၁. ရူပက္ခန္ဓနိဒ္ဒေသဝဏ္ဏနာ

၂. ယံ ကိဉ္စီတိ ဧတ္ထ ယန္တိ သာမညေန အနိယမနိဒဿနံ၊ ကိဉ္စီတိ ပကာရန္တရဘေဒံ အာမသိတွာ အနိယမနိဒဿနံ. ဥဘယေနပိ အတီတံ ဝါ။ပေ။ သန္တိကေ ဝါ အပ္ပံ ဝါ ဗဟုံ ဝါ ယာဒိသံ ဝါ တာဒိသံ ဝါ ယံ ကိဉ္စီတိ နပုံသကနိဒ္ဒေသာရဟံ သဗ္ဗံ ဗျာပေတွာ သင်္ဂဏှာတီတိ အညေသုပိ နပုံသကနိဒ္ဒေသာရဟေသု ပသင်္ဂံ ဒိသွာ တဿ အဓိပ္ပေတတ္ထံ အတိစ္စ ပဝတ္တိတော အတိပ္ပသင်္ဂဿ နိယမနတ္ထံ ‘‘ရူပ’’န္တိ အာဟ. ယံကိဉ္စီတိ သနိပါတံ ယံ-သဒ္ဒံ ကိံ-သဒ္ဒဉ္စ အနိယမေကတ္ထဒီပနဝသေန ဧကံ ပဒန္တိ ဂဟေတွာ ‘‘ပဒဒွယေနပီ’’တိ ဝုတ္တံ.

ကိဉ္စ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ရူပံ ဝဒေထာတိ တုမှေပိ ရူပံ ရူပန္တိ ဝဒေထ၊ တံ ကေန ကာရဏေန ဝဒေထာတိ အတ္ထော၊ အထ ဝါ ကေန ကာရဏေန ရူပံ၊ တံ ကာရဏံ ဝဒေထာတိ အတ္ထော. အထေတေသု ဘိက္ခူသု တုဏှီဘူတေသု ဘဂဝါ အာဟ ‘‘ရုပ္ပတီတိ ခေါ’’တိအာဒိ.

ဘိဇ္ဇတီတိ သီတာဒိသန္နိပါတေ ဝိသဒိသသန္တာနုပ္ပတ္တိဒဿနတော ပုရိမသန္တာနဿ ဘေဒံ သန္ဓာယာဟ. ဘေဒေါ စ ဝိသဒိသတာဝိကာရာပတ္တီတိ ဘိဇ္ဇတီတိ ဝိကာရံ အာပဇ္ဇတီတိ အတ္ထော. ဝိကာရာပတ္တိ စ သီတာဒိသန္နိပါတေ ဝိသဒိသရူပုပ္ပတ္တိယေဝ. အရူပက္ခန္ဓာနံ ပန အတိလဟုပရိဝတ္တိတော ယထာ ရူပဓမ္မာနံ ဌိတိက္ခဏေ သီတာဒီဟိ သမာဂမော ဟောတိ၊ ယေန တတ္ထ ဥတုနော ဌိတိပ္ပတ္တဿ ပုရိမသဒိသသန္တာနုပ္ပါဒနသမတ္ထတာ န ဟောတိ အာဟာရာဒိကဿ ဝါ၊ ဧဝံ အညေဟိ သမာဂမော နတ္ထိ. သင်္ဃဋ္ဋနေန စ ဝိကာရာပတ္တိယံ ရုပ္ပန-သဒ္ဒေါ နိရုဠှော၊ တသ္မာ အရူပဓမ္မာနံ သင်္ဃဋ္ဋနဝိရဟိတတ္တာ ရူပဓမ္မာနံ ဝိယ ပါကဋဿ ဝိကာရဿ အဘာဝတော စ ‘‘ရုပ္ပန္တီ’’တိ ‘‘ရုပ္ပနလက္ခဏာ’’တိ စ န ဝုစ္စန္တိ. ဇိဃစ္ဆာပိပါသာဟိ ရုပ္ပနဉ္စ ဥဒရဂ္ဂိသန္နိပါတေန ဟောတီတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ဧတ္ထ စ ကုပ္ပတီတိ ဧတေန ကတ္တုအတ္ထေ ရူပပဒသိဒ္ဓိံ ဒဿေတိ၊ ဃဋ္ဋီယတိ ပီဠီယတီတိ ဧတေဟိ ကမ္မတ္ထေ. ကောပါဒိကိရိယာယေဝ ဟိ ရုပ္ပနကိရိယာတိ. သော ပန ကတ္တုဘူတော ကမ္မဘူတော စ အတ္ထော ဘိဇ္ဇမာနော ဟောတီတိ ဣမဿတ္ထဿ ဒဿနတ္ထံ ‘‘ဘိဇ္ဇတီတိ အတ္ထော’’တိ ဝုတ္တံ. အထ ဝါ ရုပ္ပတီတိ ရူပန္တိ ကမ္မကတ္တုတ္ထေ ရူပပဒသိဒ္ဓိ ဝုတ္တာ. ဝိကာရော ဟိ ရုပ္ပနန္တိ. တေနေဝ ‘‘ဘိဇ္ဇတီတိ အတ္ထော’’တိ ကမ္မကတ္တုတ္ထေန ဘိဇ္ဇတိ-သဒ္ဒေန အတ္ထံ ဒဿေတိ. ယံ ပန ရုပ္ပတိ ဘိဇ္ဇတိ၊ တံ ယသ္မာ ကုပ္ပတိ ဃဋ္ဋီယတိ ပီဠီယတိ၊ တသ္မာ ဧတေဟိ စ ပဒေဟိ ပဒတ္ထော ပါကဋော ကတောတိ. ‘‘ကေနဋ္ဌေနာ’’တိ ပုစ္ဆာသဘာဂဝသေန ‘‘ရုပ္ပနဋ္ဌေနာ’’တိ ဝုတ္တံ. န ကေဝလံ သဒ္ဒတ္ထောယေဝ ရုပ္ပနံ၊ တဿ ပနတ္ထဿ လက္ခဏဉ္စ ဟောတီတိ အတ္ထလက္ခဏဝသေန ‘‘ရုပ္ပနလက္ခဏေန ရူပန္တိပိ ဝတ္တုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ အာဟ.

ဆိဇ္ဇိတွာတိ မုစ္ဆာပတ္တိယာ မုစ္စိတွာ အင်္ဂပစ္စင်္ဂါနံ ဆေဒနဝသေန ဝါ ဆိဇ္ဇိတွာ. အစ္စန္တခါရေန သီတောဒကေနာတိ အတိသီတဘာဝမေဝ သန္ဓာယ အစ္စန္တခါရတာ ဝုတ္တာ သိယာ. န ဟိ တံ ကပ္ပသဏ္ဌာနံ ဥဒကံ သမ္ပတ္တိကရံ ပထဝီသန္ဓာရကံ ကပ္ပဝိနာသဥဒကံ ဝိယ ခါရံ ဘဝိတုံ အရဟတိ. တထာ ဟိ သတိ ပထဝီ ဝိလီယေယျာတိ. အဝီစိမဟာနိရယေတိ သဥဿဒံ အဝီစိနိရယံ ဝုတ္တံ. တေနေဝ ‘‘တတ္ထ ဟီ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. ပေတ္တိ။ပေ။ န ဟောန္တီတိ ဧဝံဝိဓာပိ သတ္တာ အတ္ထီတိ အဓိပ္ပါယော ဧဝံဝိဓာယေဝ ဟောန္တီတိ နိယမာဘာဝတော. ဧဝံ ကာလကဉ္ဇိကာဒီသုပီတိ. သရန္တာ ဂစ္ဆန္တီတိ သရီသပ-သဒ္ဒဿ အတ္ထံ ဝဒတိ.

အဘိသညူဟိတွာတိ ဧတ္ထ သမူဟံ ကတွာတိပိ အတ္ထော. ဧတေန သဗ္ဗံ ရူပံ။ပေ။ ဒဿိတံ ဟောတီတိ ဧတေန ရူပက္ခန္ဓ-သဒ္ဒဿ သမာနာဓိကရဏသမာသဘာဝံ ဒဿေတိ. တေနေဝါဟ ‘‘န ဟိ ရူပတော။ပေ။ အတ္ထီ’’တိ.

၃. ပက္ခိပိတွာတိ ဧတ္ထ ဧကာဒသောကာသေသု ရူပံ ပက္ခိပိတွာတိ အတ္ထော. န ဟိ တတ္ထ မာတိကံယေဝ ပက္ခိပိတွာ မာတိကာ ဌပိတာ၊ အထ ခေါ ပကရဏပ္ပတ္တံ ရူပန္တိ.

အပရော နယော။ပေ။ ဧတ္ထေဝ ဂဏနံ ဂတန္တိ ဧတေန အတီတံသေနာတိ ဘုမ္မတ္ထေ ကရဏဝစနန္တိ ဒဿေတိ. ယေန ပကာရေန ဂဏနံ ဂတံ၊ တံ ဒဿေတုံ ‘‘စတ္တာရော စ မဟာဘူတာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တန္တိ ဣမသ္မိံ အတ္ထေ သတိ မဟာဘူတုပါဒါယရူပဘာဝေါ အတီတကောဋ္ဌာသေ ဂဏနဿ ကာရဏန္တိ အာပဇ္ဇတိ. န ဟိ အတီတံသာနံ ဝေဒနာဒီနံ နိဝတ္တနတ္ထံ ဣဒံ ဝစနံ ‘‘ယံ ရူပ’’န္တိ ဧတေနေဝ တေသံ နိဝတ္တိတတ္တာ၊ နာပိ ရူပဿ အညပ္ပကာရနိဝတ္တနတ္ထံ သဗ္ဗပ္ပကာရဿ တတ္ထ ဂဏိတတ္တာ၊ န စ အနာဂတပစ္စုပ္ပန္နာကာရနိဝတ္တနတ္ထံ အတီတံသဝစနေန တံနိဝတ္တနတောတိ. အထ ပန ယံ အတီတံသေန ဂဏိတံ၊ တံ စတ္တာရော စ။ပေ။ ရူပန္တိ ဧဝံ ဂဏိတန္တိ အယမတ္ထော အဓိပ္ပေတော၊ ဧဝံ သတိ ဂဏနန္တရဒဿနံ ဣဒံ သိယာ၊ န အတီတံသေန ဂဏိတပ္ပကာရဒဿနံ၊ တံဒဿနေ ပန သတိ ဘူတုပါဒါယရူပပ္ပကာရေန အတီတံသေ ဂဏိတံ တံသဘာဝတ္တာတိ အာပန္နမေဝ ဟောတိ၊ န စ ဧဝံသဘာဝတာ အတီတံသေ ဂဏိတတာယ ကာရဏံ ဘဝိတုံ အရဟတိ ဧဝံသဘာဝဿေဝ ပစ္စုပ္ပန္နာနာဂတေသု ဂဏိတတ္တာ သုခါဒိသဘာဝဿ စ အတီတံသေ ဂဏိတတ္တာ၊ တသ္မာ ပုရိမနယော ဧဝ ယုတ္တော. အဇ္ဈတ္တဗဟိဒ္ဓါနိဒ္ဒေသေသုပိ တာဒိသော ဧဝတ္ထော လဗ္ဘတီတိ.

သုတ္တန္တပရိယာယတောတိ ပရိယာယဒေသနတ္တာ သုတ္တဿ ဝုတ္တံ. အဘိဓမ္မနိဒ္ဒေသတောတိ နိပ္ပရိယာယဒေသနတ္တာ အဘိဓမ္မဿ နိစ္ဆယေန ဒေသော နိဒ္ဒေသောတိ ကတွာ ဝုတ္တံ. ကိဉ္စာပီတိအာဒီသု အယမဓိပ္ပါယော – သုတ္တန္တဘာဇနီယတ္တာ ယထာ ‘‘အတီတံ နနွာဂမေယျာ’’တိအာဒီသု အဒ္ဓါနဝသေန အတီတာဒိဘာဝေါဝ ဝုတ္တော၊ တထာ ဣဓာပိ နိဒ္ဒိသိတဗ္ဗော (မ. နိ. ၃.၂၇၂၊ ၂၇၅၊ အပ. ထေရ ၂.၅၅.၂၄၄) သိယာ. ဧဝံ သန္တေပိ သုတ္တန္တဘာဇနီယမ္ပိ အဘိဓမ္မဒေသနာယေဝ သုတ္တန္တေ ဝုတ္တဓမ္မေ ဝိစိနိတွာ ဝိဘဇနဝသေန ပဝတ္တာတိ အဘိဓမ္မနိဒ္ဒေသေနေဝ အတီတာဒိဘာဝေါ နိဒ္ဒိဋ္ဌောတိ.

အဒ္ဓါသန္တတိသမယခဏဝသေနာတိ ဧတ္ထ စုတိပဋိသန္ဓိပရိစ္ဆိန္နေ ကာလေ အဒ္ဓါ-သဒ္ဒေါ ဝတ္တတီတိ ‘‘အဟောသိံ နု ခေါ အဟမတီတမဒ္ဓါန’’န္တိအာဒိသုတ္တဝသေန (မ. နိ. ၁.၁၈၊ သံ. နိ. ၂.၂၀) ဝိညာယတိ. ‘‘တယောမေ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အဒ္ဓါ. ကတမေ တယော? အတီတော အဒ္ဓါ၊ အနာဂတော အဒ္ဓါ၊ ပစ္စုပ္ပန္နော အဒ္ဓါ’’တိ (ဣတိဝု. ၆၃၊ ဒီ. နိ. ၃.၃၀၅) ဧတ္ထ ပန ပရမတ္ထတော ပရိစ္ဆိဇ္ဇမာနော အဒ္ဓါ နိရုတ္တိပထသုတ္တဝသေန (သံ. နိ. ၃.၆၂) ခဏပရိစ္ဆိန္နော ယုတ္တော. တတ္ထ ဟိ ‘‘ယံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ရူပံ ဇာတံ ပါတုဘူတံ၊ ‘အတ္ထီ’တိ တဿ သင်္ခါ’’တိ (သံ. နိ. ၃.၆၂) ဝိဇ္ဇမာနဿ ပစ္စုပ္ပန္နတာ တတော ပုဗ္ဗေ ပစ္ဆာ စ အတီတာနာဂတတာ ဝုတ္တာတိ. ယေဘုယျေန ပန စုတိပဋိသန္ဓိပရိစ္ဆိန္နော (ဒီ. နိ. ၃.၃၀၅၊ ဣတိဝု. ၆၃) သုတ္တေသု အတီတာဒိကော အဒ္ဓါ ဝုတ္တောတိ သော ဧဝ ဣဓာပိ ‘‘အဒ္ဓါဝသေနာ’’တိ ဝုတ္တော. သီတံ သီတဿ သဘာဂေါ၊ တထာ ဥဏှံ ဥဏှဿ. ယံ ပန သီတံ ဥဏှံ ဝါ သရီရေ သန္နိပတိတံ သန္တာနဝသေန ပဝတ္တမာနံ အနူနံ အနဓိကံ ဧကာကာရံ၊ တံ ဧကော ဥတူတိ ဝုစ္စတိ. သဘာဂဥတုနော အနေကန္တသဘာဝတော ဧကဂဟဏံ ကတံ၊ ဧဝံ အာဟာရေပိ. ဧကဝီထိဧကဇဝနသမုဋ္ဌာနန္တိ ပဉ္စဆဋ္ဌဒွါရဝသေန ဝုတ္တံ. သန္တတိသမယကထာ ဝိပဿကာနံ ဥပကာရတ္ထာယ အဋ္ဌကထာသု ကထိတာ.

နိဋ္ဌိတဟေတုပစ္စယကိစ္စံ၊ နိဋ္ဌိတဟေတုကိစ္စမနိဋ္ဌိတပစ္စယကိစ္စံ၊ ဥဘယကိစ္စမသမ္ပတ္တံ၊ သကိစ္စက္ခဏေ ပစ္စုပ္ပန္နံ. ဇနကော ဟေတု၊ ဥပတ္ထမ္ဘကော ပစ္စယော၊ တေသံ ဥပ္ပါဒနံ ဥပတ္ထမ္ဘနဉ္စ ကိစ္စံ. ယထာ ဗီဇဿ အင်္ကုရုပ္ပါဒနံ ပထဝီအာဒီနဉ္စ တဒုပတ္ထမ္ဘနံ ကမ္မဿ ကဋတ္တာရူပဝိပါကုပ္ပါဒနံ အာဟာရာဒီနံ တဒုပတ္ထမ္ဘနံ၊ ဧဝံ ဧကေကဿ ကလာပဿ စိတ္တုပ္ပါဒဿ စ ဇနကာနံ ကမ္မာနန္တရာဒိပစ္စယဘူတာနံ ဥပတ္ထမ္ဘကာနဉ္စ သဟဇာတပုရေဇာတပစ္ဆာဇာတာနံ ကိစ္စံ ယထာသမ္ဘဝံ ယောဇေတဗ္ဗံ. တတ္ထ ဥပ္ပါဒက္ခဏေ ဟေတုကိစ္စံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ၊ တီသုပိ ခဏေသု ပစ္စယကိစ္စံ. ပထဝီအာဒီနံ သန္ဓာရဏာဒိကံ ဖဿာဒီနံ ဖုသနာဒိကဉ္စ အတ္တနော အတ္တနော ကိစ္စံ သကိစ္စံ၊ တဿ ကရဏက္ခဏော သကိစ္စက္ခဏော. သဟ ဝါ ကိစ္စေန သကိစ္စံ၊ ယသ္မိံ ခဏေ သကိစ္စံ ရူပံ ဝါ အရူပံ ဝါ ဟောတိ၊ သော သကိစ္စက္ခဏော၊ တသ္မိံ ခဏေ ပစ္စုပ္ပန္နံ.

၆. ဧတ္တကမေဝါတိ ‘‘တေသံ တေသ’’န္တိ ဣမိနာ အာမေဍိတဝစနေန အဘိဗျာပနတ္ထေန ဝုတ္တတ္ထမေဝ. ‘‘အပရဿ အပရဿာ’’တိ ဒီပနံ အပရဒီပနံ. ပရိယေသတူတိ ဧတေန ပရိယေသနာယ အနိဋ္ဌနာမနိဝတ္တနဿ အကာရဏဘာဝံ ဒဿေတိ. ကမ္မဒေါသေန ဟိ စိတ္တဝိပလ္လာသဒေါသေန စ ဂူထဘက္ခပါဏာဒယော ဥမ္မတ္တကာဒယော စ ပရိယေသေယျုံ ဒိဋ္ဌိဝိပလ္လာသေန စ ယောနကာဒယော န အာရမ္မဏဿ ပရိယေသိတဗ္ဗသဘာဝတ္တာ၊ အပရိယေသိတဗ္ဗသဘာဝတ္တာ ပန ဧတဿ အနိဋ္ဌမိစ္စေဝ နာမန္တိ အတ္ထော.

သမ္ပတ္တိဝိရဟတောတိ ရူပါဒီနံ ဒေဝမနုဿသမ္ပတ္တိဘဝေ ကုသလကမ္မဖလတာ သမိဒ္ဓသောဘနတာ စ သမ္ပတ္တိ၊ တဗ္ဗိရဟတောတိ အတ္ထော. တတော ဧဝ တံ န ပရိယေသိတဗ္ဗန္တိ. သောဘနာနိ စ ကာနိစိ ဟတ္ထိရူပါဒီနိ အကုသလကမ္မနိဗ္ဗတ္တာနိ န တေသံယေဝ ဟတ္ထိအာဒီနံ သုခဿ ဟေတုဘာဝံ ဂစ္ဆန္တီတိ တေသံ သင်္ဂဏှနတ္ထံ ‘‘အကန္တ’’န္တိ ဝုတ္တံ. တဿ တဿေဝ ဟိ သတ္တဿ အတ္တနာ ကတေန ကုသလေန နိဗ္ဗတ္တံ သုခဿ ပစ္စယော ဟောတိ၊ အကုသလေန နိဗ္ဗတ္တံ ဒုက္ခဿ. တသ္မာ ကမ္မဇာနံ ဣဋ္ဌာနိဋ္ဌတာ ကမ္မကာရကသတ္တဿ ဝသေန ယောဇနာရဟာ သိယာ. အဋ္ဌကထာယံ ပန ‘‘ကုသလကမ္မဇံ အနိဋ္ဌံ နာမ နတ္ထီ’’တိ ဣဒမေဝ ဝုတ္တံ၊ န ဝုတ္တံ ‘‘အကုသလကမ္မဇံ ဣဋ္ဌံ နာမ နတ္ထီ’’တိ. တေန အကုသလကမ္မဇမ္ပိ သောဘနံ ပရသတ္တာနံ ဣဋ္ဌန္တိ အနုညာတံ ဘဝိဿတိ. ကုသလကမ္မဇံ ပန သဗ္ဗေသံ ဣဋ္ဌမေဝါတိ ဝဒန္တိ. တိရစ္ဆာနဂတာနံ ပန ကေသဉ္စိ မနုဿရူပံ အမနာပံ၊ ယတော တေ ဒိသွာဝ ပလာယန္တိ. မနုဿာ စ ဒေဝတာရူပံ ဒိသွာ ဘာယန္တိ၊ တေသမ္ပိ ဝိပါကဝိညာဏံ တံ ရူပံ အာရဗ္ဘ ကုသလဝိပါကံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ၊ တာဒိသဿ ပန ပုညဿ အဘာဝါ န တေသံ တတ္ထ အဘိရတိ ဟောတီတိ အဓိပ္ပါယော. ကုသလကမ္မဇဿ ပန အနိဋ္ဌဿာဘာဝေါ ဝိယ အကုသလကမ္မဇဿ သောဘနဿ ဣဋ္ဌဿ အဘာဝေါ ဝတ္တဗ္ဗော. ဟတ္ထိအာဒီနမ္ပိ ဟိ အကုသလကမ္မဇံ မနုဿာနံ အကုသလဝိပါကဿေဝ အာရမ္မဏံ၊ ကုသလကမ္မဇံ ပန ပဝတ္တေ သမုဋ္ဌိတံ ကုသလဝိပါကဿ. ဣဋ္ဌာရမ္မဏေန ပန ဝေါမိဿကတ္တာ အပ္ပကံ အကုသလကမ္မဇံ ဗဟုလံ အကုသလဝိပါကုပ္ပတ္တိယာ ကာရဏံ န ဘဝိဿတီတိ သက္ကာ ဝတ္တုန္တိ. ဝိပါကံ ပန ကတ္ထစိ န သက္ကာ ဝဉ္စေတုန္တိ ဝိပါကဝသေန ဣဋ္ဌာနိဋ္ဌာရမ္မဏဝဝတ္ထာနံ သုဋ္ဌု ဝုတ္တံ. တသ္မာ တံ အနုဂန္တွာ သဗ္ဗတ္ထ ဣဋ္ဌာနိဋ္ဌတာ ယောဇေတဗ္ဗာ.

အနိဋ္ဌာ ပဉ္စ ကာမဂုဏာတိ ကသ္မာ ဝုတ္တံ၊ နနု ‘‘စက္ခုဝိညေယျာနိ ရူပါနိ ဣဋ္ဌာနီ’’တိ (မ. နိ. ၁.၁၆၆၊ ၂.၁၅၅၊ ၃.၁၉၀၊ သံ. နိ. ၅.၃၀) ဧဝမာဒိနာ ဣဋ္ဌာနေဝ ရူပါဒီနိ ‘‘ကာမဂုဏာ’’တိ ဝုတ္တာနီတိ? ကာမဂုဏသဒိသေသု ကာမဂုဏဝေါဟာရတော၊ သဒိသတာ စ ရူပါဒိဘာဝေါယေဝ၊ န ဣဋ္ဌတာ. ‘‘အနိဋ္ဌာ’’တိ ဝါ ဝစနေန အကာမဂုဏတာ ဒဿိတာတိ ကာမဂုဏဝိသဘာဂါ ရူပါဒယော ‘‘ကာမဂုဏာ’’တိ ဝုတ္တာ အသိဝေ ‘‘သိဝါ’’တိ ဝေါဟာရော ဝိယ. သဗ္ဗာနိ ဝါ ဣဋ္ဌာနိဋ္ဌာနိ ရူပါဒီနိ တဏှာဝတ္ထုဘာဝတော ကာမဂုဏာယေဝ. ဝုတ္တဉှိ ‘‘ရူပါ လောကေ ပိယရူပံ သာတရူပ’’န္တိအာဒိ (ဒီ. နိ. ၂.၄၀၀၊ မ. နိ. ၁.၁၃၃၊ ဝိဘ. ၂၀၃). အတိသယေန ပန ကာမနီယတ္တာ သုတ္တေသု ‘‘ကာမဂုဏာ’’တိ ဣဋ္ဌာနိ ရူပါဒီနိ ဝုတ္တာနီတိ.

ဒွီသုပိ ဟီနပဏီတပဒေသု ‘‘အကုသလကမ္မဇဝသေန ကုသလကမ္မဇဝသေနာ’’တိ ဝစနံ ‘‘တေသံ တေသံ သတ္တာန’’န္တိ သတ္တဝသေန နိယမေတွာ ဝိဘဇိတတ္တာ၊ အယဉ္စတ္ထော ‘‘တေသံ တေသ’’န္တိ အဝယဝယောဂေ သာမိဝစနံ ကတွာ ဝုတ္တောတိ ဝေဒိတဗ္ဗော. သတ္တသန္တာနပရိယာပန္နေသု ကမ္မဇံ ဝိသိဋ္ဌန္တိ ‘‘ကမ္မဇဝသေနာ’’တိ ဝုတ္တံ. ယဒိ ပန တေဟိ တေဟီတိ ဧတသ္မိံ အတ္ထေ တေသံ တေသန္တိ သာမိဝစနံ၊ ဝိသယဝိသယီသမ္ဗန္ဓေ ဝါ၊ န ကမ္မဇဝသေနေဝ ရူပါဒီနိ ဝိဘတ္တာနိ၊ သဗ္ဗေသံ ပန ဣန္ဒြိယဗဒ္ဓါနံ ဝသေန ဝိဘတ္တာနီတိ ဝိညာယန္တိ. ဧတ္ထ စ ပါကဋေဟိ ရူပါဒီဟိ နယော ဒဿိတောတိ စက္ခာဒီသုပိ ဟီနပဏီတတာ ယောဇေတဗ္ဗာ.

မနာပပရိယန္တန္တိ မနာပံ ပရိယန္တံ မရိယာဒါဘူတံ ပဉ္စသု ကာမဂုဏေသု ဝဒါမီတိ အတ္ထော. ကိံ ကာရဏန္တိ? ယသ္မာ တေ ဧကစ္စဿ မနာပါ ဟောန္တိ၊ ဧကစ္စဿ အမနာပါ၊ ယဿ ယေဝ မနာပါ၊ တဿ တေဝ ပရမာ၊ တသ္မာ တဿ တဿ အဇ္ဈာသယဝသေန ကာမဂုဏာနံ ပရမတာ ဟောတိ၊ န တေသံယေဝ သဘာဝတော.

ဧဝန္တိ ဣမသ္မိံ သုတ္တေ ဝုတ္တနယေန. ဧကသ္မိံယေဝ အဿာဒနကုဇ္ဈနတော အာရမ္မဏသဘာဝဿေဝ ဣဋ္ဌာနိဋ္ဌာဘာဝတော အနိဋ္ဌံ ‘‘ဣဋ္ဌ’’န္တိ ဂဟဏတော စ၊ ဣဋ္ဌံ ‘‘အနိဋ္ဌ’’န္တိ ဂဟဏတော စ ဣဋ္ဌာနိဋ္ဌံ နာမ ပါဋိယေက္ကံ ပဋိဝိဘတ္တံ နတ္ထီတိ အတ္ထော. သညာဝိပလ္လာသေန စာတိအာဒိနာ နိဗ္ဗာနေ ဝိယ အညေသု အာရမ္မဏေသု သညာဝိပလ္လာသေန ဣဋ္ဌာနိဋ္ဌဂ္ဂဟဏံ ဟောတိ. ပိတ္တုမ္မတ္တာဒီနံ ခီရသက္ကရာဒီသု ဒေါသုဿဒသမုဋ္ဌိတသညာဝိပလ္လာသဝသေန တိတ္တဂ္ဂဟဏံ ဝိယာတိ ဣမမတ္ထံ သန္ဓာယ မနာပပရိယန္တတာ ဝုတ္တာတိ ဒဿေတိ.

ဝိဘတ္တံ အတ္ထီတိ စ ဝဝတ္ထိတံ အတ္ထီတိ အတ္ထော၊ အဋ္ဌကထာစရိယေဟိ ဝိဘတ္တံ ပကာသိတန္တိ ဝါ. တဉ္စ မဇ္ဈိမကသတ္တဿ ဝသေန ဝဝတ္ထိတံ ပကာသိတဉ္စ၊ အညေသဉ္စ ဝိပလ္လာသဝသေန ဣဒံ ဣဋ္ဌံ အနိဋ္ဌဉ္စ ဟောတီတိ အဓိပ္ပါယော. ဧဝံ ဝဝတ္ထိတဿ ပနိဋ္ဌာနိဋ္ဌဿ အနိဋ္ဌံ ဣဋ္ဌန္တိ စ ဂဟဏေ န ကေဝလံ သညာဝိပလ္လာသောဝ ကာရဏံ၊ ဓာတုက္ခောဘဝသေန ဣန္ဒြိယဝိကာရာပတ္တိအာဒိနာ ကုသလာကုသလဝိပါကုပ္ပတ္တိဟေတုဘာဝေါပီတိ သက္ကာ ဝတ္တုံ. တထာ ဟိ သီတုဒကံ ဃမ္မာဘိတတ္တာနံ ကုသလဝိပါကဿ ကာယဝိညာဏဿ ဟေတု ဟောတိ၊ သီတာဘိဘူတာနံ အကုသလဝိပါကဿ. တူလပိစုသမ္ဖဿော ဝဏေ ဒုက္ခော နိဝဏေ သုခေါ၊ မုဒုတရုဏဟတ္ထသမ္ဗာဟနဉ္စ သုခံ ဥပ္ပါဒေတိ၊ တေနေဝ ဟတ္ထေန ပဟရဏံ ဒုက္ခံ၊ တသ္မာ ဝိပါကဝသေန အာရမ္မဏဝဝတ္ထာနံ ယုတ္တံ.

ကိဉ္စာပီတိအာဒိနာ သတိပိ သညာဝိပလ္လာသေ ဗုဒ္ဓရူပဒဿနာဒီသု ကုသလဝိပါကဿေဝ ဂူထဒဿနာဒီသု စ အကုသလဝိပါကဿ ဥပ္ပတ္တိံ ဒဿေန္တော တေန ဝိပါကေန အာရမ္မဏဿ ဣဋ္ဌာနိဋ္ဌတံ ဒဿေတိ. ဝိဇ္ဇမာနေပိ သညာဝိပလ္လာသေ အာရမ္မဏေန ဝိပါကနိယမဒဿနံ အာရမ္မဏနိယမဒဿနတ္ထမေဝ ကတန္တိ.

အပိစ ဒွါရဝသေနပီတိအာဒိနာ ဒွါရန္တရေ ဒုက္ခဿ သုခဿ စ ပစ္စယဘူတဿ ဒွါရန္တရေ သုခဒုက္ခဝိပါကုပ္ပါဒနတော ဝိပါကေန အာရမ္မဏနိယမဒဿနေန ဧကသ္မိံယေဝ စ ဒွါရေ သမာနဿေဝ မဏိရတနာဒိဖောဋ္ဌဗ္ဗဿ သဏိကံ ဖုသနေ ပေါထနေ စ သုခဒုက္ခုပ္ပါဒနတော ဝိပါကဝသေန ဣဋ္ဌာနိဋ္ဌတာ ဒဿိတာတိ ဝိညာယတိ.

ဟေဋ္ဌိမနယောတိ မဇ္ဈိမကသတ္တဿ ဝိပါကဿ စ ဝသေန ဝဝတ္ထိတံ အာရမ္မဏံ ဂဟေတွာ ‘‘တေသံ တေသံ သတ္တာနံ ဥညာတ’’န္တိ (ဝိဘ. ၆) စ အာဒိနာ ဝုတ္တနယော. သမ္မုတိမနာပန္တိ မဇ္ဈိမကသတ္တဿ ဝိပါကဿ စ ဝသေန သမ္မတံ ဝဝတ္ထိတံ မနာပံ၊ တံ ပန သဘာဝေနေဝ ဝဝတ္ထိတန္တိ အဘိန္ဒိတဗ္ဗတောဝ န ဘိန္ဒတီတိ အဓိပ္ပါယော. သညာဝိပလ္လာသေန နေရယိကာဒီဟိပိ ပုဂ္ဂလေဟိ မနာပန္တိ ဂဟိတံ ပုဂ္ဂလမနာပံ ‘‘တံ တံ ဝါ ပနာ’’တိအာဒိနာ ဘိန္ဒတိ. ဝေမာနိကပေတရူပမ္ပိ အကုသလကမ္မဇတ္တာ ကမ္မကာရဏာဒိဒုက္ခဝတ္ထုဘာဝတော စ ‘‘မနုဿရူပတော ဟီန’’န္တိ ဝုတ္တံ.

၇. ဩဠာရိကရူပါနံ ဝတ္ထာရမ္မဏပဋိဃာတဝသေန သုပရိဂ္ဂဟိတတာ၊ သုခုမာနံ တထာ အဘာဝတော ဒုပ္ပရိဂ္ဂဟိတတာ စ ယောဇေတဗ္ဗာ. ဒုပ္ပရိဂ္ဂဟဋ္ဌေနေဝ လက္ခဏဒုပ္ပဋိဝိဇ္ဈနတာ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ. ဒသဝိဓန္တိ ‘‘ဒူရေ’’တိ အဝုတ္တဿ ဒဿနတ္ထံ ဝုတ္တံ. ဝုတ္တမ္ပိ ပန ဩကာသတော ဒူရေ ဟောတိယေဝ.

ဟေဋ္ဌိမနယောတိ ‘‘ဣတ္ထိန္ဒြိယံ။ပေ။ ဣဒံ ဝုစ္စတိ ရူပံ သန္တိကေ’’တိ (ဝိဘ. ၇) ဧဝံ လက္ခဏတော ဒွါဒသဟတ္ထဝသေန ဝဝတ္ထိတဩကာသတော စ ဒဿေတွာ နိယျာတိတနယော. သော လက္ခဏောကာသဝသေန ဒူရသန္တိကေန သဟ ဂဟေတွာ နိယျာတိတတ္တာ ဘိန္ဒမာနော မိဿကံ ကရောန္တော ဂတော. အထ ဝါ ဘိန္ဒမာနောတိ သရူပဒဿနေန လက္ခဏတော ယေဝါပနကေန ဩကာသတောတိ ဧဝံ လက္ခဏတော ဩကာသတော စ ဝိသုံ ကရောန္တော ဂတောတိ အတ္ထော. အထ ဝါ လက္ခဏတော သန္တိကဒူရာနံ ဩကာသတော ဒူရသန္တိကဘာဝကရဏေန သန္တိကဘာဝံ ဘိန္ဒိတွာ ဒူရဘာဝံ၊ ဒူရဘာဝဉ္စ ဘိန္ဒိတွာ သန္တိကဘာဝံ ကရောန္တော ပဝတ္တောတိ ‘‘ဘိန္ဒမာနော ဂတော’’တိ ဝုတ္တံ. ဣဓ ပနာတိ ‘‘တံ တံ ဝါ ပန ရူပံ ဥပါဒါယ ဥပါဒါယာ’’တိ ဣဓ ပုရိမနယေန လက္ခဏတော ဒူရံ ဩကာသတော သန္တိကဘာဝကရဏေန န ဘိန္ဒတိ ဘဂဝါ၊ န စ ဩကာသဒူရတော ဝိသုံ ကရဏေန၊ နာပိ ဩကာသဒူရေန ဝေါမိဿကကရဏေနာတိ အတ္ထော. ကိံ ပန ကရောတီတိ? ဩကာသတော ဒူရမေဝ ဘိန္ဒတိ. ဧတ္ထ ပန န ပုဗ္ဗေ ဝုတ္တနယေန တိဓာ အတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗော. န ဟိ ဩကာသတော ဒူရံ လက္ခဏတော သန္တိကံ ကရောတိ၊ လက္ခဏတော ဝါ ဝိသုံ တေန ဝါ ဝေါမိဿကန္တိ. ဩကာသတော ဒူရဿ ပန ဩကာသတောဝ သန္တိကဘာဝကရဏံ ဣဓ ‘‘ဘေဒန’’န္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ဣဓ ပန န လက္ခဏတော ဒူရံ ဘိန္ဒတီတိ ဧတ္ထာပိ ဝါ န ပုဗ္ဗေ ဝုတ္တနယေန တိဓာ ဘေဒဿ အကရဏံ ဝုတ္တံ၊ လက္ခဏတော သန္တိကဒူရာနံ ပန လက္ခဏတော ဥပါဒါယုပါဒါယ ဒူရသန္တိကဘာဝေါ နတ္ထီတိ လက္ခဏတော ဒူရဿ လက္ခဏတောဝ သန္တိကဘာဝါကရဏံ လက္ခဏတော ဒူရဿ အဘေဒနန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ပုရိမနယော ဝိယ အယံ နယော န ဟောတီတိ ဧတ္တကမေဝ ဟိ ဧတ္ထ ဒဿေတီတိ ဘိန္ဒမာနောတိ ဧတ္ထ စ အညထာ ဘေဒနံ ဝုတ္တံ၊ ဘေဒနံ ဣဓ စ အညထာ ဝုတ္တန္တိ.

ရူပက္ခန္ဓနိဒ္ဒေသဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.