၂. ဝေဒနာက္ခန္ဓနိဒ္ဒေသဝဏ္ဏနာ

၈. စက္ခာဒယော ပသာဒါ ဩဠာရိကမနောမယတ္တဘာဝပရိယာပန္နာ ကာယဝေါဟာရံ အရဟန္တီတိ တဗ္ဗတ္ထုကာ အဒုက္ခမသုခါ ‘‘ကာယိကာ’’တိ ပရိယာယေန ဝုတ္တာ၊ န ကာယပသာဒဝတ္ထုကတ္တာ. န ဟိ စက္ခာဒယော ကာယပသာဒါ ဟောန္တီတိ. သန္တတိဝသေန ခဏာဒိဝသေန စာတိ ဧတ္ထ အဒ္ဓါသမယဝသေန အတီတာဒိဘာဝဿ အဝစနံ သုခါဒိဝသေန ဘိန္နာယ အတီတာဒိဘာဝဝစနတော. န ဟိ သုခါယေဝ အဒ္ဓါဝသေန သမယဝသေန စ အတီတာဒိကာ ဟောတိ၊ တထာ ဒုက္ခာ အဒုက္ခမသုခါ စ ကာယိကစေတသိကာဒိဘာဝေန ဘိန္နာ. တေန ဝေဒနာသမုဒယော အဒ္ဓါသမယဝသေန အတီတာဒိဘာဝေန ဝတ္တဗ္ဗတံ အရဟတိ သမုဒါယဿ တေဟိ ပရိစ္ဆိန္ဒိတဗ္ဗတ္တာ၊ ဝေဒနေကဒေသာ ပန ဧတ္ထ ဂဟိတာတိ တေ သန္တတိခဏေဟိ ပရိစ္ဆေဒံ အရဟန္တိ တတ္ထ တထာပရိစ္ဆိန္ဒိတဗ္ဗာနံ ဂဟိတတ္တာတိ. ဧကသန္တတိယံ ပန သုခါဒိအနေကဘေဒသဗ္ဘာဝေန တေသု ယော ဘေဒေါ ပရိစ္ဆိန္ဒိတဗ္ဗဘာဝေန ဂဟိတော၊ တဿ ဧကပ္ပကာရဿ ပါကဋဿ ပရိစ္ဆေဒိကာ တံသဟိတဒွါရာလမ္ဗနပ္ပဝတ္တာ၊ အဝိစ္ဆေဒေန တဒုပ္ပါဒကေကဝိဓဝိသယသမာယောဂပ္ပဝတ္တာ စ သန္တတိ ဘဝိတုံ အရဟတီတိ တဿ ဘေဒန္တရံ အနာမသိတွာ ပရိစ္ဆေဒကဘာဝေန ဂဟဏံ ကတံ. လဟုပရိဝတ္တိနော ဝါ ဓမ္မာ ပရိဝတ္တနေနေဝ ပရိစ္ဆေဒံ အရဟန္တီတိ သန္တတိခဏဝသေန ပရိစ္ဆေဒေါ ဝုတ္တော. ပုဗ္ဗန္တာပရန္တမဇ္ဈဂတာတိ ဧတေန ဟေတုပစ္စယကိစ္စဝသေန ဝုတ္တနယံ ဒဿေတိ.

၁၁. ကိလေသဂ္ဂိသမ္ပယောဂတော သဒရထာ. ဧတေန သဘာဝတော ဩဠာရိကတံ ဒဿေတိ၊ ဒုက္ခဝိပါကဋ္ဌေနာတိ ဧတေန ဩဠာရိကဝိပါကနိပ္ဖါဒနေန ကိစ္စတော. ကမ္မဝေဂက္ခိတ္တာ ကမ္မပဋိဗဒ္ဓဘူတာ စ ကာယကမ္မာဒိဗျာပါရဝိရဟတော နိရုဿာဟာ ဝိပါကာ၊ သဥဿာဟာ စ ကိရိယာ အဝိပါကာ. သဝိပါကာ စ သဂဗ္ဘာ ဝိယ ဩဠာရိကာတိ တဗ္ဗိပက္ခတော အဝိပါကာ သုခုမာတိ ဝုတ္တာ.

အသာတဋ္ဌေနာတိ အမဓုရဋ္ဌေန. တေန သာတပဋိပက္ခံ အနိဋ္ဌသဘာဝံ ဒဿေတိ. ဒုက္ခဋ္ဌေနာတိ ဒုက္ခမဋ္ဌေန. တေန ဒုက္ခာနံ သန္တာပနကိစ္စံ ဒဿေတိ. ‘‘ယာယံ၊ ဘန္တေ၊ အဒုက္ခမသုခါ ဝေဒနာ၊ သန္တသ္မိံ ဧသာ ပဏီတေ သုခေ ဝုတ္တာ ဘဂဝတာ’’တိ (မ. နိ. ၂.၈၈၊ သံ. နိ. ၄.၂၆၇) ဝစနတော အဒုက္ခမသုခါ ဖရဏသဘာဝဝိရဟတော အသန္တာနံ ကာမရာဂပဋိဃာနုသယာနံ အနုသယနဿ အဋ္ဌာနတ္တာ သန္တာ၊ သုခေ နိကန္တိံ ပရိယာဒါယ အဓိဂန္တဗ္ဗတ္တာ ပဓာနဘာဝံ နီတာတိ ပဏီတာတိ. တထာ အနဓိဂန္တဗ္ဗာ စ ကာမာဝစရဇာတိအာဒိသင်္ကရံ အကတွာ သမာနဇာတိယံ ဉာဏသမ္ပယုတ္တဝိပ္ပယုတ္တာဒိကေ သမာနဘေဒေ သုခတော ပဏီတာတိ ယောဇေတဗ္ဗာ. ဥပဗြူဟိတာနံ ဓာတူနံ ပစ္စယဘာဝေန သုခါ ခေါဘေတိ ဝိဗာဓိတာနံ ပစ္စယဘာဝေန ဒုက္ခာ စ. ဥဘယမ္ပိ ကာယံ ဗျာပေန္တံ ဝိယ ဥပ္ပဇ္ဇတီတိ ဖရတိ. မဒယမာနန္တိ မဒံ ကရောန္တံ. ဆာဒယမာနန္တိ ဣစ္ဆံ ဥပ္ပါဒေန္တံ၊ အဝတ္ထရမာနံ ဝါ. ဃမ္မာဘိတတ္တဿ သီတောဒကဃဋေန အာသိတ္တဿ ယထာ ကာယော ဥပဗြူဟိတော ဟောတိ၊ ဧဝံ သုခသမင်္ဂိနောပီတိ ကတွာ ‘‘အာသိဉ္စမာနံ ဝိယာ’’တိ ဝုတ္တံ. ဧကတ္တနိမိတ္တေယေဝါတိ ပထဝီကသိဏာဒိကေ ဧကသဘာဝေ ဧဝ နိမိတ္တေ. စရတီတိ နာနာဝဇ္ဇနေ ဇဝနေ ဝေဒနာ ဝိယ ဝိပ္ဖန္ဒနရဟိတတ္တာ သုခုမာ.

အဓိပ္ပါယေ အကုသလတာယ အကောဝိဒေါ. ကုသလတ္တိကေ။ပေ။ အာဂတတ္တာတိ ‘‘ကုသလာကုသလာ ဝေဒနာ ဩဠာရိကာ၊ အဗျာကတာ ဝေဒနာ သုခုမာ’’တိ ဧဝံ အာဂတတ္တာ. ဘူမန္တရဘေဒေ ဒဿေတုံ ‘‘ယမ္ပီ’’တိအာဒိ အာရဒ္ဓံ. ဣမိနာ နီဟာရေနာတိ ဧတေန ‘‘ကာမာဝစရသုခတော ကာမာဝစရုပေက္ခာ သုခုမာ’’တိအာဒိနာ သဘာဝါဒိဘေဒေန စ ဩဠာရိကသုခုမဘာဝံ တတြ တတြေဝ ကထေန္တော န ဘိန္ဒတီတိ နယံ ဒဿေတိ.

လောကိယလောကုတ္တရမိဿကာ ကထိတာ၊ တသ္မာ ဧကန္တပဏီတေ ဟီနပဏီတာနံ ဥဒ္ဓဋတ္တာ ဧဝမေဝ ဧကန္တဟီနေ စ ယထာသမ္ဘဝံ ဟီနပဏီတတာ ဥဒ္ဓရိတဗ္ဗာတိ အနုညာတံ ဟောတီတိ ဥဘယတ္ထ တဒုဒ္ဓရဏေ န ကုက္ကုစ္စာယိတဗ္ဗန္တိ အတ္ထော.

အကုသလာနံ ကုသလာဒီဟိ သုခုမတ္တာဘာဝတော ပါဠိယာ အာဂတဿ အပရိဝတ္တနီယဘာဝေန ‘‘ဟေဋ္ဌိမနယော န ဩလောကေတဗ္ဗော’’တိ ဝုတ္တန္တိ ဝဒန္တိ၊ တံတံဝါပနဝသေန ကထနေပိ ပရိဝတ္တနံ နတ္ထီတိ န ပရိဝတ္တနံ သန္ဓာယ ‘‘ဟေဋ္ဌိမနယော န ဩလောကေတဗ္ဗော’’တိ ဝုတ္တံ၊ ဟေဋ္ဌိမနယဿ ပန ဝုတ္တတ္တာ အဝုတ္တနယံ ဂဟေတွာ ‘‘တံ တံ ဝါ ပနာ’’တိ ဝတ္တုံ ယုတ္တန္တိ ‘‘ဟေဋ္ဌိမနယော န ဩလောကေတဗ္ဗော’’တိ ဝုတ္တန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗော. ဗဟုဝိပါကာ အကုသလာ ဒေါသုဿန္နတာယ ဩဠာရိကာ၊ တထာ အပ္ပဝိပါကာ ကုသလာ. မန္ဒဒေါသတ္တာ အပ္ပဝိပါကာ အကုသလာ သုခုမာ၊ တထာ ဗဟုဝိပါကာ ကုသလာ စ. ဩဠာရိကသုခုမနိကန္တိဝတ္ထုဘာဝတော ကာမာဝစရာဒီနံ ဩဠာရိကသုခုမတာ. သာပီတိ ဘာဝနာမယာယ ဘေဒနေန ဒါနမယသီလမယာနဉ္စ ပစ္စေကံ ဘေဒနံ နယတော ဒဿိတန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. သာပီတိ ဝါ တိဝိဓာပီတိ ယောဇေတဗ္ဗံ.

၁၃. ဇာတိအာဒိဝသေန အသမာနကောဋ္ဌာသတာ ဝိသဘာဂဋ္ဌော. ဒုက္ခဝိပါကတာဒိဝသေန အသဒိသကိစ္စတာ၊ အသဒိသသဘာဝတာ ဝါ ဝိသံသဋ္ဌော၊ န အသမ္ပယောဂေါ. ယဒိ သိယာ၊ ဒူရဝိပရိယာယေန သန္တိကံ ဟောတီတိ သံသဋ္ဌဋ္ဌေန သန္တိကတာ အာပဇ္ဇတိ၊ န စ ဝေဒနာယ ဝေဒနာသမ္ပယောဂေါ အတ္ထိ. သန္တိကပဒဝဏ္ဏနာယ စ ‘‘သဘာဂဋ္ဌေန သရိက္ခဋ္ဌေန စာ’’တိ ဝက္ခတီတိ ဝုတ္တနယေနေဝ အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော.

န ဒူရတော သန္တိကံ ဥဒ္ဓရိတဗ္ဗန္တိ ကသ္မာ ဝုတ္တံ၊ ကိံ ယထာ သန္တိကတော အကုသလတော အကုသလာ ဒူရေတိ ဥဒ္ဓရီယတိ၊ တထာ တတော ဒူရတော ကုသလတော ကုသလာ သန္တိကေတိ ဥဒ္ဓရိတုံ န သက္ကာတိ? န သက္ကာ. တထာ ဟိ သတိ ကုသလာ ကုသလာယ သန္တိကေတိ ကတွာ သန္တိကတော သန္တိကတာ ဧဝ ဥဒ္ဓရိတာ သိယာ၊ တထာ စ သတိ သန္တိကသန္တိကတရတာဝစနမေဝ အာပဇ္ဇတိ၊ ဥပါဒါယုပါဒါယ ဒူရသန္တိကတာဝ ဣဓ ဝုစ္စတိ၊ တသ္မာ ဒူရတော ဒူရုဒ္ဓရဏံ ဝိယ သန္တိကတော သန္တိကုဒ္ဓရဏဉ္စ န သက္ကာ ကာတုံ ဒူရဒူရတရတာယ ဝိယ သန္တိကသန္တိကတရတာယ စ အနဓိပ္ပေတတ္တာ. အထ ပန ဝဒေယျ ‘‘န ကုသလာ ကုသလာယ ဧဝ သန္တိကေတိ ဥဒ္ဓရိတဗ္ဗာ၊ အထ ခေါ ယတော သာ ဒူရေ၊ တဿာ အကုသလာယာ’’တိ၊ တဉ္စ နတ္ထိ. န ဟိ အကုသလာယ ကုသလာ ကဒါစိ သန္တိကေ အတ္ထီတိ. အထာပိ ဝဒေယျ ‘‘ယာ အကုသလာ ကုသလာယ သန္တိကေ၊ သာ တတော ဒူရတော ကုသလတော ဥဒ္ဓရိတဗ္ဗာ’’တိ၊ တဒပိ နတ္ထိ. န ဟိ ကုသလေ အကုသလာ အတ္ထိ၊ ယာ တတော သန္တိကေတိ ဥဒ္ဓရိယေယျ၊ တသ္မာ ဣဓ ဝုတ္တဿ ဒူရဿ ဒူရတော အစ္စန္တဝိသဘာဂတ္တာ ဒူရေ သန္တိကံ နတ္ထီတိ န သက္ကာ ဒူရတော သန္တိကံ ဥဒ္ဓရိတုံ၊ သန္တိကေ ပနိဓ ဝုတ္တေ ဘိန္နေ တတ္ထေဝ ဒူရံ လဗ္ဘတီတိ အာဟ ‘‘သန္တိကတော ပန ဒူရံ ဥဒ္ဓရိတဗ္ဗ’’န္တိ.

ဥပါဒါယုပါဒါယ ဒူရတော စ သန္တိကံ န သက္ကာ ဥဒ္ဓရိတုံ. လောဘသဟဂတာယ ဒေါသသဟဂတာ ဒူရေ လောဘသဟဂတာ သန္တိကေတိ ဟိ ဝုစ္စမာနေ သန္တိကတောဝ သန္တိကံ ဥဒ္ဓရိတံ ဟောတိ. တထာ ဒေါသသဟဂတာယ လောဘသဟဂတာ ဒူရေ ဒေါသသဟဂတာ သန္တိကေတိ ဧတ္ထာပိ သဘာဂတော သဘာဂန္တရဿ ဥဒ္ဓဋတ္တာ၊ န စ သက္ကာ ‘‘လောဘသဟဂတာယ ဒေါသသဟဂတာ ဒူရေ သာ ဧဝ စ သန္တိကေ’’တိ ဝတ္တုံ ဒေါသသဟဂတာယ သန္တိကဘာဝဿ အကာရဏတ္တာ၊ တသ္မာ ဝိသဘာဂတာ ဘေဒံ အဂ္ဂဟေတွာ န ပဝတ္တတီတိ သဘာဂါဗျာပကတ္တာ ဒူရတာယ ဒူရတော သန္တိကုဒ္ဓရဏံ န သက္ကာ ကာတုံ. န ဟိ ဒေါသသဟဂတာ အကုသလသဘာဂံ သဗ္ဗံ ဗျာပေတွာ ပဝတ္တတီတိ. သဘာဂတာ ပန ဘေဒံ အန္တောဂဓံ ကတွာ ပဝတ္တတီတိ ဝိသဘာဂဗျာပကတ္တာ သန္တိကတာယ သန္တိကတော ဒူရုဒ္ဓရဏံ သက္ကာ ကာတုံ. အကုသလတာ ဟိ လောဘသဟဂတာဒိသဗ္ဗဝိသဘာဂဗျာပိကာတိ. တေနာဟ ‘‘န ဒူရတော သန္တိကံ ဥဒ္ဓရိတဗ္ဗ’’န္တိအာဒိ.

ဝေဒနာက္ခန္ဓနိဒ္ဒေသဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.