(၁.) ဧကကနိဒ္ဒေသဝဏ္ဏနာ

၈၄၃-၈၄၄. အတ္ထိ ပဋိစ္စံ နာမာတိ ယထာ ‘‘စက္ခုဉ္စ ပဋိစ္စာ’’တိအာဒီသု နိဿယာဒိပစ္စယဘာဝေန ပဋိစ္စာတိ ဝုတ္တံ၊ န တထာ ဣဓ ခတ္တိယာဒိဇာတီနံ ပရမတ္ထတော အဝိဇ္ဇမာနာနံ နိဿယာဒိပစ္စယတ္တဿ အဘာဝါ. ယေသု ပန ခန္ဓေသု သန္တေသု ခတ္တိယာဒိသမ္မုတိ ဟောတိ၊ တေသံ အဗ္ဗောစ္ဆိန္နတာဝ ခတ္တိယာဒိဇာတိယာ အတ္ထိတာ၊ သာ ဣဓ ပဋိစ္စ-သဒ္ဒေန ဝိဘာဝိတာတိ အတ္ထော. ဧကိဿာ သေဏိယာတိ အသမ္ဘိန္နာယာတိ အတ္ထော.

ပဉှဝိဿဇ္ဇနာဒိကိရိယာသု ပုရတော ကရဏံ ပုရေက္ခာရော. နိက္ခေပရာသီတိ နိဓာနရာသိ. ပတ္ထဋာကိတ္တိနောတိ ဝိတ္ထိဏ္ဏာကိတ္တိနော. ရတ္တညုမဒေါတိ ပုရာဏညုတာမဒေါတိ ဝဒန္တိ. စိရရတ္တိဇာတေန၊ စိရရတ္တိပဗ္ဗဇိတေန ဝါ ဇာနိတဗ္ဗဿ၊ ရတ္တီနမေဝ ဝါ ဇာနနမဒေါ. ဥပဋ္ဌာပကမာနောတိ အာဏာကရဏမာနော. အာဏာကရဏဉှိ ဝိစာရဏံ ဣဓ ‘‘ယသော’’တိ ဝုတ္တန္တိ. ပရိမဏ္ဍလတ္တဘာဝနိဿိတော မာနော ပရိဏာဟမဒေါ. သရီရသမ္ပတ္တိပါရိပူရိယာ မဒေါ ပါရိပူရိမဒေါ.

၈၄၅. ဝတ္ထုနာ ဝိနာပိ ဝတ္တဗ္ဗတာယ အဝတ္ထုကံ၊ န ဝတ္ထုနော အဘာဝါ.

၈၄၆. စိတ္တဿ ဝေါဿဇ္ဇနန္တိ စိတ္တဿ သတိတော မုစ္စနံ၊ ကာယဒုစ္စရိတာဒီသု ပက္ခန္ဒနံ ဝါ ဝေါဿဂ္ဂေါ. ပတိဋ္ဌာဘာဝေါတိ ကုသလကရဏေ အဋ္ဌာနံ၊ အနုဋ္ဌာနန္တိ အတ္ထော. ပမာဒသင်္ခါတဿ အတ္ထဿ ကာယဒုစ္စရိတေ စိတ္တဿ ဝေါဿဂ္ဂေါ ပါဏာတိပါတေ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိယံ ကောဓေ ဥပနာဟေတိ ဧဝမာဒိကော ပရိယာယော အပရိယန္တော၊ တဒတ္ထတပ္ပရိယာယပ္ပကာသကော ဝေါဿဂ္ဂနိဿဂ္ဂါဒိကော ဗျဉ္ဇနပရိယာယော စာတိ သဗ္ဗံ တံ သင်္ခိပိတွာ ဧဝရူပေါတိ ဣဒံ အာကာရနိဒဿနံ သဗ္ဗပရိယာယဿ ဝတ္တုံ အသက္ကုဏေယျတ္တာ ကတန္တိ ဒဿေန္တော အာဟ ‘‘ပရိယန္တာဘာဝတော’’တိ. ဝိဿဋ္ဌာကာရောတိ သတိယာ ပစ္စနီကဘူတေ စတ္တာရော ခန္ဓေ ဒဿေတိ.

၈၄၇. စိတ္တဿ ထဒ္ဓတာ တထာပဝတ္တစိတ္တမေဝါတိ ဝဒန္တိ၊ မာနဝိသေသော ဝါ ဒဋ္ဌဗ္ဗော. ဥပသင်္ကမနေ ဝန္ဒိတဗ္ဗံ ဟောတီတိ ပရိယန္တေနေဝ စရတိ.

၈၄၈. ‘‘အာပတ္တိံ အာပန္နောသီ’’တိ ဝုတ္တေ ‘‘အာဝုသော၊ တွံ အာပန္နောသီ’’တိအာဒိနာ တေန ဝုတ္တံ တဿေဝ ဥပရိ ခိပနဝသေန ‘‘ပဋိပ္ဖရိတွာ’’တိ ဝဒန္တိ. ‘‘တသ္မိံ နာမ ဒလိဒ္ဒေ၊ အကုသလေ ဝါ ဣဒံ ကရောန္တေ အဟံ ကသ္မာ န ကရောမီ’’တိ ဧဝံ ဣဓ ပဋိပ္ဖရဏံ ယုတ္တံ. ကရဏဿ ဥတ္တရကိရိယာ ကရဏုတ္တရိယံ. အကုသလပက္ခော ဧသာတိ သာရမ္ဘောတိ အဓိပ္ပါယော.

၈၄၉. အတိစ္စ ဣစ္ဆတီတိ အတိစ္စိစ္ဆော၊ တဿ ဘာဝေါ အတိစ္စိစ္ဆတာတိ ဝတ္တဗ္ဗေ စ္စိ-ကာရလောပံ ကတွာ ‘‘အတိစ္ဆတာ’’တိ ဝုတ္တံ. အတြိစ္ဆတာတိ စ သာ ဧဝ ဝုစ္စတီတိ. တတြာပိ နေရုတ္တိကဝိဓာနေန ပဒသိဒ္ဓိ ဝေဒိတဗ္ဗာ. ယထာလဒ္ဓံ ဝါ အတိက္ကမိတွာ အတြ အတြ ဣစ္ဆနံ အတြိစ္ဆတာ၊ သာ ဧဝ ရ-ကာရဿ တ-ကာရံ ကတွာ ‘‘အတိစ္ဆတာ’’တိ ဝုတ္တာ.

အတြိစ္ဆန္တိ အတိစ္ဆံ၊ အတြ ဝါ ဣစ္ဆန္တော. ကေန? အတိလောဘေန အတိလောဘမိစ္ဆာသင်္ခါတေန အတိလောဘမဒေန စ. အတ္တနော ဟိတံ အတ္တာတိ ဝုတ္တံ. ဟာယတိ ဇီရတိ၊ အာဒိဏ္ဏော ဝါ အတ္တာ၊ ပတ္တော ဝါ အတ္တာ၊ နံ ဇီရတိ စန္ဒကိန္နရိံ ပတ္ထယိတွာ အသိတာဘူဒေဝိယာ ဝိဟီနော ဝိယ.

ဣစ္ဆာဟတဿာတိ ဣစ္ဆာယ ဥပဒ္ဒုတဿ၊ မုဒ္ဒိတဿ ဝါ.

အတိဟီဠယာနောတိ အဝမညမာနော. မလကန္တိ ဧဝံနာမကံ ဇနပဒံ၊ အဗ္ဘောကာသံ ဝါ. ကောဒဏ္ဍကေနာတိ ကုဒဏ္ဍကေန ရဿဒဏ္ဍကေန. ဂဒ္ဒုလေနာတိ စ ဝဒန္တိ. ရုဟိရမက္ခိတင်္ဂေါတိ ရုဟိရသိန္နဂတ္တော.

၈၅၀. ဇာနန္တဿေဝ ဘိယျော ဘိယျော စောဒေန္တော ဝိယ သမ္ဘာဝေတုကာမော ဟောတိ. ပစ္စယေတိ ဥပါဒါနာဒိပစ္စယေ.

၈၅၁. ယေ ပတိရူပေန ဝဉ္စေန္တိ၊ တေ ဂဏ္ဌိကာ၊ ဒုရာစာရေန ဝါ ဂဏ္ဌိဘူတာ. ဂဏ္ဌိကပုတ္တာ နာမ ဂဏ္ဌိကာ ဧဝ ဟောန္တိ၊ တေန သဒ္ဓိဝိဟာရိကာ ဂဏ္ဌိကဘာဝေန ‘‘ထေရော။ပေ။ ဒီဃစင်္ကမေ ဝိဟရတီ’’တိ ဝဒန္တိ.

ဝဋ္ဋတိ ဘန္တေတိ အယမ္ပိ ဧကော ပကာရော၊ လာဘိနာ ဧဝ ပန သက္ကာ ဉာတုန္တိ အတ္တနော သမာပတ္တိလာဘိတံ သူစေတီတိ အတ္ထော. ပဉ္စတ္တယံ နာမ ဥပရိပဏ္ဏာသကေ ဒုတိယသုတ္တံ (မ. နိ. ၃.၂၁ အာဒယော). တဿ ဂမ္ဘီရတ္တာ ဝဒတိ ‘‘ပဉ္စတ္တယံ ဩလောကေန္တဿာ’’တိ.

၈၅၂. သိင်္ဂန္တိ သိင်္ဂါရံ. တဉှိ ကုသလဿ ဝိဇ္ဈနတော သမာသေဝိတတာယ သီသေ ပရိက္ခတံ သုနိခတံ ဝိသာဏံ ဝိယ၊ ထိရတ္တာ စ သိင်္ဂံ ဝိယာတိ သိင်္ဂံ၊ တံ ပနတ္ထတော ရာဂေါ.

၈၅၃. တေမနကရဏတ္ထေ တိန္တိဏ-သဒ္ဒေါ ဒဋ္ဌဗ္ဗော. ခီယနန္တိ စ ယေန လောဘေန ပရံ မမန္တိ ဝဒန္တံ ခီယတိ၊ သော ဝုတ္တော. ခီယနံ ဘဏ္ဍနန္တိ စ ဝဒန္တိ. တိန္တိဏန္တိ ဝါ လောလုပ္ပမိစ္စေဝ ဝုတ္တံ ဟောတိ. သညာ-သဒ္ဒေါ ဟိ ဧသော လောလုပ္ပဝါစကောတိ.

၈၅၄. ဦရုပ္ပမာဏာပီတိ ဧတေန မဟန္တဃနဘာဝေန အပူတိတံ ဒဿေတိ. အထဝါတိအာဒိနာ စီဝရမဏ္ဍနာဒီနံ ဝိသေသနာနိ ‘‘ဣမဿ ဝါ ပူတိကာယဿ ဗာဟိရာနံ ဝါ ပရိက္ခာရာနံ မဏ္ဍနာ’’တိအာဒီနီတိ ဒဿေတိ. စီဝရေန ဟိ မဏ္ဍနာ စီဝရမဏ္ဍနာ၊ စီဝရဿ ဝါ မဏ္ဍနာ စီဝရမဏ္ဍနာ၊ ဧဝံ ပတ္တမဏ္ဍနာ သေနာသနမဏ္ဍနာ စာတိ အဓိပ္ပါယော. ဦနဋ္ဌာနပူရဏံ ဆဝိရာဂသုသဏ္ဌာနာဒိကရဏဉ္စ စီဝရာဒီသု ကာယေ စ ယထာယောဂံ ယောဇေတဗ္ဗံ. တဒဟုဇာတဒါရကော ဝိယ ဟောတီတိ ဒါရကစာပလျံ န မုဉ္စတီတိ အတ္ထော.

၈၅၅. သဒိသာ အနုရူပါ ဘတ္တိ သဘာဂေါ၊ န သဘာဂေါ အသဘာဂေါ၊ မာနထဒ္ဓတာ၊ ဝိရောဓော ဝါ. တေနဿ မာတာဒီသု ဝတ္တနံ အသဘာဂဝုတ္တိတာ. ဧဝံဝိဓာနံ မာနာဓိကာနံ အကုသလာနမိဒံ နာမံ.

၈၅၆. ပရိတဿိတာတိ သင်္ကမ္ပနာ၊ ဥက္ကဏ္ဌိတဿ ဝါ တဿ တဿ တဏှာယနာ.

၈၅၇. ကုသလကရဏေ ကာယဿ အဝိပ္ဖါရိကတာ လီနတာ ဇာတိအာလသျံ၊ န ရောဂဥတုဘောဇနာဒီဟိ ကာယဂေလညံ တန္ဒီ နာမ၊ အထ ခေါ ပကတိအာလသျန္တိ အတ္ထော. ကာယာလသိယန္တိ နာမကာယဿ အာလသိယံ၊ တဒေဝ ရူပကာယဿာပီတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ.

၈၅၈. အစ္စသနာဒီဟိ ဥပ္ပန္နဓာတုက္ခောဘနိမိတ္တံ အာလသိယံ ဝိဇမ္ဘိတာ.

၈၅၉. ဘတ္တနိမိတ္တေန ဥပ္ပန္နံ အာလသျံ ဘတ္တသမ္မဒေါ.

၈၆၀. ဣမေဟိ ပနာတိ စိတ္တဿ အကလျတာဒီဟိ. သဗ္ဗတ္ထ ကိလေသဝသေနာတိ ထိနမိဒ္ဓကာရဏာနံ ရာဂါဒီနံ ဝသေနာတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ.

၈၆၁. သမ္မာအာဇီဝတော အပေတော ကတောတိ အပကတော. သော အာဇီဝုပဒ္ဒဝေန ဥပဒ္ဒုတောတိ ကတွာ အာဟ ‘‘ဥပဒ္ဒုတဿာတိ အတ္ထော’’တိ.

တိဝိဓမ္ပိ တံ တတ္ထ အာဂတံ တဿ နိဿယဘူတာယ ဣမာယ ပါဠိယာ ဒဿေတုန္တိ ဧဝမတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗော.

ပါပဏိကာနီတိ အာပဏတော ဆဍ္ဍိတာနိ. နန္တကာနီတိ အန္တရဟိတာနိ၊ စီရာနိ ဝါ. ဂိလာနဿ ပစ္စယဘူတာ ဘေသဇ္ဇသင်္ခါတာ ဇီဝိတပရိက္ခာရာ ဂိလာနပစ္စယဘေသဇ္ဇပရိက္ခာရာ. ပူတိမုတ္တန္တိ ပုရာဏဿ အပုရာဏဿ စ သဗ္ဗဿ ဂေါမုတ္တဿေတံ နာမံ. ပူတိဘာဝေန ဆဍ္ဍိတောသဓန္တိပိ ကေစိ.

အဂဗ္ဘိကာ ဧကဒွါရာ ဒီဃသာလာ ကိရ ဥဒ္ဒဏ္ဍော. ကုစ္ဆိတရဇဘူတာယ ပါပိစ္ဆတာယ နိရတ္ထကကာယဝစီဝိပ္ဖန္ဒနိဂ္ဂဟဏံ ကောရဇံ၊ တံ ဧတဿ အတ္ထီတိ ကောရဇိကော၊ အတိဝိယ ကောရဇိကော ကောရဇိကကောရဇိကော. အတိပရိသင်္ကိတောတိ ကေစိ. မုခသမ္ဘာဝိတောတိ ကောရဇိကကောရဇိကာဒိဘာဝေန ပဝတ္တဝစနေဟိ အတ္တနော မုခမတ္တေန အညေဟိ သမ္ဘာဝိတော. သော ဧဝရူပေါ ဧဝရူပတာယ ဧဝ အတ္တာနံ ပရံ ဝိယ ကတွာ ‘‘အယံ သမဏော’’တိအာဒိံ ကထေတိ.

ပဏိဓာယာတိ ‘‘အရဟာတိ မံ ဇာနန္တူ’’တိ စိတ္တံ ဌပေတွာ၊ ပတ္ထေတွာ ဝါ. အာပါထကဇ္ဈာယီတိ မနုဿာနံ အာပါထဋ္ဌာနေ သမာဓိံ သမာပန္နော ဝိယ နိသီဒန္တော အာပါထကေ ဇနဿ ပါကဋဋ္ဌာနေ ဈာယီ.

အညံ ဝိယ ကတွာ အတ္တနော သမီပေ ဘဏနံ သာမန္တဇပ္ပိတံ. အာကာရဿ ရဿတ္တံ ကတွာ ‘‘အဌပနာ’’တိ ဝုတ္တံ. ကုဟနံ ကုဟော၊ တဿ အယနာ ပဝတ္တိ ကုဟာယနာ၊ ကုဟဿ ဝါ ပုဂ္ဂလဿ အယနာ ဂတိကိရိယာ ကုဟာယနာ.

၈၆၂. ပုဋ္ဌဿာတိ ‘‘ကော တိဿော၊ ကော ရာဇပူဇိတော’’တိ ပုဋ္ဌဿ. နဟနာတိ ဗန္ဓနာ ပရိဝေဌနာ.

၈၆၃. နိမိတ္တေန စရန္တော ဇီဝန္တော နိမိတ္တကာရကော နေမိတ္တိကော၊ တဿ ဘာဝေါ နေမိတ္တိကတာ. အတ္တနော ဣစ္ဆာယ ပကာသနံ ဩဘာသော. ကော ပန သောတိ? ‘‘အဇ္ဇ ဘိက္ခူနံ ပစ္စယာ ဒုလ္လဘာ ဇာတာ’’တိအာဒိကာ ပစ္စယပဋိသံယုတ္တကထာ. ဣစ္ဆိတဝတ္ထုဿ သမီပေ ကထနံ သာမန္တဇပ္ပါ.

၈၆၄. ဗဟိ ဆဍ္ဍနံ ဥက္ခေပနာ. ပရပိဋ္ဌိမံသခါဒနသီလော ပရပိဋ္ဌိမံသိကော၊ တဿ ဘာဝေါ ပရပိဋ္ဌိမံသိကတာ.

၈၆၅. နိကတ္တုံ အပ္ပေန လာဘေန ဗဟုကံ ဝဉ္စေတွာ ဂဟေတုံ ဣစ္ဆနံ နိဇိဂီသနံ၊ တဿ ဘာဝေါ နိဇိဂီသနတာ. တဿေဝ ဣစ္ဆနဿ ပဝတ္တိအာကာရော၊ တံသဟဇာတံ ဝါ ဂဝေသနကမ္မံ.

၈၆၆. ဝဏ္ဏသမ္ပန္နံ ပေါက္ခရံ ဝဏ္ဏပေါက္ခရန္တိ ဥတ္တရပဒလောပေါ ပုဗ္ဗပဒဿ ဒဋ္ဌဗ္ဗော၊ ဝဏ္ဏပါရိပူရီ ဝါ ဝဏ္ဏပေါက္ခရတာ. ‘‘အတ္ထဇာပိကာ’’တိ ဧတ္ထ ဝိယ ဇပ-သဒ္ဒေါ ဥပ္ပတ္တိဝါစကောတိ အာဟ ‘‘ပဝတ္တေတီ’’တိ.

၈၆၇. သေယျသဒိသမာနာ ဥန္နတိဝသေန ပဝတ္တာတိ ဥဘယတ္ထာပိ ‘‘မာနံ ဇပ္ပေတီ’’တိ ဝုတ္တံ.

၈၆၈. ဟီနမာနော ပန ဩနတိဝသေန ပဝတ္တိတော ကေဝလေန မာနသဒ္ဒေန နိဒ္ဒေသံ နာရဟတီတိ တံနိဒ္ဒေသေ ‘‘ဩမာနံ ဇပ္ပေတီ’’တိ (ဝိဘ. ၈၇၄) ဝုတ္တံ.

၈၇၂. ရာဇဘောဂေန ရဋ္ဌဘုဉ္ဇနကော ရာဇနိဿိတော ရဋ္ဌိယော.

၈၇၉. ပုဂ္ဂလံ အနာမသိတွာတိ ယထာ သေယျဿ သေယျမာနာဒိနိဒ္ဒေသေသု ‘‘ပရေဟိ သေယျံ အတ္တာနံ ဒဟတီ’’တိ သေယျာဒိပုဂ္ဂလော မာနုပ္ပါဒကော အာမဋ္ဌော၊ ဧဝမေတဿ သေယျမာနဘာဝေပိ မာနုပ္ပါဒကပုဂ္ဂလဝိသေသံ အနာမသိတွာ ‘‘ပရေ အတိမညတိ’’စ္စေဝ ဝုတ္တန္တိ အတ္ထော. ပရေ အတိက္ကမိတွာ မညနဉှိ ယဿ ကဿစိ အတိမာနောတိ.

၈၈၀. ပုရိမမာနဿ ဥပရိမာနော မာနာတိမာနော၊ အတိ-သဒ္ဒေါ ဥပရိ-သဒ္ဒဿ အတ္ထံ ဝဒတီတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗော. ပုရိမမာနံ ဝါ အတိက္ကန္တော မာနော မာနာတိမာနော.

၈၈၁. ပက္ခိဇာတီသု ဝါယသော အန္တော လာမကောတိ ကတွာ ‘‘ကာကဇာတိ ဝိယာ’’တိ ဝုတ္တံ.

၈၈၂. ထေရော ကိရ ဒေါသစရိတော အဟောသိ၊ တသ္မာ အာဒိတောဝ ‘‘တုမှေ အခီဏာသဝါ’’တိ အဝတွာ ဥပါယေန ကထေသီတိ ဝဒန္တိ၊ ဒေါသစရိတတ္တာ ဝါ ခိပ္ပံ တတိယပဒဝါရေ ဝိရာဂံ ဥပ္ပါဒေသီတိ အဓိပ္ပါယော.

၈၈၃. မာနံ အနုဂတစ္ဆန္ဒောတိ မာနသမ္ပယုတ္တဆန္ဒော၊ မာနသဘာဝံ အနုဂတော မာနစ္ဆန္ဒော ဝါ.

၈၈၄. ‘‘ဝိလမ္ဗန’’န္တိ စ ဣတ္ထိပုရိသသမ္မာနနာဒိကိရိယာဒိဝိလမ္ဗနပဋိသံယုတ္တံ ကတ္တဗ္ဗံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. တတ္ထ ယုတ္တမုတ္တသိလိဋ္ဌံ ပဋိဘာနံ ဝိလမ္ဗနပဋိဘာနံ.

၈၈၇. အမရဝါဒပဋိသံယုတ္တော ဝိတက္ကော၊ အတ္တနော အမရဏတ္ထာယ ဒေဝဘာဝတ္ထာယ ဝါ ဝိတက္ကော အမရဝိတက္ကော.

၈၈၈. ပရေသု အနုဒ္ဒယာ ရာဂဝသေန အနုဒ္ဒယကရဏံ ဧတဿာတိ ပရာနုဒ္ဒယော၊ တဿ ဘာဝေါ ပရာနုဒ္ဒယတာ၊ ပရေသု ဝါ အနုဒ္ဒယဿေဝ သဟနန္ဒိတာဒိကဿ ဘာဝေါ ပရာနုဒ္ဒယတာ၊ တာဒိသော ရာဂေါ. တတ္ထာတိ ပရာနုဒ္ဒယတာယ သံသဋ္ဌဝိဟာရေန ဒဿိတာယာတိ အတ္ထော ယုဇ္ဇတိ.

၈၉၀. အနဝညတ္တိံ ပတ္ထေန္တော အနဝညတ္တတ္ထမေဝ ကာမဂုဏေ စ ပတ္ထေတီတိ အာဟ ‘‘ပဉ္စကာမ။ပေ။ နိဿိတော ဟုတွာ’’တိ.

ဧကကနိဒ္ဒေသဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.