ဝိညာဏပဒနိဒ္ဒေသဝဏ္ဏနာ

၂၂၇. ယထာဝုတ္တသင်္ခါရပစ္စယာ ဥပ္ပဇ္ဇမာနံ တံကမ္မနိဗ္ဗတ္တမေဝ ဝိညာဏံ ဘဝိတုံ အရဟတီတိ ‘‘ဗာတ္တိံသ လောကိယဝိပါကဝိညာဏာနိ သင်္ဂဟိတာနိ ဟောန္တီ’’တိ အာဟ. ဓာတုကထာယံ (ဓာတု. ၄၆၆) ပန ဝိပ္ပယုတ္တေနသင်္ဂဟိတာသင်္ဂဟိတပဒနိဒ္ဒေသေ –

‘‘သင်္ခါရပစ္စယာ ဝိညာဏေန ယေ ဓမ္မာ။ပေ။ သဠာယတနပစ္စယာ ဖဿေန၊ ဖဿပစ္စယာ ဝေဒနာယ ယေ ဓမ္မာ ဝိပ္ပယုတ္တာ၊ တေ ဓမ္မာ ကတိဟိ ခန္ဓေဟိ။ပေ။ သင်္ဂဟိတာ? တေ ဓမ္မာ အသင်္ခတံ ခန္ဓတော ဌပေတွာ ဧကေန ခန္ဓေန ဧကာဒသဟာယတနေဟိ ဧကာဒသဟိ ဓာတူဟိ သင်္ဂဟိတာ. ကတိဟိ အသင်္ဂဟိတာ? စတူဟိ ခန္ဓေဟိ ဧကေနာယတနေန သတ္တဟိ ဓာတူဟိ အသင်္ဂဟိတာ’’တိ –

ဝစနတော သဗ္ဗဝိညာဏဖဿဝေဒနာပရိဂ္ဂဟော ကတော. ယဒိ ဟိ ဧတ္ထ ဝိညာဏဖဿဝေဒနာ သပ္ပဒေသာ သိယုံ၊ ‘‘ဝိပါကာ ဓမ္မာ’’တိ ဣမဿ ဝိယ ဝိဿဇ္ဇနံ သိယာ၊ တသ္မာ တတ္ထ အဘိဓမ္မဘာဇနီယဝသေန သင်္ခါရပစ္စယာ ဝိညာဏာဒယော ဂဟိတာတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ. အဝိဇ္ဇာပစ္စယာ သင်္ခါရာ စ အဘိဓမ္မဘာဇနီယေ စတုဘူမကကုသလသင်္ခါရော အကုသလသင်္ခါရော စ ဝုတ္တောတိ သော ဧဝ ဓာတုကထာယံ ဂဟိတောတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗော. ဘဝေါ ပန ဓာတုကထာယံ ကမ္မုပပတ္တိဘဝဝိသေသဒဿနတ္ထံ န အဘိဓမ္မဘာဇနီယဝသေန ဂဟိတော. ဧဝဉ္စ ကတွာ တတ္ထ ‘‘ဥပါဒါနပစ္စယာ ဘဝေါ’’တိ အနုဒ္ဓရိတွာ ‘‘ကမ္မဘဝေါ’’တိအာဒိနာဝ နယေန ဘဝေါ ဥဒ္ဓဋော. ဝိပါကဉှေတန္တိ ဝိညာဏဿ ဝိပါကတ္တာ သင်္ခါရပစ္စယတ္တံ သာဓေတိ၊ တဿ ပန သာဓနတ္ထံ ‘‘ဥပစိတကမ္မာဘာဝေ ဝိပါကာဘာဝတော’’တိ ဝုတ္တန္တိ တံ ဝိဝရန္တော ‘‘ဝိပါကဉ္စာ’’တိအာဒိမာဟ.

ယေဘုယျေန လောဘသမ္ပယုတ္တဇဝနာဝသာနေတိ ဇဝနေန တဒါရမ္မဏနိယမေ သောမနဿသဟဂတာနန္တရံ သောမနဿသဟဂတတဒါရမ္မဏဿ ဝုတ္တတ္တာ သောမနဿသဟဂတာနေဝ သန္ဓာယ ဝုတ္တန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ယသ္မာ ပန တိဟေတုကဇဝနာဝသာနေ စ ကဒါစိ အဟေတုကံ တဒါရမ္မဏံ ဟောတိ၊ တသ္မာ ‘‘ယေဘုယျေနာ’’တိ အာဟ. သကိံ ဝါတိ ‘‘ဒိရတ္တတိရတ္တာ’’ဒီသု ဝိယ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ဒွိက္ခတ္တုမေဝ ပန ဥပ္ပဇ္ဇန္တီတိ ဝဒန္တိ. ‘‘ဒိရတ္တတိရတ္တ’’န္တိ ဧတ္ထ ပန ဝါ-သဒ္ဒဿ အဘာဝါ ဝစနသိလိဋ္ဌတာမတ္တေန ဒိရတ္တဂ္ဂဟဏံ ကတန္တိ ယုဇ္ဇတိ၊ ‘‘နိရန္တရတိရတ္တဒဿနတ္ထံ ဝါ’’တိ. ဣဓ ပန ဝါ-သဒ္ဒေါ ဝိကပ္ပနတ္ထော ဝုတ္တောတိ သကိံ ဧဝ စ ကဒါစိ ပဝတ္တိံ သန္ဓာယ ‘‘သကိံ ဝါ’’တိ ဝုတ္တန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. တေနေဝ ဟိ သကိံ တဒါရမ္မဏပ္ပဝတ္တိယာ ဝိစာရေတဗ္ဗတံ ဒဿေန္တော ‘‘စိတ္တပ္ပဝတ္တိဂဏနာယံ ပနာ’’တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ စိတ္တပ္ပဝတ္တိဂဏနာယန္တိ ဝိပါကကထာယံ ဗလဝရူပါဒိကေ အာရမ္မဏေ ဝုတ္တံ စိတ္တပ္ပဝတ္တိဂဏနံ သန္ဓာယာဟ. တတ္ထ ဟိ ဒွေဝ တဒါရမ္မဏုပ္ပတ္တိဝါရာ အာဂတာ. ဇဝနဝိသယာနုဘဝနဉှိ တဒါရမ္မဏံ အာသန္နဘေဒေ တသ္မိံ ဝိသယေ ဧကစိတ္တက္ခဏာဝသိဋ္ဌာယုကေ န ဥပ္ပဇ္ဇေယျာတိ အဓိပ္ပါယော. အနုရူပါယ ပဋိသန္ဓိယာတိ အကုသလဝိပါကဿ အပါယပဋိသန္ဓိ၊ ကာမာဝစရာဒိကုသလဝိပါကာနံ ကာမရူပါရူပသုဂတိပဋိသန္ဓိယော ယထာကမ္မံ အနုရူပါ.

ပဋိသန္ဓိကထာ မဟာဝိသယာတိ ကတွာ ပဝတ္တိမေဝ တာဝ ဒဿေန္တော ‘‘ပဝတ္တိယံ ပနာ’’တိအာဒိမာဟ. အဟေတုကဒွယာဒီနံ ဒွါရနိယမာနိယမာဝစနံ ဘဝင်္ဂဘူတာနံ သယမေဝ ဒွါရတ္တာ စုတိပဋိသန္ဓိဘူတာနဉ္စ ဘဝင်္ဂသင်္ခါတေန အညေန စ ဒွါရေန အနုပ္ပတ္တိတော နိယတံ အနိယတံ ဝါ ဒွါရံ ဧတေသန္တိ ဝတ္တုံ အသက္ကုဏေယျတ္တာ. ဧကဿ သတ္တဿ ပဝတ္တရူပါဝစရဝိပါကော ပထဝီကသိဏာဒီသု ယသ္မိံ အာရမ္မဏေ ပဝတ္တော၊ တတော အညသ္မိံ တဿ ပဝတ္တိ နတ္ထီတိ ရူပါဝစရာနံ နိယတာရမ္မဏတာ ဝုတ္တာ. တတြဿာတိ ပဝတ္တိယံ ဗာတ္တိံသဝိဓဿ.

ဣန္ဒြိယပ္ပဝတ္တိအာနုဘာဝတော ဧဝ စက္ခုသောတဒွါရဘေဒေန၊ တဿ စ ဝိညာဏဝီထိဘေဒါယတ္တတ္တာ ဝီထိဘေဒေန စ ဘဝိတဗ္ဗံ၊ တသ္မိဉ္စ သတိ ‘‘အာဝဇ္ဇနာနန္တရံ ဒဿနံ သဝနံ ဝါ တဒနန္တရံ သမ္ပဋိစ္ဆန’’န္တိအာဒိနာ စိတ္တနိယမေန ဘဝိတဗ္ဗံ. တထာ စ သတိ သမ္ပဋိစ္ဆနသန္တီရဏာနမ္ပိ ဘာဝေါ သိဒ္ဓေါ ဟောတိ၊ န ဣန္ဒြိယပ္ပဝတ္တိအာနုဘာဝေန ဒဿနသဝနမတ္တဿေဝ၊ နာပိ ဣန္ဒြိယာနံ ဧဝ ဒဿနသဝနကိစ္စတာတိ ဣမမတ္ထံ ဒဿေန္တော အာဟ ‘‘ဒွါရဝီထိဘေဒေ စိတ္တနိယမတော စာ’’တိ. ပဌမကုသလေန စေ တဒါရမ္မဏဿ ဥပ္ပတ္တိ ဟောတိ၊ တံ ပဌမကုသလာနန္တရံ ဥပ္ပဇ္ဇမာနံ ဇနကံ အနုဗန္ဓတိ နာမ၊ ဒုတိယကုသလာဒိအနန္တရံ ဥပ္ပဇ္ဇမာနံ ဇနကသဒိသံ အနုဗန္ဓတိ နာမ၊ အကုသလာနန္တရံ ဥပ္ပဇ္ဇမာနဉ္စ ကာမာဝစရတာယ ဇနကသဒိသန္တိ.

ဧကာဒသ တဒါရမ္မဏစိတ္တာနိ။ပေ။ တဒါရမ္မဏံ န ဂဏှန္တီတိ တဒါရမ္မဏဘာဝတာယ ‘‘တဒါရမ္မဏ’’န္တိ လဒ္ဓနာမာနိ တဒါရမ္မဏဘာဝံ န ဂဏှန္တိ၊ တဒါရမ္မဏဘာဝေန နပ္ပဝတ္တန္တီတိ အတ္ထော. အထ ဝါ နာမဂေါတ္တံ အာရဗ္ဘ ဇဝနေ ဇဝိတေ တဒါရမ္မဏံ တဿ ဇဝနဿ အာရမ္မဏံ န ဂဏှန္တိ၊ နာလမ္ဗန္တီတိ အတ္ထော. ရူပါရူပဓမ္မေတိ ရူပါရူပါဝစရေ ဓမ္မေ. ဣဒံ ပန ဝတွာ ‘‘အဘိညာဉာဏံ အာရဗ္ဘာ’’တိ ဝိသေသနံ ပရိတ္တာဒိအာရမ္မဏတာယ ကာမာဝစရသဒိသေသု စေဝ တဒါရမ္မဏာနုပ္ပတ္တိဒဿနတ္ထံ. မိစ္ဆတ္တနိယတာ ဓမ္မာ မဂ္ဂေါ ဝိယ ဘာဝနာယ သိဒ္ဓါ မဟာဗလာ စာတိ တတ္ထ ဇဝနေန ပဝတ္တမာနေန သာနုဗန္ဓနေန န ဘဝိတဗ္ဗန္တိ တေသု တဒါရမ္မဏံ ပဋိက္ခိတ္တံ. လောကုတ္တရဓမ္မေ အာရဗ္ဘာတိ ဧတေနေဝ သိဒ္ဓေ ‘‘သမ္မတ္တနိယတဓမ္မေသူ’’တိ ဝိသုံ ဥဒ္ဓရဏံ သမ္မတ္တမိစ္ဆတ္တနိယတဓမ္မာနံ အညမညပဋိပက္ခာတိ ဗလဝဘာဝေန တဒါရမ္မဏဿ အဝတ္ထုဘာဝဒဿနတ္ထံ.

ဧဝံ ပဝတ္တိယံ ဝိညာဏပ္ပဝတ္တိံ ဒဿေတွာ ပဋိသန္ဓိယံ ဒဿေတုံ ‘‘ယံ ပန ဝုတ္တ’’န္တိအာဒိမာဟ. ကေန ကတ္ထာတိ ကေန စိတ္တေန ကသ္မိံ ဘဝေ. ဧကူနဝီသတိ ပဋိသန္ဓိယော တေန တေန စိတ္တေန ပဝတ္တမာနာ ပဋိသန္ဓိက္ခဏေ ရူပါရူပဓမ္မာတိ တေန တေန စိတ္တေန သာ သာ တတ္ထ တတ္ထ ပဋိသန္ဓိ ဟောတီတိ ဝုတ္တာ. တဿာတိ စိတ္တဿ.

အာဂန္တွာတိ အာဂတံ ဝိယ ဟုတွာ. ဂေါပကသီဝလီတိ ရညော ဟိတာရက္ခေ ဂေါပကကုလေ ဇာတော သီဝလိနာမကော. ကမ္မာဒိအနုဿရဏဗျာပါရရဟိတတ္တာ ‘‘သမ္မူဠှကာလကိရိယာ’’တိ ဝုတ္တာ. အဗျာပါရေနေဝ ဟိ တတ္ထ ကမ္မာဒိဥပဋ္ဌာနံ ဟောတီတိ. ‘‘ပိသိယမာနာယ မက္ခိကာယ ပဌမံ ကာယဒွါရာဝဇ္ဇနံ ဘဝင်္ဂံ နာဝဋ္ဋေတိ အတ္တနာ စိန္တိယမာနဿ ကဿစိ အတ္ထိတာယာ’’တိ ကေစိ ကာရဏံ ဝဒန္တိ၊ တဒေတံ အကာရဏံ ဘဝင်္ဂဝိသယတော အညဿ စိန္တိယမာနဿ အဘာဝါ အညစိတ္တပ္ပဝတ္တကာလေ စ ဘဝင်္ဂါဝဋ္ဋနဿေဝ အသမ္ဘဝတော. ဣဒံ ပနေတ္ထ ကာရဏံ သိယာ – ‘‘တာနိဿ တမှိ သမယေ ဩလမ္ဗန္တိ အဇ္ဈောလမ္ဗန္တိ အဘိပ္ပလမ္ဗန္တီ’’တိ (မ. နိ. ၃.၂၄၈) ဝစနတော တီသု ဇဝနဝါရေသု အပ္ပဝတ္တေသွေဝ ကမ္မာဒိဥပဋ္ဌာနေန ဘဝိတဗ္ဗံ. အနေကဇဝနဝါရပ္ပဝတ္တိယာ ဟိ အဇ္ဈောလမ္ဗနံ အဘိပ္ပလမ္ဗနဉ္စ ဟောတီတိ. တသ္မာ ကာယဒွါရာဝဇ္ဇနံ အနာဝဋ္ဋေတွာ မနောဒွါရာဝဇ္ဇနမေဝ ကမ္မာဒိအာလမ္ဗဏံ ပဌမံ ဘဝင်္ဂံ အာဝဋ္ဋေတိ၊ တတော ဖောဋ္ဌဗ္ဗဿ ဗလဝတ္တာ ဒုတိယဝါရေ ကာယဝိညာဏဝီထိ ပစ္စုပ္ပန္နေ ဖောဋ္ဌဗ္ဗေ ပဝတ္တတိ၊ တတော ပုရိမဇဝနဝါရဂဟိတေသွေဝ ကမ္မာဒီသု ကမေန မနောဒွါရဇဝနံ ဇဝိတွာ မူလဘဝင်္ဂသင်္ခါတံ အာဂန္တုကဘဝင်္ဂသင်္ခါတံ ဝါ တဒါရမ္မဏံ ဘဝင်္ဂံ ဩတရတိ၊ တဒါရမ္မဏာဘာဝေ ဝါ ဘဝင်္ဂမေဝ. ဧတသ္မိံ ဌာနေ ကာလံ ကရောတီတိ တဒါရမ္မဏာနန္တရေန စုတိစိတ္တေန၊ တဒါရမ္မဏာဘာဝေ ဝါ ဘဝင်္ဂသင်္ခါတေနေဝ စုတိစိတ္တေန စဝတီတိ အတ္ထော. ဘဝင်္ဂမေဝ ဟိ စုတိစိတ္တံ ဟုတွာ ပဝတ္တတီတိ စုတိစိတ္တံ ဣဓ ‘‘ဘဝင်္ဂ’’န္တိ ဝုတ္တန္တိ. မနောဒွါရဝိသယော လဟုကောတိ လဟုကပစ္စုပဋ္ဌာနံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ ‘‘အရူပဓမ္မာနံ။ပေ။ လဟုကော’’တိ. အရူပဓမ္မဿ ဟိ မနောဒွါရဿ ဝိသယော လဟုကပစ္စုပဋ္ဌာနောတိ. ဗလဝတိ စ ရူပဓမ္မဿ ကာယဒွါရဿ ဝိသယေ အပ္ပဝတ္တိတွာ မနောဒွါရဝိသယေ ကမ္မာဒိမှိ ပဌမံ စိတ္တပ္ပဝတ္တိဒဿနေန အရူပဓမ္မာနံ ဝိသယဿ လဟုကတာ ဒီပိတာတိ. ရူပါနံ ဝိသယာဘာဝေပိ ဝါ ‘‘အရူပဓမ္မာန’’န္တိ ဝစနံ ယေသံ ဝိသယော အတ္ထိ၊ တံဒဿနတ္ထမေဝါတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. တေန လဟုကမ္မာဒီသု စိတ္တပ္ပဝတ္တိတော လဟုဂဟဏီယတာ ဝိသယဿ လဟုကတာ.

ကမ္မာဒီနံ ဘူမိစိတ္တုပါဒါဒိဝသေန ဝိတ္ထာရတော အနန္တော ပဘေဒေါတိ ‘‘သင်္ခေပတော’’တိ အာဟ.

အဝိဇ္ဇာတဏှာဒိကိလေသေသု အနုပစ္ဆိန္နေသွေဝ ကမ္မာဒိနော ဥပဋ္ဌာနံ၊ တဉ္စာရဗ္ဘ စိတ္တသန္တာနဿ ဘဝန္တရနိန္နပေါဏပဗ္ဘာရတာ ဟောတီတိ အာဟ ‘‘အနုပစ္ဆိန္နကိလေသဗလဝိနာမိတ’’န္တိ. သန္တာနေ ဟိ ဝိနာမိတေ တဒေကဒေသဘူတံ ပဋိသန္ဓိစိတ္တဉ္စ ဝိနာမိတမေဝ ဟောတိ၊ န စ ဧကဒေသဝိနာမိတဘာဝေန ဝိနာ သန္တာနဝိနာမိတတာ အတ္ထီတိ. သဗ္ဗတ္ထ ပန ‘‘ဒုဂ္ဂတိပဋိသန္ဓိနိန္နာယ စုတိယာ ပုရိမဇဝနာနိ အကုသလာနိ၊ ဣတရာယ စ ကုသလာနီ’’တိ နိစ္ဆိနန္တိ. ‘‘နိမိတ္တဿာဒဂဓိတံ ဝါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဝိညာဏံ တိဋ္ဌမာနံ တိဋ္ဌတိ အနုဗျဉ္ဇနဿာဒဂဓိတံ ဝါ. တသ္မိံ စေ သမယေ ကာလံ ကရောတိ၊ ဌာနမေတံ ဝိဇ္ဇတိ၊ ယံ ဒွိန္နံ ဂတီနံ အညတရံ ဂတိံ ဥပပဇ္ဇေယျ နိရယံ ဝါ တိရစ္ဆာနယောနိံ ဝါ’’တိ (သံ. နိ. ၄.၂၃၅) ဝုတ္တံ. တသ္မာ အာသန္နံ အကုသလံ ဒုဂ္ဂတိယံ၊ ကုသလဉ္စ သုဂတိယံ ပဋိသန္ဓိယာ ဥပနိဿယော ဟောတီတိ.

ရာဂါဒိဟေတုဘူတံ ဟီနမာရမ္မဏန္တိ အကုသလဝိပါကဿ အာရမ္မဏံ ဘဝိတုံ ယုတ္တံ အနိဋ္ဌာရမ္မဏံ အာဟ. တမ္ပိ ဟိ သင်္ကပ္ပဝသေန ရာဂဿပိ ဟေတု ဟောတီတိ. အကုသလဝိပါကဇနကကမ္မသဟဇာတာနံ ဝါ တံသဒိသာသန္နစုတိဇဝနစေတနာသဟဇာတာနဉ္စ ရာဂါဒီနံ ဟေတုဘာဝေါ ဧဝ ဟီနတာ. တဉှိ ပစ္ဆာနုတာပဇနကကမ္မာနမာရမ္မဏံ ကမ္မဝသေန အနိဋ္ဌံ အကုသလဝိပါကဿ အာရမ္မဏံ ဘဝေယျ၊ အညထာ စ ဣဋ္ဌာရမ္မဏေ ပဝတ္တဿ အကုသလကမ္မဿ ဝိပါကော ကမ္မနိမိတ္တာရမ္မဏော န ဘဝေယျ. န ဟိ အကုသလဝိပါကော ဣဋ္ဌာရမ္မဏော ဘဝိတုမရဟတီတိ. ပဉ္စဒွါရေ စ အာပါထမာဂစ္ဆန္တံ ပစ္စုပ္ပန္နံ ကမ္မနိမိတ္တံ အာသန္နကတကမ္မာရမ္မဏသန္တတိယံ ဥပ္ပန္နံ တံသဒိသဉ္စ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ၊ အညထာ တဒေဝ ပဋိသန္ဓိအာရမ္မဏူပဋ္ဌာပကံ တဒေဝ စ ပဋိသန္ဓိဇနကံ ဘဝေယျ၊ န စ ပဋိသန္ဓိယာ ဥပစာရဘူတာနိ ဝိယ ‘‘ဧတသ္မိံ တယာ ပဝတ္တိတဗ္ဗ’’န္တိ ပဋိသန္ဓိယာ အာရမ္မဏံ အနုပါဒေန္တာနိ ဝိယ စ ပဝတ္တာနိ စုတိအာသန္နာနိ ဇဝနာနိ ပဋိသန္ဓိဇနကာနိ ဘဝေယျုံ. ‘‘ကတတ္တာ ဥပစိတတ္တာ’’တိ (ဓ. သ. ၄၃၁) ဟိ ဝုတ္တံ. တဒါ စ တံသမာနဝီထိယံ ဝိယ ပဝတ္တမာနာနိ ကထံ ကတူပစိတာနိ သိယုံ၊ န စ အဿာဒိတာနိ တဒါ၊ န စ လောကိယာနိ လောကုတ္တရာနိ ဝိယ သမာနဝီထိဖလာနိ ဟောန္တိ.

‘‘ပုဗ္ဗေ ဝါဿ တံ ကတံ ဟောတိ ပါပကမ္မံ ဒုက္ခဝေဒနီယံ၊ ပစ္ဆာ ဝါဿ တံ ကတံ ဟောတိ ပါပကမ္မံ ဒုက္ခဝေဒနီယံ၊ မရဏကာလေ ဝါဿ ဟောတိ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိ သမတ္တာ သမာဒိန္နာ၊ တေန သော ကာယဿ ဘေဒါ ပရံ မရဏာ အပါယံ ဒုဂ္ဂတိံ ဝိနိပါတံ နိရယံ ဥပပဇ္ဇတီ’’တိ (မ. နိ. ၃.၃၀၃) –

အာဒိနာ သုတ္တေ မရဏကာလေ သမတ္တာယ သမာဒိန္နာယ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိယာ သမ္မာဒိဋ္ဌိယာ စ သဟဇာတစေတနာယ ပဋိသန္ဓိဒါနံ ဝုတ္တံ၊ န စ ဒုဗ္ဗလေဟိ ပဉ္စဒွါရိကဇဝနေဟိ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိ သမ္မာဒိဋ္ဌိ ဝါ သမတ္တာ ဟောတိ သမာဒိန္နာ. ဝက္ခတိ စ –

‘‘သဗ္ဗမ္ပိ ဟေတံ ကုသလာကုသလဓမ္မပဋိဝိဇာနနာဒိစဝနပရိယောသာနံ ကိစ္စံ မနောဒွါရိကစိတ္တေနေဝ ဟောတိ၊ န ပဉ္စဒွါရိကေနာတိ သဗ္ဗဿပေတဿ ကိစ္စဿ ကရဏေ သဟဇဝနကာနိ ဝီထိစိတ္တာနိ ပဋိက္ခိတ္တာနီ’’တိ (ဝိဘ. အဋ္ဌ. ၇၆၆).

တတ္ထ ဟိ ‘‘န ကိဉ္စိ ဓမ္မံ ပဋိဝိဇာနာတီတိ ‘မနောပုဗ္ဗင်္ဂမာ ဓမ္မာ’တိ (ဓ. ပ. ၁-၂) ဧဝံ ဝုတ္တံ ဧကမ္ပိ ကုသလံ ဝါ အကုသလံ ဝါ န ပဋိဝိဇာနာတီ’’တိ (ဝိဘ. အဋ္ဌ. ၇၆၆) စ ဝုတ္တံ. ယေသံ ပဋိဝိဘာဝနပ္ပဝတ္တိယာ သုခံ ဝါ ဒုက္ခံ ဝါ အနွေတိ၊ တေသံ သာ ပဝတ္တိ ပဉ္စဒွါရေ ပဋိက္ခိတ္တာ၊ ကုသလာကုသလကမ္မသမာဒါနဉ္စ တာဒိသမေဝါတိ. တဒါရမ္မဏာနန္တရံ ပန စဝနံ၊ တဒနန္တရာ စ ဥပပတ္တိ မနောဒွါရိကာ ဧဝ ဟောတိ၊ န သဟဇဝနကဝီထိစိတ္တေ ပရိယာပန္နာတိ ဣမိနာ အဓိပ္ပါယေန ဣဓ ပဉ္စဒွါရိကတဒါရမ္မဏာနန္တရံ စုတိ၊ တဒနန္တရံ ပဋိသန္ဓိ စ ဝုတ္တာတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. တတ္ထ အဝသေသပဉ္စစိတ္တက္ခဏာယုကေ ရူပါဒိမှိ ဥပ္ပန္နံ ပဋိသန္ဓိံ သန္ဓာယေဝ ‘‘ပစ္စုပ္ပန္နာရမ္မဏံ ဥပပတ္တိစိတ္တံ ပစ္စုပ္ပန္နာရမ္မဏဿ ဘဝင်္ဂဿ အနန္တရပစ္စယေန ပစ္စယော’’တိ၊ အဝသေသေကစိတ္တက္ခဏာယုကေ စ ဥပ္ပန္နံ သန္ဓာယ ‘‘ပစ္စုပ္ပန္နာရမ္မဏံ ဥပပတ္တိစိတ္တံ အတီတာရမ္မဏဿ ဘဝင်္ဂဿ အနန္တရပစ္စယေန ပစ္စယော’’တိ (ပဋ္ဌာ. ၂.၁၉.၂၈) ဝုတ္တန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

သုဒ္ဓါယ ဝါတိ မဟဂ္ဂတကမ္မနိမိတ္တာရမ္မဏာယ ဇဝနဝီထိယာ တဒါရမ္မဏရဟိတာယာတိ အတ္ထော. သာ ပန ဇဝနဝီထိ မဟဂ္ဂတဝိပါကဿ ဥပစာရော ဝိယ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ. ကေစိ ပန တံ ဝီထိံ မဟဂ္ဂတာဝသာနံ ဝဒန္တိ. အတီတာရမ္မဏာ ဧကာဒသဝိဓာ၊ နဝတ္တဗ္ဗာရမ္မဏာ သတ္တဝိဓာ.

ဧတေနာနုသာရေန အာရုပ္ပစုတိယာပိ အနန္တရာ ပဋိသန္ဓိ ဝေဒိတဗ္ဗာတိ ဣဒံ ကသ္မာ ဝုတ္တံ၊ နနု ‘‘ပထဝီကသိဏဇ္ဈာနာဒိဝသေန ပဋိလဒ္ဓမဟဂ္ဂတသုဂတိယံ ဌိတဿာ’’တိ ဧဝမာဒိကေ ဧဝ နယေ အယမ္ပိ ပဋိသန္ဓိ အဝရုဒ္ဓါတိ? န၊ တတ္ထ ရူပါဝစရစုတိအနန္တရာယ ဧဝ ပဋိသန္ဓိယာ ဝုတ္တတ္တာ. တတ္ထ ဟိ ‘‘ပထဝီကသိဏာဒိကံ ဝါ နိမိတ္တံ မဟဂ္ဂတစိတ္တံ ဝါ မနောဒွါရေ အာပါထမာဂစ္ဆတိ. စက္ခုသောတာနံ ဝါ’’တိအာဒိကေန ရူပါဝစရစုတိယာ ဧဝ အနန္တရာ ပဋိသန္ဓိ ဝုတ္တာတိ ဝိညာယတိ. အထာပိ ယထာသမ္ဘဝယောဇနာယ အယမ္ပိ ပဋိသန္ဓိ တတ္ထေဝ အဝရုဒ္ဓါ၊ အရူပါဝစရစုတိအနန္တရာ ပန ရူပါဝစရပဋိသန္ဓိ နတ္ထိ၊ အရူပါဝစရေ စ ဥပရူပရိစုတိယာ ဟေဋ္ဌိမာ ဟေဋ္ဌိမာ ပဋိသန္ဓီတိ စတုတ္ထာရုပ္ပစုတိယာ နဝတ္တဗ္ဗာရမ္မဏာ ပဋိသန္ဓိ နတ္ထိ. တေန တတော တတ္ထေဝ အတီတာရမ္မဏာ ကာမာဝစရေ စ အတီတပစ္စုပ္ပန္နာရမ္မဏာ ပဋိသန္ဓိ ဣတရာဟိ စ ယထာသမ္ဘဝံ အတီတနဝတ္တဗ္ဗာရမ္မဏာ အာရုပ္ပပဋိသန္ဓိ၊ အတီတပစ္စုပ္ပန္နာရမ္မဏာ စ ကာမာဝစရပဋိသန္ဓိ ယောဇေတဗ္ဗာတိ ဣမဿ ဝိသေသဿ ဒဿနတ္ထံ ဝိသုံ ဥဒ္ဓရဏံ ကတံ.

ဧဝံ အာရမ္မဏဝသေန ဧကဝိဓာယ ကာမာဝစရသုဂတိစုတိယာ ဒုဝိဓာ ဒုဂ္ဂတိပဋိသန္ဓိ၊ ဒုဂ္ဂတိစုတိယာ ဒုဝိဓာ သုဂတိပဋိသန္ဓိ၊ ကာမာဝစရသုဂတိစုတိယာ ဒွိဧကဒွိပ္ပကာရာနံ ကာမရူပါရုပ္ပါနံ ဝသေန ပဉ္စဝိဓာ သုဂတိပဋိသန္ဓိ၊ ရူပါဝစရစုတိယာ စ တထေဝ ပဉ္စဝိဓာ၊ ဒုဝိဓာယ အာရုပ္ပစုတိယာ ပစ္စေကံ ဒွိန္နံ ဒွိန္နံ ကာမာရုပ္ပါနံ ဝသေန အဋ္ဌဝိဓာ စ ပဋိသန္ဓိ ဒဿိတာ၊ ဒုဂ္ဂတိစုတိယာ ပန ဧကဝိဓာယ ဒုဂ္ဂတိပဋိသန္ဓိ ဒုဝိဓာ န ဒဿိတာ၊ တံ ဒဿေတုံ ‘‘ဒုဂ္ဂတိယံ ဌိတဿ ပနာ’’တိအာဒိမာဟ. ယထာဝုတ္တာ ပန –

ဒွိဒွိပဉ္စပ္ပကာရာ စ၊ ပဉ္စာဋ္ဌဒုဝိဓာပိ စ၊

စတုဝီသတိ သဗ္ဗာပိ၊ တာ ဟောန္တိ ပဋိသန္ဓိယော.

‘‘ကာမာဝစရဿ ကုသလဿ ကမ္မဿ ကတတ္တာ’’တိအာဒိနာ (ဓ. သ. ၄၃၁၊ ၄၅၅၊ ၄၉၈) နာနာက္ခဏိကကမ္မပစ္စယဘာဝေါ ဒဿိတပ္ပကာရောတိ ဥပနိဿယပစ္စယဘာဝမေဝ ဒဿေန္တော ‘‘ဝုတ္တဉှေတ’’န္တိအာဒိမာဟ.

အာဒိနာ သဟာတိအာဒိနာ ဝိမိဿဝိညာဏေန သဟ. ဩမတော ဒွေ ဝါ တယော ဝါ ဒသကာ ဥပ္ပဇ္ဇန္တီတိ ဂဗ္ဘသေယျကာနံ ဝသေန ဝုတ္တံ. အညတ္ထ ဟိ အနေကေ ကလာပါ သဟ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ. ဗြဟ္မတ္တဘာဝေပိ ဟိ အနေကဂါဝုတပ္ပမာဏေ အနေကေ ကလာပါ သဟုပ္ပဇ္ဇန္တီတိ တိံသတော အဓိကာနေဝ ရူပါနိ ဟောန္တိ ဂန္ဓရသာဟာရာနံ ပဋိက္ခိတ္တတ္တာ စက္ခုသောတဝတ္ထုသတ္တကဇီဝိတဆက္ကဘာဝေပိ တေသံ ဗဟုတ္တာ. အဋ္ဌကထာယံ ပန တတ္ထပိ စက္ခုသောတဝတ္ထုဒသကာနံ ဇီဝိတနဝကဿ စ ဥပ္ပတ္တိ ဝုတ္တာ၊ ပါဠိယံ ပန ‘‘ရူပဓာတုယာ ဥပပတ္တိက္ခဏေ ဌပေတွာ အသညသတ္တာနံ ဒေဝါနံ ပဉ္စာယတနာနိ ပါတုဘဝန္တိ၊ ပဉ္စ ဓာတုယော ပါတုဘဝန္တီ’’တိ ဝုတ္တံ၊ တထာ ‘‘ရူပဓာတုယာ ဆ အာယတနာနိ နဝ ဓာတုယော’’တိ သဗ္ဗသင်္ဂဟဝသေန တတ္ထ ဝိဇ္ဇမာနာယတနဓာတုယော ဒဿေတုံ ဝုတ္တံ. ကထာဝတ္ထုမှိ စ ဃာနာယတနာဒီနံ ဝိယ ဂန္ဓာယတနာဒီနဉ္စ တတ္ထ ဘာဝေါ ပဋိက္ခိတ္တော ‘‘အတ္ထိ တတ္ထ ဃာနာယတနန္တိ? အာမန္တာ၊ အတ္ထိ တတ္ထ ဂန္ဓာယတနန္တိ? န ဟေဝံ ဝတ္တဗ္ဗေ’’တိအာဒိနာ (ကထာ. ၅၁၉)၊ န စ အဖောဋ္ဌဗ္ဗာယတနာနံ ပထဝီဓာတုအာဒီနံ ဝိယ အဂန္ဓရသာယတနာနံ ဂန္ဓရသာနံ တတ္ထ ဘာဝေါ သက္ကာ ဝတ္တုံ ဖုသိတုံ အသက္ကုဏေယျတာဝိနိမုတ္တဿ ပထဝီအာဒိသဘာဝဿ ဝိယ ဂန္ဓရသဘာဝဝိနိမုတ္တဿ ဂန္ဓရသသဘာဝဿ အဘာဝါ.

ယဒိ စ ဃာနသမ္ဖဿာဒီနံ ကာရဏဘာဝေါ နတ္ထီတိ အာယတနာနီတိ တေန ဝုစ္စေယျုံ၊ ဓာတု-သဒ္ဒေါ ပန နိဿတ္တနိဇ္ဇီဝဝါစကောတိ ဂန္ဓဓာတုရသဓာတူတိ အဝစနေ နတ္ထိ ကာရဏံ၊ ဓမ္မဘာဝေါ စ တေသံ ဧကန္တေန ဣစ္ဆိတဗ္ဗော သဘာဝဓာရဏာဒိလက္ခဏတော အညဿ အဘာဝါ၊ ဓမ္မာနဉ္စ အာယတနဘာဝေါ ဧကန္တတော ယမကေ (ယမ. ၁. အာယတနယမက.၁၃) ဝုတ္တော ‘‘ဓမ္မော အာယတနန္တိ? အာမန္တာ’’တိ. တသ္မာ တေသံ ဂန္ဓရသာယတနဘာဝါဘာဝေပိ ကောစိ အာယတနသဘာဝေါ ဝတ္တဗ္ဗော. ယဒိ စ ဖောဋ္ဌဗ္ဗဘာဝတော အညော ပထဝီဓာတုအာဒိဘာဝေါ ဝိယ ဂန္ဓရသဘာဝတော အညော တေသံ ကောစိ သဘာဝေါ သိယာ၊ တေသံ ဓမ္မာယတနေ သင်္ဂဟော. ဂန္ဓရသဘာဝေ ပန အာယတနဘာဝေ စ သတိ ဂန္ဓော စ သော အာယတနဉ္စ ဂန္ဓာယတနံ၊ ရသော စ သော အာယတနဉ္စ ရသာယတနန္တိ ဣဒမာပန္နမေဝါတိ ဂန္ဓရသာယတနဘာဝေါ စ န သက္ကာ နိဝါရေတုံ၊ ‘‘တယော အာဟာရာ’’တိ (ဝိဘ. ၉၉၃) စ ဝစနတော ကဗဠီကာရာဟာရဿ တတ္ထ အဘာဝေါ ဝိညာယတိ. တသ္မာ ယထာ ပါဠိယာ အဝိရောဓော ဟောတိ၊ တထာ ရူပဂဏနာ ကာတဗ္ဗာ. ဧဝဉှိ ဓမ္မတာ န ဝိလောမိတာ ဟောတီတိ.

ဇာတိဥဏ္ဏာယာတိ ဂဗ္ဘံ ဖာလေတွာ ဂဟိတဥဏ္ဏာယာတိပိ ဝဒန္တိ. သမ္ဘဝဘေဒေါတိ အတ္ထိတာဘေဒေါ. နိဇ္ဈာမတဏှိကာ ကိရ နိစ္စံ ဒုက္ခာတုရတာယ ကာမံ သေဝိတွာ ဂဗ္ဘံ န ဂဏှန္တိ.

ရူပီဗြဟ္မေသု တာဝ ဩပပါတိကယောနိကေသူတိ ဩပပါတိကယောနိကေဟိ ရူပီဗြဟ္မေ နိဒ္ဓါရေတိ. ‘‘သံသေဒဇောပပါတီသု အဝကံသတော တိံသာ’’တိ ဧတံ ဝိဝရန္တော အာဟ ‘‘အဝကံသတော ပနာ’’တိအာဒိ၊ တံ ပနေတံ ပါဠိယာ န သမေတိ. န ဟိ ပါဠိယံ ကာမာဝစရာနံ သံသေဒဇောပပါတိကာနံ အဃာနကာနံ ဥပပတ္တိ ဝုတ္တာ. ဓမ္မဟဒယဝိဘင်္ဂေ (ဝိဘ. ၁၀၀၇) ဟိ –

‘‘ကာမဓာတုယာ ဥပပတ္တိက္ခဏေ ကဿစိ ဧကာဒသာယတနာနိ ပါတုဘဝန္တိ၊ ကဿစိ ဒသာယတနာနိ၊ ကဿစိ အပရာနိ ဒသာယတနာနိ၊ ကဿစိ နဝါယတနာနိ၊ ကဿစိ သတ္တာယတနာနိ ပါတုဘဝန္တီ’’တိ –

ဝုတ္တံ၊ န ဝုတ္တံ ‘‘အဋ္ဌာယတနာနိ ပါတုဘဝန္တီ’’တိ. တထာ ‘‘ဒသာယတနာနိ ပါတုဘဝန္တီ’’တိ တိက္ခတ္တုံ ဝတ္တဗ္ဗံ သိယာ၊ အဃာနကဥပပတ္တိယာ ဝိဇ္ဇမာနာယ တိက္ခတ္တုဉ္စ ‘‘နဝါယတနာနိ ပါတုဘဝန္တီ’’တိ၊ န စ တံ ဝုတ္တံ. ဧဝံ ဓာတုပါတုဘာဝါဒိပဉှေသု ယမကေပိ ဃာနဇိဝှါကာယာနံ သဟစာရိတာ ဝုတ္တာတိ.

စုတိပဋိသန္ဓီနံ ခန္ဓာဒီဟိ အညမညံ သမာနတာ အဘေဒေါ၊ အသမာနတာ ဘေဒေါ. နယမုခမတ္တံ ဒဿေတွာ ဝုတ္တံ အဝုတ္တဉ္စ သဗ္ဗံ သင်္ဂဏှိတွာ အာဟ ‘‘အယံ တာဝ အရူပဘူမီသုယေဝ နယော’’တိ. ရူပါရူပါဝစရာနံ ဥပစာရဿ ဗလဝတာယ တတော စဝိတွာ ဒုဂ္ဂတိယံ ဥပပတ္တိ နတ္ထီတိ ‘‘ဧကစ္စသုဂတိစုတိယာ’’တိ အာဟ. ဧကစ္စဒုဂ္ဂတိပဋိသန္ဓီတိ ဧတ္ထ ဧကစ္စဂ္ဂဟဏဿ ပယောဇနံ မဂ္ဂိတဗ္ဗံ. အယံ ပနေတ္ထာဓိပ္ပါယော သိယာ – နာနတ္တကာယနာနတ္တသညီသု ဝုတ္တာ ဧကစ္စေ ဝိနိပါတိကာ တိဟေတုကာဒိပဋိသန္ဓိကာ၊ တေသံ တံ ပဋိသန္ဓိံ ဝိနိပါတဘာဝေန ဒုဂ္ဂတိပဋိသန္ဓီတိ ဂဟေတွာ သဗ္ဗသုဂတိစုတိယာဝ သာ ပဋိသန္ဓိ ဟောတိ၊ န ဧကစ္စသုဂတိစုတိယာ ဧဝါတိ တံနိဝတ္တနတ္ထံ ဧကစ္စဒုဂ္ဂတိဂ္ဂဟဏံ ကတံ. အပါယပဋိသန္ဓိ ဧဝ ဟိ ဧကစ္စသုဂတိစုတိယာ ဟောတိ၊ န သဗ္ဗသုဂတိစုတိယာ. အထ ဝါ ဒုဂ္ဂတိပဋိသန္ဓိ ဒုဝိဓာ ဧကစ္စသုဂတိစုတိယာ အနန္တရာ ဒုဂ္ဂတိစုတိယာ စာတိ. တတ္ထ ပစ္ဆိမံ ဝဇ္ဇေတွာ ပုရိမံ ဧဝ ဂဏှိတုံ အာဟ ‘‘ဧကစ္စဒုဂ္ဂတိပဋိသန္ဓီ’’တိ. အဟေတုကစုတိယာ သဟေတုကပဋိသန္ဓီတိ ဒုဟေတုကာ တိဟေတုကာ စ ယောဇေတဗ္ဗာ. မဏ္ဍူကဒေဝပုတ္တာဒီနံ ဝိယ ဟိ အဟေတုကစုတိယာ တိဟေတုကပဋိသန္ဓိပိ ဟောတီတိ.

တဿ တဿ ဝိပရီတတော စ ယထာယောဂံ ယောဇေတဗ္ဗန္တိ ‘‘ဧကစ္စသုဂတိစုတိယာ ဧကစ္စဒုဂ္ဂတိပဋိသန္ဓီ’’တိအာဒီသု ဘေဒဝိသေသေသု ‘‘ဧကစ္စဒုဂ္ဂတိစုတိယာ ဧကစ္စသုဂတိပဋိသန္ဓီ’’တိအာဒိနာ ယံ ယံ ယုဇ္ဇတိ၊ တံ တံ ယောဇေတဗ္ဗန္တိ အတ္ထော. ယုဇ္ဇမာနမတ္တာပေက္ခနဝသေန နပုံသကနိဒ္ဒေသော ကတော၊ ယောဇေတဗ္ဗန္တိ ဝါ ဘာဝတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗော. အမဟဂ္ဂတဗဟိဒ္ဓါရမ္မဏာယ မဟဂ္ဂတအဇ္ဈတ္တာရမ္မဏာတိအာဒီသု ပန ဝိပရီတယောဇနာ န ကာတဗ္ဗာ. န ဟိ မဟဂ္ဂတအဇ္ဈတ္တာရမ္မဏာယ စုတိယာ အရူပဘူမီသု အမဟဂ္ဂတဗဟိဒ္ဓါရမ္မဏာ ပဋိသန္ဓိ အတ္ထိ. စတုက္ခန္ဓာယ အရူပစုတိယာ ပဉ္စက္ခန္ဓာ ကာမာဝစရပဋိသန္ဓီတိ ဧတဿ ဝိပရိယာယော သယမေဝ ယောဇိတော. အတီတာရမ္မဏစုတိယာ ပစ္စုပ္ပန္နာရမ္မဏာ ပဋိသန္ဓီတိ ဧတဿ စ ဝိပရိယာယော နတ္ထိ ဧဝါတိ. ဘေဒဝိသေသော ဧဝ စ ဧဝံ ဝိတ္ထာရေန ဒဿိတော၊ အဘေဒဝိသေသော ပန ဧကေကသ္မိံ ဘေဒေ တတ္ထ တတ္ထေဝ စုတိပဋိသန္ဓိယောဇနာဝသေန ယောဇေတဗ္ဗော ‘‘ပဉ္စက္ခန္ဓာယ ကာမာဝစရာယ ပဉ္စက္ခန္ဓာ ကာမာဝစရာ။ပေ။ အဝိတက္ကအဝိစာရာယ အဝိတက္ကအဝိစာရာ’’တိ၊ စတုက္ခန္ဓာယ ပန စတုက္ခန္ဓာ သယမေဝ ယောဇိတာ. ဧတေနေဝ နယေန သက္ကာ ဉာတုန္တိ ပဉ္စက္ခန္ဓာဒီသု အဘေဒဝိသေသော န ဒဿိတောတိ. တတော ဟေတုံ ဝိနာတိ တတ္ထ ဟေတုံ ဝိနာ.

အင်္ဂပစ္စင်္ဂသန္ဓီနံ ဗန္ဓနာနိ အင်္ဂပစ္စင်္ဂသန္ဓိဗန္ဓနာနိ၊ တေသံ ဆေဒကာနံ. နိရုဒ္ဓေသု စက္ခာဒီသူတိ အတိမန္ဒဘာဝူပဂမနံ သန္ဓာယ ဝုတ္တန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ပဉ္စဒွါရိကဝိညာဏာနန္တရမ္ပိ ဟိ ပုဗ္ဗေ စုတိ ဒဿိတာ. ယမကေ စ (ယမ. ၁.အာယတနယမက.၁၂၀) –

‘‘ယဿ စက္ခာယတနံ နိရုဇ္ဈတိ၊ တဿ မနာယတနံ နိရုဇ္ဈတီတိ? အာမန္တာ. ယဿ ဝါ ပန မနာယတနံ နိရုဇ္ဈတိ၊ တဿ စက္ခာယတနံ နိရုဇ္ဈတီတိ? သစိတ္တကာနံ အစက္ခုကာနံ စဝန္တာနံ တေသံ မနာယတနံ နိရုဇ္ဈတိ၊ နော စ တေသံ စက္ခာယတနံ နိရုဇ္ဈတိ. သစက္ခုကာနံ စဝန္တာနံ တေသံ မနာယတနဉ္စ နိရုဇ္ဈတိ၊ စက္ခာယတနဉ္စ နိရုဇ္ဈတီ’’တိ –

အာဒိနာ စက္ခာယတနာဒီနံ စုတိစိတ္တေန သဟ နိရောဓော ဝုတ္တောတိ. လဒ္ဓေါ အဝသေသော အဝိဇ္ဇာဒိကော ဝိညာဏဿ ပစ္စယော ဧတေနာတိ လဒ္ဓါဝသေသပစ္စယော၊ သင်္ခါရော. အဝိဇ္ဇာပဋိစ္ဆာဒိတာဒီနဝေ တသ္မိံ ကမ္မာဒိဝိသယေ ပဋိသန္ဓိဝိညာဏဿ အာရမ္မဏဘာဝေန ဥပ္ပတ္တိဋ္ဌာနဘူတေ တဏှာယ အပ္ပဟီနတ္တာ ဧဝ ပုရိမုပ္ပန္နာယ စ သန္တတိယာ ပရိဏတတ္တာ ပဋိသန္ဓိဋ္ဌာနာဘိမုခံ ဝိညာဏံ နိန္နပေါဏပဗ္ဘာရံ ဟုတွာ ပဝတ္တတီတိ အာဟ ‘‘တဏှာ နာမေတီ’’တိ. သဟဇာတသင်္ခါရာတိ စုတိအာသန္နဇဝနဝိညာဏသဟဇာတစေတနာ၊ သဗ္ဗေပိ ဝါ ဖဿာဒယော. တသ္မိံ ပဋိသန္ဓိဋ္ဌာနေ ကမ္မာဒိဝိသယေ ဝိညာဏံ ခိပန္တိ၊ ခိပန္တာ ဝိယ တသ္မိံ ဝိသယေ ပဋိသန္ဓိဝသေန ဝိညာဏပတိဋ္ဌာနဿ ဟေတုဘာဝေန ပဝတ္တန္တီတိ အတ္ထော.

တန္တိ တံ ဝိညာဏံ၊ စုတိပဋိသန္ဓိတဒါသန္နဝိညာဏာနံ သန္တတိဝသေန ဝိညာဏန္တိ ဥပနီတေကတ္တံ. တဏှာယ နာမိယမာနံ။ပေ။ ပဝတ္တတီတိ နမနခိပနပုရိမနိဿယဇဟနာပရနိဿယဿာဒနနိဿယရဟိတပဝတ္တနာနိ သန္တတိဝသေန တဿေဝေကဿ ဝိညာဏဿ ဟောန္တိ၊ န အညဿာတိ ဒဿေတိ. သန္တတိဝသေနာတိ စ ဝဒန္တော ‘‘တဒေဝိဒံ ဝိညာဏံ သန္ဓာဝတိ သံသရတိ အနည’’န္တိ (မ. နိ. ၁.၃၉၆) ဣဒဉ္စ မိစ္ဆာဂါဟံ ပဋိက္ခိပတိ. သတိ ဟိ နာနတ္တနယေ သန္တတိဝသေန ဧကတ္တနယော ဟောတီတိ. ဩရိမတီရရုက္ခဝိနိဗဒ္ဓရဇ္ဇု ဝိယ ပုရိမဘဝတ္တဘာဝဝိနိဗန္ဓံ ကမ္မာဒိအာရမ္မဏံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ၊ ပုရိသော ဝိယ ဝိညာဏံ၊ တဿ မာတိကာတိက္ကမနိစ္ဆာ ဝိယ တဏှာ၊ အတိက္ကမနပယောဂေါ ဝိယ ခိပနကသင်္ခါရာ. ယထာ စ သော ပုရိသော ပရတီရေ ပတိဋ္ဌဟမာနော ပရတီရရုက္ခဝိနိဗဒ္ဓံ ကိဉ္စိ အဿာဒယမာနော အနဿာဒယမာနော ဝါ ကေဝလံ ပထဝိယံ သဗလပယောဂေဟေဝ ပတိဋ္ဌာတိ၊ ဧဝမိဒမ္ပိ ဘဝန္တရတ္တဘာဝဝိနိဗဒ္ဓံ ဟဒယဝတ္ထုနိဿယံ ပဉ္စဝေါကာရဘဝေ အဿာဒယမာနံ စတုဝေါကာရဘဝေ အနဿာဒယမာနံ ဝါ ကေဝလံ အာရမ္မဏသမ္ပယုတ္တကမ္မေဟေဝ ပဝတ္တတိ. တတ္ထ အဿာဒယမာနန္တိ ပါပုဏန္တံ၊ ပဋိလဘမာနန္တိ အတ္ထော.

ဘဝန္တရာဒိပဋိသန္ဓာနတောတိ ဘဝန္တရဿ အာဒိသမ္ဗန္ဓနတော၊ ဘဝန္တရာဒယော ဝါ ဘဝယောနိဂတိဝိညာဏဋ္ဌိတိသတ္တာဝါသန္တရာ၊ တေသံ ပဋိသန္ဓာနတောတိ အတ္ထော. ကမ္မန္တိ ပဋိသန္ဓိဇနကံ ကမ္မံ. သင်္ခါရာတိ စုတိအာသန္နဇဝနဝိညာဏသဟဂတာ ခိပနကသင်္ခါရာ.

သဒ္ဒါဒိဟေတုကာတိ ဧတ္ထ ပဋိဃောသော သဒ္ဒဟေတုကော၊ ပဒီပေါ ပဒီပန္တရာဒိဟေတုကော၊ မုဒ္ဒါ လဉ္ဆနဟေတုကာ၊ ဆာယာ အာဒါသာဒိဂတမုခါဒိဟေတုကာ. အညတြ အဂန္တွာ ဟောန္တီတိ သဒ္ဒါဒိပစ္စယဒေသံ အဂန္တွာ သဒ္ဒါဒိဟေတုကာ ဟောန္တိ တတော ပုဗ္ဗေ အဘာဝါ၊ ဧဝမိဒမ္ပိ ပဋိသန္ဓိဝိညာဏံ န ဟေတုဒေသံ ဂန္တွာ တံဟေတုကံ ဟောတိ တတော ပုဗ္ဗေ အဘာဝါ၊ တသ္မာ န ဣဒံ ဟေတုဒေသတော ပုရိမဘဝတော အာဂတံ ပဋိဃောသာဒယော ဝိယ သဒ္ဒါဒိဒေသတော၊ နာပိ တတ္ထ ဟေတုနာ ဝိနာ ဥပ္ပန္နံ သဒ္ဒါဒီဟိ ဝိနာ ပဋိဃောသာဒယော ဝိယာတိ အတ္ထော. အထ ဝါ အညတြ အဂန္တွာ ဟောန္တီတိ ပုဗ္ဗေ ပစ္စယဒေသေ သန္နိဟိတာ ဟုတွာ တတော အညတြ ဂန္တွာ တပ္ပစ္စယာ န ဟောန္တိ ဥပ္ပတ္တိတော ပုဗ္ဗေ အဘာဝါ၊ နာပိ သဒ္ဒါဒိပစ္စယာ န ဟောန္တိ၊ ဧဝမိဒမ္ပီတိ ဝုတ္တနယေန ယောဇေတဗ္ဗံ. ဧသ နယောတိ ဗီဇင်္ကုရာဒီသု သဗ္ဗဟေတုဟေတုသမုပ္ပန္နေသု ယထာသမ္ဘဝံ ယောဇနာ ကာတဗ္ဗာတိ ဒဿေတိ. ဣဓာပိ ဟိ ဟေတုဟေတုသမုပ္ပန္နဝိညာဏာနံ ဧကန္တမေကတ္တေ သတိ န မနုဿဂတိကော ဒေဝဂတိဘူတော သိယာ၊ ဧကန္တနာနတ္တေ န ကမ္မဝတော ဖလံ သိယာ. တတော ‘‘ရတ္တဿ ဗီဇံ၊ ရတ္တဿ ဖလ’’န္တိအာဒိကဿ ဝိယ ‘‘ဘူတပုဗ္ဗာဟံ၊ ဘန္တေ၊ ရောဟိတဿော နာမ ဣသီ’’တိအာဒိကဿ (သံ. နိ. ၁.၁၀၇) ဝေါဟာရဿ လောပေါ သိယာ၊ တသ္မာ ဧတ္ထ သန္တာနဗန္ဓေ သတိ ဟေတုဟေတုသမုပ္ပန္နေသု န ဧကန္တမေဝ ဧကတာ ဝါ နာနတာ ဝါ ဥပဂန္တဗ္ဗာ. ဧတ္ထ စ ဧကန္တဧကတာပဋိသေဓေန ‘‘သယံကတံ သုခံ ဒုက္ခ’’န္တိ ဣမံ ဒိဋ္ဌိံ နိဝါရေတိ၊ ဧကန္တနာနတာပဋိသေဓေန ‘‘ပရံကတံ သုခံ ဒုက္ခ’’န္တိ၊ ဟေတုဟေတုသမုပ္ပန္နဘာဝဝစနေန ‘‘အဓိစ္စသမုပ္ပန္န’’န္တိ. ဧတ္ထာတိ ဧကသန္တာနေ.

စတုမဓုရအလတ္တကရသာဒိဘာဝနာ အမ္ဗမာတုလုင်္ဂါဒိဗီဇာနံ အဘိသင်္ခါရော. ဧတ္ထ ဗီဇံ ဝိယ ကမ္မဝါ သတ္တော၊ အဘိသင်္ခါရော ဝိယ ကမ္မံ၊ ဗီဇဿ အင်္ကုရာဒိပ္ပဗန္ဓော ဝိယ သတ္တဿ ပဋိသန္ဓိဝိညာဏာဒိပ္ပဗန္ဓော၊ တတ္ထုပ္ပန္နဿ မဓုရဿ ရတ္တကေသရဿ ဝါ ဖလဿ ဝါ တဿေဝ ဗီဇဿ၊ တတော ဧဝ စ အဘိသင်္ခါရတော ဘာဝေါ ဝိယ ကမ္မကာရကဿေဝ သတ္တဿ၊ တံကမ္မတော ဧဝ စ ဖလဿ ဘာဝေါ ဝေဒိတဗ္ဗော. ဗာလသရီရေ ကတံ ဝိဇ္ဇာပရိယာပုဏနံ သိပ္ပသိက္ခနံ ဩသဓပ္ပယောဂေါ စ န ဝုဍ္ဎသရီရံ ဂစ္ဆန္တိ. အထ စ တံနိမိတ္တံ ဝိဇ္ဇာပါဋဝံ သိပ္ပဇာနနံ အနာမယတာ စ ဝုဍ္ဎသရီရေ ဟောတိ၊ န စ တံ အညဿ ဟောတိ တံသန္တတိပရိယာပန္နေ ဧဝ ဝုဍ္ဎသရီရေ ဥပ္ပဇ္ဇနတော၊ န စ ယထာပယုတ္တေန ဝိဇ္ဇာပရိယာပုဏနာဒိနာ ဝိနာ အညတော ဟောတိ တဒဘာဝေ အဘာဝတော. ဧဝမိဓာပိ သန္တာနေ ယံ ဖလံ၊ ဧတံ နာညဿ၊ န စ အညတောတိ ယောဇေတဗ္ဗံ. န အညတောတိ ဧတေန စ သင်္ခါရာဘာဝေ ဖလာဘာဝမေဝ ဒဿေတိ၊ နာညပစ္စယနိဝါရဏံ ကရောတိ.

ယမ္ပိ ဝုတ္တံ၊ တတ္ထ ဝဒါမာတိ ဝစနသေသော. တတ္ထ ဝါ ဥပဘုဉ္ဇကေ အသတိ သိဒ္ဓါ ဘုဉ္ဇကသမ္မုတီတိ သမ္ဗန္ဓော. ဖလတီတိ သမ္မုတိ ဖလတိသမ္မုတိ.

ဧဝံ သန္တေပီတိ အသင်္ကန္တိပါတုဘာဝေ၊ တတ္ထ စ ယထာဝုတ္တဒေါသပရိဟရဏေ သတိ သိဒ္ဓေတိ အတ္ထော. ပဝတ္တိတော ပုဗ္ဗေတိ ကမ္မာယူဟနက္ခဏတော ပုဗ္ဗေ. ပစ္ဆာ စာတိ ဝိပစ္စနပဝတ္တိတော ပစ္ဆာ စ. အဝိပက္ကဝိပါကာ ကတတ္တာ စေ ပစ္စယာ၊ ဝိပက္ကဝိပါကာနမ္ပိ ကတတ္တံ သမာနန္တိ တေသမ္ပိ ဖလာဝဟတာ သိယာတိ အာသင်္ကာနိဝတ္တနတ္ထံ အာဟ ‘‘န စ နိစ္စံ ဖလာဝဟာ’’တိ. န ဝိဇ္ဇမာနတ္တာ ဝါ အဝိဇ္ဇမာနတ္တာ ဝါတိ ဧတေန ဝိဇ္ဇမာနတ္တံ အဝိဇ္ဇမာနတ္တဉ္စ နိဿာယ ဝုတ္တဒေါသေဝ ပရိဟရတိ.

တဿာ ပါဋိဘောဂကိရိယာယ၊ ဘဏ္ဍကီဏနကိရိယာယ၊ ဣဏဂဟဏာဒိကိရိယာယ ဝါ ကရဏမတ္တံ တံကိရိယာကရဏမတ္တံ. တဒေဝ တဒတ္ထနိယျာတနေ ပဋိဘဏ္ဍဒါနေ ဣဏဒါနေ စ ပစ္စယော ဟောတိ၊ အဖလိတနိယျာတနာဒိဖလန္တိ အတ္ထော.

အဝိသေသေနာတိ ‘‘တိဟေတုကော တိဟေတုကဿာ’’တိအာဒိကံ ဘေဒံ အကတွာဝ သာမညတော၊ ပိဏ္ဍဝသေနာတိ အတ္ထော. သဗ္ဗတ္ထ ဥပနိဿယပစ္စယော ဗလဝကမ္မဿ ဝသေန ယောဇေတဗ္ဗော. ‘‘ဒုဗ္ဗလဉှိ ဥပနိဿယပစ္စယော န ဟောတီ’’တိ ဝက္ခမာနမေဝေတံ ပဋ္ဌာနဝဏ္ဏနာယန္တိ. အဝိသေသေနာတိ သဗ္ဗပုညာဘိသင်္ခါရံ သဟ သင်္ဂဏှာတိ. ဒွါဒသာကုသလစေတနာဘေဒေါတိ ဧတ္ထ ဥဒ္ဓစ္စသဟဂတာ ကသ္မာ ဂဟိတာတိ ဝိစာရေတဗ္ဗမေတံ. ဧကဿ ဝိညာဏဿ တထေဝ ပစ္စယော ပဋိသန္ဓိယံ၊ နော ပဝတ္တေတိ ဧကဿေဝ ပစ္စယဘာဝနိယမော ပဋိသန္ဓိယံ၊ နော ပဝတ္တေ. ပဝတ္တေ ဟိ သတ္တန္နမ္ပိ ပစ္စယောတိ အဓိပ္ပါယော. ‘‘တထာ ကာမာဝစရဒေဝလောကေပိ အနိဋ္ဌာ ရူပါဒယော နတ္ထီ’’တိ ဝုတ္တံ၊ ဒေဝါနံ ပန ပုဗ္ဗနိမိတ္တပါတုဘာဝကာလေ မိလာတမာလာဒီနံ အနိဋ္ဌတာ ကထံ န သိယာ.

သွေဝ ဒွီသု ဘဝေသူတိ ဧတ္ထ ဧကူနတိံသစေတနာဘေဒမ္ပိ စိတ္တသင်္ခါရံ စိတ္တသင်္ခါရဘာဝေန ဧကတ္တံ ဥပနေတွာ ‘‘သွေဝါ’’တိ ဝုတ္တံ. တဒေကဒေသော ပန ကာမာဝစရစိတ္တသင်္ခါရောဝ တေရသန္နံ နဝန္နဉ္စ ပစ္စယော ဒဋ္ဌဗ္ဗော. ဧကဒေသပစ္စယဘာဝေန ဟိ သမုဒါယော ဝုတ္တောတိ.

ယတ္ထ စ ဝိတ္ထာရပ္ပကာသနံ ကတံ၊ တတော ဘဝတော ပဋ္ဌာယ မုခမတ္တပ္ပကာသနံ ကာတုကာမော အာဟ ‘‘အာဒိတော ပဋ္ဌာယာ’’တိ. တေန ‘‘ဒွီသု ဘဝေသူ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. တတိယဇ္ဈာနဘူမိဝသေနာတိ ဧတေန ဧကတ္တကာယဧကတ္တသညီသာမညေန စတုတ္ထဇ္ဈာနဘူမိ စ အသညာရုပ္ပဝဇ္ဇာ ဂဟိတာတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ. ယထာသမ္ဘဝန္တိ ဧကဝီသတိယာ ကာမာဝစရရူပါဝစရကုသလဝိပါကေသု စုဒ္ဒသန္နံ ပဋိသန္ဓိယံ ပဝတ္တေ စ၊ သတ္တန္နံ ပဝတ္တေ ဧဝ. အယံ ယထာသမ္ဘဝေါ.

စတုန္နံ ဝိညာဏာနန္တိ ဘဝါဒယော အပေက္ခိတွာ ဝုတ္တံ၊ စတူသု အန္တောဂဓာနံ ပန တိဏ္ဏံ ဝိညာဏာနံ တီသု ဝိညာဏဋ္ဌိတီသု စ ပစ္စယဘာဝေါ ယောဇေတဗ္ဗော၊ အဝိညာဏကေ သတ္တာဝါသေ သင်္ခါရပစ္စယာ ဝိညာဏေ အဝိဇ္ဇမာနေပိ တဿ သင်္ခါရဟေတုကတ္တံ ဒဿေတုံ ‘‘အပိစာ’’တိအာဒိမာဟ. ဧတသ္မိဉ္စ မုခမတ္တပ္ပကာသနေ ပုညာဘိသင်္ခါရာဒီနံ ဒုဂ္ဂတိအာဒီသု ပဝတ္တိယံ ကုသလဝိပါကာဒိဝိညာဏာနံ ပစ္စယဘာဝေါ ဘဝေသု ဝုတ္တနယေနေဝ ဝိညာယတီတိ န ဝုတ္တောတိ ဝေဒိတဗ္ဗော.

ဝိညာဏပဒနိဒ္ဒေသဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.