၄. သင်္ခါရက္ခန္ဓနိဒ္ဒေသဝဏ္ဏနာ

၂၀. ဟေဋ္ဌိမကောဋိယာတိ ဧတ္ထ ဘုမ္မနိဒ္ဒေသောဝ. တတ္ထ ဟိ ပဓာနံ ဒဿိတန္တိ. ယဒိ ဧဝံ ဥပရိမကောဋိယာ တံ န ဒဿိတန္တိ အာပဇ္ဇတီတိ? နာပဇ္ဇတိ၊ ဥပရိမကောဋိဂတဘာဝေန ဝိနာ ဟေဋ္ဌိမကောဋိဂတဘာဝါဘာဝတော. ဟေဋ္ဌိမကောဋိ ဟိ သဗ္ဗဗျာပိကာတိ. ဒုတိယေ ကရဏနိဒ္ဒေသော၊ ဟေဋ္ဌိမကောဋိယာ အာဂတာတိ သမ္ဗန္ဓော. ပုရိမေပိ ဝါ ‘‘ဟေဋ္ဌိမကောဋိယာ’’တိ ယံ ဝုတ္တံ၊ တဉ္စ ပဓာနသင်္ခါရဒဿနဝသေနာတိ သမ္ဗန္ဓကရဏေန ကရဏနိဒ္ဒေသောဝ. တံသမ္ပယုတ္တာ သင်္ခါရာတိ ဧကူနပညာသပ္ပဘေဒေ သင်္ခါရေ အာဟ. ဂဟိတာဝ ဟောန္တိ တပ္ပဋိဗဒ္ဓတ္တာ.

သင်္ခါရက္ခန္ဓနိဒ္ဒေသဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

ပကိဏ္ဏကကထာဝဏ္ဏနာ

သမုဂ္ဂမ-သဒ္ဒေါ သဉ္ဇာတိယံ အာဒိဥပ္ပတ္တိယံ နိရုဠှော. တံတံပစ္စယသမာယောဂေ ဟိ ပုရိမဘဝသင်္ခါတာ ပုရိမန္တတော ဥဒ္ဓင်္ဂမနံ သမုဂ္ဂမော၊ သန္ဓိယံ ဝါ ပဋိသန္ဓိယံ ဥဂ္ဂမော သမုဂ္ဂမော. သော ပန ယတ္ထ ပဉ္စက္ခန္ဓာ ပရိပုဏ္ဏာ သမုဂ္ဂစ္ဆန္တိ၊ တတ္ထေဝ ဒဿိတော. ဧတေန နယေန အပရိပုဏ္ဏခန္ဓသမုဂ္ဂမော ဧကဝေါကာရစတုဝေါကာရေသု သက္ကာ ဝိညာတုန္တိ. အထ ဝါ ယထာဓိဂတာနံ ပဉ္စန္နမ္ပိ ခန္ဓာနံ သဟ ဥဂ္ဂမော ဥပ္ပတ္တိ သမုဂ္ဂမော. ဧတသ္မိံ အတ္ထေ ဝိကလုပ္ပတ္တိ အသင်္ဂဟိတာ ဟောတိ. ဟိမဝန္တပ္ပဒေသေ ဇာတိမန္တဧဠကလောမံ ဇာတိဥဏ္ဏာ. သပ္ပိမဏ္ဍဗိန္ဒူတိ ဧဝံ ဧတ္ထာပိ ဗိန္ဒု-သဒ္ဒေါ ယောဇေတဗ္ဗော. ဧဝံဝဏ္ဏပ္ပဋိဘာဂန္တိ ဧဝံဝဏ္ဏံ ဧဝံသဏ္ဌာနဉ္စ. ပဋိဘဇနံ ဝါ ပဋိဘာဂေါ၊ သဒိသတာဘဇနံ သဒိသတာပတ္တီတိ အတ္ထော. ဧဝံဝိဓော ဝဏ္ဏပ္ပဋိဘာဂေါ ဧတဿာတိ ဧဝံဝဏ္ဏပ္ပဋိဘာဂံ.

သန္တတိသီသာနီတိ သန္တတိမူလာနိ၊ သန္တတိကောဋ္ဌာသာ ဝါ. အနေကိန္ဒြိယသမာဟာရဘာဝတော ဟိ ပဓာနင်္ဂံ ‘‘သီသ’’န္တိ ဝုစ္စတိ၊ ဧဝံ ဝတ္ထုဒသကာဒိကောဋ္ဌာသာ အနေကရူပသမုဒါယဘူတာ ‘‘သီသာနီ’’တိ ဝုတ္တာနီတိ.

ပဉ္စက္ခန္ဓာ ပရိပုဏ္ဏာ ဟောန္တီတိ ဂဏနာပါရိပူရိံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ၊ န တဿ တဿ ခန္ဓဿ ပရိပုဏ္ဏတံ. ကမ္မသမုဋ္ဌာနပဝေဏိယာ ဝုတ္တတ္တာ ‘‘ဥတုစိတ္တာဟာရဇပဝေဏီ စ ဧတ္တကံ ကာလံ အတိက္ကမိတွာ ဟောတီ’’တိအာဒိနာ ဝတ္တဗ္ဗာ သိယာ၊ တံ ပန ‘‘ပုဗ္ဗာပရတော’’တိ ဧတ္ထ ဝက္ခတီတိ အကထေတွာ ကမ္မဇပဝေဏီ စ န သဗ္ဗာ ဝုတ္တာတိ အဝုတ္တံ ဒဿေတုံ ဩပပါတိကသမုဂ္ဂမော နာမ ဒဿိတော. ဧဝံ။ပေ။ ပဉ္စက္ခန္ဓာ ပရိပုဏ္ဏာ ဟောန္တီတိ ပရိပုဏ္ဏာယတနာနံ ဝသေန နယော ဒဿိတော၊ အပရိပုဏ္ဏာယတနာနံ ပန ကာမာဝစရာနံ ရူပါဝစရာနံ ပရိဟီနာယတနဿ ဝသေန သန္တတိသီသဟာနိ ဝေဒိတဗ္ဗာ.

ပုဗ္ဗာပရတောတိ အယံ ဝိစာရဏာ န ပဉ္စန္နံ ခန္ဓာနံ ဥပ္ပတ္တိယံ၊ အထ ခေါ တေသံ ရူပသမုဋ္ဌာပနေတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ. တံ ဒဿေန္တော အာဟ ‘‘ဧဝံ ပနာ’’တိအာဒိ. အပစ္ဆာအပုရေ ဥပ္ပန္နေသူတိ ဧတေန သံသယကာရဏံ ဒဿေတိ. သဟုပ္ပန္နေသု ဟိ ဣဒမေဝ ပဌမံ ရူပံ သမုဋ္ဌာပေတိ၊ ဣဒံ ပစ္ဆာတိ အဒဿိတံ န သက္ကာ ဝိညာတုံ. ဧတ္ထ စ ‘‘ပုဗ္ဗာပရတော’’တိ ဧတိဿာ ဝိစာရဏာယ ဝတ္ထုဘာဝေန ပဋိသန္ဓိယံ ဥပ္ပန္နာ ပဝတ္တာ ပဉ္စက္ခန္ဓာ ဂဟိတာ. တတ္ထ စ နိဒ္ဓါရဏေ ဘုမ္မနိဒ္ဒေသောတိ ‘‘ရူပံ ပဌမံ ရူပံ သမုဋ္ဌာပေတီ’’တိ အာဟ. အညထာ ဘာဝေနဘာဝလက္ခဏတ္ထေ ဘုမ္မနိဒ္ဒေသေ သတိ ရူပဿ ရူပသမုဋ္ဌာပနက္ခဏေ ကမ္မဿပိ ရူပသမုဋ္ဌာနံ ဝဒန္တီတိ ဥဘယန္တိ ဝတ္တဗ္ဗံ သိယာတိ. ရူပါရူပသန္တတိဉ္စ ဂဟေတွာ အယံ ဝိစာရဏာ ပဝတ္တာတိ ‘‘ရူပံ ပဌမံ ရူပံ သမုဋ္ဌာပေတီ’’တိ ဝုတ္တံ. အညထာ ပဋိသန္ဓိက္ခဏေ ဧဝ ဝိဇ္ဇမာနေ ဂဟေတွာ ဝိစာရဏာယ ကရိယမာနာယ အရူပဿ ရူပသမုဋ္ဌာပနမေဝ နတ္ထီတိ ပုဗ္ဗာပရသမုဋ္ဌာပနဝိစာရဏာဝ ဣဓ န ဥပပဇ္ဇတီတိ ဝတ္တဗ္ဗံ သိယာတိ. ဝတ္ထု ဥပ္ပါဒက္ခဏေ ဒုဗ္ဗလံ ဟောတီတိ သဗ္ဗရူပါနံ ဥပ္ပါဒက္ခဏေ ဒုဗ္ဗလတံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ. တဒါ ဟိ တံ ပစ္ဆာဇာတပစ္စယရဟိတံ အာဟာရာဒီဟိ စ အနုပတ္ထဒ္ဓန္တိ ‘‘ဒုဗ္ဗလ’’န္တိ ဝုတ္တံ. ကမ္မဝေဂက္ခိတ္တတ္တာတိ ဣဒံ သတိပိ ဘဝင်္ဂဿ ကမ္မဇဘာဝေ သာယံ ဝိပါကသန္တတိ ပဋိသန္ဓိက္ခဏေ ပုရိမဘဝင်္ဂသမုဋ္ဌာပကတော အညေန ကမ္မုနာ ခိတ္တာ ဝိယ အပ္ပတိဋ္ဌိတာ၊ တတော ပရဉ္စ သမာနသန္တတိယံ အနန္တရပစ္စယံ ပုရေဇာတပစ္စယဉ္စ လဘိတွာ ပတိဋ္ဌိတာတိ ဣမမတ္ထံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ.

ပဝေဏီ ဃဋိယတီတိ စက္ခာဒိဝတ္ထုသန္တတိ ဧကသ္မိံ ဝိဇ္ဇမာနေ ဧဝ အညဿ နိရောဓုပ္ပတ္တိဝသေန ဃဋိယတိ၊ န စုတိပဋိသန္ဓိနိဿယဝတ္ထူနံ ဝိယ ဝိစ္ဆေဒပ္ပဝတ္တီတိ အတ္ထော. အင်္ဂတောတိ ဈာနင်္ဂတော. ဈာနင်္ဂါနိ ဟိ စိတ္တေန သဟ ရူပသမုဋ္ဌာပကာနိ၊ တေသံ အနုဗလဒါယကာနိ မဂ္ဂင်္ဂါဒီနိ တေသု ဝိဇ္ဇမာနေသု ဝိသေသရူပပ္ပဝတ္တိဒဿနတော. အထ ဝါ ယာနိ စိတ္တင်္ဂါနိ စေတနာဒီနိ စိတ္တဿ ရူပသမုဋ္ဌာပနေ အင်္ဂဘာဝံ သဟာယဘာဝံ ဂစ္ဆန္တိ၊ တေသံ ဗလဒါယကေဟိ ဈာနင်္ဂါဒီဟိ အပရိဟီနန္တိ အတ္ထော. တတော ပရိဟီနတ္တာ ဟိ စက္ခုဝိညာဏာဒီနိ ရူပံ န သမုဋ္ဌာပေန္တီတိ. ယော ပန ဝဒေယျ ‘‘ပဋိသန္ဓိစိတ္တေန သဟဇာတဝတ္ထု တဿ ဌိတိက္ခဏေ စ ဘင်္ဂက္ခဏေ စ ပုရေဇာတန္တိ ကတွာ ပစ္စယဝေကလ္လာဘာဝတော တသ္မိံ ခဏဒွယေ ရူပံ သမုဋ္ဌာပေတူ’’တိ၊ တံ နိဝါရေန္တော အာဟ ‘‘ယဒိ ဟိ စိတ္တ’’န္တိအာဒိ. တတ္ထ ဌိတိဘင်္ဂက္ခဏေသုပိ တေသံ ဓမ္မာနံ ဝတ္ထု ပုရေဇာတံ န ဟောတီတိ န ဝတ္တဗ္ဗမေဝေတန္တိ အနုဇာနိ၊ တတ္ထာပိ ဒေါသံ ဒဿေတိ. ယဒိ တဒါ ရူပံ သမုဋ္ဌာပေယျ၊ တဝ မတေန ပဋိသန္ဓိစိတ္တမ္ပိ သမုဋ္ဌာပေယျ၊ တဒါ ပန ရူပုပ္ပါဒနမေဝ နတ္ထိ. ယဒါ စ ရူပုပ္ပါဒနံ၊ တဒါ ဥပ္ပါဒက္ခဏေ တဝ မတေနပိ ပစ္စယဝေကလ္လမေဝ ပဋိသန္ဓိက္ခဏေ ပုရေဇာတနိဿယာဘာဝတော၊ တသ္မာ ပဋိသန္ဓိစိတ္တံ ရူပံ န သမုဋ္ဌာပေတီတိ အယမေတ္ထ အဓိပ္ပါယော. ဥပ္ပါဒက္ခဏေ အဋ္ဌ ရူပါနိ ဂဟေတွာ ဥဋ္ဌဟတိ. ကသ္မာ? အရူပဓမ္မာနံ အနန္တရာဒိပစ္စယဝသေန သဝေဂါနံ ပရိပုဏ္ဏဗလာနမေဝ ဥပ္ပတ္တိတော.

အဝိသယတာယာတိ အဂတပုဗ္ဗဿ ဂါမဿ အာဂန္တုကဿ အဝိသယဘာဝတော. အပ္ပဟုတတာယာတိ တတ္ထ တဿ အနိဿရဘာဝတော. စိတ္တသမုဋ္ဌာန။ပေ။ ဌိတာနီတိ ဣဒံ ယေဟာကာရေဟိ စိတ္တသမုဋ္ဌာနရူပါနံ စိတ္တစေတသိကာ ပစ္စယာ ဟောန္တိ၊ တေဟိ သဗ္ဗေဟိ ပဋိသန္ဓိယံ စိတ္တစေတသိကာ သမတိံသကမ္မဇရူပါနံ ယထာသမ္ဘဝံ ပစ္စယာ ဟောန္တီတိ ကတွာ ဝုတ္တံ.

ဝဋ္ဋမူလန္တိ တဏှာ အဝိဇ္ဇာ ဝုစ္စတိ. စုတိစိတ္တေန ဥပ္ပဇ္ဇမာနံ ရူပံ တတော ပုရိမတရေဟိ ဥပ္ပဇ္ဇမာနံ ဝိယ န ဘဝန္တရေ ဥပ္ပဇ္ဇတီတိ ဝဋ္ဋမူလဿ ဝူပသန္တတ္တာ အနုပ္ပတ္တိ ဝိစာရေတဗ္ဗာ.

ရူပဿ နတ္ထိတာယာတိ ရူပါနံ နိဿရဏတ္တာ အရူပဿ၊ ဝိရာဂဝသေန ပဟီနတ္တာ ဥပ္ပါဒေတဗ္ဗဿ အဘာဝံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ. ရူပေါကာသေ ဝါ ရူပံ အတ္ထီတိ ကတွာ ရူပပစ္စယာနံ ရူပုပ္ပါဒနံ ဟောတိ၊ အရူပံ ပန ရူပဿ ဩကာသော န ဟောတီတိ ယသ္မိံ ရူပေ သတိ စိတ္တံ အညံ ရူပံ ဥပ္ပါဒေယျ၊ တဒေဝ တတ္ထ နတ္ထီတိ အတ္ထော. ပုရိမရူပဿပိ ဟိ ပစ္စယဘာဝေါ အတ္ထိ ပုတ္တဿ ပိတိသဒိသတာဒဿနတောတိ.

ဥတု ပန ပဌမံ ရူပံ သမုဋ္ဌာပေတိ ပဋိသန္ဓိစိတ္တဿ ဌိတိက္ခဏေ သမုဋ္ဌာပနတောတိ အဓိပ္ပါယော. ဥတု နာမ စေသ ဒန္ဓနိရောဓောတိအာဒိ ဥတုဿ ဌာနက္ခဏေ ဥပ္ပါဒနေ ကာရဏဒဿနတ္ထံ အရူပါနံ ဥပ္ပါဒကာလဒဿနတ္ထဉ္စ ဝုတ္တံ. ဒန္ဓနိရောဓတ္တာ ဟိ သော ဌိတိက္ခဏေ ဗလဝါတိ တဒါ ရူပံ သမုဋ္ဌာပေတိ၊ တသ္မိံ ဓရန္တေ ဧဝ ခိပ္ပနိရောဓတ္တာ သောဠသသု စိတ္တေသု ဥပ္ပန္နေသု ပဋိသန္ဓိအနန္တရံ စိတ္တံ ဥတုနာ သမုဋ္ဌိတေ ရူပေ ပုန သမုဋ္ဌာပေတီတိ အဓိပ္ပါယော. တသ္မိံ ဓရန္တေ ဧဝ သောဠသ စိတ္တာနိ ဥပ္ပဇ္ဇိတွာ နိရုဇ္ဈန္တီတိ ဧတေန ပန ဝစနေန ယဒိ ဥပ္ပါဒနိရောဓက္ခဏာ ဓရမာနက္ခဏေ ဧဝ ဂဟိတာ၊ ‘‘သောဠသစိတ္တက္ခဏာယုကံ ရူပ’’န္တိ ဝုတ္တံ ဟောတိ၊ အထုပ္ပါဒက္ခဏံ အဂ္ဂဟေတွာ နိရောဓက္ခဏောဝ ဂဟိတော၊ ‘‘သတ္တရသစိတ္တက္ခဏာယုက’’န္တိ၊ သစေ နိရောဓက္ခဏံ အဂ္ဂဟေတွာ ဥပ္ပါဒက္ခဏော ဂဟိတော၊ ‘‘အဓိကသောဠသစိတ္တက္ခဏာယုက’’န္တိ၊ ယဒိ ပန ဥပ္ပါဒနိရောဓက္ခဏာ ဓရမာနက္ခဏေ န ဂဟိတာ၊ ‘‘အဓိကသတ္တရသစိတ္တက္ခဏာယုက’’န္တိ. ယသ္မာ ပန ‘‘တေသု ပဋိသန္ဓိအနန္တရ’’န္တိ ပဋိသန္ဓိပိ တဿ ဓရမာနက္ခဏေ ဥပ္ပန္နေသု ဂဟိတာ၊ တသ္မာ ဥပ္ပါဒက္ခဏော ဓရမာနက္ခဏေ ဂဟိတောတိ နိရောဓက္ခဏေ အဂ္ဂဟိတေ အဓိကသောဠသစိတ္တက္ခဏာယုကတာ ဝက္ခမာနာ၊ ဂဟိတေ ဝါ သောဠသစိတ္တက္ခဏာယုကတာ အဓိပ္ပေတာတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ.

ဩဇာ ခရာတိ သဝတ္ထုကံ ဩဇံ သန္ဓာယာဟ. သဘာဝတော သုခုမာယ ဟိ ဩဇာယ ဝတ္ထုဝသေန အတ္ထိ ဩဠာရိကသုခုမတာတိ.

စိတ္တဉ္စေဝါတိ စိတ္တဿ ပုဗ္ဗင်္ဂမတာယ ဝုတ္တံ၊ တံသမ္ပယုတ္တကာပိ ပန ရူပသမုဋ္ဌာပကာ ဟောန္တီတိ. ယထာဟ ‘‘ဟေတူ ဟေတုသမ္ပယုတ္တကာနံ ဓမ္မာနံ တံသမုဋ္ဌာနာနဉ္စ ရူပါနံ ဟေတုပစ္စယေန ပစ္စယော’’တိအာဒိ (ပဋ္ဌာ. ၁.၁.၁). စိတ္တန္တိ ဝါ စိတ္တုပ္ပါဒံ ဂဏှာတိ၊ န ကမ္မစေတနံ ဝိယ ဧကဓမ္မမေဝ အဝိဇ္ဇမာနံ. ကမ္မသမုဋ္ဌာနဉ္စ တံသမ္ပယုတ္တေဟိပိ သမုဋ္ဌိတံ ဟောတူတိ စေ? န၊ တေဟိ သမုဋ္ဌိတဘာဝဿ အဝုတ္တတ္တာ၊ အဝစနဉ္စ တေသံ ကေနစိ ပစ္စယေန ပစ္စယဘာဝါဘာဝတော.

အဒ္ဓါနပရိစ္ဆေဒတောတိ ကာလပရိစ္ဆေဒတော. တတ္ထ ‘‘သတ္တရသ စိတ္တက္ခဏာ ရူပဿ အဒ္ဓါ၊ ရူပဿ သတ္တရသမော ဘာဂေါ အရူပဿာ’’တိ ဧသော အဒ္ဓါနပရိစ္ဆေဒေါ အဓိပ္ပေတော. ပဋိသန္ဓိက္ခဏေတိ ဣဒံ နယဒဿနမတ္တံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ တတော ပရမ္ပိ ရူပါရူပါနံ သဟုပ္ပတ္တိသဗ္ဘာဝတော၊ န ပနေတံ ပဋိသန္ဓိက္ခဏေ အသဟုပ္ပတ္တိအဘာဝံ သန္ဓာယ ဝုတ္တန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ၊ ပဋိသန္ဓိစိတ္တဿ ဌိတိဘင်္ဂက္ခဏေသုပိ ရူပုပ္ပတ္တိံ သယမေဝ ဝက္ခတီတိ. ဖလပ္ပတ္တနိဒဿနေန စ ရူပါရူပါနံ အသမာနကာလတံ နိဒဿေတိ၊ န သဟုပ္ပါဒံ တဒတ္ထံ အနာရဒ္ဓတ္တာ. သဟုပ္ပါဒေန ပန အသမာနကာလတာ သုခဒီပနာ ဟောတီတိ တံဒီပနတ္ထမေဝ သဟုပ္ပါဒဂ္ဂဟဏံ.

ယဒိ ဧဝံ ရူပါရူပါနံ အသမာနဒ္ဓတ္တာ အရူပံ ဩဟာယ ရူပဿ ပဝတ္တိ အာပဇ္ဇတီတိ ဧတဿာ နိဝါရဏတ္ထမာဟ ‘‘တတ္ထ ကိဉ္စာပီ’’တိအာဒိ. ဧကပ္ပမာဏာဝါတိ နိရန္တရံ ပဝတ္တမာနေသု ရူပါရူပဓမ္မေသု နိစ္ဆိဒ္ဒေသု အရူပရဟိတံ ရူပံ၊ ရူပရဟိတံ ဝါ အရူပံ နတ္ထီတိ ကတွာ ဝုတ္တံ. အယဉ္စ ကထာ ပဉ္စဝေါကာရေ ကမ္မဇရူပပ္ပဝတ္တိံ နိဗ္ဗာနပဋိဘာဂနိရောဓသမာပတ္တိရဟိတံ သန္ဓာယ ကတာတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ. ပဒေ ပဒန္တိ အတ္တနော ပဒေ ဧဝ ပဒံ နိက္ခိပန္တော ဝိယ လဟုံ လဟုံ အက္ကမိတွာတိ အတ္ထော. အနောဟာယာတိ ယာဝ စုတိ၊ တာဝ အဝိဇဟိတွာ၊ စုတိက္ခဏေ ပန သဟေဝ နိရုဇ္ဈန္တီတိ. ယသ္မိဉ္စဒ္ဓါနေ အညမညံ အနောဟာယ ပဝတ္တိ၊ သော စ ပဋိသန္ဓိစုတိပရိစ္ဆိန္နော ဥက္ကံသတော ဧတေသံ အဒ္ဓါတိ. ဧဝန္တိ ဧတေန ပုဗ္ဗေ ဝုတ္တံ အဝကံသတော အဒ္ဓါပကာရံ ဣမဉ္စ သင်္ဂဏှာတီတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ.

ဧကုပ္ပါဒနာနာနိရောဓတောတိ ဧတံ ဒွယမပိ သဟ ဂဟေတွာ ရူပါရူပါနံ ‘‘ဧကုပ္ပါဒနာနာနိရောဓတော’’တိ ဧကော ဒဋ္ဌဗ္ဗာကာရော ဝုတ္တောတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗော. ဧဝံ ဣတော ပရေသုပိ. ပစ္ဆိမကမ္မဇံ ဌပေတွာတိ တဿ စုတိစိတ္တေန သဟ နိရုဇ္ဈနတော နာနာနိရောဓော နတ္ထီတိ ကတွာ ဝုတ္တန္တိ ဝဒန္တိ. တဿ ပန ဧကုပ္ပါဒေါပိ နတ္ထိ ဟေဋ္ဌာ သောဠသကေ ပစ္ဆိမဿ ဘင်္ဂက္ခဏေ ဥပ္ပတ္တိဝစနတော. ယဒိ ပန ယဿ ဧကုပ္ပါဒနာနာနိရောဓာ ဒွေပိ န သန္တိ၊ တံ ဌပေတဗ္ဗံ. သဗ္ဗမ္ပိ စိတ္တဿ ဘင်္ဂက္ခဏေ ဥပ္ပန္နံ ဌပေတဗ္ဗံ သိယာ၊ ပစ္ဆိမကမ္မဇဿ ပန ဥပ္ပတ္တိတော ပရတော စိတ္တေသု ပဝတ္တမာနေသု ကမ္မဇရူပဿ အနုပ္ပတ္တိတော ဝဇ္ဇေတဗ္ဗံ ဂဟေတဗ္ဗဉ္စ တဒါ နတ္ထီတိ ‘‘ပစ္ဆိမကမ္မဇံ ဌပေတွာ’’တိ ဝုတ္တန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. တတော ပုဗ္ဗေ ပန အဋ္ဌစတ္တာလီသကမ္မဇရူပပဝေဏီ အတ္ထီတိ တတ္ထ ယံ စိတ္တဿ ဥပ္ပါဒက္ခဏေ ဥပ္ပန္နံ၊ တံ အညဿ ဥပ္ပါဒက္ခဏေ နိရုဇ္ဈတီတိ ‘‘ဧကုပ္ပါဒနာနာနိရောဓ’’န္တိ ဂဟေတွာ ဌိတိဘင်္ဂက္ခဏေသု ဥပ္ပန္နရူပါနိ ဝဇ္ဇေတွာ ဧဝံ ဧကုပ္ပါဒနာနာနိရောဓတော ဝေဒိတဗ္ဗာတိ ယောဇနာ ကတာတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ. တဉှိ ရူပံ အရူပေန၊ အရူပဉ္စ တေန ဧကုပ္ပါဒနာနာနိရောဓန္တိ. တတ္ထ သင်္ခလိကဿ ဝိယ သမ္ဗန္ဓော ပဝေဏီတိ ကတွာ အဋ္ဌစတ္တာလီသကမ္မဇိယဝစနံ ကတံ၊ အညထာ ဧကူနပညာသကမ္မဇိယဝစနံ ကတ္တဗ္ဗံ သိယာ.

နာနုပ္ပါဒ။ပေ။ ပစ္ဆိမကမ္မဇေန ဒီပေတဗ္ဗာတိ တေန သုဒီပနတ္တာ ဝုတ္တံ. ဧတေန ဟိ နယေန သက္ကာ တတော ပုဗ္ဗေပိ ဧကဿ စိတ္တဿ ဘင်္ဂက္ခဏေ ဥပ္ပန္နရူပံ အညဿပိ ဘင်္ဂက္ခဏေ ဧဝ နိရုဇ္ဈတီတိ တံ အရူပေန၊ အရူပဉ္စ တေန နာနုပ္ပါဒံ ဧကနိရောဓန္တိ ဝိညာတုန္တိ. ဥဘယတ္ထာပိ ပန အညဿ စိတ္တဿ ဌိတိက္ခဏေ ဥပ္ပန္နံ ရူပံ အညဿ ဌိတိက္ခဏေ၊ တဿ ဌိတိက္ခဏေ ဥပ္ပဇ္ဇိတွာ ဌိတိက္ခဏေ ဧဝ နိရုဇ္ဈနကံ အရူပဉ္စ န သင်္ဂဟိတံ၊ တံ ‘‘နာနုပ္ပါဒတော နာနာနိရောဓတော’’တိ ဧတ္ထေဝ သင်္ဂဟံ ဂစ္ဆတီတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. စတုသန္တတိကရူပေန ဟိ နာနုပ္ပါဒနာနာနိရောဓတာဒီပနာ ဧတ္ထ ဌိတိက္ခဏေ ဥပ္ပန္နဿ ဒဿိတတ္တာ အဒဿိတဿ ဝသေန နယဒဿနံ ဟောတီတိ. သမတိံသကမ္မဇရူပေသု ဧဝ ဌိတဿပိ ဂဗ္ဘေ ဂတဿ မရဏံ အတ္ထီတိ တေသံ ဧဝ ဝသေန ပစ္ဆိမကမ္ပိ ယောဇိတံ. အမရာ နာမ ဘဝေယျုံ၊ ကသ္မာ? ယထာ ဆန္နံ ဝတ္ထူနံ ပဝတ္တိ၊ ဧဝံ တဒုပ္ပါဒကကမ္မေနေဝ ဘဝင်္ဂါဒီနဉ္စ တဗ္ဗတ္ထုကာနံ ပဝတ္တိယာ ဘဝိတဗ္ဗန္တိ. န ဟိ တံ ကာရဏံ အတ္ထိ၊ ယေန တံ ကမ္မဇေသု ဧကစ္စံ ပဝတ္တေယျ၊ ဧကစ္စံ န ပဝတ္တေယျာတိ. တသ္မာ အာယုဥသ္မာဝိညာဏာဒီနံ ဇီဝိတသင်္ခါရာနံ အနူနတ္တာ ဝုတ္တံ ‘‘အမရာ နာမ ဘဝေယျု’’န္တိ.

‘‘ဥပ္ပါဒက္ခဏေ ဥပ္ပန္နံ အညဿ ဥပ္ပါဒက္ခဏေ နိရုဇ္ဈတိ၊ ဌိတိက္ခဏေ ဥပ္ပန္နံ အညဿ ဌိတိက္ခဏေ၊ ဘင်္ဂက္ခဏေ ဥပ္ပန္နံ အညဿ ဘင်္ဂက္ခဏေ နိရုဇ္ဈတီ’’တိ ဣဒံ အဋ္ဌကထာယံ အာဂတတ္တာ ဝုတ္တန္တိ အဓိပ္ပါယော. အတ္တနော ပနာဓိပ္ပါယံ ဥပ္ပါဒက္ခဏေ ဥပ္ပန္နံ နိရောဓက္ခဏေ၊ ဌိတိက္ခဏေ ဥပ္ပန္နဉ္စ ဥပ္ပါဒက္ခဏေ၊ ဘင်္ဂက္ခဏေ ဥပ္ပန္နံ ဌိတိက္ခဏေ နိရုဇ္ဈတီတိ ဒီပေတိယေဝ. ဧဝဉ္စ ကတွာ အဒ္ဓါနပရိစ္ဆေဒေ ‘‘တံ ပန သတ္တရသမေန စိတ္တေန သဒ္ဓိံ နိရုဇ္ဈတီ’’တိ (ဝိဘ. အဋ္ဌ. ၂၆ ပကိဏ္ဏကကထာ) ဝုတ္တံ. ဣမာယ ပါဠိယာ ဝိရုဇ္ဈတိ၊ ကသ္မာ? စတုသမုဋ္ဌာနိကရူပဿပိ သမာနာယုကတာယ ဘဝိတဗ္ဗတ္တာတိ အဓိပ္ပါယော. ယထာ ပန ဧတေဟိ ယောဇိတံ၊ တထာ ရူပဿ ဧကုပ္ပါဒနာနာနိရောဓတာ နာနုပ္ပါဒေကနိရောဓတာ စ နတ္ထိယေဝ.

ယာ ပန ဧတေဟိ ရူပဿ သတ္တရသစိတ္တက္ခဏာယုကတာ ဝုတ္တာ၊ ယာ စ အဋ္ဌကထာယံ တတိယဘာဂါဓိကသောဠသစိတ္တက္ခဏာယုကတာ၊ သာ ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒဝိဘင်္ဂဋ္ဌကထာယံ (ဝိဘ. အဋ္ဌ. ၂၂၇) အတီတာရမ္မဏာယ စုတိယာ အနန္တရာ ပစ္စုပ္ပန္နာရမ္မဏံ ပဋိသန္ဓိံ ဒဿေတုံ ‘‘ဧတ္တာဝတာ ဧကာဒသ စိတ္တက္ခဏာ အတီတာ ဟောန္တိ၊ တထာ ပဉ္စဒသ စိတ္တက္ခဏာ အတီတာ ဟောန္တိ၊ အထာဝသေသပဉ္စစိတ္တဧကစိတ္တက္ခဏာယုကေ တသ္မိံ ယေဝါရမ္မဏေ ပဋိသန္ဓိစိတ္တံ ဥပ္ပဇ္ဇတီ’’တိ ဒဿိတေန သောဠသစိတ္တက္ခဏာယုကဘာဝေန ဝိရုဇ္ဈတိ. န ဟိ သက္ကာ ‘‘ဌိတိက္ခဏေ ဧဝ ရူပံ အာပါထမာဂစ္ဆတီ’’တိ ဝတ္တုံ. တထာ ဟိ သတိ န ရူပဿ ဧကာဒသ ဝါ ပဉ္စဒသေဝ ဝါ စိတ္တက္ခဏာ အတီတာ၊ အထ ခေါ အတိရေကဧကာဒသပဉ္စဒသစိတ္တက္ခဏာ. တသ္မာ ယဒိပိ ပဉ္စဒွါရေ ဌိတိပ္ပတ္တမေဝ ရူပံ ပသာဒံ ဃဋ္ဋေတီတိ ယုဇ္ဇေယျ၊ မနောဒွါရေ ပန ဥပ္ပါဒက္ခဏေပိ အာပါထမာဂစ္ဆတီတိ ဣစ္ဆိတဗ္ဗမေတံ. န ဟိ မနောဒွါရေ အတီတာဒီသု ကိဉ္စိ အာပါထံ နာဂစ္ဆတီတိ. မနောဒွါရေ စ ဧဝံ ဝုတ္တံ ‘‘ဧကာဒသ စိတ္တက္ခဏာ အတီတာ၊ အထာဝသေသပဉ္စစိတ္တက္ခဏာယုကေ’’တိ (ဝိဘ. အဋ္ဌ. ၂၂၇).

ယော စေတ္ထ စိတ္တဿ ဌိတိက္ခဏော ဝုတ္တော၊ သော စ အတ္ထိ နတ္ထီတိ ဝိစာရေတဗ္ဗော. စိတ္တယမကေ (ယမ. ၂.စိတ္တယမက.၁၀၂) ဟိ ‘‘ဥပ္ပန္နံ ဥပ္ပဇ္ဇမာနန္တိ? ဘင်္ဂက္ခဏေ ဥပ္ပန္နံ၊ နော စ ဥပ္ပဇ္ဇမာန’’န္တိ ဧတ္တကမေဝ ဝုတ္တံ၊ န ဝုတ္တံ ‘‘ဌိတိက္ခဏေ ဘင်္ဂက္ခဏေ စာ’’တိ. တထာ ‘‘နုပ္ပဇ္ဇမာနံ နုပ္ပန္နန္တိ? ဘင်္ဂက္ခဏေ နုပ္ပဇ္ဇမာနံ၊ နော စ နုပ္ပန္န’’န္တိ ဧတ္တကမေဝ ဝုတ္တံ၊ န ဝုတ္တံ ‘‘ဌိတိက္ခဏေ ဘင်္ဂက္ခဏေ စာ’’တိ. ဧဝံ ‘‘န နိရုဒ္ဓံ န နိရုဇ္ဈမာနံ၊ န နိရုဇ္ဈမာနံ န နိရုဒ္ဓ’’န္တိ ဧတေသံ ပရိပုဏ္ဏဝိဿဇ္ဇနေ ‘‘ဥပ္ပါဒက္ခဏေ အနာဂတဉ္စာ’’တိ ဝတွာ ‘‘ဌိတိက္ခဏေ’’တိ အဝစနံ၊ အတိက္ကန္တကာလဝါရေ စ ‘‘ဘင်္ဂက္ခဏေ စိတ္တံ ဥပ္ပါဒက္ခဏံ ဝီတိက္ကန္တ’’န္တိ ဝတွာ ‘‘ဌိတိက္ခဏေ’’တိ အဝစနံ ဌိတိက္ခဏာဘာဝံ စိတ္တဿ ဒီပေတိ. သုတ္တေသုပိ ဟိ ‘‘ဌိတဿ အညထတ္တံ ပညာယတီ’’တိ တဿေဝ (သံ. နိ. ၃.၃၈၊ အ. နိ. ၃.၄၇) ဧကဿ အညထတ္တာဘာဝတော ‘‘ယဿာ အညထတ္တံ ပညာယတိ၊ သာ သန္တတိဌိတီ’’တိ န န သက္ကာ ဝတ္တုန္တိ၊ ဝိဇ္ဇမာနံ ဝါ ခဏဒွယသမင်္ဂိံ ဌိတန္တိ.

ယော စေတ္ထ စိတ္တနိရောဓက္ခဏေ ရူပုပ္ပါဒေါ ဝုတ္တော၊ သော စ ဝိစာရေတဗ္ဗော ‘‘ယဿ ဝါ ပန သမုဒယသစ္စံ နိရုဇ္ဈတိ၊ တဿ ဒုက္ခသစ္စံ ဥပ္ပဇ္ဇတီတိ? နောတိ ဝုတ္တ’’န္တိ (ယမ. ၁.သစ္စယမက.၁၃၆). ယော စ စိတ္တဿ ဥပ္ပါဒက္ခဏေ ရူပနိရောဓော ဝုတ္တော၊ သော စ ဝိစာရေတဗ္ဗော ‘‘ယဿ ကုသလာ ဓမ္မာ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ၊ တဿ အဗျာကတာ ဓမ္မာ နိရုဇ္ဈန္တီတိ? နောတိအာဒိ (ယမ. ၃.ဓမ္မယမက.၁၆၃) ဝုတ္တ’’န္တိ. န စ စိတ္တသမုဋ္ဌာနရူပမေဝ သန္ဓာယ ပဋိက္ခေပေါ ကတောတိ သက္ကာ ဝတ္တုံ စိတ္တသမုဋ္ဌာနရူပါဓိကာရဿ အဘာဝါ၊ အဗျာကတသဒ္ဒဿ စ စိတ္တသမုဋ္ဌာနရူပေသွေဝ အပ္ပဝတ္တိတော. ယဒိ သင်္ခါရယမကေ ကာယသင်္ခါရဿ စိတ္တသင်္ခါရေန သဟုပ္ပါဒေကနိရောဓဝစနတော အဗျာကတ-သဒ္ဒေန စိတ္တသမုဋ္ဌာနမေဝေတ္ထ ဂဟိတန္တိ ကာရဏံ ဝဒေယျ၊ တမ္ပိ အကာရဏံ. န ဟိ တေန ဝစနေန အညရူပါနံ စိတ္တေန သဟုပ္ပါဒသဟနိရောဓပဋိက္ခေပေါ ကတော၊ နာပိ နာနုပ္ပါဒနာနာနိရောဓာနုဇာနနံ၊ နေဝ စိတ္တသမုဋ္ဌာနတော အညဿ အဗျာကတဘာဝနိဝါရဏဉ္စ ကတံ၊ တသ္မာ တထာ အပ္ပဋိက္ခိတ္တာနာနုညာတာနိဝါရိတာဗျာကတဘာဝါနံ သဟုပ္ပါဒသဟနိရောဓာဒိကာနံ ကမ္မဇာဒီနံ ဧတေန စိတ္တဿ ဥပ္ပါဒက္ခဏေ နိရောဓော ပဋိက္ခိတ္တောတိ န သက္ကာ ကမ္မဇာဒီနံ စိတ္တဿ ဥပ္ပါဒက္ခဏေ နိရောဓံ ဝတ္တုံ. ယမကပါဠိအနုဿရဏေ စ သတိ ဥပ္ပါဒါနန္တရံ စိတ္တဿ ဘိဇ္ဇမာနတာတိ တသ္မိံ ခဏေ စိတ္တံ န စ ရူပံ သမုဋ္ဌာပေတိ ဝိနဿမာနတ္တာ၊ နာပိ စ အညဿ ရူပသမုဋ္ဌာပကဿ သဟာယဘာဝံ ဂစ္ဆတီတိ ပဋိသန္ဓိစိတ္တေန သဟုပ္ပန္နော ဥတု တဒနန္တရဿ စိတ္တဿ ဥပ္ပါဒက္ခဏေ ရူပံ သမုဋ္ဌာပေယျ. ဧဝဉ္စ သတိ ရူပါရူပါနံ အာဒိမှိ သဟ ရူပသမုဋ္ဌာပနတော ပုဗ္ဗာပရတောတိ ဣဒမ္ပိ နတ္ထိ၊ အတိလဟုပရိဝတ္တဉ္စ စိတ္တန္တိ ယေန သဟုပ္ပဇ္ဇတိ၊ တံ စိတ္တက္ခဏေ ရူပံ ဥပ္ပဇ္ဇမာနမေဝါတိ သက္ကာ ဝတ္တုံ. တေနေဝ ဟိ တံ ပဋိသန္ဓိတော ဥဒ္ဓံ အစိတ္တသမုဋ္ဌာနာနံ အတ္တနာ သဟ ဥပ္ပဇ္ဇမာနာနံ န ကေနစိ ပစ္စယေန ပစ္စယော ဟောတိ၊ တဒနန္တရဉ္စ တံ ဌိတိပ္ပတ္တန္တိ တဒနန္တရံ စိတ္တံ တဿ ပစ္ဆာဇာတပစ္စယော ဟောတိ၊ န သဟဇာတပစ္စယောတိ. ယဒိ ဧဝံ ‘‘ယဿ ကာယသင်္ခါရော ဥပ္ပဇ္ဇတိ၊ တဿ ဝစီသင်္ခါရော နိရုဇ္ဈတီတိ? နော’’တိ (ယမ. ၂.သင်္ခါရယမက.၁၂၈)၊ ဝတ္တဗ္ဗန္တိ စေ? န၊ စိတ္တနိရောဓက္ခဏေ ရူပုပ္ပါဒါရမ္ဘာဘာဝတောတိ. နိပ္ပရိယာယေန ဟိ စိတ္တဿ ဥပ္ပါဒက္ခဏေ ဧဝ ရူပံ ဥပ္ပဇ္ဇမာနံ ဟောတိ၊ စိတ္တက္ခဏေ ပန အဝီတိဝတ္တေ တံ အတ္တနော ရူပသမုဋ္ဌာပနပုရေဇာတပစ္စယကိစ္စံ န ကရောတိ၊ အရူပဉ္စ တဿ ပစ္ဆာဇာတပစ္စယော န ဟောတီတိ ဌိတိပ္ပတ္တိဝိသေသာလာဘံ သန္ဓာယ ပရိယာယေန ဣဒံ ဝုတ္တန္တိ.

တတော ပရံ ပနာတိ ဧတဿ ‘‘ဧတ္ထ ပန ယဒေတ’’န္တိအာဒိကာယပိ သင်္ဂဟကထာယ နိဋ္ဌိတာယ ပုရိမကထာယ သန္နိဋ္ဌာနတော ‘‘တတော ပဋ္ဌာယ ကမ္မဇရူပပဝေဏီ န ပဝတ္တတီ’’တိ ဧတေန သဟ သမ္ဗန္ဓောတိ စုတိတော ပရန္တိ အတ္ထော.

ရူပံ ပန ရူပေန သဟာတိအာဒိနာ ယထာ အဋ္ဌကထာယံ ဝုတ္တံ၊ တထာ ဧကုပ္ပါဒေကနိရောဓတာ ရူပါနံ အရူပေဟိ၊ အရူပါနံ ရူပေဟိ စ နတ္ထီတိ ကတွာ ရူပါနံ ရူပေဟေဝ၊ အရူပါနဉ္စ အရူပေဟိ ယောဇိတာ.

သရီရဿ ရူပံ အဝယဝဘူတန္တိ အတ္ထော၊ ဃနဘူတော ပုဉ္ဇဘာဝေါ ဃနပုဉ္ဇဘာဝေါ၊ န တိလမုဂ္ဂါဒိပုဉ္ဇာ ဝိယ သိထိလသမ္ဗန္ဓနာနံ ပုဉ္ဇောတိ အတ္ထော. ဧကုပ္ပါဒါဒိတာတိ ယထာဝုတ္တေ တယော ပကာရေ အာဟ.

ဟေဋ္ဌာတိ ရူပကဏ္ဍဝဏ္ဏနာယံ. ပရိနိပ္ဖန္နာဝ ဟောန္တီတိ ဝိကာရရူပါဒီနဉ္စ ရူပကဏ္ဍဝဏ္ဏနာယံ ပရိနိပ္ဖန္နတာပရိယာယော ဝုတ္တောတိ ကတွာ ဝုတ္တံ. ပရိနိပ္ဖန္နနိပ္ဖန္နာနံ ကော ဝိသေသောတိ? ပုဗ္ဗန္တာပရန္တပရိစ္ဆိန္နော ပစ္စယေဟိ နိပ္ဖါဒိတော တိလက္ခဏာဟတော သဘာဝဓမ္မော ပရိနိပ္ဖန္နော၊ နိပ္ဖန္နော ပန အသဘာဝဓမ္မောပိ ဟောတိ နာမဂ္ဂဟဏသမာပဇ္ဇနာဒိဝသေန နိပ္ဖါဒိယမာနောတိ. နိရောဓသမာပတ္တိ ပနာတိ ဧတေန သဗ္ဗမ္ပိ ဥပါဒါပညတ္တိံ တဒေကဒေသေန ဒဿေတီတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

ပကိဏ္ဏကကထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

ကမာဒိဝိနိစ္ဆယကထာဝဏ္ဏနာ

ဒဿနေန ပဟာတဗ္ဗာတိအာဒိနာ ပဌမံ ပဟာတဗ္ဗာ ပဌမံ ဝုတ္တာ၊ ဒုတိယံ ပဟာတဗ္ဗာ ဒုတိယန္တိ အယံ ပဟာနက္ကမော. အနုပုဗ္ဗပဏီတာ ဘူမိယော အနုပုဗ္ဗေန ဝဝတ္ထိတာတိ တာသံ ဝသေန ဒေသနာယ ဘူမိက္ကမော. ‘‘စတ္တာရော သတိပဋ္ဌာနာ’’တိအာဒိကော (သံ. နိ. ၅.၃၇၂၊ ၃၈၂၊ ၃၈၃၊ ဝိဘ. ၃၅၅) ဧကက္ခဏေပိ သတိပဋ္ဌာနာဒိသမ္ဘဝတော ဒေသနာက္ကမောဝ. ဒါနကထာဒယော အနုပုဗ္ဗုက္ကံသတော ကထိတာ၊ ဥပ္ပတ္တိအာဒိဝဝတ္ထာနာဘာဝတော ပန ဒါနာဒီနံ ဣဓ ဒေသနာက္ကမဝစနံ. ဒေသနာက္ကမောတိ စ ယထာဝုတ္တဝဝတ္ထာနာဘာဝတော အနေကေသံ ဝစနာနံ သဟ ပဝတ္တိယာ အသမ္ဘဝတော ယေန ကေနစိ ပုဗ္ဗာပရိယေန ဒေသေတဗ္ဗတ္တာ တေန တေနာဓိပ္ပါယေန ဒေသနာမတ္တဿေဝ ကမော ဝုစ္စတိ. အဘေဒေန ဟီတိ ရူပါဒီနံ ဘေဒံ အကတွာ ပိဏ္ဍဂ္ဂဟဏေနာတိ အတ္ထော. စက္ခုအာဒီနမ္ပိ ဝိသယဘူတန္တိ ဧကဒေသေန ရူပက္ခန္ဓံ သမုဒါယဘူတံ ဝဒတိ. ဧဝန္တိ ဧတ္ထ ဝုတ္တနယေနာတိ အဓိပ္ပါယော. ‘‘ဆဒွါရာဓိပတိ ရာဇာ’’တိ (ဓ. ပ. အဋ္ဌ. ၂.ဧရကပတ္တနာဂရာဇဝတ္ထု) ‘‘မနောပုဗ္ဗင်္ဂမာ ဓမ္မာ’’တိ (ဓ. ပ. ၁-၂) စ ဝစနတော ဝိညာဏံ အဓိပတိ.

ရူပက္ခန္ဓေ ‘‘သာသဝံ ဥပါဒါနိယ’’န္တိ ဝစနံ အနာသဝါနံ ဓမ္မာနံ သဗ္ဘာဝတော ရူပက္ခန္ဓဿ တံသဘာဝတာနိဝတ္တနတ္ထံ၊ န အနာသဝရူပနိဝတ္တနတ္ထန္တိ. အနာသဝါဝ ခန္ဓေသု ဝုတ္တာတိ ဧတ္ထ အဋ္ဌာနပ္ပယုတ္တော ဧဝ-သဒ္ဒေါ ဒဋ္ဌဗ္ဗော၊ အနာသဝါ ခန္ဓေသွေဝ ဝုတ္တာတိ အတ္ထော.

သဗ္ဗသင်္ခတာနံ သဘာဂေန ဧကဇ္ဈံ သင်္ဂဟော သဗ္ဗသင်္ခတသဘာဂေကသင်္ဂဟော. သဘာဂသဘာဂေန ဟိ သင်္ဂယှမာနာ သဗ္ဗသင်္ခတာ ဖဿာဒယော ပဉ္စက္ခန္ဓာ ဟောန္တိ. တတ္ထ ရုပ္ပနာဒိသာမညေန သမာနကောဋ္ဌာသာ ‘‘သဘာဂါ’’တိ ဝေဒိတဗ္ဗာ. တေသု သင်္ခတာဘိသင်္ခရဏကိစ္စံ အာယူဟနရသာယ စေတနာယ ဗလဝန္တိ သာ ‘‘သင်္ခါရက္ခန္ဓော’’တိ ဝုတ္တာ၊ အညေ စ ရုပ္ပနာဒိဝိသေသလက္ခဏရဟိတာ ဖဿာဒယော သင်္ခတာဘိသင်္ခရဏသာမညေနာတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ. ဖုသနာဒယော ပန သဘာဝါ ဝိသုံ ခန္ဓ-သဒ္ဒဝစနီယာ န ဟောန္တီတိ ဓမ္မသဘာဝဝိညုနာ တထာဂတေန ဖဿခန္ဓာဒယော န ဝုတ္တာတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗာတိ. ‘‘ယေ ကေစိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ သမဏာ ဝါ ဗြာဟ္မဏာ ဝါ သဿတဝါဒါ သဿတံ လောကဉ္စ ပညပေန္တိ အတ္တာနဉ္စ၊ သဗ္ဗေ တေ ဣမေယေဝ ပဉ္စုပါဒါနက္ခန္ဓေ နိဿာယ ပဋိစ္စ၊ ဧတေသံ ဝါ အညတရ’’န္တိအာဒီနဉ္စ သုတ္တာနံ ဝသေန အတ္တတ္တနိယဂါဟဝတ္ထုဿ ဧတပရမတာ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ၊ ဧတေန စ ဝက္ခမာနသုတ္တဝသေန စ ခန္ဓေ ဧဝ နိဿာယ ပရိတ္တာရမ္မဏာဒိဝသေန န ဝတ္တဗ္ဗာ စ ဒိဋ္ဌိ ဥပ္ပဇ္ဇတိ၊ ခန္ဓနိဗ္ဗာနဝဇ္ဇဿ သဘာဝဓမ္မဿ အဘာဝတောတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. အညေသဉ္စ ခန္ဓ-သဒ္ဒဝစနီယာနံ သီလက္ခန္ဓာဒီနံ သဗ္ဘာဝတော န ပဉ္စေဝါတိ ဧတံ စောဒနံ နိဝတ္တေတုမာဟ ‘‘အညေသဉ္စ တဒဝရောဓတော’’တိ.

ဒုက္ခဒုက္ခဝိပရိဏာမဒုက္ခသင်္ခါရဒုက္ခတာဝသေန ဝေဒနာယ အာဗာဓကတ္တံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ရာဂါဒိသမ္ပယုတ္တဿ ဝိပရိဏာမာဒိဒုက္ခဿ ဣတ္ထိပုရိသာဒိအာကာရဂ္ဂါဟိကာ တံတံသင်္ကပ္ပမူလဘူတာ သညာ သမုဋ္ဌာနံ. ရောဂဿ ပိတ္တာဒီနိ ဝိယ အာသန္နကာရဏံ သမုဋ္ဌာနံ၊ ဥတုဘောဇနဝေသမာဒီနိ ဝိယ မူလကာရဏံ နိဒါနံ. ‘‘စိတ္တဿင်္ဂဘူတာ စေတသိကာ’’တိ စိတ္တံ ဂိလာနူပမံ ဝုတ္တံ၊ သုခသညာဒိဝသေန ဝေဒနာကာရဏာယ ဟေတုဘာဝတော ဝေဒနာဘောဇနဿ ဆာဒါပနတော စ သညာ အပရာဓူပမာ ဗျဉ္ဇနူပမာ စ၊ ‘‘ပဉ္စ ဝဓကာ ပစ္စတ္ထိကာတိ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ပဉ္စန္နေတံ ဥပါဒါနက္ခန္ဓာနံ အဓိဝစန’’န္တိ အာသိဝိသူပမေ (သံ. နိ. ၄.၂၃၈) ဝဓကာတိ ဝုတ္တာ၊ ‘‘ဘာရောတိ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ပဉ္စန္နေတံ ဥပါဒါနက္ခန္ဓာနံ အဓိဝစန’’န္တိ ဘာရသုတ္တေ (သံ. နိ. ၃.၂၂) ဘာရာတိ၊ ‘‘အတီတံပါဟံ အဒ္ဓါနံ ရူပေန ခဇ္ဇိံ၊ သေယျထာပါဟံ ဧတရဟိ ပစ္စုပ္ပန္နေန ရူပေန ခဇ္ဇာမိ၊ အဟဉ္စေဝ ခေါ ပန အနာဂတံ ရူပံ အဘိနန္ဒေယျံ၊ အနာဂတေနပါဟံ ရူပေန ခဇ္ဇေယျံ. သေယျထာပေတရဟိ ခဇ္ဇာမီ’’တိအာဒိနာ ခဇ္ဇနီယပရိယာယေန (သံ. နိ. ၃.၇၉) ခါဒကာတိ၊ ‘‘သော အနိစ္စံ ရူပံ ‘အနိစ္စံ ရူပ’န္တိ ယထာဘူတံ နပ္ပဇာနာတီ’’တိအာဒိနာ ယမကသုတ္တေ (သံ. နိ. ၃.၈၅) အနိစ္စာဒိကာတိ. ယဒိပိ ဣမသ္မိံ ဝိဘင်္ဂေ အဝိသေသေန ခန္ဓာ ဝုတ္တာ၊ ဗာဟုလ္လေန ပန ဥပါဒါနက္ခန္ဓာနံ တဒန္တောဂဓာနံ ဒဋ္ဌဗ္ဗတာ ဝုတ္တာတိ ဝေဒိတဗ္ဗာတိ.

ဒေသိတာဒိစ္စဗန္ဓုနာတိ ဒေသိတံ အာဒိစ္စဗန္ဓုနာ၊ ဒေသိတာနိ ဝါ. ဂါထာသုခတ္ထံ အနုနာသိကလောပေါ၊ နိကာရလောပေါ ဝါ ကတော.

ဂဟေတုံ န သက္ကာတိ နိစ္စာဒိဝသေန ဂဟေတုံ န ယုတ္တန္တိ အတ္ထော.

ရူပေန သဏ္ဌာနေန ဖလကသဒိသော ဒိဿမာနော ခရဘာဝါဘာဝါ ဖလကကိစ္စံ န ကရောတီတိ ‘‘န သက္ကာ တံ ဂဟေတွာ ဖလကံ ဝါ အာသနံ ဝါ ကာတု’’န္တိ အာဟ. န တထာ တိဋ္ဌတီတိ နိစ္စာဒိကာ န ဟောတီတိ အတ္ထော၊ တဏှာဒိဋ္ဌီဟိ ဝါ နိစ္စာဒိဂ္ဂဟဏဝသေန ဥပ္ပါဒါဒိအနန္တရံ ဘိဇ္ဇနတော ဂဟိတာကာရာ ဟုတွာ န တိဋ္ဌတီတိ အတ္ထော. ကောဋိသတသဟဿသင်္ချာတိ ဣဒံ န ဂဏနပရိစ္ဆေဒဒဿနံ၊ ဗဟုဘာဝဒဿနမေဝ ပနေတံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ဥဒကဇလ္လကန္တိ ဥဒကလသိကံ. ယထာ ဥဒကတလေ ဗိန္ဒုနိပါတဇနိတော ဝါတော ဥဒကဇလ္လကံ သင်္ကဍ္ဎိတွာ ပုဋံ ကတွာ ပုပ္ဖုဠံ နာမ ကရောတိ၊ ဧဝံ ဝတ္ထုမှိ အာရမ္မဏာပါထဂမနဇနိတော ဖဿော အနုပစ္ဆိန္နံ ကိလေသဇလ္လံ သဟကာရီပစ္စယန္တရဘာဝေန သင်္ကဍ္ဎိတွာ ဝေဒနံ နာမ ကရောတိ. ဣဒဉ္စ ကိလေသေဟိ မူလကာရဏဘူတေဟိ အာရမ္မဏဿာဒနဘူတေဟိ စ နိဗ္ဗတ္တံ ဝဋ္ဋဂတဝေဒနံ သန္ဓာယ ဝုတ္တန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ဥက္ကဋ္ဌပရိစ္ဆေဒေန ဝါ စတ္တာရော ပစ္စယာ ဝုတ္တာ၊ ဦနေဟိပိ ပန ဥပ္ပဇ္ဇတေဝ.

နာနာလက္ခဏောတိ ဝဏ္ဏဂန္ဓရသဖဿာဒီဟိ နာနာသဘာဝေါ. မာယာယ ဒဿိတံ ရူပံ ‘‘မာယာ’’တိ အာဟ. ပဉ္စပိ ဥပါဒါနက္ခန္ဓာ အသုဘာဒိသဘာဝါ ဧဝ ကိလေသာသုစိဝတ္ထုဘာဝါဒိတောတိ အသုဘာဒိတော ဒဋ္ဌဗ္ဗာ ဧဝ. တထာပိ ကတ္ထစိ ကောစိ ဝိသေသော သုခဂ္ဂဟဏီယော ဟောတီတိ အာဟ ‘‘ဝိသေသတော စာ’’တိအာဒိ. တတ္ထ စတ္တာရော သတိပဋ္ဌာနာ စတုဝိပလ္လာသပ္ပဟာနကရာတိ တေသံ ဂေါစရဘာဝေန ရူပက္ခန္ဓာဒီသု အသုဘာဒိဝသေန ဒဋ္ဌဗ္ဗတာ ဝုတ္တာ.

ခန္ဓေဟိ န ဝိဟညတိ ပရိဝိဒိတသဘာဝတ္တာ. ဝိပဿကောပိ ဟိ တေသံ ဝိပတ္တိယံ န ဒုက္ခမာပဇ္ဇတိ၊ ခီဏာသဝေသု ပန ဝတ္တဗ္ဗမေဝ နတ္ထိ. တေ ဟိ အာယတိမ္ပိ ခန္ဓေဟိ န ဗာဓီယန္တီတိ. ကဗဠီကာရာဟာရံ ပရိဇာနာတီတိ ‘‘အာဟာရသမုဒယာ ရူပသမုဒယော’’တိ (သံ. နိ. ၃.၅၆-၅၇) ဝုတ္တတ္တာ အဇ္ဈတ္တိကရူပေ ဆန္ဒရာဂံ ပဇဟန္တော တဿ သမုဒယဘူတေ ကဗဠီကာရာဟာရေပိ ဆန္ဒရာဂံ ပဇဟတီတိ အတ္ထော၊ အယံ ပဟာနပရိညာ. အဇ္ဈတ္တိကရူပံ ပန ပရိဂ္ဂဏှန္တော တဿ ပစ္စယဘူတံ ကဗဠီကာရာဟာရမ္ပိ ပရိဂ္ဂဏှာတီတိ ဉာတပရိညာ. တဿ စ ဥဒယဝယာနုပဿီ ဟောတီတိ တီရဏပရိညာ စ ယောဇေတဗ္ဗာ. ကာမရာဂဘူတံ အဘိဇ္ဈံ သန္ဓာယ ‘‘အဘိဇ္ဈာကာယဂန္ထ’’န္တိ အာဟ. အသုဘာနုပဿနာယ ဟိ ကာမရာဂပ္ပဟာနံ ဟောတီတိ. ကာမရာဂမုခေန ဝါ သဗ္ဗလောဘပ္ပဟာနံ ဝဒတိ. ‘‘ဖဿပစ္စယာ ဝေဒနာ’’တိ ဝုတ္တတ္တာ အာဟာရပရိဇာနနေ ဝုတ္တနယေန ဖဿပရိဇာနနဉ္စ ယောဇေတဗ္ဗံ.

သုခတ္ထမေဝ ဘဝပတ္ထနာ ဟောတီတိ ဝေဒနာယ တဏှံ ပဇဟန္တော ဘဝေါဃံ ဥတ္တရတိ. သဗ္ဗံ ဝေဒနံ ဒုက္ခတော ပဿန္တော အတ္တနော ပရေန အပုဗ္ဗံ ဒုက္ခံ ဥပ္ပါဒိတံ၊ သုခံ ဝါ ဝိနာသိတံ န ပဿတိ၊ တတော ‘‘အနတ္ထံ မေ အစရီ’’တိအာဒိအာဃာတဝတ္ထုပ္ပဟာနတော ဗျာပါဒကာယဂန္ထံ ဘိန္ဒတိ. ‘‘သုခဗဟုလေ သုဂတိဘဝေ သုဒ္ဓီ’’တိ ဂဟေတွာ ဂေါသီလဂေါဝတာဒီဟိ သုဒ္ဓိံ ပရာမသန္တော သုခပတ္ထနာဝသေနေဝ ပရာမသတီတိ ဝေဒနာယ တဏှံ ပဇဟန္တော သီလဗ္ဗတုပါဒါနံ န ဥပါဒိယတိ. မနောသဉ္စေတနာ သင်္ခါရက္ခန္ဓောဝ၊ သညာ ပန တံသမ္ပယုတ္တာတိ သညာသင်္ခါရေ အနတ္တတော ပဿန္တော မနောသဉ္စေတနာယ ဆန္ဒရာဂံ ပဇဟတိ ဧဝ၊ တဉ္စ ပရိဂ္ဂဏှာတိ တီရေတိ စာတိ ‘‘သညံ သင်္ခါရေ။ပေ။ ပရိဇာနာတီ’’တိ ဝုတ္တံ.

အဝိဇ္ဇာယ ဝိညာဏေ ဃနဂ္ဂဟဏံ ဟောတီတိ ဃနဝိနိဗ္ဘောဂံ ကတွာ တံ အနိစ္စတော ပဿန္တော အဝိဇ္ဇောဃံ ဥတ္တရတိ. မောဟဗလေနေဝ သီလဗ္ဗတပရာမာသံ ဟောတီတိ တံ ပဇဟန္တော သီလဗ္ဗတပရာမာသကာယဂန္ထံ ဘိန္ဒတိ.

‘‘ယဉ္စ ခေါ ဧတံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဝုစ္စတိ စိတ္တံ ဣတိပိ မနော ဣတိပိ ဝိညာဏံ ဣတိပိ၊ တတြာဿုတဝါ ပုထုဇ္ဇနော နာလံ နိဗ္ဗိန္ဒိတုံ၊ နာလံ ဝိရဇ္ဇိတုံ၊ နာလံ ဝိမုစ္စိတုံ. တံ ကိဿ ဟေတု? ဒီဃရတ္တံဟေတံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အဿုတဝတော ပုထုဇ္ဇနဿ အဇ္ဈောသိတံ မမာယိတံ ပရာမဋ္ဌံ ‘ဧတံ မမ၊ ဧသောဟမသ္မိ၊ ဧသော မေ အတ္တာ’’တိ (သံ. နိ. ၂.၆၁) –

ဝစနတော ဝိညာဏံ နိစ္စတော ပဿန္တော ဒိဋ္ဌုပါဒါနံ ဥပါဒိယတီတိ အနိစ္စတော ပဿန္တော တံ န ဥပါဒိယတီတိ.

ကမာဒိဝိနိစ္ဆယကထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

သုတ္တန္တဘာဇနီယဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.