သင်္ခါရပဒနိဒ္ဒေသဝဏ္ဏနာ
ပုနာတီတိ သောဓေတိ အပုညဖလတော ဒုက္ခသံကိလေသတော စ၊ ဟိတသုခဇ္ဈာသယေန ပုညံ ကရောတီတိ တံနိပ္ဖါဒနေန ကာရကဿဇ္ဈာသယံ ပူရေတီတိ ပုညော၊ ပူရကော ပုဇ္ဇနိဗ္ဗတ္တကော စ နိရုတ္တိလက္ခဏေန ‘‘ပုညော’’တိ ဝေဒိတဗ္ဗော. သမာဓိပစ္စနီကာနံ အတိဒူရတာယ န ဣဉ္ဇတိ န စလတီတိ အတ္ထော. ကာယဿာတိ ဒွါရဿ သာမိဘာဝေန နိဒ္ဒေသော ကတော.
ပုညုပဂန္တိ ဘဝသမ္ပတ္တုပဂံ. တတ္ထာတိ ဝိဘင်္ဂသုတ္တေ (သံ. နိ. ၂.၂). တဉှိ ပဓာနဘာဝေန ဂဟိတန္တိ. သမ္မာဒိဋ္ဌိသုတ္တေ (မ. နိ. ၁.၁၀၂) ပန ‘‘တယောမေ၊ အာဝုသော၊ သင်္ခါရာ’’တိ အာဂတန္တိ. သဗ္ဗညုဇိနဘာသိတော ပန အယံ၊ န ပစ္စေကဇိနဘာသိတော၊ ဣမဿတ္ထဿ ဒီပနတ္ထံ ဧတေသံ သုတ္တာနံ ဝသေန တေ ဂဟိတာ. ကထံ ပနေတေန ဂဟဏေနာယမတ္ထော ဒီပိတော ဟောတီတိ တံဒဿနတ္ထမာဟ ‘‘အဘိဓမ္မေပိ ဟိ သုတ္တေပိ ဧကသဒိသာဝ တန္တိ နိဒ္ဒိဋ္ဌာ’’တိ. သဗ္ဗညုဘာသိတောတိ ပါကဋေန သုတ္တန္တေန သဒိသတ္တာ အယမ္ပိ သဗ္ဗညုဘာသိတောတိ ဉာယတီတိ ဝုတ္တံ ဟောတီတိ.
‘‘တေရသာပီ’’တိ ဝုတ္တံ၊ တတ္ထ ဉာဏဝိပ္ပယုတ္တာနံ န ဘာဝနာမယတာ ပါကဋာတိ ‘‘ယထာ ဟီ’’တိအာဒိမာဟ. ပထဝီ ပထဝီတိအာဒိဘာဝနာ စ ကသိဏပရိကမ္မကရဏံ မဏ္ဍလကရဏဉ္စ ဘာဝနံ ဘဇာပေန္တိ.
ဒါနဝသေန ပဝတ္တာ စိတ္တစေတသိကာ ဓမ္မာ ဒါနံ. တတ္ထ ဗျာပါရဘူတာ အာယူဟနစေတနာ ဒါနံ အာရဗ္ဘ ဒါနံ အဓိကိစ္စ ဥပ္ပဇ္ဇတီတိ ဝုစ္စတိ၊ ဧဝံ ဣတရေသု. သောမနဿစိတ္တေနာတိ အနုမောဒနာပဝတ္တိနိဒဿနမတ္တမေတံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ဥပေက္ခာသဟဂတေနပိ ဟိ အနုဿရတိ ဧဝါတိ.
အသရိက္ခကမ္ပိ သရိက္ခကေန စတုတ္ထဇ္ဈာနဝိပါကေန ဝေဟပ္ဖလာဒီသု ဝိနာပိ အသညေသု ကဋတ္တာရူပံ. ရူပမေဝ သဖန္ဒနတ္တာ ‘‘သဣဉ္ဇန’’န္တိ ဝုတ္တံ ဣဉ္ဇနကရနီဝရဏာဒီနံ အဝိက္ခမ္ဘနတော၊ ရူပတဏှာသင်္ခါတဿ ဣဉ္ဇနကဿ ကာရဏတ္တာ ဝါ. တေနေဝ ရူပါရမ္မဏံ နိမိတ္တာရမ္မဏဉ္စ သဗ္ဗမ္ပိ စတုတ္ထဇ္ဈာနံ နိပ္ပရိယာယေန ‘‘အနိဉ္ဇန’’န္တိ န ဝုစ္စတီတိ. မဟာတုလာယ ဓာရယမာနော နာဠိယာ မိနမာနော စ သမုဒါယမေဝ ဓာရေတိ မိနတိ စ၊ န ဧကေကံ ဂုဉ္ဇံ၊ ဧကေကံ တဏ္ဍုလံ ဝါ၊ ဧဝံ ဘဂဝါပိ အပရိမာဏာ ပဌမကုသလစေတနာယော သမုဒါယဝသေနေဝ ဂဟေတွာ ဧကဇာတိကတ္တာ ဧကမေဝ ကတွာ ဒဿေတိ. ဧဝံ ဒုတိယာဒယောပီတိ.
‘‘ကာယဒွါရေ ပဝတ္တာ’’တိ အဝတွာ ‘‘အာဒါနဂ္ဂဟဏစောပနံ ပါပယမာနာ ဥပ္ပန္နာ’’တိပိ ဝတ္တုံ ဝဋ္ဋတီတိ ဝစနဝိသေသမတ္တမေဝ ဒဿေတိ. ကာယဒွါရေ ပဝတ္တိ ဧဝ ဟိ အာဒါနာဒိပါပနာတိ. ပုရိမေန ဝါ ဒွါရဿ ဥပလက္ခဏဘာဝေါ ဝုတ္တော၊ ပစ္ဆိမေန စေတနာယ သဝိညတ္တိရူပသမုဋ္ဌာပနံ. တတ္ထ အာကဍ္ဎိတွာ ဂဟဏံ အာဒါနံ၊ သမ္ပယုတ္တဿ ဂဟဏံ ဂဟဏံ၊ ဖန္ဒနံ စောပနံ.
ဧတ္ထာတိ ကာယဝစီသင်္ခါရဂ္ဂဟဏေ၊ ကာယဝစီသဉ္စေတနာဂဟဏေ ဝါ. အဋ္ဌကထာယံ အဘိညာစေတနာ န ဂဟိတာ ဝိညာဏဿ ပစ္စယော န ဟောတီတိ. ကသ္မာ ပန န ဟောတိ၊ နနု သာပိ ကုသလာ ဝိပါကဓမ္မာ စာတိ? သစ္စံ၊ အနုပစ္ဆိန္နတဏှာဝိဇ္ဇာမာနေ ပန သန္တာနေ သဗျာပါရပ္ပဝတ္တိယာ တဿာ ကုသလတာ ဝိပါကဓမ္မတာ စ ဝုတ္တာ၊ န ဝိပါကုပ္ပါဒနေန၊ သာ ပန ဝိပါကံ ဥပ္ပါဒယန္တီ ရူပါဝစရမေဝ ဥပ္ပါဒေယျ. န ဟိ အညဘူမိကံ ကမ္မံ အညဘူမိကံ ဝိပါကံ ဥပ္ပါဒေတီတိ. အတ္တနာ သဒိသာရမ္မဏဉ္စ တိဋ္ဌာနိကံ တံ ဥပ္ပါဒေယျ စိတ္တုပ္ပါဒကဏ္ဍေ ရူပါဝစရဝိပါကဿ ကမ္မသဒိသာရမ္မဏဿေဝ ဝုတ္တတ္တာ၊ န စ ရူပါဝစရဝိပါကော ပရိတ္တာဒိအာရမ္မဏော အတ္ထိ၊ အဘိညာစေတနာ စ ပရိတ္တာဒိအာရမ္မဏာဝ ဟောတိ၊ တသ္မာ ဝိပါကံ န ဥပ္ပါဒေတီတိ ဝိညာယတိ. ကသိဏေသု စ ဥပ္ပါဒိတဿ စတုတ္ထဇ္ဈာနသမာဓိဿ အာနိသံသဘူတာ အဘိညာ. ယထာဟ ‘‘သော ဧဝံ သမာဟိတေ စိတ္တေ’’တိအာဒိ (ဒီ. နိ. ၁.၂၄၄-၂၄၅၊ မ. နိ. ၁.၃၈၄-၃၈၆). တသ္မာ သမာဓိဖလသဒိသာ သာ၊ န စ ဖလံ ဒေတီတိ ဒါနသီလာနိသံသော တသ္မိံ ဘဝေ ပစ္စယလာဘော ဝိယ သာပိ ဝိပါကံ န ဥပ္ပါဒေတိ. ယထာ စ အဘိညာစေတနာ၊ ဧဝံ ဥဒ္ဓစ္စစေတနာပိ န ဟောတီတိ ဣဒံ ဥဒ္ဓစ္စသဟဂတေ ဓမ္မေ ဝိသုံ ဥဒ္ဓရိတွာ ‘‘တေသံ ဝိပါကေ ဉာဏံ အတ္ထပဋိသမ္ဘိဒါ’’တိ (ဝိဘ. ၇၂၅) ဝုတ္တတ္တာ ဝိစာရေတဗ္ဗံ.
အယံ ပနေတ္ထ အမတဂ္ဂပထာနုဂတော ဝိနိစ္ဆယော – ဒဿနဘာဝနာနံ အဘာဝေပိ ယေသံ ပုထုဇ္ဇနာနံ သေက္ခာနဉ္စ ဒဿနဘာဝနာဟိ ဘဝိတဗ္ဗံ၊ တေသံ တဒုပ္ပတ္တိကာလေ တေဟိ ပဟာတုံ သက္ကုဏေယျာ အကုသလာ ‘‘ဒဿနေန ပဟာတဗ္ဗာ ဘာဝနာယ ပဟာတဗ္ဗာ’’တိ စ ဝုစ္စန္တိ၊ ပုထုဇ္ဇနာနံ ပန ဘာဝနာယ အဘာဝါ ဘာဝနာယ ပဟာတဗ္ဗစိန္တာ နတ္ထိ. တေန တေသံ ပဝတ္တမာနာ တေ ဒဿနေန ပဟာတုံ အသက္ကုဏေယျာပိ ‘‘ဘာဝနာယ ပဟာတဗ္ဗာ’’တိ န ဝုစ္စန္တိ. ယဒိ ဝုစ္စေယျုံ၊ ဒဿနေန ပဟာတဗ္ဗာ ဘာဝနာယ ပဟာတဗ္ဗာနံ ကေသဉ္စိ ကေစိ ကဒါစိ အာရမ္မဏာရမ္မဏာဓိပတိဥပနိဿယပစ္စယေဟိ ပစ္စယော ဘဝေယျုံ၊ န စ ပဋ္ဌာနေ ‘‘ဒဿနေန ပဟာတဗ္ဗာ ဘာဝနာယ ပဟာတဗ္ဗာနံ ကေသဉ္စိ ကေနစိ ပစ္စယေန ပစ္စယော’’တိ ဝုတ္တာ. သေက္ခာနံ ပန ဝိဇ္ဇမာနာ ဘာဝနာယ ပဟာတုံ သက္ကုဏေယျာ ဘာဝနာယ ပဟာတဗ္ဗာ. တေနေဝ သေက္ခာနံ ဒဿနေန ပဟာတဗ္ဗာ စတ္တတ္တာ ဝန္တတ္တာ မုတ္တတ္တာ ပဟီနတ္တာ ပဋိနိဿဋ္ဌတ္တာ ဥက္ခေဋိတတ္တာ သမုက္ခေဋိတတ္တာ အဿာဒိတဗ္ဗာ အဘိနန္ဒိတဗ္ဗာ စ န ဟောန္တိ၊ ပဟီနတာယ ဧဝ သောမနဿဟေတုဘူတာ အဝိက္ခေပဟေတုဘူတာ စ န ဒေါမနဿံ ဥဒ္ဓစ္စဉ္စ ဥပ္ပါဒေန္တီတိ န တေ တေသံ အာရမ္မဏာရမ္မဏာဓိပတိဘာဝံ ပကတူပနိဿယဘာဝဉ္စ ဂစ္ဆန္တိ. န ဟိ ပဟီနေ ဥပနိဿာယ အရိယော ရာဂါဒိကိလေသေ ဥပ္ပါဒေတိ.
ဝုတ္တဉ္စ ‘‘သောတာပတ္တိမဂ္ဂေန ယေ ကိလေသာ ပဟီနာ၊ တေ ကိလေသေ န ပုနေတိ န ပစ္စေတိ န ပစ္စာဂစ္ဆတိ။ပေ။ အရဟတ္တမဂ္ဂေန။ပေ။ န ပစ္စာဂစ္ဆတီ’’တိ (မဟာနိ. ၈၀၊ စူဠနိ. မေတ္တဂူမာဏဝပုစ္ဆာနိဒ္ဒေသ ၂၇)၊ န စ ပုထုဇ္ဇနာနံ ဒဿနေန ပဟာတုံ သက္ကုဏေယျာ ဣတရေသံ န ကေနစိ ပစ္စယေန ပစ္စယော ဟောန္တီတိ သက္ကာ ဝတ္တုံ ‘‘ဒိဋ္ဌိံ အဿာဒေတိ အဘိနန္ဒတိ၊ တံ အာရဗ္ဘ ရာဂေါ ဥပ္ပဇ္ဇတိ၊ ဒိဋ္ဌိ ဝိစိကိစ္ဆာ ဥဒ္ဓစ္စံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ. ဝိစိကိစ္ဆံ အာရဗ္ဘ ဝိစိကိစ္ဆာ ဒိဋ္ဌိ ဥဒ္ဓစ္စံ ဥပ္ပဇ္ဇတီ’’တိ ဒိဋ္ဌိဝိစိကိစ္ဆာနံ ဥဒ္ဓစ္စာရမ္မဏပစ္စယဘာဝဿ ဝုတ္တတ္တာ. ဧတ္ထ ဟိ ဥဒ္ဓစ္စန္တိ ဥဒ္ဓစ္စသဟဂတံ စိတ္တုပ္ပါဒံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ. ဧဝဉ္စ ကတွာ အဓိပတိပစ္စယနိဒ္ဒေသေ ‘‘ဒိဋ္ဌိံ ဂရုံ ကတွာ အဿာဒေတိ အဘိနန္ဒတိ၊ တံ ဂရုံ ကတွာ ရာဂေါ ဥပ္ပဇ္ဇတိ၊ ဒိဋ္ဌိ ဥပ္ပဇ္ဇတီ’’တိ (ပဋ္ဌာ. ၁.၁.၄၀၉) ဧတ္တကမေဝ ဝုတ္တံ၊ န ဝုတ္တံ ‘‘ဥဒ္ဓစ္စံ ဥပ္ပဇ္ဇတီ’’တိ. တသ္မာ ဒဿနဘာဝနာဟိ ပဟာတဗ္ဗာနံ အတီတာဒိဘာဝေန နဝတ္တဗ္ဗတ္တေပိ ယာဒိသာနံ တာဟိ အနုပ္ပတ္တိဓမ္မတာ အာပါဒေတဗ္ဗာ၊ တေသု ပုထုဇ္ဇနေသု ဝတ္တမာနာ ဒဿနံ အပေက္ခိတွာ တေန ပဟာတုံ သက္ကုဏေယျာ ဒဿနေန ပဟာတဗ္ဗာ၊ သေက္ခေသု ဝတ္တမာနာ ဘာဝနံ အပေက္ခိတွာ တာယ ပဟာတုံ သက္ကုဏေယျာ ဘာဝနာယ ပဟာတဗ္ဗာ. တေသု ဘာဝနာယ ပဟာတဗ္ဗာ သဟာယဝိရဟာ ဝိပါကံ န ဇနယန္တီတိ ဘာဝနာယ ပဟာတဗ္ဗစေတနာယ နာနာက္ခဏိကကမ္မပစ္စယဘာဝေါ န ဝုတ္တော၊ အပေက္ခိတဗ္ဗဒဿနဘာဝနာရဟိတာနံ ပန ပုထုဇ္ဇနေသု ဥပ္ပဇ္ဇမာနာနံ သကဘဏ္ဍေ ဆန္ဒရာဂါဒီနံ ဥဒ္ဓစ္စသဟဂတစိတ္တုပ္ပါဒဿ စ သံယောဇနတ္တယတဒေကဋ္ဌကိလေသာနံ အနုပစ္ဆိန္နတာယ အပရိက္ခီဏသဟာယာနံ ဝိပါကုပ္ပါဒနံ န သက္ကာ ပဋိက္ခိပိတုန္တိ ဥဒ္ဓစ္စသဟဂတဓမ္မာနံ ဝိပါကော ဝိဘင်္ဂေ ဝုတ္တောတိ.
ယဒိ ဧဝံ၊ အပေက္ခိတဗ္ဗဒဿနဘာဝနာရဟိတာနံ အကုသလာနံ နေဝဒဿနေနနဘာဝနာယပဟာတဗ္ဗတာ အာပဇ္ဇတီတိ? နာပဇ္ဇတိ၊ အပ္ပဟာတဗ္ဗာနံ ‘‘နေဝ ဒဿနေန န ဘာဝနာယ ပဟာတဗ္ဗာ’’တိ (ဓ. သ. တိကမာတိကာ ၈) ဝုတ္တတ္တာ၊ အပ္ပဟာတဗ္ဗဝိရုဒ္ဓသဘာဝတ္တာ စ အကုသလာနံ. ဧဝမ္ပိ တေသံ ဣမသ္မိံ တိကေ နဝတ္တဗ္ဗတာ အာပဇ္ဇတီတိ? နာပဇ္ဇတိ စိတ္တုပ္ပါဒကဏ္ဍေ ဒဿိတာနံ ဒွါဒသအကုသလစိတ္တုပ္ပါဒါနံ ဒွီဟိ ပဒေဟိ သင်္ဂဟိတတ္တာ. ယထာ ဟိ ဓမ္မဝသေန သင်္ခတဓမ္မာ သဗ္ဗေ သင်္ဂဟိတာတိ ဥပ္ပန္နတ္တိကေ ကာလဝသေန အသင်္ဂဟိတာပိ အတီတာ နဝတ္တဗ္ဗာတိ န ဝုတ္တာ စိတ္တုပ္ပါဒရူပဘာဝေန ဂဟိတေသု နဝတ္တဗ္ဗဿ အဘာဝါ၊ ဧဝမိဓာပိ စိတ္တုပ္ပါဒဘာဝေန ဂဟိတေသု နဝတ္တဗ္ဗဿ အဘာဝါ နဝတ္တဗ္ဗတာ န ဝုတ္တာတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ. ယတ္ထ ဟိ စိတ္တုပ္ပါဒေါ ကောစိ နိယောဂတော နဝတ္တဗ္ဗော အတ္ထိ၊ တတ္ထ တေသံ စတုတ္ထော ကောဋ္ဌာသော အတ္ထီတိ ယထာဝုတ္တပဒေသု ဝိယ တတ္ထာပိ ဘိန္ဒိတွာ ဘဇာပေတဗ္ဗေ စိတ္တုပ္ပါဒေ ဘိန္ဒိတွာ ဘဇာပေတိ ‘‘သိယာ နဝတ္တဗ္ဗာ ပရိတ္တာရမ္မဏာ’’တိအာဒိနာ. တဒဘာဝါ ဥပ္ပန္နတ္တိကေ ဣဓ စ တထာ န ဝုတ္တာ.
အထ ဝါ ယထာ သပ္ပဋိဃေဟိ သမာနသဘာဝတ္တာ ရူပဓာတုယံ တယော မဟာဘူတာ ‘‘သပ္ပဋိဃာ’’တိ ဝုတ္တာ. ယထာဟ ‘‘အသညသတ္တာနံ အနိဒဿနံ သပ္ပဋိဃံ ဧကံ မဟာဘူတံ ပဋိစ္စ ဒွေ မဟာဘူတာ၊ ဒွေ မဟာဘူတေ ပဋိစ္စ ဧကံ မဟာဘူတ’’န္တိ (ပဋ္ဌာ. ၂.၂၂.၉). ဧဝံ ပုထုဇ္ဇနာနံ ပဝတ္တမာနာ ဘာဝနာယ ပဟာတဗ္ဗသမာနသဘာဝါ ‘‘ဘာဝနာယ ပဟာတဗ္ဗာ’’တိ ဝုစ္စေယျုန္တိ နတ္ထိ နဝတ္တဗ္ဗတာပသင်္ဂေါ. ဧဝဉ္စ သတိ ပုထုဇ္ဇနာနံ ပဝတ္တမာနာပိ ဘာဝနာယ ပဟာတဗ္ဗာ သကဘဏ္ဍေ ဆန္ဒရာဂါဒယော ပရဘဏ္ဍေ ဆန္ဒရာဂါဒီနံ ဥပနိဿယပစ္စယော၊ ရာဂေါ စ ရာဂဒိဋ္ဌီနံ အဓိပတိပစ္စယောတိ အယမတ္ထော လဒ္ဓေါ ဟောတိ. ယထာ ပန အဖောဋ္ဌဗ္ဗတ္တာ ရူပဓာတုယံ တယော မဟာဘူတာ န ပရမတ္ထတော သပ္ပဋိဃာ၊ ဧဝံ အပေက္ခိတဗ္ဗဘာဝနာရဟိတာ ပုထုဇ္ဇနေသု ပဝတ္တမာနာ သကဘဏ္ဍေ ဆန္ဒရာဂါဒယော န ပရမတ္ထတော ဘာဝနာယ ပဟာတဗ္ဗာတိ ဘာဝနာယ ပဟာတဗ္ဗာနံ နာနာက္ခဏိကကမ္မပစ္စယတာ န ဝုတ္တာ၊ န စ ‘‘ဒဿနေန ပဟာတဗ္ဗာ ဘာဝနာယ ပဟာတဗ္ဗာနံ ကေနစိ ပစ္စယေန ပစ္စယော’’တိ ဝုတ္တာ. ယေ ဟိ ဒဿနေန ပဟာတဗ္ဗပစ္စယာ ကိလေသာ၊ န တေ ဒဿနတော ဥဒ္ဓံ ပဝတ္တန္တိ၊ ဒဿနေန ပဟာတဗ္ဗပစ္စယဿပိ ပန ဥဒ္ဓစ္စသဟဂတဿ သဟာယဝေကလ္လမတ္တမေဝ ဒဿနေန ကတံ၊ န တဿ ကောစိ ဘာဝေါ ဒဿနေန အနုပ္ပတ္တိဓမ္မတံ အာပါဒိတောတိ တဿ ဧကန္တဘာဝနာယ ပဟာတဗ္ဗတာ ဝုတ္တာ. တသ္မာ တဿ တာဒိသဿေဝ သတိ သဟာယေ ဝိပါကုပ္ပါဒနဝစနံ၊ အသတိ စ ဝိပါကာနုပ္ပါဒနဝစနံ န ဝိရုဇ္ဈတီတိ.
သာပိ ဝိညာဏပစ္စယဘာဝေ ယဒိ အပနေတဗ္ဗာ၊ ကသ္မာ ‘‘သမဝီသတိ စေတနာ’’တိ ဝုတ္တန္တိ တဿ ကာရဏံ ဒဿေန္တော အာဟ ‘‘အဝိဇ္ဇာပစ္စယာ ပန သဗ္ဗာပေတာ ဟောန္တီ’’တိ. ယဒိ ဧဝံ၊ အဘိညာစေတနာယ သဟ ‘‘ဧကဝီသတီ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗန္တိ? န၊ အဝစနဿ ဝုတ္တကာရဏတ္တာ၊ တံ ပန ဣတရာဝစနဿပိ ကာရဏန္တိ သမာနစေတနာဝစနကာရဏဝစနေန ယံ ကာရဏံ အပေက္ခိတွာ ဧကာ ဝုတ္တာ၊ တေန ကာရဏေန ဣတရာယပိ ဝတ္တဗ္ဗတံ၊ ယဉ္စ ကာရဏံ အပေက္ခိတွာ ဣတရာ န ဝုတ္တာ၊ တေန ကာရဏေန ဝုတ္တာယပိ အဝတ္တဗ္ဗတံ ဒဿေတိ. အာနေဉ္ဇာဘိသင်္ခါရော စိတ္တသင်္ခါရော ဧဝါတိ ဘေဒါဘာဝါ ပါကဋောတိ န တဿ သံယောဂေါ ဒဿိတော.
သုခသညာယ ဂဟေတွာတိ ဧတေန တဏှာပဝတ္တိံ ဒဿေတိ. တဏှာပရိက္ခာရေတိ တဏှာယ ပရိဝါရေ၊ တဏှာယ ‘‘သုခံ သုဘ’’န္တိအာဒိနာ သင်္ခတေ ဝါ အလင်္ကတေတိ အတ္ထော. တဏှာ ဟိ ဒုက္ခဿ သမုဒယောတိ အဇာနန္တော ‘‘အဟော ဝတာဟံ ကာယဿ ဘေဒါ ပရံ မရဏာ ခတ္တိယမဟာသာလာနံ ဝါ သဟဗျတံ ဥပပဇ္ဇေယျ’’န္တိ သင်္ခါရေ ပရိက္ခရောတီတိ. အမရဏတ္ထာတိ ဂဟိတာ ဒုက္ကရကိရိယာ အမရတပေါ၊ ဒေဝဘာဝတ္ထံ တပေါ ဝါ၊ ဒုက္ခတ္တာ ဝါ မရော မာရကော တပေါ အမရတပေါ. ဒိဋ္ဌေ အဒိဋ္ဌ-သဒ္ဒေါ ဝိယ မရေသု အမရ-သဒ္ဒေါ ဒဋ္ဌဗ္ဗော.
ဇာတိအာဒိပပါတဒုက္ခဇနနတော မရုပပါတသဒိသတာ ပုညာဘိသင်္ခါရဿ ဝုတ္တာ. ရမဏီယဘာဝေန စ အဿာဒဘာဝေန စ ဂယှမာနံ ပုညဖလံ ဒီပသိခါမဓုလိတ္တသတ္ထဓာရာသဒိသံ၊ တဒတ္ထော စ ပုညာဘိသင်္ခါရော တံနိပါတလေဟနသဒိသော.
‘‘သုခေါ ဣမိဿာ ပရိဗ္ဗာဇိကာယ တရုဏာယ မုဒုကာယ လောမသာယ ဗာဟာယ သမ္ဖဿော’’တိအာဒိနာ (မ. နိ. ၁.၄၆၉) သုခသညာယ ဗာလော ဝိယ ဂူထကီဠနံ ကိလေသာဘိဘူတတာယ ကောဓာရတိအဘိဘူတော အသဝသော မရိတုကာမော ဝိယ ဝိသခါဒနံ ကရဏဖလက္ခဏေသု ဇိဂုစ္ဆနီယံ ဒုက္ခဉ္စ အပုညာဘိသင်္ခါရံ အာရဘတိ. လောဘသဟဂတဿ ဝါ ဂူထကီဠနသဒိသတာ၊ ဒေါသသဟဂတဿ ဝိသခါဒနသဒိသတာ ယောဇေတဗ္ဗာ. ကာမဂုဏသမိဒ္ဓိယာ သဘယဿပိ ပိသာစနဂရဿ သုခဝိပလ္လာသဟေတုဘာဝေါ ဝိယ အရူပဝိပါကာနံ နိရန္တရတာယ အနုပလက္ခိယမာနဥပ္ပါဒဝယာနံ၊ ဒီဃသန္တာနတာယ အဂယှမာနဝိပရိဏာမာနံ၊ သင်္ခါရဝိပရိဏာမဒုက္ခဘူတာနမ္ပိ နိစ္စာဒိဝိပလ္လာသဟေတုဘာဝေါတိ တေသံ ပိသာစနဂရသဒိသတာ၊ တဒဘိမုခဂမနသဒိသတာ စ အာနေဉ္ဇာဘိသင်္ခါရဿ ယောဇေတဗ္ဗာ.
တာဝါတိ ဝတ္တဗ္ဗန္တရာပေက္ခော နိပါတော၊ တသ္မာ အဝိဇ္ဇာ သင်္ခါရာနံ ပစ္စယောတိ ဣဒံ တာဝ သိဒ္ဓံ၊ ဣဒံ ပန အပရံ ဝတ္တဗ္ဗန္တိ အတ္ထော. အဝိဇ္ဇာပစ္စယာ ပန သဗ္ဗာပေတာ ဟောန္တီတိ ဝုတ္တန္တိ အဘိညာစေတနာနံ ပစ္စယဘာဝံ ဒဿေတိ. စေတောပရိယပုဗ္ဗေနိဝါသအနာဂတံသဉာဏေဟိ ပရေသံ အတ္တနော စ သမောဟစိတ္တဇာနနကာလေတိ ယောဇေတဗ္ဗာ.
အဝိဇ္ဇာသမ္မူဠှတ္တာတိ ဘဝါဒီနဝပဋိစ္ဆာဒိကာယ အဝိဇ္ဇာယ သမ္မူဠှတ္တာ. ရာဂါဒီနန္တိ ရာဂဒိဋ္ဌိဝိစိကိစ္ဆုဒ္ဓစ္စဒေါမနဿာနံ အဝိဇ္ဇာသမ္ပယုတ္တရာဂါဒိအဿာဒနကာလေသု အဝိဇ္ဇံ အာရဗ္ဘ ဥပ္ပတ္တိ ဝေဒိတဗ္ဗာ. ဂရုံ ကတွာ အဿာဒနံ ရာဂဒိဋ္ဌိသမ္ပယုတ္တာယ ဧဝ အဝိဇ္ဇာယ ယောဇေတဗ္ဗံ၊ အဿာဒနဉ္စ ရာဂေါ၊ တဒဝိပ္ပယုတ္တာ စ ဒိဋ္ဌီတိ အဿာဒနဝစနေနေဝ ယထာဝုတ္တံ အဝိဇ္ဇံ ဂရုံ ကရောန္တီ ဒိဋ္ဌိ စ ဝုတ္တာတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ. ရာဂါဒီဟိ စ ပါဠိယံ သရူပေန ဝုတ္တေဟိ တံသမ္ပယုတ္တသင်္ခါရဿ အဝိဇ္ဇာရမ္မဏာဒိတံ ဒဿေတိ. အနဝိဇ္ဇာရမ္မဏဿ ပဌမဇဝနဿ အာရမ္မဏာဓိပတိအနန္တရာဒိပစ္စယဝစနေသု အဝုတ္တဿ ဝုတ္တဿ စ သဗ္ဗဿ သင်္ဂဏှနတ္ထံ ‘‘ယံ ကိဉ္စီ’’တိ အာဟ. ဝုတ္တနယေနာတိ သမတိက္ကမဘဝပတ္ထနာဝသေန ဝုတ္တနယေန.
ဧကကာရဏဝါဒေါ အာပဇ္ဇတီတိ ဒေါသပ္ပသင်္ဂေါ ဝုတ္တော. အနိဋ္ဌော ဟိ ဧကကာရဏဝါဒေါ သဗ္ဗဿ သဗ္ဗကာလေ သမ္ဘဝါပတ္တိတော ဧကသဒိသသဘာဝါပတ္တိတော စ. ယသ္မာ တီသု ပကာရေသု အဝိဇ္ဇမာနေသု ပါရိသေသေန စတုတ္ထေ ဧဝ စ ဝိဇ္ဇမာနေ ဧကဟေတုဖလဒီပနေ အတ္ထော အတ္ထိ၊ တသ္မာ န နုပပဇ္ဇတိ.
ယထာဖဿံ ဝေဒနာဝဝတ္ထာနတောတိ ‘‘သုခဝေဒနီယံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဖဿံ ပဋိစ္စ ဥပ္ပဇ္ဇတိ သုခါ ဝေဒနာ’’တိအာဒိနာ (သံ. နိ. ၂.၆၂)၊ ‘‘စက္ခုဉ္စ ပဋိစ္စ။ပေ။ တိဏ္ဏံ သင်္ဂတိ ဖဿော၊ ဖဿပစ္စယာ ဝေဒနာ’’တိအာဒိနာ (သံ. နိ. ၂.၄၃) စ သုခဝေဒနီယာဒိစက္ခုသမ္ဖဿာဒိအနုရူပေန သုခဝေဒနာဒိစက္ခုသမ္ဖဿဇာဝေဒနာဒီနံ ဝဝတ္ထာနတော၊ သမာနေသု စက္ခုရူပါဒီသု ဖဿဝသေန သုခါဒိဝိပရိယာယာဘာဝတော၊ သမာနေသု စ ရူပမနသိကာရာဒီသု စက္ခာဒိသင်္ဃဋ္ဋနဝသေန စက္ခုသမ္ဖဿဇာဒိဝိပရိယာယာဘာဝတော၊ အညပစ္စယသာမညေပိ ဖဿဝသေန သုခါဒိစက္ခုသမ္ဖဿဇာဒီနံ ဩဠာရိကသုခုမာဒိသင်္ကရာဘာဝတော စာတိ အတ္ထော. သုခါဒီနံ ယထာဝုတ္တသမ္ဖဿဿ အဝိပရီတော ပစ္စယဘာဝေါ ဧဝ ယထာဝေဒနံ ဖဿဝဝတ္ထာနံ၊ ကာရဏဖလဝိသေသေန ဝါ ဖလကာရဏဝိသေသနိစ္ဆယော ဟောတီတိ ဥဘယတ္ထာပိ နိစ္ဆယော ဝဝတ္ထာနန္တိ ဝုတ္တော. ကမ္မာဒယောတိ ကမ္မာဟာရဥတုအာဒယော အပါကဋာ သေမှပဋိကာရေန ရောဂဝူပသမတော.
‘‘အဿာဒါနုပဿိနော တဏှာ ပဝဍ္ဎတီ’’တိ ဝစနတောတိ ‘‘သံယောဇနီယေသု၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဓမ္မေသု အဿာဒါနုပဿိနော ဝိဟရတော တဏှာ ပဝဍ္ဎတိ၊ တဏှာပစ္စယာ ဥပါဒါနံ၊ ဥပါဒါနပစ္စယာ ဘဝေါ’’တိ (သံ. နိ. ၂.၅၃-၅၄) ဣမိနာ သုတ္တေန တဏှာယ သင်္ခါရကာရဏဘာဝဿ ဝုတ္တတ္တာတိ အတ္ထော. ပုန တဿာပိ အဝိဇ္ဇာ ကာရဏန္တိ ဒဿနတ္ထံ ‘‘အဝိဇ္ဇာသမုဒယာ အာသဝသမုဒယောတိ ဝစနတော’’တိ အာဟ. တဏှာ ဝါ စတုရုပါဒါနဘူတာ ကာမဘဝဒိဋ္ဌာသဝါ စ သင်္ခါရဿ ကာရဏန္တိ ပါကဋာတိ သုတ္တဒွယေနပိ အဝိဇ္ဇာယ သင်္ခါရကာရဏဘာဝမေဝ ဒဿေတိ. အဿာဒါနုပဿိနောတိ ဟိ ဝစနေန အာဒီနဝပဋိစ္ဆာဒနကိစ္စာ အဝိဇ္ဇာ တဏှာယ ကာရဏန္တိ ဒဿိတာ ဟောတီတိ. ယသ္မာ အဝိဒွါ၊ တသ္မာ ပုညာဘိသင်္ခါရာဒိကေ အဘိသင်္ခရောတီတိ အဝိဇ္ဇာယ သင်္ခါရကာရဏဘာဝဿ ပါကဋတ္တာ အဝိဒ္ဒသုဘာဝေါ သင်္ခါရကာရဏဘာဝေန ဝုတ္တော ခီဏာသဝဿ သင်္ခါရာဘာဝတော အသာဓာရဏတ္တာ စ. ပုညာဘိသင်္ခါရာဒီနံ သာဓာရဏာနိ ဝတ္ထာရမ္မဏာဒီနီတိ ပုညဘဝါဒိအာဒီနဝပဋိစ္ဆာဒိကာ အဝိဇ္ဇာ ပုညာဘိသင်္ခါရာဒီနံ အသာဓာရဏံ ကာရဏန္တိ ဝါ အတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗော. ဌာနဝိရုဒ္ဓေါတိ အတ္ထိတာဝိရုဒ္ဓေါ. ကေစိ ပန ‘‘ပဋိသန္ဓိအာဒီနိ ဌာနာနီ’’တိ ဝဒန္တိ၊ ဧဝံ သတိ ပုရိမစိတ္တံ ပစ္ဆိမစိတ္တဿ ဌာနဝိရုဒ္ဓေါ ပစ္စယောတိ န ဣဒံ ဧကန္တိကံ သိယာ. ဘဝင်္ဂမ္ပိ ဟိ ဘဝင်္ဂဿ အနန္တရပစ္စယော၊ ဇဝနံ ဇဝနဿာတိ၊ န စ သိပ္ပါဒီနံ ပဋိသန္ဓိအာဒိဌာနံ အတ္ထီတိ န တံ ဣဓ အဓိပ္ပေတံ. ကမ္မံ ရူပဿ နမနရုပ္ပနဝိရောဓာ သာရမ္မဏာနာရမ္မဏဝိရောဓာ စ သဘာဝဝိရုဒ္ဓေါ ပစ္စယော၊ ခီရာဒီနိ ဒဓိအာဒီနံ မဓုရမ္ဗိလရသာဒိသဘာဝဝိရောဓာ. အဝိဇာနနကိစ္စော အာလောကော ဝိဇာနနကိစ္စဿ ဝိညာဏဿ၊ အမဒနကိစ္စာ စ ဂုဠာဒယော မဒနကိစ္စဿ အာသဝဿ.
ဂေါလောမာဝိလောမာနိ ဒဗ္ဗာယ ပစ္စယော၊ ဒဓိအာဒီနိ ဘူတိဏကဿ. ဧတ္ထ စ အဝီတိ ရတ္တာ ဧဠကာ ဝုစ္စန္တိ. ဝိပါကာယေဝ တေ စ န၊ တသ္မာ ဒုက္ခဝိပါကာယပိ အဝိဇ္ဇာယ တဒဝိပါကာနံ ပုညာနေဉ္ဇာဘိသင်္ခါရာနံ ပစ္စယတ္တံ န န ယုဇ္ဇတီတိ အတ္ထော. တဒဝိပါကတ္တေပိ သာဝဇ္ဇတာယ တဒဝိရုဒ္ဓါနံ တံသဒိသာနဉ္စ အပုညာဘိသင်္ခါရာနမေဝ ပစ္စယော၊ န ဣတရေသန္တိ ဧတဿ ပသင်္ဂဿ နိဝါရဏတ္ထံ ‘‘ဝိရုဒ္ဓေါ စာဝိရုဒ္ဓေါ စ၊ သဒိသာသဒိသော တထာ. ဓမ္မာနံ ပစ္စယော သိဒ္ဓေါ’’တိ ဝုတ္တံ၊ တသ္မာ တမတ္ထံ ပါကဋံ ကရောန္တော ‘‘ဣတိ အယံ အဝိဇ္ဇာ’’တိအာဒိမာဟ.
အစ္ဆေဇ္ဇသုတ္တာဝုတာဘေဇ္ဇမဏီနံ ဝိယ ပုဗ္ဗာပရိယဝဝတ္ထာနံ နိယတိ၊ နိယတိယာ၊ နိယတိ ဧဝ ဝါ သင်္ဂတိ သမာဂမော နိယတိသင်္ဂတိ၊ တာယ ဘာဝေသု ပရိဏတာ မနုဿဒေဝဝိဟင်္ဂါဒိဘာဝံ ပတ္တာ နိယတိသင်္ဂတိဘာဝပရိဏတာ. နိယတိယာ သင်္ဂတိယာ ဘာဝေန စ ပရိဏတာ နာနပ္ပကာရတံ ပတ္တာ နိယတိသင်္ဂတိဘာဝပရိဏတာတိ စ အတ္ထံ ဝဒန္တိ. ဧတေဟိ စ ဝိကပ္ပနေဟိ အဝိဇ္ဇာ အကုသလံ စိတ္တံ ကတွာ ပုညာဒီသု ယတ္ထ ကတ္ထစိ ပဝတ္တတီတိ ဣမမတ္ထံ ဒဿေန္တော အာဟ ‘‘သော ဧဝံ အဝိဇ္ဇာယာ’’တိအာဒိ.
အပရိဏာယကော ဗာလောတိ အရဟတ္တမဂ္ဂသမ္ပဋိပါဒကကလျာဏမိတ္တရဟိတောတိ အတ္ထော. အရဟတ္တမဂ္ဂါဝသာနံ ဝါ ဉာဏံ သမဝိသမံ ဒဿေတွာ နိဗ္ဗာနံ နယတီတိ ပရိဏာယကန္တိ ဝုတ္တံ၊ တေန ရဟိတော အပရိဏာယကော. ဓမ္မံ ဉတွာတိ သပ္ပုရိသူပနိဿယေန စတုသစ္စပ္ပကာသကသုတ္တာဒိဓမ္မံ ဉတွာ၊ မဂ္ဂဉာဏေနေဝ ဝါ သဗ္ဗဓမ္မပဝရံ နိဗ္ဗာနံ ဉတွာ၊ တံဇာနနာယတ္တတ္တာ ပန သေသသစ္စာဘိသမယဿ သမာနကာလမ္ပိ တံ ပုရိမကာလံ ဝိယ ကတွာ ဝုတ္တံ.
သင်္ခါရပဒနိဒ္ဒေသဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.