ္ဆန္တောတိ သမထပဋိပတ္တိယံ သုပ္ပတိဋ္ဌိတော ဟုတွာ ဝိပဿနာဂမနေန၊ မဂ္ဂဂမနေန စ ဂစ္ဆန္တော ဂစ္ဆန္တော. ဥဘောဟိ ဘာဂေဟိ မုစ္စနတော ဥဘတောဘာဂဝိမုတ္တော နာမ ဟောတိ. သော ‘‘ဧဝံ အသမနုပဿန္တော’’တိ ဝုတ္တော ဝိပဿနာယာနိကောတိ ကတွာ ‘‘ယော စ န သမနုပဿတီတိ ဝုတ္တော သော ယသ္မာ ဂစ္ဆန္တော ဂစ္ဆန္တော ပညာဝိမုတ္တော နာမ ဟောတီ’’တိ ဝုတ္တံ. ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တာနန္တိ ‘‘ကိတ္တာဝတာ စ၊ အာနန္ဒ၊ အတ္တာနံ န ပညပေန္တော န ပညာပေတီ’’တိအာဒိနာ (ဒီ. နိ. ၂.၁၁၉)၊ ‘‘ယတော ခေါ၊ အာနန္ဒ၊ ဘိက္ခု နေဝ ဝေဒနံ အတ္တာနံ သမနုပဿတီ’’တိအာဒိနာ (ဒီ. နိ. ၂.၁၂၅ အာဒယော) စ ဟေဋ္ဌာ ပါဠိယံ အာဂတာနံ ဒွိန္နံ ပုထုဇ္ဇနဘိက္ခူနံ. နိဂမနန္တိ နိဿရဏံ. နာမန္တိ ပညာဝိမုတ္တာဒိနာမံ.

ပဋိသန္ဓိဝသေန ဝုတ္တာတိ နာနတ္တကာယနာနတ္တသညိတာဝိသေသဝိသိဋ္ဌပဋိသန္ဓိဝသေန ဝုတ္တာ သတ္တ ဝိညာဏဋ္ဌိတိယော. တံတံသတ္တနိကာယံ ပတိ နိဿယတော ဟိ နာနတ္တကာယာဒိတာ တံပရိယာပန္နပဋိသန္ဓိသမုဒါဂတာတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ တဒဘိနိဗ္ဗတ္တကကမ္မဘဝဿ တထာ အာယူဟိတတ္တာ. စတဿော အာဂမိဿန္တီတိ ရူပဝေဒနာသညာသင်္ခါရက္ခန္ဓဝသေန စတဿော ဝိညာဏဋ္ဌိတိယော အာဂမိဿန္တိ ‘‘ရူပုပါယံ ဝါ အာဝုသော ဝိညာဏံ တိဋ္ဌမာနံ တိဋ္ဌတီ’’တိအာဒိနာ (ဒီ. နိ. ၃.၃၁၁). ဝိညာဏပတိဋ္ဌာနဿာတိ ပဋိသန္ဓိဝိညာဏဿ ဧတရဟိ ပတိဋ္ဌာနကာရဏဿ. အတ္ထတော ဝုတ္တဝိသေသဝိသိဋ္ဌာ ပဉ္စဝေါကာရေ ရူပဝေဒနာသညာသင်္ခါရက္ခန္ဓာ၊ စတုဝေါကာရေ ဝေဒနာဒယော တယော ခန္ဓာ ဝေဒိတဗ္ဗာ. သတ္တာဝါသဘာဝံ ဥပါဒါယ ‘‘ဒွေ စ အာယတနာနီတိ ဒွေ နိဝါသဋ္ဌာနာနီ’’တိ ဝုတ္တံ. နိဝါသဋ္ဌာနပရိယာယောပိ အာယတနသဒ္ဒေါ ဟောတိ ယထာ ‘‘ဒေဝါယတနဒွယ’’န္တိ. သဗ္ဗန္တိ ဝိညာဏဋ္ဌိတိ အာယတနဒွယန္တိ သကလံ. တသ္မာ ဂဟိတံ တတ္ထ ဧကမေဝ အဂ္ဂဟေတွာတိ အဓိပ္ပါယော. ပရိယာဒါနံ အနဝသေသဂ္ဂဟဏံ န ဂစ္ဆတိ ဝဋ္ဋံ ဝိညာဏဋ္ဌိတိအာယတနဒွယာနံ အညမညအန္တောဂဓတ္တာ.

နိဒဿနတ္ထေ နိပါတော၊ တသ္မာ သေယျထာပိ မနုဿာတိ ယထာ မနုဿာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ဝိသေသော ဟောတိယေဝ သတိပိ ဗာဟိရဿ ကာရကဿ အဘေဒေ အဇ္ဈတ္တိကဿ ဘိန္နတ္တာ. နာနတ္တံ ကာယေ ဧတေသံ၊ နာနတ္တော ဝါ ကာယော ဧတေသန္တိ နာနတ္တကာယာ၊ ဣမိနာ နယေန သေသပဒေသုပိ အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော. နေသန္တိ မနုဿာနံ. နာနတ္တာ သညာ ဧတေသံ အတ္ထီတိ နာနတ္တသညိနော. သုခသမုဿယတော ဝိနိပါတော ဧတေသံ အတ္ထီတိ ဝိနိပါတိကာ သတိပိ ဒေဝဘာဝေ ဒိဗ္ဗသမ္ပတ္တိယာ အဘာဝတော၊ အပါယေသု ဝါ ဂတော နတ္ထိ နိပါတော ဧတေသန္တိ ဝိနိပါတိကာ. တေနာဟ ‘‘စတုအပါယဝိနိမုတ္တာ’’တိ. ဓမ္မပဒန္တိ သတိပဋ္ဌာနာဒိဓမ္မကောဋ္ဌာသံ. ဝိဇာနိယာတိ သုတမယေန တာဝ ဉာဏေန ဝိဇာနိတွာ. တဒနုသာရေန ယောနိသောမနသိကာရံ ပရိဗြူဟန္တော သီလဝိသုဒ္ဓိအာဒိကံ သမ္မာပဋိပတ္တိံ အပိ ပဋိပဇ္ဇေမ. သာ စ ပဋိပတ္တိ ဟိတာယ ဒိဋ္ဌဓမ္မိကာဒိသကလဟိတာယ အမှာကံ သိယာ. ဣဒါနိ တတ္ထ သီလပဋိပတ္တိံ တာဝ ဝိဘာဂေန ဒဿေန္တော ‘‘ပါဏေသု စာ’’တိ ဂါထမာဟ.

ဗြဟ္မကာယေ ပဌမဇ္ဈာနနိဗ္ဗတ္တေ ဗြဟ္မသမူဟေ၊ ဗြဟ္မနိကာယေ ဝါ ဘဝါတိ ဗြဟ္မကာယိကာ. မဟာဗြဟ္မုနော ပရိသာယ ဘဝါတိ ဗြဟ္မပါရိသဇ္ဇာ တဿ ပရိစာရကဋ္ဌာနေ ဌိတတ္တာ. မဟာဗြဟ္မုနော ပုရောဟိတဋ္ဌာနေ ဌိတာတိ ဗြဟ္မပုရောဟိတာ. အာယုဝဏ္ဏာဒီဟိ မဟန္တော ဗြဟ္မာနောတိ မဟာဗြဟ္မုနော. သတိပိ တေသံ တိဝိဓာနမ္ပိ ပဌမေန ဈာနေန အဘိနိဗ္ဗတ္တဘာဝေ ဈာနဿ ပန ပဝတ္တိဘေဒေန အယံ ဝိသေသောတိ ဒဿေတုံ ‘‘ဗြဟ္မပါရိသဇ္ဇာ ပနာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. ပရိတ္တေနာတိ ဟီနေန၊ သာ စဿ ဟီနတာ ဆန္ဒာဒီနံ ဟီနတာယ ဝေဒိတဗ္ဗာ၊ ပဋိလဒ္ဓမတ္တံ ဝါ ဟီနံ. ကပ္ပဿာတိ အသင်္ချေယျကပ္ပဿ. ဟီနပဏီတာနံ မဇ္ဈေ ဘဝတ္တာ မဇ္ဈိမေန၊ သာ စဿ မဇ္ဈိမတာ ဆန္ဒာဒီနံ မဇ္ဈိမတာယ ဝေဒိတဗ္ဗာ၊ ပဋိလဘိတွာ နာတိသုဘာဝိတံ ဝါ မဇ္ဈိမံ. ဥပဍ္ဎကပ္ပေါတိ အသင်္ချေယျကပ္ပဿ ဥပဍ္ဎကပ္ပေါ. ဝိပ္ဖါရိကတရောတိ ဗြဟ္မပါရိသဇ္ဇေဟိ ပမာဏတော ဝိပုလတရော၊ သဘာဝတော ဥဠာရတရော စ ဟောတိ. သဘာဝေနပိ ဟိ ဥဠာရတရောဝ၊ တံ ပနေတ္ထ အပ္ပမာဏံ. တထာ ဟိ ပရိတ္တာဘာဒီနံ၊ ပရိတ္တသုဘာဒီနဉ္စ ကာယေ သတိပိ သဘာဝဝေမတ္တေ ဧကတ္တဝသေနေဝ ဝဝတ္ထာပီယတီတိ ‘‘ဧကတ္တကာယာ’’ တွေဝ ဝုစ္စန္တိ. ပဏီတေနာတိ ဥက္ကဋ္ဌေန၊ သာ စဿ ဥက္ကဋ္ဌတာ ဆန္ဒာဒီနံ ဥက္ကဋ္ဌတာယ ဝေဒိတဗ္ဗာ၊ သုဘာဝိတံ ဝါ သမ္မဒေဝ ဝသိဘာဝံ ပါပိတံ ပဏီတံ ပဓာနဘာဝံ နီတန္တိ ကတွာ၊ ဣဓာပိ ကပ္ပေါ အသင်္ချေယျကပ္ပဝသေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗော ပရိပုဏ္ဏဿ မဟာကပ္ပဿ အသမ္ဘဝတော. ဣတီတိ ဧဝံ ဝုတ္တပ္ပကာရေန. တေတိ ‘‘ဗြဟ္မကာယိကာ’’တိ ဝုတ္တာ တိဝိဓာပိ ဗြဟ္မာနော. သညာယ ဧကတ္တာတိ တိဟေတုကဘာဝေန သညာယ ဧကတ္တသဘာဝတ္တာ. န ဟိ တဿာ သမ္ပယုတ္တဓမ္မဝသေန အညောပိ ကောစိ ဘေဒေါ အတ္ထိ.

ဧဝန္တိ ဣမိနာ နာနတ္တကာယဧကတ္တသညိနောတိ ဒဿေတိ.

ဒဏ္ဍဥက္ကာယာတိ ဒဏ္ဍဒီပိကာယ. သရတီတိ ဓာဝတိ ဝိယ. ဝိဿရတီတိ ဝိပ္ပကိဏ္ဏာ ဝိယ ဓာဝတိ. ဒွေ ကပ္ပါတိ ဒွေ မဟာကပ္ပါ. ဣတော ပရေသုပိ ဧသေဝ နယော. ဣဓာတိ ဣမသ္မိံ သုတ္တေ. ဥက္ကဋ္ဌပရိစ္ဆေဒဝသေန အာဘဿရဂ္ဂဟဏေနေဝ သဗ္ဗေပိ တေ ပရိတ္တာဘာ၊ အပ္ပမာဏာဘာပိ ဂဟိတာ.

သောဘနာ ပဘာ သုဘာ၊ သုဘာယ ကိဏ္ဏာ သုဘာကိဏ္ဏာတိ ဝတ္တဗ္ဗေ အာ-ကာရဿ ရဿတ္တံ၊ အန္တိမ-ဏ-ကာရဿ ဟ-ကာရဉ္စ ကတွာ ‘‘သုဘကိဏှာ’’တိ ဝုတ္တာ၊ အဋ္ဌကထာယံပန နိစ္စလာယ ဧကဂ္ဃနာယ ပဘာယ သုဘောတိ ပရိယာယဝစနန္တိ ‘‘သုဘေန ဩကိဏ္ဏာ ဝိကိဏ္ဏာ’’တိ အတ္ထော ဝုတ္တော၊ ဧတ္ထာပိ အန္တိမ-ဏ-ကာရဿ ဟ-ကာရကရဏံ ဣစ္ဆိတဗ္ဗမေဝ. န ဆိဇ္ဇိတွာ ဆိဇ္ဇိတွာ ပဘာ ဂစ္ဆတိ ဧကဂ္ဃနတ္တာ. စတုတ္ထဝိညာဏဋ္ဌိတိမေဝ ဘဇန္တိ ကာယဿ၊ သညာယ စ ဧကရူပတ္တာ. ဝိပုလသန္တသုခါယုဝဏ္ဏာဒိဖလတ္တာ ဝေဟပ္ဖလာ. ဧတ္ထာတိ ဝိညာဏဋ္ဌိတိယံ.

ဝိဝဋ္ဋပက္ခေ ဌိတာ နပုနရာဝတ္တနတော. ‘‘န သဗ္ဗကာလိကာ’’တိ ဝတွာ တမေဝ အသဗ္ဗကာလိကတ္တံ ဝိဘာဝေတုံ ‘‘ကပ္ပသတသဟဿမ္ပီ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. သောဠသကပ္ပသဟဿစ္စယေန ဥပ္ပန္နာနံ သုဒ္ဓါဝါသဗြဟ္မာနံ ပရိနိဗ္ဗာယနတော၊ အညေသဉ္စ တတ္ထ အနုပ္ပဇ္ဇနတော ဗုဒ္ဓသုညေလောကေ သုညံ တံ ဌာနံ ဟောတိ၊ တသ္မာ သုဒ္ဓါဝါသာ န သဗ္ဗကာလိကာ၊ ခန္ဓာဝါရဋ္ဌာနသဒိသာ ဟောန္တိ သုဒ္ဓါဝါသဘူမိယော. ဣမိနာ သုတ္တေန သုဒ္ဓါဝါသာနံ သတ္တာဝါသဘာဝဒီပနေနေဝ ဝိညာဏဋ္ဌိတိဘာဝေါ ဒီပိတော၊ တသ္မာ သုဒ္ဓါဝါသာပိ သတ္တသု ဝိညာဏဋ္ဌိတီသု စတုတ္ထဝိညာဏဋ္ဌိတိံ နဝသု သတ္တာဝါသေသု စတုတ္ထသတ္တာဝါသံယေဝ ဘဇန္တိ.

သုခုမတ္တာတိ သင်္ခါရာဝသေသသုခုမဘာဝပ္ပတ္တတ္တာ. ပရိဗျတ္တဝိညာဏကိစ္စာဘာဝတော နေဝ ဝိညာဏံ၊ သဗ္ဗသော အဝိညာဏံ န ဟောတီတိ နာဝိညာဏံ၊ တသ္မာ ပရိပ္ဖုဋဝိညာဏကိစ္စဝန္တီသု ဝိညာဏဋ္ဌိတီသု အဝတွာ.

၁၂၈. တဉ္စ ဝိညာဏဋ္ဌိတိန္တိ ပဌမံ ဝိညာဏဋ္ဌိတိံ. ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တနယေန သရူပတော၊ မနုဿာဒိဝိဘာဂတော၊ သင်္ခေပတော၊ ‘‘နာမဉ္စ ရူပဉ္စာ’’တိ ဘေဒတော စ ပဇာနာတိ. တဿာ သမုဒယဉ္စာတိ တဿာ ပဌမာယ ဝိညာဏဋ္ဌိတိယာ ပဉ္စဝီသတိဝိဓံ သမုဒယဉ္စ ပဇာနာတိ. အတ္ထင်္ဂမေပိ ဧသေဝ နယော. အဿာဒေတဗ္ဗတော၊ အဿာဒတော စ အဿာဒံ. အယံ အနိစ္စာဒိဘာဝေါ အာဒီနဝေါ. ဆန္ဒရာဂေါ ဝိနီယတိ ဧတေန၊ ဧတ္ထ ဝါတိ ဆန္ဒရာဂဝိနယော၊ သဟ မဂ္ဂေန နိဗ္ဗာနံ. ဆန္ဒရာဂပ္ပဟာနန္တိ ဧတ္ထာပိ ဧသေဝ နယော. မာနဒိဋ္ဌီနံ ဝသေနာဟန္တိ ဝါ၊ တဏှာဝသေန မမန္တိ ဝါ အဘိနန္ဒနာပိ မာနဿ ပရိတဿနာ ဝိယ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ. သဗ္ဗတ္ထာတိ သဗ္ဗေသု သေသေသု အဋ္ဌသုပိ ဝါရေသု. တတ္ထာတိ ဥပရိ တီသု ဝိညာဏဋ္ဌိတီသု ဒုတိယာယတနေသု. တတ္ထ ဟိ ရူပံ နတ္ထိ. ပုန တတ္ထာတိ ပဌမာယတနေ. တတ္ထ ဟိ ဧကော ရူပက္ခန္ဓောဝ. ဧတ္ထာတိ စ တမေဝ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ. တတ္ထ ဟိ ရူပဿ ကမ္မသမုဋ္ဌာနတ္တာ အာဟာရဝသေန ယောဇနာ န သမ္ဘဝတိ.

ယတော ခေါတိ ဧတ္ထ တော-သဒ္ဒေါ ဒါ-သဒ္ဒေါ ဝိယ ကာလဝစနော ‘‘ယတော ခေါ၊ သာရိပုတ္တ၊ ဘိက္ခုသံဃော’’တိအာဒီသု (ပါရာ. ၂၁) ဝိယာတိ ဝုတ္တံ ‘‘ယဒါ ခေါ’’တိ. အဂ္ဂဟေတွာတိ ကဉ္စိပိ သင်္ခါရံ ‘‘ဧတံ မမာ’’တိအာဒိနာ အဂ္ဂဟေတွာ. ပညာဝိမုတ္တောတိ အဋ္ဌန္နံ ဝိမောက္ခာနံ အနဓိဂတတ္တာ သာတိသယဿ သမာဓိဗလဿ အဘာဝတော ပညာဗလေနေဝ ဝိမုတ္တော. တေနာဟ ‘‘အဋ္ဌ ဝိမောက္ခေ အသစ္ဆိကတွာ ပညာဗလေနေဝါ’’တိအာဒိ. အပ္ပဝတ္တိန္တိ အာယတိံ အပ္ပဝတ္တိံ ကတွာ. ပဇာနန္တော ဝိမုတ္တောတိ ဝါ ပညာဝိမုတ္တော၊ ပဌမဇ္ဈာနဖဿေန ဝိနာ ပရိဇာနနာဒိပ္ပကာရေဟိ စတ္တာရိ သစ္စာနိ ဇာနန္တော ပဋိဝိဇ္ဈန္တော တေသံ ကိစ္စာနံ မတ္ထကပ္ပတ္တိယာ နိဋ္ဌိတကိစ္စတာယ ဝိသေသေန မုတ္တောတိ ဝိမုတ္တော. သော ပညာဝိမုတ္တော. သုက္ခဝိပဿကောတိ သမထဘာဝနာသိနေဟာဘာဝေန သုက္ခာ လူခါ၊ အသိနိဒ္ဓါ ဝါ ဝိပဿနာ ဧတဿာတိ သုက္ခဝိပဿကော. ဌတွာတိ ပါဒကကရဏဝသေန ဌတွာ. အညတရသ္မိန္တိ စ အညတရအညတရသ္မိံ၊ ဧကေကသ္မိန္တိ အတ္ထော. ဧဝဉှိဿ ပဉ္စဝိဓတာ သိယာ. ‘‘န ဟေဝ ခေါ အဋ္ဌ ဝိမောက္ခေ ကာယေန ဖုသိတွာ ဝိဟရတီ’’တိ ဣမိနာ သာတိသယဿ သမာဓိဗလဿ အဘာဝေါ ဒီပိတော. ‘‘ပညာယ စဿ ဒိသွာ’’တိအာဒိနာ သာတိသယဿ ပညာဗလဿ ဘာဝေါ. ပညာယ စဿ ဒိသွာ အာသဝါ ပရိက္ခီဏာ ဟောန္တီတိ န အာသဝါ ပညာယ ပဿန္တိ၊ ဒဿနကာရဏာ ပန ပရိက္ခီဏာ ‘‘ဒိသွာ ပရိက္ခီဏာ’’တိ ဝုတ္တာ. ဒဿနာယတ္တပရိက္ခယတ္တာ ဧဝ ဟိ ဒဿနံ အာသဝါနံ ခယဿ ပုရိမကိရိယာ ဟောတိ.