၄. မဂ္ဂသစ္စနိဒ္ဒေသဝဏ္ဏနာ

၂၀၅. တိတ္ထိယေဟိ ကပ္ပိတဿ မဂ္ဂဿ ပကတိပုရိသန္တရဉာဏာဒိကဿ. အရိယံ လဘာပေတီတိ အရိယံ သာမညဖလံ လဘာပေတိ.

တဗ္ဗိပက္ခဝိရတိသဘာဝါတိ တဿာ သမ္မာဝါစာယ ဝိပက္ခတော မိစ္ဆာဝါစာယ ဝိရတိသဘာဝါ. ဘေဒကရမိစ္ဆာဝါစာ ပိသုဏဝါစာ၊ သဗ္ဗာပိ ဝါ မိစ္ဆာဝါစာ ဝိသံဝါဒနာဒိဝသေန ဘေဒကရီတိ အာဟ ‘‘ဘေဒကရမိစ္ဆာဝါစာပဟာနေနာ’’တိ. ဝိသံဝါဒနာဒိကိစ္စတာယ ဟိ လူခါနံ အပရိဂ္ဂါဟကာနံ မုသာဝါဒါဒီနံ ပဋိပက္ခဘူတာ သိနိဒ္ဓဘာဝေန ပရိဂ္ဂါဟကသဘာဝါ သမ္မာဝါစာ တပ္ပစ္စယသုဘာသိတသမ္ပဋိဂ္ဂါဟကေ ဇနေ၊ သမ္ပယုတ္တဓမ္မေ စ ပရိဂ္ဂဏှန္တီ ပဝတ္တတီတိ ပရိဂ္ဂဟလက္ခဏာ. တေနာဟ ‘‘ဇနေ၊ သမ္ပယုတ္တေ စ ပရိဂ္ဂဏှနကိစ္စဝတီ’’တိ. စီဝရကမ္မာဒိကော တာဒိသော ပယောဂေါ. ကာတဗ္ဗံ စီဝရရဇနာဒိကံ. နိရဝဇ္ဇသမုဋ္ဌာပနကိစ္စဝါတိ နိရဝဇ္ဇဿ ကတ္တဗ္ဗဿ၊ နိရဝဇ္ဇာကာရေန ဝါ သမုဋ္ဌာပနကိစ္စဝါ. သမ္ပယုတ္တဓမ္မေ စ သမုဋ္ဌာပေန္တောတိ ဧတ္ထ သမုဋ္ဌာပနံ မိစ္ဆာကမ္မန္တပဋိပက္ခဘူတဿ အတ္တနော ကိစ္စဿ အနုဂုဏဘာဝေန သမ္ပယုတ္တာနံ ပဝတ္တနမေဝ၊ ဥက္ခိပနံ ဝါ နေသံ ကာယိကကိရိယာယ ဘာရုက္ခိပနံ ဝိယ. သမ္ပယုတ္တဓမ္မာနံ၊ အာဇီဝဿေဝ ဝါ ဝိသောဓနံ ဝေါဒါပနံ.

ဒိဋ္ဌေကဋ္ဌာတိ ဒိဋ္ဌိယာ သဟဇပဟာနေကဋ္ဌာ၊ ပဌမမဂ္ဂသမ္မာဒိဋ္ဌိဝသေနေဝ တံ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ‘‘ဒိဋ္ဌေကဋ္ဌအဝိဇ္ဇာဒယော’’တိပိ ပါဌော. ဧတသ္မိံ ပက္ခေ စတုမဂ္ဂသမ္မာဒိဋ္ဌိယာ သင်္ဂဟော ကတော ဟောတိ. ဥပရိမဂ္ဂသမ္မာဒိဋ္ဌိယာ ပန ဒိဋ္ဌိဋ္ဌာနေ တံတံမဂ္ဂဝဇ္ဈော မာနော ဂဟေတဗ္ဗော. သော ဟိ ‘‘အဟ’’န္တိ ပဝတ္တိအာကာရတော ဒိဋ္ဌိဋ္ဌာနိယော. ပကာသေတီတိ ကိစ္စပဋိဝေဓေန ပဋိဝိဇ္ဈတိ. တေနေဝ ဟိ အင်္ဂေနာတိ တေနေဝ သမ္မာဒိဋ္ဌိသင်္ခါတေန မဂ္ဂင်္ဂေန. တထာပဝတ္တိတေန ကရဏဘူတေန၊ တေန ဝါ ကာရဏေန. အင်္ဂ-သဒ္ဒေါ ဟိ ကာရဏတ္ထောပိ ဟောတီတိ. တတ္ထာတိ မဂ္ဂေ၊ မဂ္ဂစိတ္တုပ္ပါဒေ ဝါ.

ဣမဿေဝါတိ အရိယမဂ္ဂပရိယာပန္နဿေဝ. ယဒိပိ ဝိရမိတဗ္ဗတော ဝိရမန္တဿ စေတနာပိ လဗ္ဘတေဝ၊ ဝိရတိယာ ဧဝ ပန တဒါ ပဓာနဘာဝေါတိ အာဟ ‘‘ဝိရမဏကာလေ ဝါ ဝိရတိယော’’တိ. သုဘာသိတာဒီတိ အသမ္ဖပ္ပလာပါဒိ. အာဒိ-သဒ္ဒေန အပိသုဏာဒိ သင်္ဂဟိတာ. ဘာသနာဒီတိ ဧတ္ထ ပန ကာယသုစရိတာဒိ. အမဂ္ဂင်္ဂတ္တာတိ အမဂ္ဂသဘာဝတ္တာ. တမေဝ စေတနာယ အမဂ္ဂသဘာဝတံ ဒဿေတုံ ‘‘ဧကဿ ဉာဏဿာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ သမ္မာဝါစာဒိကိစ္စတ္တယံ နာမ မိစ္ဆာဝါစာဒီနံ တိဏ္ဏံ ပါပဓမ္မာနံ သမုစ္ဆိန္ဒနံ၊ မဂ္ဂစေတနာ စ တံသဘာဝါ န ဟောတီတိ န တဿာ မဂ္ဂက္ခဏေ သမ္မာဝါစာဒိဘာဝသိဒ္ဓိ. တံသိဒ္ဓိယန္တိ ကိစ္စတ္တယသိဒ္ဓိယံ. ယထာ ပနဿာ ပုဗ္ဗဘာဂေ သုဘာသိတဝါစာဒိဘာဝေါ၊ ဧဝံ မဂ္ဂက္ခဏေပိ သိယာ. ဧဝံ သန္တေ ယထာ တတ္ထ ဧကဿ သမ္မာသင်္ကပ္ပဿ တိကိစ္စတာ၊ သမ္မာဒိဋ္ဌိအာဒီနဉ္စ ဧကေကာနံ စတုကိစ္စတာ၊ ဧဝံ ဧကာ မဂ္ဂစေတနာ သမ္မာဝါစာဒိကိစ္စတ္တယဿ သာဓိကာ ဘဝေယျ၊ တထာ စ သတိ မဂ္ဂေ သမ္မာဝါစာဒီနိ တီဏိ အင်္ဂါနိ န ဘဝေယျုံ၊ ဆဠင်္ဂိကော စ အရိယမဂ္ဂေါ သိယာတိ တယိဒမာဟ ‘‘ဧကာယ စေတနာယာ’’တိအာဒိနာ. ယသ္မာ ပနေတံ နတ္ထိ၊ တသ္မာ မဂ္ဂပစ္စယတာဝစနတော စ န စေတနာယ မဂ္ဂဘာဝေါတိ မဂ္ဂက္ခဏေ ဝိရတိယောဝ သမ္မာဝါစာဒယော.

ဗြူဟနံ သုခံ. သန္တသုခံ ဥပေက္ခာ. သာ ဟိ ‘‘ဥပေက္ခာ ပန သန္တတ္တာ၊ သုခမိစ္စေဝ ဘာသိတာ’’တိ (ဝိသုဒ္ဓိ. ၂.၆၄၄၊ ဝိဘ. အဋ္ဌ. ၂၃၂) ဝုတ္တာ. ဝိတက္ကာဒီနန္တိ တေယေဝ အဘိနိရောပနာဒယော ပါကဋပရိယာယေန ဝုတ္တာ.

ဝစီသင်္ခါရဘာဝတော ဝစီဘေဒဿ ဥပကာရကော ဝိတက္ကော. ‘‘သာဝဇ္ဇာ။ပေ။ ဥပကာရကော ဧဝါ’’တိ ဣမိနာ ဝစီဘေဒတံ သမုဋ္ဌာပကစေတနာနံ ဝိယ ဝိရတိယာပိ ဝိသေသပစ္စယော ဝိတက္ကောတိ ဒဿေတိ. ဝစီဘေဒနိယာမိကာ ဝါစာတိ ဝစီဒုစ္စရိတဝိရတိမာဟ. သာ ဟိ သမ္မာဝါစာဘူတာ မိစ္ဆာဝါစာသု သံယမိနီ. တတ္ထ ယထာ ဝိသံဝါဒနာဒိမိစ္ဆာဝါစတော အဝိရတော မိစ္ဆာကမ္မန္တတောပိ န ဝိရမတေဝ. ယထာဟ – ‘‘ဧကံ ဓမ္မံ။ပေ။ အကာရိယ’’န္တိ (ဓ. ပ. ၁၇၆). တထာ အဝိသံဝါဒနာဒိနာ သမ္မာဝါစာယ ဌိတော သမ္မာကမ္မန္တမ္ပိ ပူရေတိယေဝါတိ အာဟ ‘‘ဝစီဘေဒ။ပေ။ ဥပကာရိကာ’’တိ. ဓမ္မာနံ ပဝတ္တိနိဋ္ဌာဘာဝတော ယထာ ဂတီတိ နိဗ္ဗတ္တိ ဝုစ္စတိ၊ ဧဝံ ပဝတ္တိဘာဝတော ရသလက္ခဏာနိပီတိ အာဟ ‘‘ကိစ္စာဒိသဘာဝေ ဝါ’’တိ.

အဘိနန္ဒနန္တိ တဏှာဒိဝသေန အဘိနန္ဒနံ.

ဝါစုဂ္ဂတကရဏံ ဥဂ္ဂဟော၊ အတ္ထပရိပုစ္ဆနံ ပရိပုစ္ဆာတိ တဒုဘယံ သဝနာဓီနန္တိ အာဟ ‘‘သဝနဉာဏေ ဧဝ အဝရောဓံ ဂစ္ဆန္တီ’’တိ. ဉာဏေန ပရိစ္ဆိန္ဒိတွာ ဂဟဏံ ပရိဂ္ဂဏှနံ.

တဿာတိ ပယောဂဿ.

သောတိ ကာမဝိတက္ကပ္ပဝတ္တိယာ ကာရဏဘူတော သုဘနိမိတ္တေ အယောနိသောမနသိကာရော. တဿာတိ ကာမဝိတက္ကဿ. ဂတံ ဂမနံ ပဝတ္တိ၊ တဿ ဥပါယောတိ ဂတမဂ္ဂေါ.

ပဟာတဗ္ဗဧကတ္တန္တိ ပဟာတဗ္ဗတာသာမညံ.

မဂ္ဂဘာဝေန စတုဗ္ဗိဓမ္ပိ ဧကတ္တေနာတိ သောတာပတ္တိမဂ္ဂါဒိဝသေန စတုဗ္ဗိဓမ္ပိ မဂ္ဂဘာဝေန ဧကတ္တေန သာမညတော ဂဟေတွာ ‘‘အဿာ’’တိ ဧကဝစနေန ဝုတ္တန္တိ အတ္ထော. သဗ္ဗဿ မဂ္ဂဿ အညမညံ သဒိသတာ၊ တထာ အသဒိသတာ စ ဧကစ္စသဒိသတာ စ ဈာနင်္ဂဝသေန သဗ္ဗသဒိသသဗ္ဗာသဒိသဧကစ္စသဒိသတာ၊ သော ဧဝ ဝိသေသောတိ ယောဇေတဗ္ဗံ. ဝိပဿနာနိယာမံ ဓုရံ ကတွာ အာဟာတိ သမ္ဗန္ဓော. ဣဓ ပနာတိ ဣမိဿာ သမ္မောဟဝိနောဒနိယံ. သမ္မသိ။ပေ။ နိဝတ္တနတောတိ ပဌမတ္ထေရဝါဒံ ဝဒန္တော တဒဇ္ဈာသယံ ပုရက္ခတွာ ဝဒတီတိ အဓိပ္ပါယေန ဝုတ္တံ. ဣတရထာ ဣတရဝါဒါပေတ္ထ ဒဿိတာ ဧဝါတိ. ပါဒကဇ္ဈာနနိယာမန္တိ ပါဒကဇ္ဈာနနိယာမံ ဓုရံ ကတွာ အာဟာတိ ယောဇနာ. ‘‘ဝိပဿနာ ။ပေ။ ဒဋ္ဌဗ္ဗော’’တိ ကသ္မာ ဝုတ္တံ. န ဟိ တဿာ ဣဓ ပဋိက္ခေပတာ အတ္ထိ. တထာ ဟိ ဝုတ္တံ ‘‘ကေစိ ဝုဋ္ဌာနဂါမိနိဝိပဿနာ နိယာမေတီတိ ဝဒန္တီ’’တိ? နယိဒမေဝံ. ဣဓာပီတိ ဣဓ ပါဒကဇ္ဈာနနိယာမေပိ ဝိပဿနာနိယာမော န ပဋိက္ခိတ္တောတိ အယဉှေတ္ထ အတ္ထော. တေနေဝါဟ ‘‘သာဓာရဏတ္တာ’’တိ. ‘‘ဣဓ ပနာ’’တိ ဣမိနာပိ ပဌမတ္ထေရဝါဒေါ သင်္ဂဟိတောတိ ဝေဒိတဗ္ဗော. ယဒိ ဧဝံ ကသ္မာ ဝိပဿနာနိယာမော ဝိသုံ ဂဟိတောတိ? ဝါဒတ္တယာဝိဓုရတာဒဿနတ္ထံ. အညေ စာစရိယဝါဒါတိ သမ္မသိတဇ္ဈာနပုဂ္ဂလဇ္ဈာသယဝါဒါ.

‘‘အာရုပ္ပေ တိကစတုက္ကဇ္ဈာနံ။ပေ။ န လောကိယ’’န္တိ ဣဒံ ထေရဝါဒေ အာဂတံ ပေါရာဏဋ္ဌကထာယံ တန္တိံ ကတွာ ဌပိတန္တိ အဋ္ဌသာလိနိယံ သင်္ဂဟေတွာ ဝုတ္တန္တိ အာဟ ‘‘ဝုတ္တံ အဋ္ဌသာလိနိယန္တိ အဓိပ္ပါယော’’တိ. ယေသူတိ ပစ္ဆိမဇ္ဈာနဝဇ္ဇာနိ သန္ဓာယ ဝဒတိ. တတ္ထ ဟိ အရူပုပ္ပတ္တိယံ သံသယော၊ န ဣတရသ္မိံ. ‘‘စတုက္ကပဉ္စကဇ္ဈာန’’န္တိ ဝုတ္တေ အဝိသေသတော သာသဝါနာသဝံ အပေက္ခီယတိ၊ နိဝတ္တေတဗ္ဗဂဟေတဗ္ဗသာဓာရဏဝစနေနေတ္ထ သာသဝတော အဝစ္ဆိန္ဒနတ္ထံ ‘‘တဉ္စ လောကုတ္တရ’’န္တိ ဝတွာ နိဝတ္တိတဓမ္မဒဿနတ္ထံ ‘‘န လောကိယ’’န္တိ ဝုတ္တန္တိ ဒဿေန္တော အာဟ ‘‘သမုဒါယဉ္စ။ပေ။ အာဟာ’’တိ. ဣတရထာ ဗျဘိစာရာဘာဝတော ‘‘လောကုတ္တရ’’န္တိ ဝိသေသနံ နိရတ္ထကံ သိယာ. တယော မဂ္ဂါတိ ဒုတိယမဂ္ဂါဒယော. တဇ္ဈာနိကန္တိ တိကစတုက္ကဇ္ဈာနိကံ သောတာပတ္တိဖလာဒိံ. အညဈာနိကာပီတိ တိကစတုက္ကဇ္ဈာနတော အညဈာနိကာပိ စတုက္ကဇ္ဈာနိကာပိ မဂ္ဂါ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ. ပိ-သဒ္ဒေန တဇ္ဈာနိကာပိ တိကစတုက္ကဇ္ဈာနိကာတိ အတ္ထော. ယဒိ ဧဝံ စတုဝေါကာရဘဝေပိ ပဉ္စဝေါကာရဘဝေ ဝိယ မဂ္ဂဿ တိကစတုက္ကဇ္ဈာနိကဘာဝေ ကေနဿ ဈာနင်္ဂါဒိနိယာမောတိ အာဟ ‘‘ဈာနင်္ဂါဒိနိယာမိကာ ပုဗ္ဗာဘိသင်္ခါရသမာပတ္တီ’’တိ. ပုဗ္ဗာဘိသင်္ခါရသမာပတ္တီတိ စ ပါဒကဘူတာ အတ္တနာ အတိက္ကန္တဓမ္မဝိရာဂဘာဝေန ဝိပဿနာယ ပုဗ္ဗာဘိသင်္ခါရကာရီ အရူပသမာပတ္တိ၊ ဖလသမာပတ္တိ ဝါ. တေနာဟ ‘‘ပါဒက’’န္တိ. န သမ္မသိတဗ္ဗာတိ န သမ္မသိတဗ္ဗာ သမာပတ္တိ ဈာနင်္ဂါဒိနိယာမိကာ သမ္မသိတဗ္ဗာနံ တိကစတုက္ကဇ္ဈာနာနံ တတ္ထ အနုပ္ပဇ္ဇနတော၊ ဣတရတ္ထ စ ဝိသေသာဘာဝတော. ဖလဿပီတိ စတုတ္ထပဉ္စမဇ္ဈာနိကဖလဿပိ.

ဒုက္ခဉာဏာဒီနန္တိ ဒုက္ခသမုဒယဉာဏာနံ. တံတံကုသလာရမ္မဏာရမ္မဏတ္တာတိ ကာမာဝစရာဒီသု ယေန ယေန ကုသလေန သဒ္ဓိံ နေက္ခမ္မသင်္ကပ္ပါဒယော ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ၊ တဿ တဿ ကုသလဿ အာရမ္မဏံ အာရမ္မဏံ ဧတေသန္တိ တံတံကုသလာရမ္မဏာရမ္မဏာ၊ တဗ္ဘာဝတော. တံတံဝိရမိတဗ္ဗာဒိအာရမ္မဏတ္တာတိ ဝိသံဝါဒနဝတ္ထုအာဒိအာရမ္မဏတ္တာ. ဝီတိက္ကမိတဗ္ဗတော ဧဝ ဟိ ဝိရတီတိ. ‘‘အင်္ဂါန’’န္တိ ဣဒံ ‘‘နေက္ခမ္မသင်္ကပ္ပါဒီန’’န္တိ ဧတ္ထာပိ ယောဇေတဗ္ဗံ အဝယဝေန ဝိနာ သမုဒါယာဘာဝတော. ဝိသေသပစ္စယောတိ ဘိန္နသီလဿ၊ အပရိသုဒ္ဓသီလဿ ဝါ သမ္မပ္ပဓာနာသမ္ဘဝတော သမာဓာနဿ ဝိယ ဝါယာမဿ သီလံ ဝိသေသပစ္စယော. အယဉ္စ အတ္ထော ယဒိပိ ပုရိမသိဒ္ဓသီလဝသေန ယုတ္တော၊ သဟဇာတဝသေနာပိ ပန လဗ္ဘတေဝါတိ ဒဿေန္တော ‘‘သမ္ပယုတ္တဿာပီ’’တိ အာဟ. သဟဇမေဝ စေတ္ထ အဓိပ္ပေတန္တိ အာဟ ‘‘သမ္ပယုတ္တဿေဝ စာ’’တိအာဒိ. သမ္မောသော ပမာဒေါ၊ တပ္ပဋိပက္ခော အသမ္မောသော အပ္ပမာဒေါ၊ သော စိတ္တဿ အာရက္ခာတိ အာဟ ‘‘စေတသော ရက္ခိတတာ’’တိ.

သီလက္ခန္ဓော စာတိ စ-သဒ္ဒေန သမာဓိက္ခန္ဓော စ. ခန္တိပ္ပဓာနတ္တာ သီလဿ အဒေါသသာဓနတာ၊ နီဝရဏဇေဋ္ဌကဿ ကာမစ္ဆန္ဒဿ ဥဇုဝိပစ္စနီကဘာဝတော သမာဓိဿ အလောဘသာဓနတာ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ. သာသနန္တိ ပဋိဝေဓသာသနံ၊ ‘‘သာသနဗြဟ္မစရိယ’’န္တိ စ ဝဒန္တိ.

မဂ္ဂသစ္စနိဒ္ဒေသဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

သုတ္တန္တဘာဇနီယဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.