၂. ဝေဒနာက္ခန္ဓနိဒ္ဒေသဝဏ္ဏနာ

၈. စက္ခာဒယော ပသာဒါတိ ဩဠာရိကတ္တဘာဝပရိယာပန္နာ စက္ခုသောတဃာနဇိဝှါပသာဒါ၊ မနောမယတ္တဘာဝပရိယာပန္နာ စက္ခုသောတပ္ပသာဒါ စ. ကာယဝေါဟာရံ အရဟန္တီတိ ကာယန္တောဂဓတ္တာ ကာယေကဒေသတ္တာ စ ကာယောတိ ဝတ္တဗ္ဗတံ အရဟန္တိ. ကာယောတိ ဟိ အတ္တဘာဝေါပိ ဝုစ္စတိ ‘‘သက္ကာယဒိဋ္ဌီ’’တိအာဒီသု (သံ. နိ. ၁.၂၁၊ ၃.၁၅၅)၊ ကရဇကာယောပိ ‘‘သော ဣမမှာ ကာယာ အညံ ကာယံ အဘိနိမ္မိနာတီ’’တိအာဒီသု (ပဋိ. မ. ၃.၁၄). တဗ္ဗတ္ထုကာတိ စက္ခာဒိနိဿိတာ ကာယိကာတိ ပရိယာယေန ဝုတ္တာ၊ နိပ္ပရိယာယေန ပန စေတသိကာဝ. ယထာဟ ‘‘ယံ တသ္မိံ သမယေ တဇ္ဇာစက္ခုဝိညာဏဓာတုသမ္ဖဿဇံ စေတသိကံ နေဝ သာတံ နာသာတံ စေတောသမ္ဖဿဇံ အဒုက္ခမသုခံ ဝေဒယိတ’’န္တိအာဒိ (ဓ. သ. ၁၅၂). ‘‘န ဟိ စက္ခာဒယော ကာယပ္ပသာဒါ ဟောန္တီ’’တိ ဣမိနာ ကာယပသာဒနိဿိတာ ဝေဒနာ နိပ္ပရိယာယေန ကာယိကာတိ ဒဿေတိ. ကာယိကစေတသိကာဒိဘာဝေနာတိ အာဒိ-သဒ္ဒေန ကုသလာကုသလာဗျာကတာဒိဘာဝါ သင်္ဂယှန္တိ. တေနာတိ သုခါဒိဝေဒနေကဒေသဿ အဒ္ဓါသမယဝသေန အတီတာဒိဘာဝါဘာဝေန. ကေစိ ပနေတ္ထ ‘‘ဟေဋ္ဌာ ဒဿိတနယတ္တာ ပါကဋတ္တာ အဒ္ဓါဝသေန၊ ဧကမုဟုတ္တာဒိပုဗ္ဗဏှာဒီသု ဥတုအာဒိနာ ရူပဿ ဝိယ ဝေဒနာယ ဝိဘာဂေါ န ဂယှတီတိ သမယဝသေန စ အတီတာဒိဘေဒေါ န ဒဿိတော’’တိ ဝဒန္တိ. သန္တာနဝသေန ပဝတ္တာနမ္ပိ ဝေဒနာနံ စိတ္တေန သမူဟတော ဂဟေတဗ္ဗတံ သန္ဓာယာဟ ‘‘ဝေဒနာသမုဒါယော’’တိ. တေဟီတိ အဒ္ဓါသမယဝသေန အတီတာဒိဘာဝေဟိ. ဧတ္ထာတိ ဧတသ္မိံ ဝိဘင်္ဂေ. တေတိ ‘‘ဝေဒနေကဒေသာ’’တိ ဝုတ္တာ ကာယိကစေတသိကာဒိဘာဝေန ဘိန္နာ သုခါဒိဝေဒနာဝိသေသာ. ယဒိ ဝေဒနေကဒေသာ ဧတ္ထ ဂဟိတာ၊ ခဏပရိစ္ဆိန္နာဝ တေ ဂဟေတဗ္ဗာ၊ န သန္တတိပရိစ္ဆိန္နာတိ အာဟ ‘‘ဧကသန္တတိယံ ပနာ’’တိအာဒိ. တေသူတိ သုခါဒိဘေဒေသု. ဘေဒေါတိ ဝိသေသော. တဿာတိ သုခါဒိဝိသေသဿ. ယထာ စေတ္ထ၊ ဧဝံ ‘‘တံသဟိတတဒုပ္ပါဒကာ’’တိ ဧတ္ထာပိ တံ-သဒ္ဒေန သုခါဒိဝိသေသော ပစ္စာမဋ္ဌောတိ ဝေဒိတဗ္ဗော. သန္တတိ ပရိစ္ဆေဒိကာ ဘဝိတုံ အရဟတီတိ သမ္ဗန္ဓော. သန္တတိခဏဝသေနေဝ ပရိစ္ဆေဒေါ ဝုတ္တော၊ န အဒ္ဓါသမယဝသေနာတိ အဓိပ္ပါယော.

‘‘ပုဗ္ဗန္တာပရန္တမဇ္ဈဂတာ’’တိ နိဋ္ဌိတဟေတုကိစ္စာ အနိဋ္ဌိတပစ္စယကိစ္စာတိ ဝုတ္တာ၊ တံ ပန အတိက္ကန္တဟေတုပစ္စယကိစ္စန္တိ ဧဝံ ဝုတ္တဿ နယဿ ဥပလက္ခဏန္တိ အာဟ ‘‘ပုဗ္ဗန္တာပရန္တမဇ္ဈဂတာတိ ဧတေန ဟေတုပစ္စယကိစ္စဝသေန ဝုတ္တနယံ ဒဿေတီ’’တိ. ဧတ္ထ ကုသလာကုသလကိရိယဝေဒနာနံ ရူပဿ ဝိယ၊ ဝိပါကာနံ ဝိယ စ အယံ နာမ ဇနကဟေတူတိ နိပ္ပရိယာယေန န သက္ကာ ဝတ္တုံ၊ ပရိယာယေန ပန အနန္တရပစ္စယဘူတော ဟေတူတိ ဝတ္တဗ္ဗော.

၁၁. သန္တာပနကိစ္စန္တိ ပရိဍဟနကိစ္စံ. ဇာတိအာဒိသင်္ကရန္တိ ဇာတိသဘာဝပုဂ္ဂလလောကိယလောကုတ္တရတော သင်္ကရံ သမ္ဘေဒံ အကတွာ. သမာနဇာတိယန္တိ ဧကဇာတိယံ. သုခတော တဇ္ဇာတိယာ အဒုက္ခမသုခါ ပဏီတာတိ ယောဇေတဗ္ဗာတိ သမ္ဗန္ဓော. သမာနဘေဒေတိ ဘူမန္တရာဒိသမာနဝိဘာဂေ. ဥပဗြူဟိတာနံ ဓာတူနန္တိ ဥဠာရရူပသမုဋ္ဌာပနေန ပဏီတာနံ ရူပဓမ္မာနံ. ဝိဗာဓိတာနန္တိ နိပ္ပီဠိတာနံ မိလာပိတာနံ. ဥဘယန္တိ သုခါဒိဒွယံ. ဧတ္ထ စ ခေါဘနာ၊ အာလုဠနာ စ ကာယိကသုခဿ ဝသေန ဝေဒိတဗ္ဗာ. အဘိသန္ဒနာ ဈာနသုခဿ. မဒယနာ ကာမသုခဿ. တထာ ဆာဒနာ. အာသိဉ္စနာ သဗ္ဗဿ. ဆာဒနာ အာသိဉ္စနာ ဝါ သဗ္ဗဿ ဝသေန ဝေဒိတဗ္ဗာ.

သဘာဝါဒိဘေဒေန စာတိ သဘာဝပုဂ္ဂလလောကိယာဒိဘေဒေန စ. ဧကန္တပဏီတေ လောကုတ္တရေ ဟီနပဏီတာနံ ပဋိပဒါနံ ဝသေန ဟီနပဏီတတာ. ဧကန္တဟီနေ အကုသလေ ဆန္ဒာဒိဝသေန ဟီနပဏီတတာ၊ ဩဠာရိကသုခုမတာ စ. တထာ ဟိ ဝုတ္တံ အဋ္ဌကထာယံ ‘‘ယာ ဩဠာရိကာ၊ သာ ဟီနာ. ယာ သုခုမာ၊ သာ ပဏီတာ’’တိ (ဝိဘ. အဋ္ဌ. ၁၁). အကုသလာဒီသု ဒေါသသဟဂတာဒိအန္တရဘေဒဝသေန ဥပါဒါယုပါဒါယ ဩဠာရိကသုခုမတာ တံတံဝါပနဝသေန ဝုစ္စတိ၊ န ကုသလာကုသလာဒိဝသေနာတိ အာဟ ‘‘တံတံဝါပနဝသေန ကထနေပိ ပရိဝတ္တနံ နတ္ထီ’’တိ. ဒေါသုဿန္နတာယာတိ ကိလေသာဓိကတာယ. တထာတိ ဒေါသုဿန္နတာယ. ကထံ ပန ကုသလေသု ဒေါသုဿန္နတာ? ဥပနိဿယဝသေန၊ ကိလေသာဓိကေဟိ သန္တာနေ ပဝတ္တမာနာ ကုသလာ ဓမ္မာ ကိလေသေဟိ သမ္ဗာဓပ္ပတ္တိယာ တိဏာဒီဟိ သမ္ဗာဓပ္ပတ္တာနိ ဝိယ သဿာနိ ဝိပုလဖလဥဠာရဖလာ န ဟောန္တီတိ. တထာတိ မန္ဒဒေါသတာယ. ကုသလာနံ မန္ဒဒေါသတာပိ ဝုတ္တနယာနုသာရေန ဝေဒိတဗ္ဗာ. ဩဠာရိကသုခုမနိကန္တီတိ ဧတ္ထ အန္တောဂဓဝိသေသံ နိကန္တိယာ ဩဠာရိကသုခုမတာသာမညံ ဝုတ္တံ. ယထာ ဟေတ္ထ ဩဠာရိကသာမညေန ဩဠာရိကောဠာရိကတရောဠာရိကတမာ နိကန္တိယော ဂယှန္တိ၊ တထာ သုခုမသုခုမတရသုခုမတမာ သုခုမတာသာမညေန ဂယှန္တီတိ. သုခုမတမနိကန္တိဝတ္ထုန္တိ စေတ္ထ ယာဝ ဘဝဂ္ဂံ ဝိပဿနာဉာဏဉ္စ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

၁၃. ယဒိ သိယာတိ ယဒိ အသမ္ပယောဂေါ ဝိသံသဋ္ဌော သိယာ.

သန္တိကတော အကုသလတောတိ အကုသလဘာဝေန သန္တိကတော လောဘသဟဂတာဒိအကုသလဝေဒယိတတော. အကုသလာတိ ဒေါသသဟဂတာဒိအကုသလဝေဒနာ ဒူရေတိ ယထာ ဥဒ္ဓရီယတိ. တတော ဒူရတော ကုသလတောတိ တတော အကုသလတော ဒူရတော ကာမာဝစရာဒိကုသလဝေဒယိတတော ကုသလာ ကာမာဝစရာဒိကုသလဝေဒနာ. ‘‘န သက္ကာ’’တိ ဝုတ္တံ ဥဒ္ဓရိတုံ အသက္ကုဏေယျတံ ‘‘တထာ ဟိ သတီ’’တိအာဒိနာ ဝိဝရတိ. တသ္မာတိ ယသ္မာ ဒူရတော သန္တိကုဒ္ဓရဏံ ဝုတ္တနယေန သန္တိကတော သန္တိကုဒ္ဓရဏမေဝ ဟောတိ၊ တထာ သတိ အတ္ထဝိသေသော န ဟောတိ၊ ဥပါဒါယုပါဒါယ ဒူရသန္တိကတာ ဣဓ ဝုစ္စတိ. တသ္မာ သန္တိကတော သန္တိကုဒ္ဓရဏဉ္စ န သက္ကာ ကာတုံ အတ္ထဝိသေသာဘာဝတော၊ အနဓိပ္ပေတတ္တာ စာတိ အဓိပ္ပါယော.

နနု စ အတိသယဝစနိစ္ဆာဝသေန အတ္ထေဝ အတ္ထဝိသေသောတိ စောဒနံ မနသိ ကတွာ အာဟ ‘‘ဒူရဒူရတရတာယ ဝိယ သန္တိကသန္တိကတရတာယ စ အနဓိပ္ပေတတ္တာ’’တိ. ယာတိ အကုသလဝေဒနာ. တတောတိ ကုသလဝေဒယိတတော. ဣဓ ဝုတ္တဿ ဒူရဿာတိ ဣမသ္မိံ ဝေဒနာက္ခန္ဓဝိဘင်္ဂေ ‘‘အကုသလာ ဝေဒနာ ကုသလာဗျာကတာဟိ ဝေဒနာဟိ ဒူရေ’’တိအာဒိနာ (ဝိဘ. ၁၃) ဝုတ္တဿ ဒူရဿ. ဒူရတော အစ္စန္တဝိသဘာဂတ္တာတိ ယတော ယံ ‘‘ဒူရေ’’တိ ဝုတ္တံ၊ တတော အစ္စန္တဝိသဒိသတ္တာ တဿ ဝသေန ဒူရေ သန္တိကံ နတ္ထီတိ န သက္ကာ ဒူရတော သန္တိကံ ဥဒ္ဓရိတုံ. အယဉှေတ္ထ အဓိပ္ပါယော – ဟေဋ္ဌာ ယာ ဝေဒနာ ယာယ ဝေဒနာယ ဒူရေတိ ဝုတ္တာ၊ သာ ဧဝ တဿာ ကေနစိပိ ပရိယာယေန သန္တိကေတိ န ဥဒ္ဓရိတဗ္ဗာတိ. သန္တိကေတိ ဝုတ္တဝေဒနံယေဝ သန္ဓာယ ဝဒတိ. ဘိန္နေတိ လောဘသဟဂတာဒိဝသေန ဝိဘတ္တေ. တတ္ထေဝါတိ ‘‘သန္တိကေ’’တိ ဝုတ္တအတ္ထေ ဧဝ. ဣဒံ ဝုတ္တံ ဟောတိ – ‘‘အကုသလာ ဝေဒနာ အကုသလာယ ဝေဒနာယ သန္တိကေ’’တိ ဧဝံ ဝုတ္တအကုသလာယ ဝေဒနာယမေဝ လောဘသဟဂတာဒိဝသေန ဝိဘတ္တာယ ဒူရဘာဝေါပိ လဗ္ဘတိ. ဧဝံ သေသေသုပီတိ.

ယဒိ သန္တိကတော ဒူရံ လဗ္ဘတိ၊ ယဒဂ္ဂေန ဒူရံ လဗ္ဘတိ၊ တဒဂ္ဂေန ဒူရတော သန္တိကံ ဥဒ္ဓရိယေယျာတိ စောဒနံ မနသိ ကတွာ အာဟ ‘‘ဥပါဒါယုပါဒါယ ဒူရတော စ သန္တိကံ န သက္ကာ ဥဒ္ဓရိတု’’န္တိအာဒိ. တဿတ္ထော – ယံ သန္တိကတော ဒူရံ လဗ္ဘတိ၊ ယဒိပိ တံ ဝိသဘာဂဋ္ဌေန လဗ္ဘတိ၊ တထာပိ ယံ တတ္ထ သန္တိကံ လဗ္ဘတိ၊ တံ သဘာဂဋ္ဌေနေဝ လဗ္ဘတီတိ သန္တိကတောဝ သန္တိကံ ဥဒ္ဓဋံ သိယာတိ. တသ္မာတိ ယသ္မာ ဝိသဘာဂဋ္ဌေန ဒူရတာ၊ သဘာဂဋ္ဌေန စ သန္တိကတာ ဣစ္ဆိတာ၊ တသ္မာ. လောဘသဟဂတာယ ဒေါသသဟဂတာ ဝိသဘာဂတာယ ဒူရေ သမာနာ ကထံ သန္တိကေ ဘဝေယျာတိ အဓိပ္ပါယော. နနု တာသံ အကုသလသဘာဂတာ လဗ္ဘတေဝါတိ တတ္ထ ဥတ္တရမာဟ ‘‘ဝိသဘာဂတာ’’တိအာဒိ. တတ္ထ ဘေဒံ အဂ္ဂဟေတွာ န ပဝတ္တတီတိ ဘေဒံ ဝိသေသံ အသဒိသတံ ဂဟေတွာ ဧဝ ပဝတ္တတိ ဝိသဘာဂတာ. ဒူရတာယာတိ ဣဓာဓိပ္ပေတာယ ဒူရတာယ သဘာဂဿ အဗျာပကတ္တာ ဒူရတော သန္တိကုဒ္ဓရဏံ န သက္ကာ ကာတုံ. သတိ ဟိ သဘာဂဗျာပကတ္တေ သိယာ သန္တိကတာတိ ဒူရတော သန္တိကုဒ္ဓရဏံ သက္ကာ ကာတုန္တိ အဓိပ္ပါယော. ‘‘န ဟီ’’တိအာဒိနာ တမေဝတ္ထံ ပါကဋံ ကရောတိ. သဘာဂတာတိ သာမညံ. ဘေဒန္တိ ဝိသေသံ. အန္တောဂဓံ ကတွာဝါတိ အဘိဗျာပေတွာဝ. ဝိသဘာဂဗျာပကတ္တာ သန္တိကတာယာတိ ဣဓာဓိပ္ပေတဝိသဘာဂံ ဗျာပေတွာ ပဝတ္တနတော ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တသန္တိကတာယ သန္တိကတော ဒူရုဒ္ဓရဏံ သက္ကာ ကာတုံ. တမေဝတ္ထံ ‘‘အကုသလတာ ဟီ’’တိအာဒိနာ ပါကဋံ ကရောတိ.

ဝေဒနာက္ခန္ဓနိဒ္ဒေသဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.