ဒိဋ္ဌဓမ္မနိဗ္ဗာနဝါဒဝဏ္ဏနာ

၉၃. ဒိဋ္ဌဓမ္မောတိ ဒဿနဘူတေန ဉာဏေန ဥပလဒ္ဓဓမ္မော. တတ္ထ ယော အနိန္ဒြိယဝိသယော၊ သောပိ သုပါကဋဘာဝေန ဣန္ဒြိယဝိသယော ဝိယ ဟောတီတိ အာဟ ‘‘ဒိဋ္ဌဓမ္မောတိ ပစ္စက္ခဓမ္မော ဝုစ္စတီ’’တိ. တေနေဝ စ ‘‘တတ္ထ တတ္ထ ပဋိလဒ္ဓတ္တဘာဝဿေတံ အဓိဝစန’’န္တိ ဝုတ္တံ.

၉၅. အန္တောနိဇ္ဈာယနလက္ခဏောတိ ဉာတိဘောဂရောဂသီလဒိဋ္ဌိဗျသနေဟိ ဖုဋ္ဌဿ စေတသော အန္တော အဗ္ဘန္တရံ နိဇ္ဈာယနံ သောစနံ အန္တောနိဇ္ဈာယနံ၊ တံ လက္ခဏံ ဧတဿာတိ အန္တောနိဇ္ဈာယနလက္ခဏော. တန္နိဿိတလာလပ္ပနလက္ခဏောတိ တံ သောကံ သမုဋ္ဌာနဟေတုံ နိဿိတံ တန္နိဿိတံ၊ ဘုသံ ဝိလာပနံ လာလပ္ပနံ၊ တန္နိဿိတဉ္စ လာလပ္ပနဉ္စ တန္နိဿိတလာလပ္ပနံ၊ တံ လက္ခဏံ ဧတဿာတိ တန္နိဿိတလာလပ္ပနလက္ခဏော. ဉာတိဗျသနာဒိနာ ဖုဋ္ဌဿ ပရိဒေဝေနာပိ အသက္ကုဏန္တဿ အန္တောဂတသောကသမုဋ္ဌိတော ဘုသော အာယာသော ဥပါယာသော. သော ပန ယသ္မာ စေတသော အပ္ပသန္နာကာရော ဟောတိ၊ တသ္မာ ‘‘ဝိသာဒလက္ခဏော’’တိ ဝုတ္တော.

၉၆. ဝိတက္ကနံ ဝိတက္ကိတံ၊ တံ ပန အဘိနိရောပနသဘာဝေါ ဝိတက္ကောယေဝါတိ အာဟ ‘‘အဘိ။ပေ။ ဝိတက္ကော’’တိ. ဧသ နယော ဝိစာရိတန္တိ ဧတ္ထာပိ. ခေါဘကရသဘာဝတ္တာ ဝိတက္ကဝိစာရာနံ တံသဟိတံ ဈာနံ သဥဗ္ဗိလနံ ဝိယ ဟောတီတိ ဝုတ္တံ ‘‘သကဏ္ဍကံ ဝိယ ခါယတီ’’တိ.

၉၇. ယာယ ဥဗ္ဗိလာပနပီတိယာ ဥပ္ပန္နာယ စိတ္တံ ‘‘ဥဗ္ဗိလာဝိတ’’န္တိ ဝုစ္စတိ၊ သာ ပီတိ ဥဗ္ဗိလာဝိတတ္တံ ယသ္မာ ပန စိတ္တဿ ဥဗ္ဗိလဘာဝေါ တဿာ ပီတိယာ သတိ ဟောတိ၊ နာသတိ၊ တသ္မာ သာ ‘‘ဥဗ္ဗိလဘာဝကာရဏ’’န္တိ ဝုတ္တာ.

၉၈. အာဘောဂေါတိ ဝါ စိတ္တဿ အာဘုဂ္ဂဘာဝေါ၊ အာရမ္မဏေ ဩဏတဘာဝေါတိ အတ္ထော. သုခေန ဟိ စိတ္တံ အာရမ္မဏေ အဘိနတံ ဟောတိ၊ န ဒုက္ခေန ဝိယ အပနတံ၊ နာပိ အဒုက္ခမသုခေန ဝိယ အနဘိနတံ အနပနတဉ္စ. တတ္ထ ‘‘ခုပ္ပိပါသာဒိအဘိဘူတဿ ဝိယ မနုညဘောဇနာဒီသု ကာမေဟိ ဝိဝေစိယမာနဿုပါဒါရမ္မဏပတ္ထနာ ဝိသေသတော အဘိဝဍ္ဎတိ၊ ဥဠာရဿ ပန ကာမရသဿ ယာဝဒတ္ထံ တိတ္တဿ မနုညရသဘောဇနံ ဘုတ္တာဝိနော ဝိယ သုဟိတဿ ဘောတ္တုကာမတာ ကာမေသု ပါတဗျတာ န ဟောတိ၊ ဝိသယဿာဂိဒ္ဓတာယ ဝိသယေဟိ ဒုမ္မောစိယေဟိပိ ဇလူကာ ဝိယ သယမေဝ မုဉ္စတီ’’တိ စ အယောနိသော ဥမ္မုဇ္ဇိတွာ ကာမဂုဏသန္တပ္ပိတတာယ သံသာရဒုက္ခဝူပသမံ ဗျာကာသိ ပဌမဝါဒီ. ကာမာဒီနံ အာဒီနဝဒဿိတာယ၊ ပဌမာဒိဇ္ဈာနသုခဿ သန္တဘာဝဒဿိတာယ စ ပဌမာဒိဇ္ဈာနသုခတိတ္တိယာ သံသာရဒုက္ခုပစ္ဆေဒံ ဗျာကံသု ဒုတိယာဒိဝါဒိနော၊ ဣဓာပိ ဥစ္ဆေဒဝါဒေ ဝုတ္တပ္ပကာရော ဝိစာရော ယထာသမ္ဘဝံ အာနေတွာ ဝတ္တဗ္ဗော. အယံ ပနေတ္ထ ဝိသေသော – ဧကသ္မိဉှိ အတ္တဘာဝေ ပဉ္စ ဝါဒါ လဗ္ဘန္တိ. တေနေဝ ဟိ ပါဠိယံ ‘‘အညော အတ္တာ’’တိ အညဂ္ဂဟဏံ န ကတံ. ကထံ ပနေတ္ထ အစ္စန္တနိဗ္ဗာနပညာပကဿ အတ္တနော ဒိဋ္ဌဓမ္မနိဗ္ဗာနဝါဒဿ သဿတဒိဋ္ဌိယာ သင်္ဂဟော၊ န ပန ဥစ္ဆေဒဒိဋ္ဌိယာတိ? တံတံသုခဝိသေသသမင်္ဂိတာပဋိလဒ္ဓေန ဗန္ဓဝိမောက္ခေန သုဒ္ဓဿ အတ္တနော သကရူပေ အဝဋ္ဌာနဒီပနတော.

သေသာတိ သေသာ ပဉ္စပညာသ ဒိဋ္ဌိယော. တာသု အန္တာနန္တိကဝါဒါဒီနံ သဿတဒိဋ္ဌိဘာဝေါ တတ္ထ တတ္ထ ပကာသိတောယေဝ.

၁၀၁-၃. ကိံ ပန ကာရဏံ ပုဗ္ဗန္တာပရန္တာ ဧဝ ဒိဋ္ဌာဘိနိဝေသဿ ဝိသယဘာဝေန ဒဿိတာ၊ န ပန တဒုဘယမေကဇ္ဈန္တိ? အသမ္ဘဝတော. န ဟိ ပုဗ္ဗန္တာပရန္တေသု ဝိယ တဒုဘယဝိနိမုတ္တေ မဇ္ဈန္တေ ဒိဋ္ဌိကပ္ပနာ သမ္ဘဝတိ ဣတ္တရကာလတ္တာ၊ အထ ပန ပစ္စုပ္ပန္နဘဝေါ တဒုဘယဝေမဇ္ဈံ၊ ဧဝံ သတိ ဒိဋ္ဌိကပ္ပနက္ခမော တဿ ဥဘယသဘာဝေါ ပုဗ္ဗန္တာပရန္တေသုယေဝ အန္တောဂဓောတိ ကထမဒဿိတံ. အထ ဝါ ပုဗ္ဗန္တာပရန္တဝန္တတာယ ‘‘ပုဗ္ဗန္တာပရန္တော’’တိ မဇ္ဈန္တော ဝုစ္စတိ၊ သော စ ‘‘ပုဗ္ဗန္တာပရန္တကပ္ပိကာ ဝါ ပုဗ္ဗန္တာပရန္တာနုဒိဋ္ဌိနော’’တိ ဝဒန္တေန ပုဗ္ဗန္တာပရန္တေဟိ ဝိသုံ ကတွာ ဝုတ္တောယေဝါတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗော. အဋ္ဌကထာယမ္ပိ ‘‘သဗ္ဗေပိ တေ အပရန္တကပ္ပိကေ ပုဗ္ဗန္တာပရန္တကပ္ပိကေ’’တိ ဧတေန သာမညနိဒ္ဒေသေန၊ ဧကသေသေန ဝါ သင်္ဂဟိတာတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ၊ အညထာ သင်္ကဍ္ဎိတွာ ဝုတ္တဝစနဿ အနတ္ထကတာ အာပဇ္ဇေယျာတိ. ကေ ပန တေ ပုဗ္ဗန္တာပရန္တကပ္ပိကာ? ယေ အန္တာနန္တိကာ ဟုတွာ ဒိဋ္ဌဓမ္မနိဗ္ဗာနဝါဒါတိ ဧဝံ ပကာရာ ဝေဒိတဗ္ဗာ.

ဧတ္ထ စ ‘‘သဗ္ဗေ တေ ဣမေဟေဝ ဒွါသဋ္ဌိယာ ဝတ္ထူဟိ၊ ဧတေသံ ဝါ အညတရေန၊ နတ္ထိ ဣတော ဗဟိဒ္ဓါ’’တိ ဝစနတော၊ ပုဗ္ဗန္တကပ္ပိကာဒိတ္တယဝိနိမုတ္တဿ စ ကဿစိ ဒိဋ္ဌိဂတိကဿ အဘာဝတော ယာနိ တာနိ သာမညဖလာဒိ (ဒီ. နိ. ၁.၁၆၆) သုတ္တန္တရေသု ဝုတ္တပ္ပကာရာနိ အကိရိယာဟေတုကနတ္ထိကဝါဒါဒီနိ၊ ယာနိ စ ဣဿရပဇာပတိပုရိသကာလသဘာဝနိယတိယဒိစ္ဆာဝါဒါဒိပ္ပဘေဒါနိ ဒိဋ္ဌိဂတာနိ (ဝိသုဒ္ဓိ. ဋီ. ၂.၅၆၃၊ ဝိဘ. အနုဋီ. ၁၈၉ ပဿိတဗ္ဗံ) ဗဟိဒ္ဓါပိ ဒိဿမာနာနိ၊ တေသံ ဧတ္ထေဝ သင်္ဂဟော၊ အန္တောဂဓတာ စ ဝေဒိတဗ္ဗာ. ကထံ? အကိရိယဝါဒေါ တာဝ ‘‘ဝဉ္ဈော ကူဋဋ္ဌော’’တိအာဒိနာ ကိရိယာဘာဝဒီပနတော သဿတဝါဒေ အန္တောဂဓော၊ တထာ ‘‘သတ္တိမေ ကာယာ’’တိအာဒိ (ဒီ. နိ. ၁.၁၇၄) နယပ္ပဝတ္တော ပကုဓဝါဒေါ၊ ‘‘နတ္ထိ ဟေတု နတ္ထိ ပစ္စယော သတ္တာနံ သံကိလေသာယာ’’တိအာဒိ (ဒီ. နိ. ၁.၁၆၈) ဝစနတော အဟေတုကဝါဒေါ အဓိစ္စသမုပ္ပန္နိကဝါဒေ အန္တောဂဓော. ‘‘နတ္ထိ ပရော လောကော’’တိအာဒိ (ဒီ. နိ. ၁.၁၇၁) ဝစနတော နတ္ထိကဝါဒေါ ဥစ္ဆေဒဝါဒေ အန္တောဂဓော. တထာ ဟိ တတ္ထ ‘‘ကာယဿ ဘေဒါ ဥစ္ဆိဇ္ဇတီ’’တိအာဒိ (ဒီ. နိ. ၁.၈၆) ဝုတ္တံ. ပဌမေန အာဒိ-သဒ္ဒေန နိဂဏ္ဌဝါဒါဒယော သင်္ဂဟိတာ.

ယဒိပိ ပါဠိယံ နာဋပုတ္တဝါဒ (ဒီ. နိ. ၁.၁၇၈) ဘာဝေန စာတုယာမသံဝရော အာဂတော၊ တထာပိ သတ္တဝတာတိက္ကမေန ဝိက္ခေပဝါဒိတာယ နာဋပုတ္တဝါဒေါပိ သဉ္စယဝါဒေါ ဝိယ အမရာဝိက္ခေပဝါဒေသု အန္တောဂဓော. ‘‘တံ ဇီဝံ တံ သရီရံ၊ အညံ ဇီဝံ အညံ သရီရ’’န္တိ (ဒီ. နိ. ၁.၃၇၇၊ မ. နိ. ၂.၁၂၂၊ သံ. နိ. ၂.၃၅) ဧဝံ ပကာရာ ဝါဒါ ‘‘ရူပီ အတ္တာ ဟောတိ အရောဂေါ ပရံ မရဏာ’’တိအာဒိဝါဒေသု သင်္ဂဟံ ဂစ္ဆန္တိ၊ ‘‘ဟောတိ တထာဂတော ပရံ မရဏာ၊ ‘‘အတ္ထိ သတ္တာ ဩပပါတိကာ’’တိ ဧဝံ ပကာရာ သဿတဝါဒေ. ‘‘န ဟောတိ တထာဂတော ပရံ မရဏာ၊ နတ္ထိ သတ္တာ ဩပပါတိကာ’’တိ ဧဝံ ပကာရာ ဥစ္ဆေဒဝါဒေန သင်္ဂဟိတာ. ‘‘ဟောတိ စ န ဟောတိ စ တထာဂတော ပရံ မရဏာ၊ အတ္ထိ စ နတ္ထိ စ သတ္တာ ဩပပါတိကာ’’တိ ဧဝံ ပကာရာ ဧကစ္စသဿတဝါဒေ အန္တောဂဓာ. ‘‘နေဝ ဟောတိ န န ဟောတိ တထာဂတော ပရံ မရဏာ၊ နေဝတ္ထိ န နတ္ထိ သတ္တာ ဩပပါတိကာ’’တိ စ ဧဝံ ပကာရာ အမရာဝိက္ခေပဝါဒေ အန္တောဂဓာ. ဣဿရပဇာပတိပုရိသကာလဝါဒါ ဧကစ္စသဿတဝါဒေ အန္တောဂဓာ၊ တထာ ကဏာဒဝါဒေါ. သဘာဝနိယတိယဒိစ္ဆာဝါဒါ အဓိစ္စသမုပ္ပန္နိကဝါဒေန သင်္ဂဟိတာ. ဣမိနာ နယေန သုတ္တန္တရေသု၊ ဗဟိဒ္ဓါ စ ဒိဿမာနာနံ ဒိဋ္ဌိဂတာနံ ဣမာသု ဒွါသဋ္ဌိယာ ဒိဋ္ဌီသု အန္တောဂဓတာ ဝေဒိတဗ္ဗာ.

အဇ္ဈာသယန္တိ ဒိဋ္ဌိဇ္ဈာသယံ. သဿတုစ္ဆေဒဒိဋ္ဌိဝသေန ဟိ သတ္တာနံ သံကိလေသပက္ခေ ဒုဝိဓော အဇ္ဈာသယော၊ တဉ္စ ဘဂဝါ အပရိမာဏာသု လောကဓာတူသု အပရိမာဏာနံ သတ္တာနံ အပရိမာဏေ ဧဝ ဉေယျဝိသေသေ ဥပ္ပဇ္ဇနဝသေန အနေကဘေဒဘိန္နာနမ္ပိ ‘‘စတ္တာရော ဇနာ သဿတဝါဒါ’’တိအာဒိနာ ဒွါသဋ္ဌိယာ ပဘေဒေဟိ သင်္ဂဏှနဝသေန သဗ္ဗညုတညာဏေန ပရိစ္ဆိန္ဒိတွာ ဒဿေန္တော ပမာဏဘူတာယ တုလာယ ဓာရယမာနော ဝိယ ဟောတီတိ အာဟ ‘‘တုလာယ တုလယန္တော ဝိယာ’’တိ. တထာ ဟိ ဝက္ခတိ ‘‘အန္တော ဇာလီကတာ’’တိအာဒိ (ဒီ. နိ. ၁.၁၄၆). ‘‘သိနေရုပါဒတော ဝါလုကံ ဥဒ္ဓရန္တော ဝိယာ’’တိ ဧတေန သဗ္ဗညုတညာဏတော အညဿ ဣမိဿာ ဒေသနာယ အသက္ကုဏေယျတံ ဒဿေတိ.

အနုသန္ဓာနံ အနုသန္ဓိ၊ ပုစ္ဆာယ ကတော အနုသန္ဓိ ပုစ္ဆာနုသန္ဓိ. အထ ဝါ အနုသန္ဓယတီတိ အနုသန္ဓိ၊ ပုစ္ဆာ အနုသန္ဓိ ဧတဿာတိ ပုစ္ဆာနုသန္ဓိ. ပုစ္ဆာယ အနုသန္ဓိယတီတိ ဝါ ပုစ္ဆာနုသန္ဓိ. အဇ္ဈာသယာနုသန္ဓိမှိပိ ဧသေဝ နယော. ယထာနုသန္ဓီတိ ဧတ္ထ ပန အနုသန္ဓီယတီတိ အနုသန္ဓိ၊ ယာ ယာ အနုသန္ဓိ ယထာနုသန္ဓိ၊ အနုသန္ဓိအနုရူပံ ဝါ ယထာနုသန္ဓီတိ သဒ္ဒတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော၊ သော ‘‘ယေန ပန ဓမ္မေန အာဒိမှိ ဒေသနာ ဥဋ္ဌိတာ၊ တဿ ဓမ္မဿ အနုရူပဓမ္မဝသေန ဝါ ပဋိပက္ခဝသေန ဝါ ယေသု သုတ္တေသု ဥပရိ ဒေသနာ အာဂစ္ဆတိ၊ တေသံ ဝသေန ယထာနုသန္ဓိ ဝေဒိတဗ္ဗော. သေယျထိဒံ? အာကင်္ခေယျသုတ္တေ (မ. နိ. ၁.၆၄-၆၉) ဟေဋ္ဌာ သီလေန ဒေသနာ ဥဋ္ဌိတာ၊ ဥပရိ ဆ အဘိညာ အာဂတာ။ပေ။ ကကစူပမေ (မ. နိ. ၁.၂၂၂) ဟေဋ္ဌာ အက္ခန္တိယာ ဥဋ္ဌိတာ၊ ဥပရိ ကကစူပမာ အာဂတာ’’တိအာဒိနာ အဋ္ဌကထာယံ (ဒီ. နိ. အဋ္ဌ. ၁.၁၀၀-၁၀၄) ဝုတ္တော.

ဣတိ ကိရာတိ ဘဂဝတော ယထာဒေသိတာယ အတ္တသုညတာယ အတ္တနော အရုစ္စနဘာဝဒီပနံ. ဘောတိ ဓမ္မာလပနံ. အနတ္တကတာနီတိ အတ္တနာ န ကတာနိ၊ အနတ္တကေဟိ ဝါ ခန္ဓေဟိ ကတာနိ. ကမတ္တာနံ ဖုသိဿန္တီတိ အသတိ အတ္တနိ ခန္ဓာနဉ္စ ခဏိကတ္တာ ကမ္မာနိ ကံ အတ္တာနံ အတ္တနော ဖလေန ဖုသိဿန္တိ၊ ကော ကမ္မဖလံ ပဋိသံဝေဒေတီတိ အတ္ထော. အဝိဒွါတိ သုတာဒိဝိရဟေန အရိယဓမ္မဿ အကောဝိဒတာယ န ဝိဒွါ. အဝိဇ္ဇာဂတောတိ အဝိဇ္ဇာယ ဥပဂတော၊ အရိယဓမ္မေ အဝိနီတတာယ အပ္ပဟီနာဝိဇ္ဇောတိ အတ္ထော. တဏှာဓိပတေယျေန စေတသာတိ ‘‘ယဒိ အဟံ နာမ ကောစိ နတ္ထိ၊ မယာ ကတဿ ကမ္မဿ ကော ဖလံ ပဋိသံဝေဒေတိ၊ သတိ ပန တသ္မိံ သိယာ ဖလူပဘောဂေါ’’တိ တဏှာဓိပတိတော အာဂတော တဏှာဓိပတေယျော၊ တေန. အတ္တဝါဒုပါဒါနသဟဂတ စေတသာ. အတိဓာဝိတဗ္ဗန္တိ ခဏိကတ္တေပိ သင်္ခါရာနံ ယသ္မိံ သန္တာနေ ကမ္မံ ကတံ၊ တတ္ထေဝ ဖလုပ္ပတ္တိတော ဓမ္မပုဉ္ဇမတ္တဿေဝ စ သိဒ္ဓေ ကမ္မဖလသမ္ဗန္ဓေ ဧကတ္တနယံ မိစ္ဆာ ဂဟေတွာ ဧကေန ကာရကဝေဒကဘူတေန ဘဝိတဗ္ဗံ၊ အညထာ ‘‘ကမ္မဖလာနံ သမ္ဗန္ဓော န သိယာ’’တိ အတ္တတ္တနိယသုညတာပကာသနံ သတ္ထုသာသနံ အတိက္ကမိတဗ္ဗံ မညေယျာတိ အတ္ထော.

‘‘ဥပရိ ဆ အဘိညာ အာဂတာ’’တိ အနုရူပဓမ္မဝသေန ယထာနုသန္ဓိံ ဒဿေတိ၊ ဣတရေဟိ ပဋိပက္ခဝသေန. ကိလေသေနာတိ ‘‘လောဘော စိတ္တဿ ဥပက္ကိလေသော’’တိအာဒိနာ ကိလေသဝသေန. ဣမသ္မိမ္ပီတိ ပိ-သဒ္ဒေန ယထာ ဝုတ္တသုတ္တာဒီသု ပဋိပက္ခဝသေန ယထာနုသန္ဓိ၊ ဧဝံ ဣမသ္မိမ္ပိ သုတ္တေတိ ဒဿေတိ. တထာ ဟိ နိစ္စသာရာဒိပညာပကာနံ ဒိဋ္ဌိဂတာနံ ဝသေန ဥဋ္ဌိတာ အယံ ဒေသနာ နိစ္စသာရာဒိသုညတာပကာသနေန နိဋ္ဌာပိတာတိ.