အတ္တသမနုပဿနာဝဏ္ဏနာ

၁၂၁. ဒိဋ္ဌိဝသေန သမနုပဿိတွာ၊ န ဉာဏဝသေန. သာ စ သမနုပဿနာ အတ္ထတော ဒိဋ္ဌိဒဿနဝသေန.

‘‘ဝေဒနံ အတ္တတော သမနုပဿတီ’’တိ ဧဝံ အာဂတာ ဝေဒနာက္ခန္ဓဝတ္ထုကာ သက္ကာယဒိဋ္ဌိ. ဣဋ္ဌာဒိဘေဒံ အာရမ္မဏံ န ပဋိသံဝေဒေတီတိ အပ္ပဋိသံဝေဒနောတိ ဝေဒကဘာဝပဋိက္ခေပမုခေန သဉ္ဇာနနာဒိဘာဝေါပိ ပဋိက္ခိတ္တော ဟောတိ တဒဝိနာဘာဝတောတိ အာဟ ‘‘ဣမိနာ ရူပက္ခန္ဓဝတ္ထုကာ သက္ကာယဒိဋ္ဌိ ကထိတာ’’တိ. ‘‘အတ္တာ မေ ဝေဒိယတီ’’တိ ဣမိနာ အပ္ပဋိသံဝေဒနတ္တံ ပဋိက္ခိပတိ. တေနာဟ ‘‘နောပိ အပ္ပဋိသံဝေဒနော’’တိ. ‘‘ဝေဒနာဓမ္မော’’တိ ပန ဣမိနာ ‘‘ဝေဒနာ မေ အတ္တာ’’တိ ဣမံ ဝါဒံ ပဋိက္ခိပတိ. ဝေဒနာသင်္ခါတော ဓမ္မော ဧတဿ အတ္ထီတိ ဟိ ဝေဒနာဓမ္မောတိ ဝေဒနာယ သမန္နာဂတဘာဝံ တဿ ပဋိဇာနာတိ. တေနာဟ ‘‘ဧတဿ စ ဝေဒနာဓမ္မော အဝိပ္ပယုတ္တသဘာဝေါ’’တိ. သညာသင်္ခါရဝိညာဏက္ခန္ဓဝတ္ထုကာ သက္ကာယဒိဋ္ဌိ ကထိတာတိ အာနေတွာ သမ္ဗန္ဓော. ‘‘ဝေဒနာသမ္ပယုတ္တတ္တာ ဝေဒိယတီ’’တိ တံသမ္ပယောဂတော တံကိစ္စကတမာဟ ယထာ စေတနာယောဂတော စေတနော ပုရိသောတိ. သဗ္ဗေသမ္ပိ တံ သာရမ္မဏဓမ္မာနံ အာရမ္မဏာနုဘဝနံ လဗ္ဘတေဝ၊ တဉ္စ ခေါ ဧကဒေသတော ဖုဋ္ဌတာမတ္တတော၊ ဝေဒနာယ ပန ဝိဿဝိတာယ သာမိဘာဝေန အာရမ္မဏရသာနုဘဝနန္တိ. တဿာ ဝသေန သညာဒယောပိ တံသမ္ပယုတ္တတ္တာ ‘‘ဝေဒိယတီ’’တိ ဝုစ္စန္တိ. တထာ ဟိ ဝုတ္တံ အဋ္ဌသာလိနိယံ ‘‘အာရမ္မဏရသာနုဘဝနဋ္ဌာနံ ပတွာ သေသသမ္ပယုတ္တဓမ္မာ ဧကဒေသမတ္တကမေဝ အနုဘဝန္တီ’’တိ၊ (ဓ. သ. အဋ္ဌ. ၁ ဓမ္မုဒ္ဒေသကထာ) ရာဇသူဒနိဒဿနေန ဝါယမတ္ထော တတ္ထ ဝိဘာဝိတော ဧဝ. ဧတဿာတိ သညာဒိက္ခန္ဓတ္တယဿ. ‘‘အဝိပ္ပယုတ္တသဘာဝေါ’’တိ ဣမိနာ အဝိသံယောဂဇနိတံ ကဉ္စိ ဝိသေသံ ဌာနံ ဒီပေတိ.

၁၂၂. တတ္ထာတိ တေသု ဝါရေသု. တီသု ဒိဋ္ဌိဂတိကေသူတိ ‘‘ဝေဒနာ မေ အတ္တာ’’တိ၊ ‘‘အပ္ပဋိသံဝေဒနော မေ အတ္တာ’’တိ၊ ‘‘ဝေဒနာဓမ္မော မေ အတ္တာ’’တိ စ ဧဝံဝါဒေသု တီသု ဒိဋ္ဌိဂတိကေသု. တိဿန္နံ ဝေဒနာနံ ဘိန္နသဘာဝတ္တာ သုခံ ဝေဒနံ ‘‘အတ္တာ’’တိ သမနုပဿတော ဒုက္ခံ၊ အဒုက္ခမသုခံ ဝါ ဝေဒနံ ‘‘အတ္တာ’’တိ သမနုပဿနာ န ယုတ္တာ. ဧဝံ သေသဒွယေ ပီတိ အာဟ ‘‘ယော ယော ယံ ယံ ဝေဒနံ အတ္တာတိ သမနုပဿတီ’’တိ.

၁၂၃. ‘‘ဟုတွာ အဘာဝတော’’တိ ဣမိနာ ဥဒယဗ္ဗယဝန္တတာယ အနိစ္စာတိ ဒဿေတိ၊ ‘‘တေဟိ တေဟီ’’တိအာဒိနာ အနေကကာရဏသင်္ခတတ္တာ သင်္ခတာတိ. တံ တံ ပစ္စယန္တိ ‘‘ဣန္ဒြိယံ၊ အာရမ္မဏံ၊ ဝိညာဏံ၊ သုခ၊ ဝေဒနီယော ဖဿော’’တိ ဧဝံ အာဒိကံ တံ တံ အတ္တနော ကာရဏံ ပဋိစ္စ နိဿာယ သမ္မာ သဿတာဒိဘာဝဿ၊ ဥစ္ဆေဒါဒိဘာဝဿ စ အဘာဝေန ဉာယေန သမကာရဏေန သဒိသကာရဏေန အနုရူပကာရဏေန ဥပ္ပန္နာ. ခယသဘာဝါတိ ခယဓမ္မာ၊ ဝယသဘာဝါတိ ဝယဓမ္မာ ဝိရဇ္ဇနသဘာဝါတိ ဝိရာဂဓမ္မာ၊ နိရုဇ္ဈနသဘာဝါတိ နိရောဓဓမ္မာ၊ စတူဟိပိ ပဒေဟိ ဝေဒနာယ ဘင်္ဂဘာဝမေဝ ဒဿေတိ. တေနာဟ ‘‘ခယောတိ။ပေ။ ခယဓမ္မာတိအာဒိ ဝုတ္တ’’န္တိ.

ဝိဂတောတိ သဘာဝဝိဂမေန ဝိဂတော. ဧကဿေဝါတိ ဧကဿေဝ ဒိဋ္ဌိဂတိကဿ. တီသုပိ ကာလေသူတိ တိဿန္နံ ဝေဒနာနံ ပဝတ္တိကာလေသု. ဧသော မေ အတ္တာတိ ‘‘ဧသော သုခဝေဒနာသဘာဝေါ၊ ဒုက္ခအဒုက္ခမသုခဝေဒနာသဘာဝေါ မေ အတ္တာ’’တိ ကိံ ပန ဟောတီ၊ ဧကဿေဝ ဘိန္နသဘာဝတံ အနုမ္မတ္တကော ကထံ ပစ္စေတီတိ အဓိပ္ပါယေန ပုစ္ဆတိ. ဣတရော ဧဝမ္ပိ တဿ န ဟောတိ ယေဝါတိ ဒဿေန္တော ‘‘ကိံ ပန န ဘဝိဿတီ’’တိအာဒိမာဟ. ဝိသေသေနာတိ သုခါဒိဝိဘာဂေန. သုခဉ္စ ဒုက္ခဉ္စာတိ ဧတ္ထ စ-သဒ္ဒေန အဒုက္ခမသုခံ သင်္ဂဏှာတိ၊ သုခသင်္ဂဟမေဝ ဝါ တေန ကတံ သန္တသုခုမဘာဝတော. အဝိသေသေနာတိ အဝိဘာဂေန ဝေဒနာသာမညေန. ဝေါကိဏ္ဏန္တိ သုခါဒိဘေဒေန ဝေါမိဿကံ. တံ တိဝိဓမ္ပိ ဝေဒနံ ဧသ ဒိဋ္ဌိဂတိကော ဧကဇ္ဈံ ဂဟေတွာ အတ္တာတိ သမနုပဿတိ. ဧကက္ခဏေ စ ဗဟူနံ ဝေဒနာနံ ဥပ္ပါဒေါ အာပဇ္ဇတိ အဝိသေသေန ဝေဒနာသဘာဝတ္တာ. အတ္တနော ဟိ တသ္မိံ သတိ သဒါ သဗ္ဗဝေဒနာပဝတ္တိပ္ပသင်္ဂတော ဒိဋ္ဌိဂတိကော အဂတိယာ ဧကက္ခဏေပိ ဗဟူနမ္ပိ ဝေဒနာနံ ဥပ္ပတ္တိံ ပဋိဇာနေယျာတိ တဿ အဝသရံ အဒေန္တော ‘‘န ဧကက္ခဏေ ဗဟူနံ ဝေဒနာနံ ဥပ္ပတ္တိ အတ္ထီ’’တိ အာဟ၊ ပစ္စက္ခဝိရုဒ္ဓမေတန္တိ အဓိပ္ပါယော. ဧတေန ပေတံ နက္ခမတီတိ ဧတေန ဝိရုဒ္ဓတ္တသာဓနေနပိ သဗ္ဗေန သဗ္ဗံ အတ္တနော အဘာဝေနပိ ပဏ္ဍိတာနံ န ရုစ္စတိ၊ ဧတံ ဒဿနံ ဓီရာ နက္ခမန္တီတိ အတ္ထော.

၁၂၄. ဣန္ဒြိယဗဒ္ဓေပိ ရူပပ္ပဗန္ဓေ ဝါယောဓာတုဝိပ္ဖါရဝသေန ကာစိ ကိရိယာ နာမ လဗ္ဘတီတိ သုဒ္ဓရူပက္ခန္ဓေပိ ယတ္ထ ကဒါစိ ဝါယောဓာတုဝိပ္ဖါရော လဗ္ဘတိ၊ တမေဝ နိဒဿနဘာဝေန ဂဏှန္တော ‘‘တာလဝဏ္ဋေ ဝါ ဝါတပါနေ ဝါ’’တိ အာဟ. ဝေဒနာဓမ္မေသူတိ ဝေဒနာဓမ္မဝန္တေသု. ‘‘အဟမသ္မီ’’တိ ဣမိနာ တယောပိ ခန္ဓေ ဧကဇ္ဈံ ဂဟေတွာ အဟံကာရဿ ဥပ္ပဇ္ဇနာကာရော ဝုတ္တောတိ. ‘‘အယမဟမသ္မီ’’တိ ပန ဣမိနာ တတ္ထ ဧကံ ဧကံ ဂဟေတွာ အဟံကာရဿ ဥပ္ပဇ္ဇနာကာရော ဝုတ္တော. တေနာဟ ‘‘ဧကဓမ္မောပီ’’တိအာဒိ. တန္တိ ‘‘အဟမသ္မီ’’တိ အဟံကာရုပ္ပတ္တိံ. သာ ဟိ စတုက္ခန္ဓနိရောဓေန အနုပလဗ္ဘမာနသန္နိဿယာ သသဝိသာဏတိခိဏတာ ဝိယ န ဘဝေယျာဝါတိ.

ဧတ္တာဝတာတိ ‘‘ကိတ္တာဝတာ စ အာနန္ဒာ’’တိအာဒိနာ ‘‘တန္တာကုလကဇာတာ’’တိ ပဒဿ အနုသန္ဓိဒဿနဝသေန ပဝတ္တေန ဧတ္တကေန ဒေသနာဓမ္မေန. ကာမံ ဟေဋ္ဌာပိ ဝဋ္ဋကထာဝ ကထိတာ၊ ဣဓ ပန ဒိဋ္ဌိဂတိကဿ ဝဋ္ဋတော သီသုက္ခိပနာသမတ္ထတာဝိဘာဝနဝသေန မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိယာ မဟာသာဝဇ္ဇဘာဝဒီပနိယကထာ ပကာသိတာတိ တံ ဒဿေန္တော ‘‘ဝဋ္ဋကထာ ကထိတာ’’တိ အာဟ. နနု ဝဋ္ဋမူလံ အဝိဇ္ဇာ တဏှာ၊ တာ အနာမသိတွာ တတော အညထာ ကသ္မာ ဣဓ ဝဋ္ဋကထာ ကထိတာတိ အာဟ ‘‘ဘဂဝါ ဟီ’’တိအာဒိ. အဝိဇ္ဇာသီသေနာတိ အဝိဇ္ဇံ ဥတ္တမင်္ဂံ ကတွာ၊ အဝိဇ္ဇာမုခေနာတိ အတ္ထော. ကောဋိ န ပညာယတီတိ ‘‘အသုကဿ နာမ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ၊ စက္ကဝတ္တိနော ဝါ ကာလေ အဝိဇ္ဇာ ဥပ္ပန္နာ၊ န တတော ပုဗ္ဗေ အတ္ထီ’’တိ အဝိဇ္ဇာယ အာဒိ မရိယာဒါ အပ္ပဋိဟတဿ မမ သဗ္ဗညုတညာဏဿာပိ န ပညာယတိ အဝိဇ္ဇမာနတ္တာ ဧဝါတိ အတ္ထော. အယံ ပစ္စယော ဣဒပ္ပစ္စယော၊ တသ္မာ ဣဒပ္ပစ္စယာ၊ ဣမသ္မာ အာသဝါဒိကာရဏာတိ အတ္ထော. ဘဝတဏှာယာတိ ဘဝသံယောဇနဘူတာယ တဏှာယ. ဘဝဒိဋ္ဌိယာတိ သဿတဒိဋ္ဌိယာ. ‘‘တတ္ထ တတ္ထ ဥပပဇ္ဇန္တော’’တိ ဣမိနာ ‘‘ဣတော ဧတ္ထ ဧတ္တော ဣဓာ’’တိ ဧဝံ အပရိယန္တံ အပရာပရုပ္ပတ္တိံ ဒဿေတိ. တေနာဟ ‘‘မဟာသမုဒ္ဒေ’’တိအာဒိ.

၁၂၆. ပစ္စယာကာရမူဠှဿာတိ ဘူတကထနမေတံ၊ န ဝိသေသနံ. သဗ္ဗောပိ ဟိ ဒိဋ္ဌိဂတိကော ပစ္စယာကာရမူဠှော ဧဝါတိ. ဝိဝဋ္ဋံ ကထေန္တောတိ ဝဋ္ဋတော ဝိနိမုတ္တတ္တာ ဝိဝဋ္ဋံ၊ ဝိမောက္ခော၊ တံ ကထေန္တော. ကာရကဿာတိ သတ္ထုဩဝါဒကာရကဿ၊ သမ္မာပဋိပဇ္ဇန္တဿာတိ အတ္ထော. တေနာဟ ‘‘သတိပဋ္ဌာနဝိဟာရိနော’’တိ. သော ဟိ ဝေဒနာနုပဿနာယ၊ ဓမ္မာနုပဿနာယ စ သမ္မာပဋိပတ္တိယာ ‘‘နေဝ ဝေဒနံ အတ္တာနံ သမနုပဿတီ’’တိအာဒိနာ ဝတ္တဗ္ဗတံ အရဟတိ. တေနာဟ ‘‘ဧဝရူပေါ ဟီ’’တိအာဒိ. သဗ္ဗဓမ္မေသူတိ သဗ္ဗေသု တေဘူမကဓမ္မေသု. တေ ဟိ သမ္မသနီယာ. န အညန္တိ ဝေဒနာယ အညံ သညာဒိဓမ္မံ အတ္တာနံ န သမနုပဿတီတိ. ‘‘ခန္ဓလောကာဒယော’’တိ ရူပါဒိဓမ္မာ ဧဝ ဝုစ္စန္တိ၊ တေသံ သမူဟောတိ ဒဿေတုံ ‘‘ရူပါဒီသု ဓမ္မေသူ’’တိ ဝုတ္တံ. န ဥပါဒိယတိ ဒိဋ္ဌိတဏှာဂါဟဝသေန. ‘‘သေယျောဟမသ္မီ’’တိအာဒိနာ (သံ. နိ. ၄.၁၀၈၊ မဟာနိ. ၂၁၊ ၁၇၈၊ ဓ. သ. ၁၁၂၁၊ ဝိဘ. ၈၃၂၊ ၈၆၆) ပဝတ္တမာနမညနာပိ တဏှာဒိဋ္ဌိမညနာ ဝိယ ပရိတဿနရူပါ ဧဝါတိ အာဟ ‘‘တဏှာဒိဋ္ဌိမာနပရိတဿနာယပီ’’တိ.

သာ ဧဝံ ဒိဋ္ဌီတိ သာ အရဟတော ဧဝံပကာရာ ဒိဋ္ဌီတိ ယော ဝဒေယျ၊ တဒကလ္လံ၊ တံ န ယုတ္တန္တိ အတ္ထော. ဧဝမဿ ဒိဋ္ဌီတိ ဧတ္ထာပိ ဧဝံပကာရာ အဿ အရဟတော ဒိဋ္ဌီတိအာဒိနာ ယောဇေတဗ္ဗံ. ဧဝဉှိ သတီတိ ယော ဝဒေယျ ‘‘ဟောတိ တထာဂတော ပရံ မရဏာ ဣတိဿ ဒိဋ္ဌီ’’တိ၊ တဿ စေ ဝစနံ တထေဝါတိ အတ္ထော. ‘‘အရဟာ န ကိဉ္စိ ဇာနာတီ’’တိ ဝုတ္တံ ဘဝေယျ ဇာနတော တထာ ဒိဋ္ဌိယာ အဘာဝတော. တေနေဝါတိ တထာ ဝတ္တုမယုတ္တတ္တာ ဧဝ. စတုန္နမ္ပိ နယာနန္တိ ‘‘ဟောတိ တထာဂတော’’တိအာဒိနာ အာဂတာနံ စတုန္နံ ဝါရာနံ. အာဒိတော တီသု ဝါရေသု သင်္ခိပိတွာ ပရိယောသာနဝါရေ ဝိတ္ထာရိတတ္တာ ‘‘အဝသာနေ ‘တံ ကိဿ ဟေတူ’တိအာဒိမာဟာ’’တိ ဝုတ္တံ. ‘‘အာဒိတော တီသု ဝါရေသု တထေဝ ဒေသနာ ပဝတ္တာ၊ ယထာ ပရိယောသာနဝါရေ၊ ပါဠိ ပန သင်္ခိတ္တာ’’တိ ကေစိ.

ဝေါဟာရောတိ ‘‘သတ္တော ဣတ္ထီ ပုရိသော’’တိအာဒိနာ၊ ‘‘ခန္ဓာအာယတနာနီ’’တိအာဒိနာ၊ ‘‘ဖဿော ဝေဒနာ’’တိအာဒိနာ စ ဝေါဟာရိတဗ္ဗဝေါဟာရော. တဿ ပန ဝေါဟာရဿ ပဝတ္တိဋ္ဌာနံ နာမ သင်္ခေပတော ဣမေ ဧဝါတိ အာဟ ‘‘ခန္ဓာ အာယတနာနိ ဓာတုယော’’တိ. ယသ္မာ နိဗ္ဗာနံ ပုဗ္ဗဘာဂေ သင်္ခါရာနံ နိရောဓဘာဝေနေဝ ပညာပိယတိ စ၊ တသ္မာ တဿာပိ ခန္ဓမုခေန အဝစရိတဗ္ဗတာ လဗ္ဘတီတိ ‘‘ပညာယ အဝစရိတဗ္ဗံ ခန္ဓပဉ္စက’’န္တိ ဝုတ္တံ. တေနာဟ ဘဂဝါ ‘‘ဣမသ္မိံယေဝ ဗျာမမတ္တေ ကဠေဝရေ သသညိမှိ သမနကေ လောကဉ္စ ပညပေမိ လောကသမုဒယဉ္စ လောကနိရောဓဉ္စ လောကနိရောဓဂါမိနိဉ္စ ပဋိပဒ’’န္တိ. (သံ. နိ. ၁.၁၀၇၊ အ. နိ. ၄.၄၅) ပညာဝစရန္တိ ဝါ တေဘူမကဓမ္မာနမေတံ ဂဟဏန္တိ ‘‘ခန္ဓပဉ္စက’’န္တွေဝ ဝုတ္တံ၊ တသ္မာ ‘‘ယာဝတာ ပညာ’’တိ ဧတ္ထာပိ လောကိယပညာယ ဧဝ ဂဟဏံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ဝဋ္ဋကထာ ဟေသာတိ. တထာ ဟိ ‘‘ယာဝတာ ဝဋ္ဋံ ဝဋ္ဋတိ’’ ဣစ္စေဝ ဝုတ္တံ. တေနေဝါဟ ‘‘တန္တာကုလကပဒဿေဝ အနုသန္ဓိ ဒဿိတော’’တိ. ယသ္မာ ဘဂဝါ ဒိဋ္ဌိသီသေနေတ္ထ ဝဋ္ဋကထံ ကထေတွာ ယထာနုသန္ဓိနာပိ ဝဋ္ဋကထံ ကထေသိ၊ တသ္မာ ‘‘တန္တာကုလကပဒဿေဝ အနုသန္ဓိ ဒဿိတော’’တိ သာဝဓာရဏံ ကတွာ ဝုတ္တံ. ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒကထာ ပနေတ္ထ ယာဝဒေဝ တဿ ဂမ္ဘီရဘာဝဝိဘာဝနတ္ထာယ ဝိတ္ထာရိတာ၊ ဝိဝဋ္ဋကထာပိ သမာနာ ဣဓ ပစ္စာမဋ္ဌာတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ.