၁. အနုလောမပစ္စနီကဝဏ္ဏနာ

၁. မာယာယ အမဏိအာဒယော မဏိအာဒိအာကာရေန ဒိဿမာနာ ‘‘မာယာ’’တိ ဝုတ္တာ. အဘူတေန မဏိဥဒကာဒိအာကာရေန ဂယှမာနာ မာယာမရီစိအာဒယော အဘူတညေယျာကာရတ္တာ အသစ္စိကဋ္ဌာ. ယော တထာ န ဟောတိ၊ သော သစ္စိကဋ္ဌောတိ ဒဿေန္တော အာဟ ‘‘မာယာ။ပေ။ ဘူတတ္ထော’’တိ. အနုဿဝါဒိဝသေန ဂယှမာနော တထာပိ ဟောတိ အညထာပီတိ တာဒိသော ဉေယျော န ပရမတ္ထော၊ အတ္တပစ္စက္ခော ပန ပရမတ္ထောတိ ဒဿေန္တော အာဟ ‘‘အနုဿဝါ။ပေ။ ဥတ္တမတ္ထော’’တိ.

ဆလဝါဒဿာတိ အတ္ထီတိ ဝစနသာမညေန အတ္ထီတိ ဝုတ္တေဟိ ရူပါဒီဟိ သာမညဝစနဿာတိ အဓိပ္ပါယော. ‘‘သော သစ္စိ။ပေ။ လဒ္ဓိံ ဂဟေတွာ အာမန္တာတိ ပဋိဇာနာတီ’’တိ ဝစနတော ပန ‘‘ဆလဝါဒဿာ’’တိ န သက္ကာ ဝတ္တုံ. န ဟိ လဒ္ဓိ ဆလန္တိ. ဩကာသံ အဒဒမာနောတိ ပတိဋ္ဌံ ပစ္ဆိန္ဒန္တော. ယဒိ သစ္စိကဋ္ဌေန ဥပလဗ္ဘတိ၊ ရူပါဒယော ဝိယ ဥပလဗ္ဘေယျ၊ တထာ အနုပလဗ္ဘနီယတော န တဝ ဝါဒေါ တိဋ္ဌတီတိ နိဝတ္တေန္တောတိ အဓိပ္ပါယော. တံ သန္ဓာယာတိ ‘‘ယော သစ္စိကဋ္ဌော’’တိ ဧတ္ထ ဝုတ္တော ယော သစ္စိကဋ္ဌော၊ သော သပ္ပစ္စယာဒိဘာဝေန ဒီပိတော ‘‘ရူပဉ္စ ဥပလဗ္ဘတီ’’တိအာဒီသု အာဂတော ဓမ္မပ္ပဘေဒေါတိ ဒဿေတိ.

‘‘တေန သစ္စိကဋ္ဌပရမတ္ထေနာ’’တိ ဝတွာ ‘‘တေနာကာရေနာ’’တိ ဝဒတော အယမဓိပ္ပါယော – သစ္စိကဋ္ဌပရမတ္ထာကာရေန ဥပလဗ္ဘမာနံ သစ္စိကဋ္ဌပရမတ္ထေန ဥပလဗ္ဘမာနံ နာမ ဟောတီတိ. အညထာ တတောတိ တဿ တေနာကာရေနာတိ ဝတ္တဗ္ဗံ သိယာ. ကော ပနေတိဿာ ပုရိမပုစ္ဆာယ စ ဝိသေသောတိ? ပုရိမပုစ္ဆာယ သတ္တပညာသဝိဓော ဓမ္မပ္ပဘေဒေါ ယထာ ဘူတေန သဘာဝတ္ထေန ဥပလဗ္ဘတိ၊ ဧဝံ ပုဂ္ဂလော ဥပလဗ္ဘတီတိ ဝုတ္တံ. ဣဓ ပန ဘူတသဘာဝတ္ထေန ဥပလဗ္ဘမာနော သော ဓမ္မပ္ပဘေဒေါ ယေန ရုပ္ပနာဒိသပ္ပစ္စယာဒိအာကာရေန ဥပလဗ္ဘတိ၊ ကိံ တေနာကာရေန ပုဂ္ဂလောပိ ဥပလဗ္ဘတီတိ ဧသ ဝိသေသော. ယထာ ပန ရူပံ ဝိယ ဘူတသဘာဝတ္ထေန ဥပလဗ္ဘမာနာ ဝေဒနာ န ရုပ္ပနာကာရေန ဥပလဗ္ဘတိ၊ ဧဝံ ဓမ္မပ္ပဘေဒေါ ဝိယ ဘူတသဘာဝတ္ထေန ဥပလဗ္ဘမာနော ပုဂ္ဂလော န ရုပ္ပနာဒိသပ္ပစ္စယာဒိအာကာရေန ဥပလဗ္ဘတီတိ သက္ကာ ပရဝါဒိနာ ဝတ္တုန္တိ အစောဒနီယံ ဧတံ သိယာ. အဝဇာနနဉ္စ တဿ ယုတ္တန္တိ နိဂ္ဂဟော စ န ကာတဗ္ဗော. ဓမ္မပ္ပဘေဒတော ပန အညဿ သစ္စိကဋ္ဌဿ အသိဒ္ဓတ္တာ ဓမ္မပ္ပဘေဒါကာရေနေဝ စောဒေတိ. အဝဇာနနေနေဝ နိဂ္ဂဟံ ဒဿေတိ. အနုဇာနနာဝဇာနနပက္ခာ သာမညဝိသေသေဟိ ပဋိညာပဋိက္ခေပပက္ခာ အနုလောမပဋိလောမပက္ခာ ပဌမဒုတိယနယာတိ အယမေတေသံ ဝိသေသော ဝေဒိတဗ္ဗော.

‘‘တေန ဝတ ရေ ဝတ္တဗ္ဗေ’’တိ ဝဒန္တော ဝတ္တဗ္ဗဿ အဝစနေ ဒေါသံ ပါပေတီတိ ဣမိနာ အဓိပ္ပါယေန ‘‘နိဂ္ဂဟဿ ပါပိတတ္တာ’’တိ ဝုတ္တန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ‘‘ဧဝမေတံ နိဂ္ဂဟဿ စ အနုလောမပဋိလောမတော စတုန္နံ ပါပနာရောပနဉ္စ ဝုတ္တတ္တာ ဥပလဗ္ဘတီတိအာဒိကံ အနုလောမပဉ္စကံ နာမာ’’တိ ဝုတ္တံ၊ အနုလောမပဋိလောမတော ပန ဒွီဟိ ဌပနာဟိ သဟ သတ္တကေန ဘဝိတဗ္ဗံ၊ တံဝဇ္ဇနေ ဝါ ကာရဏံ ဝတ္တဗ္ဗံ. ယံ ပန ဝက္ခတိ ‘‘ဌပနာ နာမ ပရဝါဒီပက္ခဿ ဌပနတော ‘အယံ တဝ ဒေါသော’တိ ဒဿေတုံ ဌပနမတ္တမေဝ ဟောတိ၊ န နိဂ္ဂဟဿ ဝါ ပဋိကမ္မဿ ဝါ ပါကဋဘာဝကရဏ’’န္တိ (ကထာ. အဋ္ဌ. ၂). တေနာဓိပ္ပါယေန ဣဓာပိ ဌပနာဒွယံ ဝဇ္ဇေတိ. ယထာ ပန တတ္ထ ပဋိကမ္မပဉ္စကဘာဝံ အဝတွာ ပဋိကမ္မစတုက္ကဘာဝံ ဝက္ခတိ၊ ဧဝမိဓာပိ နိဂ္ဂဟစတုက္ကဘာဝေါ ဝတ္တဗ္ဗော သိယာ. သုဒ္ဓိကနိဂ္ဂဟဿ ပန နိဂ္ဂဟပ္ပဓာနတ္တာ ဥဒ္ဒေသဘာဝေန ဝုတ္တော နိဂ္ဂဟောဝ ဝိသုံ ဝုတ္တောတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗော. ယေ ပန ‘‘အယထာဘူတနိဂ္ဂဟတ္တာ တတ္ထ ပဋိကမ္မံ ဝိသုံ န ဝုတ္တ’’န္တိ ဝဒန္တိ၊ တေသံ ဒုတိယေ ဝါဒမုခေ နိဂ္ဂဟစတုက္ကဘာဝေါ ပဋိကမ္မပဉ္စကဘာဝေါ စ အာပဇ္ဇတိ.

၂. အတ္တနာ အဓိပ္ပေတံ သစ္စိကဋ္ဌမေဝါတိ သမ္မုတိသစ္စံ သန္ဓာယာတိ အဓိပ္ပါယော. ဝက္ခတိ ဟိ ‘‘သုဒ္ဓသမ္မုတိသစ္စံ ဝါ ပရမတ္ထမိဿကံ ဝါ သမ္မုတိသစ္စံ သန္ဓာယ ‘ယော သစ္စိကဋ္ဌော’တိ ပုန အနုယောဂေါ ပရဝါဒိဿာ’’တိ (ကထာ. အဋ္ဌ. ၆). တတ္ထ ယဒိ ပရဝါဒိနာ အတ္တနာ အဓိပ္ပေတသစ္စိကဋ္ဌော သမ္မုတိသစ္စံ၊ သမ္မုတိသစ္စာကာရေန ပုဂ္ဂလော ဥပလဗ္ဘတီတိ ဝဒန္တေန သမာနလဒ္ဓိကော နပ္ပဋိသေဓိတဗ္ဗော၊ ကထာ ဧဝါယံ နာရဘိတဗ္ဗာ. အထ သကဝါဒိနာ အတ္တနာ စ အဓိပ္ပေတသစ္စိကဋ္ဌံယေဝ သန္ဓာယ ပရဝါဒီ ‘‘ယော သစ္စိကဋ္ဌော’’တိအာဒိမာဟာတိ အယမတ္ထော. သကဝါဒိနာ သမ္မုတိသစ္စံယေဝ သစ္စိကဋ္ဌောတိ အဓိပ္ပေတန္တိ အာပဇ္ဇတိ. ယဒိ ဥဘယံ အဓိပ္ပေတံ၊ ပုန ‘‘သမ္မုတိသစ္စပရမတ္ထသစ္စာနိ ဝါ ဧကတော ကတွာပိ ဧဝမာဟာ’’တိ န ဝတ္တဗ္ဗံ သိယာတိ. ယဒိ စ ဒွေပိ သစ္စာနိ သစ္စိကဋ္ဌပရမတ္ထာ၊ သစ္စိကဋ္ဌေကဒေသေန ဥပလဒ္ဓိံ ဣစ္ဆန္တေန ‘‘ပုဂ္ဂလော ဥပလဗ္ဘတိ သစ္စိကဋ္ဌပရမတ္ထေနာ’’တိအာဒိ အနုယောဂေါ န ကာတဗ္ဗော၊ န စ သစ္စိကဋ္ဌေကဒေသေန အနုယောဂေါ ယုတ္တော. န ဟိ ဝေဒယိတာကာရေန ဥပလဗ္ဘမာနာ ဝေဒနာ ရုပ္ပနာကာရေန ဥပလဗ္ဘတီတိ အနုယုဉ္ဇိတဗ္ဗာ၊ န စ ပရဝါဒီ ရုပ္ပနာဒိသဘာဝံ ပုဂ္ဂလံ ဣစ္ဆတိ၊ အထ ခေါ သစ္စိကဋ္ဌပရမတ္ထမေဝါတိ. ပရမတ္ထသစ္စတော အညသ္မိံ သစ္စိကဋ္ဌေ ဝိဇ္ဇမာနေ နာဿ ပရမတ္ထသစ္စတာ အနုယုဉ္ဇိတဗ္ဗာ. အသစ္စိကဋ္ဌေ သစ္စိကဋ္ဌဝေါဟာရံ အာရောပေတွာ တံ သန္ဓာယ ပုစ္ဆတီတိ ဝဒန္တာနံ ဝေါဟရိတသစ္စိကဋ္ဌဿ အတ္တနာ အဓိပ္ပေတသစ္စိကဋ္ဌတာ န ယုတ္တာ. ဝေါဟရိတပရမတ္ထသစ္စိကဋ္ဌာနဉ္စ ဒွိန္နံ သစ္စိကဋ္ဌဘာဝေ ဝုတ္တနယောဝ ဒေါသော. သမ္မုတိသစ္စာကာရေန ဥပလဗ္ဘမာနဉ္စ ဘူတသဘာဝတ္ထေန ဥပလဗ္ဘေယျ ဝါ န ဝါ. ယဒိ ဘူတသဘာဝတ္ထေန ဥပလဗ္ဘတိ၊ ပုဂ္ဂလောပိ ဥပလဗ္ဘတိ သစ္စိကဋ္ဌပရမတ္ထေနာတိ အနုဇာနန္တော နာနုယုဉ္ဇိတဗ္ဗော. အထ န ဘူတသဘာဝတ္ထေန၊ တံဝိနိမုတ္တော သမ္မုတိသစ္စဿ သစ္စိကဋ္ဌပရမတ္ထာကာရော န ဝတ္တဗ္ဗော အသိဒ္ဓတ္တာ. ဝက္ခတိ စ ‘‘ယထာ ရူပါဒယော ပစ္စတ္တလက္ခဏသာမညလက္ခဏဝသေန အတ္ထိ၊ န ဧဝံ ပုဂ္ဂလော’’တိ. တသ္မာ မဂ္ဂိတဗ္ဗော ဧတ္ထ အဓိပ္ပါယော.

ဒွိန္နံ သစ္စာနန္တိ ဧတ္ထ သစ္စဒွယာကာရေန အနုပလဗ္ဘနီယတော အနုညေယျမေတံ သိယာ၊ န ဝါ ကိဉ္စိ ဝတ္တဗ္ဗံ. ယထာ ဟိ ဧကဒေသေန ပရမတ္ထာကာရေန အနုပလဗ္ဘနီယတာ အနုဇာနနဿ န ကာရဏံ၊ ဧဝံ ဧကဒေသေန သမ္မုတိယာကာရေန ဥပလဗ္ဘနီယတာ ပဋိက္ခေပဿ စာတိ မဂ္ဂိတဗ္ဗော ဧတ္ထာပိ အဓိပ္ပါယော. နုပလဗ္ဘတီတိ ဝစနသာမညမတ္တန္တိ နုပလဗ္ဘတီတိ ဣဒမေဝ ဝစနံ အနုညာတံ ပဋိက္ခိတ္တဉ္စာတိ ဧတံ ဆလဝါဒံ နိဿာယာတိ အဓိပ္ပါယော. ယထာ ဥပလဗ္ဘတီတိ ဧတဿေဝ အနုဇာနနပဋိက္ခေပေဟိ အဟံ နိဂ္ဂဟေတဗ္ဗော၊ ဧဝံ နုပလဗ္ဘတီတိ ဧတဿေဝ အနုဇာနနပဋိက္ခေပေဟိ တွန္တိ ဧဝံ သမ္ဘဝန္တဿ သာမညေန အသမ္ဘဝန္တဿ ကပ္ပနံ ပနေတ္ထ ဆလဝါဒေါ ဘဝိတုံ အရဟတိ. တေန နုပလဗ္ဘတီတိ ဝစနသာမညမတ္တံ ဆလဝါဒဿ ကာရဏတ္တာ ‘‘ဆလဝါဒေါ’’တိ ဝုတ္တန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ဝစနသာမညမတ္တဉ္စ ဆလဝါဒဉ္စ နိဿာယာတိ ဝါ အတ္ထော. ဌပနာ နိဂ္ဂဟပ္ပဋိကမ္မာနံ ပါကဋဘာဝကရဏံ န ဟောတီတိ ဣဒံ ဝိစာရေတဗ္ဗံ. န ဟိ ပက္ခဋ္ဌပနေန ဝိနာ ပုရိမံ အနုဇာနိတွာ ပစ္ဆိမဿ အဝဇာနနံ၊ ပစ္ဆိမံ ဝါ အဝဇာနန္တဿ ပုရိမာနုဇာနနံ မိစ္ဆာတိ သက္ကာ အာရောပေတုန္တိ.

၃. တဝါတိ၊ ပဋိဇာနန္တန္တိ စ ပစ္စတ္တေ သာမိဥပယောဂဝစနာနီတိ အဓိပ္ပါယေန ‘‘တွံယေဝ ပဋိဇာနန္တော’’တိ အာဟ.

၄-၅. စတူဟိ ပါပနာရောပနာဟိ နိဂ္ဂဟဿ ဥပနီတတ္တာတိ ‘‘ဒုန္နိဂ္ဂဟိတာ စ ဟောမ၊ ဟဉ္စီ’’တိအာဒိနာ တယာ မမ ကတော နိဂ္ဂဟော၊ မယာ တဝ ကတော နိဂ္ဂဟော ဝိယ မိစ္ဆာတိ ဧဝံ တေန အနုလောမပဉ္စကေ စတူဟိ ပါပနာရောပနာဟိ ကတဿ နိဂ္ဂဟဿ တေန နိယာမေန ဒုက္ကဋဘာဝဿ အတ္တနာ ကတနိဂ္ဂဟေန သဟ ဥပနီတတ္တာ အနိဂ္ဂဟဘာဝဿ ဝါ ဥပဂမိတတ္တာတိ အတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗော. ဧဝမေဝ တေန ဟိ ယံ နိဂ္ဂဏှာသိ ဟဉ္စိ။ပေ။ ဣဒံ တေ မိစ္ဆာတိ ဧတဿ အနိဂ္ဂဟဘာဝနိဂမနဿေဝ နိဂ္ဂမနစတုက္ကတာ ဝေဒိတဗ္ဗာ.

အနုလောမပစ္စနီကဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၂. ပစ္စနီကာနုလောမဝဏ္ဏနာ

၇-၁၀. ‘‘အတ္တနော လဒ္ဓိံ နိဿာယ ပဋိညာ ပရဝါဒိဿာ’’တိ ဝတွာ ပုန ‘‘ပရမတ္ထဝသေန ပုဂ္ဂလဿ အဘာဝတော ပဋိက္ခေပေါ ပရဝါဒိဿာ’’တိ ဝုတ္တံ. တတြာယံ ပဋိက္ခေပေါ အတ္တနော လဒ္ဓိယာ ယဒိ ကတော၊ ပရမတ္ထတော အညေန သစ္စိကဋ္ဌပရမတ္ထေန ပုဂ္ဂလော ဥပလဗ္ဘတီတိ အယမဿ လဒ္ဓီတိ အာပဇ္ဇတိ. တထာ စ သတိ နာယံ သမ္မုတိသစ္စဝသေန ဥပလဒ္ဓိံ ဣစ္ဆန္တေန နိဂ္ဂဟေတဗ္ဗော. အထ အတ္တနော လဒ္ဓိံ နိဂ္ဂူဟိတွာ ပရဿ လဒ္ဓိဝသေန ပဋိက္ခိပတိ၊ ပုရိမပဋိညာယ အဝိရောဓိတတ္တာ န နိဂ္ဂဟေတဗ္ဗော. န ဟိ အတ္တနော စ ပရဿ စ လဒ္ဓိံ ဝဒန္တဿ ဒေါသော အာပဇ္ဇတီတိ. အတ္တနော ပန လဒ္ဓိယာ ပဋိဇာနိတွာ ပရလဒ္ဓိယာ ပဋိက္ခိပန္တေန အတ္တနော လဒ္ဓိံ ဆဍ္ဍေတွာ ပရလဒ္ဓိ ဂဟိတာ ဟောတီတိ နိဂ္ဂဟေတဗ္ဗောတိ အယမေတ္ထ အဓိပ္ပါယော သိယာ.

ပစ္စနီကာနုလောမဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

သုဒ္ဓသစ္စိကဋ္ဌဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၂. ဩကာသသစ္စိကဋ္ဌော

၁. အနုလောမပစ္စနီကဝဏ္ဏနာ

၁၁. သဗ္ဗတ္ထာတိ သဗ္ဗသ္မိံ သရီရေတိ အယမတ္ထောတိ ဒဿေန္တော အာဟ ‘‘သရီရံ သန္ဓာယာ’’တိ. တတ္ထာတိ တသ္မိံ သံခိတ္တပါဌေ. ယသ္မာ သရီရံ သန္ဓာယ ‘‘သဗ္ဗတ္ထ န ဥပလဗ္ဘတီ’’တိ ဝုတ္တေ သရီရတော ဗဟိ ဥပလဗ္ဘတီတိ အာပဇ္ဇတိ၊ တသ္မာ ပစ္စနီကေ ပဋိက္ခေပေါ သကဝါဒိဿာတိ ဧတေန န ကေနစိ သဘာဝေန ပုဂ္ဂလော ဥပလဗ္ဘတီတိ အယမတ္ထော ဝုတ္တော ဟောတိ. န ဟိ ကေနစိ သဘာဝေန ဥပလဗ္ဘမာနဿ သရီရတဒညာဝိမုတ္တော ဥပလဒ္ဓိဩကာသော အတ္ထီတိ.

၃. ကာလသစ္စိကဋ္ဌော

၁. အနုလောမပစ္စနီကဝဏ္ဏနာ

၁၂. ပုရိမပစ္ဆိမဇာတိကာလဉ္စာတိ မဇ္ဈိမဇာတိကာလေ ဥပလဗ္ဘမာနဿ တဿေဝ ပုရိမပစ္ဆိမဇာတိကာလေသု ဥပလဒ္ဓိံ သန္ဓာယာတိ အဓိပ္ပါယော. သေသံ ပဌမနယေ ဝုတ္တသဒိသမေဝါတိ ဣမေသု တီသု ပဌမေ ‘‘သဗ္ဗတ္ထာ’’တိ ဧတသ္မိံ နယေ ဝုတ္တသဒိသမေဝ၊ ကိံ တံ? ပါဌဿ သံခိတ္တတာတိ အတ္ထော. ဣဓာပိ ဟိ ယသ္မာ ‘‘သဗ္ဗဒါ န ဥပလဗ္ဘတီ’’တိ ဝုတ္တေ ဧကဒါ ဥပလဗ္ဘတီတိ အာပဇ္ဇတိ၊ တသ္မာ ပစ္စနီကေ ပဋိက္ခေပေါ သကဝါဒိဿာတိ ယောဇေတဗ္ဗန္တိ.

၄. အဝယဝသစ္စိကဋ္ဌော

၁. အနုလောမပစ္စနီကဝဏ္ဏနာ

၁၃. တတိယနယေ စ ယသ္မာ ‘‘သဗ္ဗေသု န ဥပလဗ္ဘတီ’’တိ ဝုတ္တေ ဧကသ္မိံ ဥပလဗ္ဘတီတိ အာပဇ္ဇတိ၊ တသ္မာ ပစ္စနီကေ ပဋိက္ခေပေါ သကဝါဒိဿာတိ ယောဇေတဗ္ဗံ. တေနာဟ ‘‘တာဒိသမေဝါ’’တိ.

ဩကာသာဒိသစ္စိကဋ္ဌော

၂. ပစ္စနီကာနုလောမဝဏ္ဏနာ

၁၄. တတ္ထ အနုလောမပဉ္စကဿာတိအာဒိမှိ အနုလောမပဉ္စကန္တိ နိဂ္ဂဟပဉ္စကံ၊ ပစ္စနီကန္တိ စ ပဋိကမ္မံ ဝုတ္တန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. တတ္ထ အနုလောမပဉ္စကဿ ‘‘သဗ္ဗတ္ထ ပုဂ္ဂလော နုပလဗ္ဘတီ’’တိအာဒိကဿ အတ္ထော ‘‘သဗ္ဗတ္ထ ပုဂ္ဂလော နုပလဗ္ဘတီ’’တိအာဒိပါဠိံ သံခိပိတွာ အာဂတေ သရူပေန အဝုတ္တေ ‘‘ယသ္မာ သရီရံ သန္ဓာယာ’’တိအာဒိနာ (ကထာ. အဋ္ဌ. ၁၁) ဝုတ္တနယေန ဝေဒိတဗ္ဗော၊ ပစ္စနီကဿ စ ‘‘သဗ္ဗတ္ထ ပုဂ္ဂလော ဥပလဗ္ဘတီ’’တိအာဒိကဿ ပဋိကမ္မကရဏဝသေန ဝုတ္တဿ အတ္ထော ပဋိကမ္မာဒိပါဠိံ သံခိပိတွာ အာဒိမတ္တဒဿနေန အာဂတေ ‘‘ပုဂ္ဂလော ဥပလဗ္ဘတီ’’တိအာဒိမှိ အနုလောမေ ‘‘သဗ္ဗတ္ထာတိ သရီရံ သန္ဓာယ အနုယောဂေါ သကဝါဒိဿာ’’တိအာဒိနာ (ကထာ. အဋ္ဌ. ၁၁) ဝုတ္တနယေန ဝေဒိတဗ္ဗောတိ ဧဝမတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗော. အထ ဝါ တတ္ထာတိ ယံ အာရဒ္ဓံ၊ တသ္မိန္တိ ဧဝံ အတ္ထံ အဂ္ဂဟေတွာ တတ္ထ တေသု တီသု မုခေသူတိ အတ္ထော ဂဟေတဗ္ဗော. အနုလောမပဉ္စကမူလကာ စေတ္ထ သဗ္ဗာနုလောမပစ္စနီကပဉ္စကပါဠိ အနုလောမပဉ္စကဿ ပါဠီတိ ဝုတ္တာ၊ တထာ ပစ္စနီကာနုလောမပဉ္စကပါဠိ စ ပစ္စနီကဿ ပါဠီတိ. တံ သံခိပိတွာ ပဋိကမ္မဝသေန အာဂတေ သရူပေန အဝုတ္တေ ‘‘ပုဂ္ဂလော နုပလဗ္ဘတီ’’တိအာဒိကေ ပစ္စနီကေ ‘‘ဥပလဗ္ဘတီ’’တိအာဒိကေ အနုလောမေ စ အတ္ထော ဟေဋ္ဌာ သုဒ္ဓိကသစ္စိကဋ္ဌေ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗောတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ.

သစ္စိကဋ္ဌဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၅. သုဒ္ဓိကသံသန္ဒနဝဏ္ဏနာ

၁၇-၂၇. ရူပါဒီဟိ သဒ္ဓိံ သစ္စိကဋ္ဌသံသန္ဒနန္တိ သစ္စိကဋ္ဌဿ ပုဂ္ဂလဿ ရူပါဒီဟိ သဒ္ဓိံ သံသန္ဒနံ၊ သစ္စိကဋ္ဌေ ဝါ ရူပါဒီဟိ သဒ္ဓိံ ပုဂ္ဂလဿ သံသန္ဒနန္တိ အဓိပ္ပါယော. ပုဂ္ဂလော ရူပဉ္စာတိ စ-ကာရဿ သမုစ္စယတ္ထတ္တာ ယထာ ရူပန္တိ ဧဝံ နိဒဿနဝသေန ဝုတ္တော အတ္ထော ဝိစာရေတဗ္ဗော. ရူပါဒီဟိ အညော အနညော စ ပုဂ္ဂလော န ဝတ္တဗ္ဗောတိ လဒ္ဓိ သမယော. ‘‘အညံ ဇီဝံ အညံ သရီရန္တိ အဗျာကတမေတံ ဘဂဝတာ’’တိအာဒိကံ (သံ. နိ. ၄.၄၁၆) သုတ္တံ. အနုညာယမာနေ တဒုဘယဝိရောဓော အာပဇ္ဇတီတိ ဣမမတ္ထံ သန္ဓာယာဟ ‘‘သမယသုတ္တဝိရောဓံ ဒိသွာ’’တိ.

ဓမ္မတောတိ ပါဠိတော. ‘‘ပဋိကမ္မစတုက္ကာဒီနိ သံခိတ္တာနိ. ပရဝါဒီ။ပေ။ ဒဿိတာနီ’’တိ ဝဒန္တေဟိ ပုဂ္ဂလော နုပလဗ္ဘတိ။ပေ။ အာဇာနာဟိ ပဋိကမ္မန္တိ ဧတ္ထ အာဇာနာဟိ နိဂ္ဂဟန္တိ ပါဌော ဒိဋ္ဌော ဘဝိဿတိ. အညတ္တံ ပဋိဇာနာပနတ္ထန္တိ ယထာ မယာ အညတ္တံ ဝတ္တဗ္ဗံ၊ တထာ စ တယာပိ တံ ဝတ္တဗ္ဗန္တိ အညတ္တပဋိညာယ စောဒနတ္ထန္တိ အတ္ထော. သမ္မုတိပရမတ္ထာနံ ဧကတ္တနာနတ္တပဉှဿ ဌပနီယတ္တာတိ အဗျာကတတ္တာတိ အတ္ထော. ယဒိ ဌပနီယတ္တာ ပဋိက္ခိပိတဗ္ဗံ၊ ပရေနပိ ဌပနီယတ္တာ လဒ္ဓိမေဝ နိဿာယ ပဋိက္ခေပေါ ကတောတိ သောပိ န နိဂ္ဂဟေတဗ္ဗော သိယာ. ပရော ပန ပုဂ္ဂလောတိ ကဉ္စိ သဘာဝံ ဂဟေတွာ တဿ ဌပနီယတ္တံ ဣစ္ဆတိ၊ သတိ စ သဘာဝေ ဌပနီယတာ န ယုတ္တာတိ နိဂ္ဂဟေတဗ္ဗော. သမ္မုတိ ပန ကောစိ သဘာဝေါ နတ္ထိ. တေနေဝဿ ဧကတ္တနာနတ္တပဉှဿ ဌပနီယတံ ဝဒန္တော န နိဂ္ဂဟေတဗ္ဗောတိ သကဝါဒိနာ ပဋိက္ခေပေါ ကတောတိ အယမေတ္ထ အဓိပ္ပါယော ယုတ္တော.

သုဒ္ဓိကသံသန္ဒနဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၆. ဩပမ္မသံသန္ဒနဝဏ္ဏနာ

၂၈-၃၆. ဥပလဒ္ဓိသာမညေန အညတ္တပုစ္ဆာ စာတိ ဣဒဉ္စ ဒွိန္နံ သမာနတာ နော အညတ္တဿ ကာရဏံ ယုတ္တံ၊ အထ ခေါ ဝိသုံ အတ္တနော သဘာဝေန သစ္စိကဋ္ဌပရမတ္ထေန ဥပလဗ္ဘနီယတာတိ ဝိစာရေတဗ္ဗံ. ‘‘ဧကဝီသာဓိကာနီ’’တိ ပုရိမပါဌော၊ ဝီသာဓိကာနီတိ ပန ပဌိတဗ္ဗံ.

၃၇-၄၅. ‘‘အတ္ထိ ပုဂ္ဂလော’’တိ သုတ္တံ အနုဇာနာပေန္တေန ဥပလဒ္ဓိ အနုဇာနိတာ ဟောတီတိ မညမာနော အာဟ ‘‘ဥပလဒ္ဓိသာမညံ အာရောပေတွာ’’တိ. ဝီသာဓိကာနိ နဝ ပဋိကမ္မပဉ္စကသတာနိ ဒဿိတာနီတိ ဧတေန သုဒ္ဓိကသံသန္ဒနေပိ ‘‘အာဇာနာဟိ ပဋိကမ္မ’’မိစ္စေဝ ပါဌောတိ ဝိညာယတိ. ယဉ္စ ဝါဒမုခေသု သုဒ္ဓိကသစ္စိကဋ္ဌေ ‘‘ပဋိကမ္မစတုက္က’’န္တိ ဝုတ္တံ၊ တမ္ပိ ‘‘ပဋိကမ္မပဉ္စက’’န္တိ.

ဩပမ္မသံသန္ဒနဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၇. စတုက္ကနယသံသန္ဒနဝဏ္ဏနာ

၄၆-၅၂. ဧကဓမ္မတောပိ အညတ္တံ အနိစ္ဆန္တော ရူပါဒိဧကေကဓမ္မဝသေန နာနုယုဉ္ဇိတဗ္ဗော. သမုဒါယတော ဟိ အယံ အညတ္တံ အနိစ္ဆန္တော ဧကဒေသတော အနညတ္တံ ပဋိက္ခိပန္တော န နိဂ္ဂဟာရဟော သိယာတိ ဧတံ ဝစနောကာသံ နိဝတ္တေတုံ ‘‘အယဉ္စ အနုယောဂေါ’’တိအာဒိမာဟ. သကလန္တိ သတ္တပညာသဝိဓော ဓမ္မပ္ပဘေဒေါ ပုဂ္ဂလောတိ ဝါ ပရမတ္ထသစ္စံ ပုဂ္ဂလောတိ ဝါ ဧဝံ သကလံ သန္ဓာယာတိ အတ္ထော. ဧဝံ သကလံ ပရမတ္ထံ စိန္တေတွာ တန္တိဝသေန အနုယောဂလက္ခဏဿ ဌပိတတ္တာ သကလပရမတ္ထတော စ အညဿ သစ္စိကဋ္ဌဿ အဘာဝါ သစ္စိကဋ္ဌေန ပုဂ္ဂလေန တတော အညေန န ဘဝိတဗ္ဗန္တိ ‘‘ရူပံ ပုဂ္ဂလော’’တိ ဣမံ ပဉှံ ပဋိက္ခိပန္တဿ နိဂ္ဂဟာရောပနံ ယုတ္တန္တိ အတ္ထော.

သဘာဂဝိနိဗ္ဘောဂတောတိ ရူပတော အညသဘာဂတ္တာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. သဗ္ဗဓမ္မာတိ ရူပဝဇ္ဇေ သဗ္ဗဓမ္မေ ဝဒတိ. ‘‘ရူပသ္မိံ ပုဂ္ဂလော’’တိ ဧတ္ထ နိဿယဝိနာသေ ဝိနာသာပတ္တိဘယေန ပဋိက္ခိပတီတိ အဓိပ္ပါယေနာဟ ‘‘ဥစ္ဆေဒဒိဋ္ဌိဘယေန စေဝါ’’တိ. တီသု ပန သမယဝိရောဓေန ပဋိက္ခေပေါ အဓိပ္ပေတော. န ဟိ သော သက္ကာယဒိဋ္ဌိံ ဣစ္ဆတိ၊ အပိစ သဿတဒိဋ္ဌိဘယေန ပဋိက္ခိပတီတိ ယုတ္တံ ဝတ္တုံ. သက္ကာယဒိဋ္ဌီသု ဟိ ပဉ္စေဝ ဥစ္ဆေဒဒိဋ္ဌိယော၊ သေသာသဿတဒိဋ္ဌိယောတိ. အညတြ ရူပါတိ ဧတ္ထ စ ရူပဝါ ပုဂ္ဂလောတိ အယမတ္ထော သင်္ဂဟိတောတိ ဝေဒိတဗ္ဗော.

စတုက္ကနယသံသန္ဒနဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

နိဋ္ဌိတာ စ သံသန္ဒနကထာဝဏ္ဏနာ.

၈. လက္ခဏယုတ္တိဝဏ္ဏနာ

၅၄. ပစ္စနီကာနုလောမေတိ ဣဒံ ယံ ဝက္ခတိ ‘‘ဆလဝသေန ပန ဝတ္တဗ္ဗံ ‘အာဇာနာဟိ ပဋိကမ္မ’န္တိအာဒီ’’တိ (ကထာ. အဋ္ဌ. ၅၄)၊ တေန ပန န သမေတိ. ပစ္စနီကာနုလောမေ ဟိ ပစ္စနီကေ ‘‘အာဇာနာဟိ နိဂ္ဂဟ’’န္တိ ဝတ္တဗ္ဗံ၊ န ပန ‘‘ပဋိကမ္မ’’န္တိ.

လက္ခဏယုတ္တိဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၉. ဝစနသောဓနဝဏ္ဏနာ

၅၅-၅၉. ပုဂ္ဂလော ဥပလဗ္ဘတီတိ ပဒဒွယဿ အတ္ထတော ဧကတ္တေတိ ဧတ္ထ တဒေဝ ဧကတ္တံ ပရေန သမ္ပဋိစ္ဆိတံ အသမ္ပဋိစ္ဆိတန္တိ ဝိစာရေတဗ္ဗမေတံ. ပုဂ္ဂလဿ ဟိ အဝိဘဇိတဗ္ဗတံ၊ ဥပလဗ္ဘတီတိ ဧတဿ ဝိဘဇိတဗ္ဗတံ ဝဒန္တော ဝိဘဇိတဗ္ဗာဝိဘဇိတဗ္ဗတ္ထာနံ ဥပလဗ္ဘတိပုဂ္ဂလ-သဒ္ဒါနံ ကထံ အတ္ထတော ဧကတ္တံ သမ္ပဋိစ္ဆေယျာတိ? ယထာ စ ဝိဘဇိတဗ္ဗာဝိဘဇိတဗ္ဗတ္ထာနံ ဥပလဗ္ဘတိ-ရူပ-သဒ္ဒါနံ တံ ဝိဘာဂံ ဝဒတော ရူပံ ကိဉ္စိ ဥပလဗ္ဘတိ၊ ကိဉ္စိ န ဥပလဗ္ဘတီတိ အယံ ပသင်္ဂေါ နာပဇ္ဇတိ၊ ဧဝံ ဧတဿပိ ယထာဝုတ္တဝိဘာဂံ ဝဒတော ယထာအာပါဒိတေန ပသင်္ဂေန န ဘဝိတဗ္ဗန္တိ မဂ္ဂိတဗ္ဗော ဧတ္ထ အဓိပ္ပါယော.

၆၀. ‘‘သုညတော လောကံ အဝေက္ခဿူ’’တိ (သု. နိ. ၁၁၂၅) ဧတေန အတ္ထတော ပုဂ္ဂလော နတ္ထီတိ ဝုတ္တံ ဟောတီတိ အာဟ ‘‘နတ္ထီတိပိ ဝုတ္တ’’န္တိ.

ဝစနသောဓနဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၁၀. ပညတ္တာနုယောဂဝဏ္ဏနာ

၆၁-၆၆. ရူပကာယာဝိရဟံ သန္ဓာယ ‘‘ရူပကာယသဗ္ဘာဝတော’’တိ အာဟ. ‘‘ရူပိနော ဝါ အရူပိနော ဝါ’’တိ (ဣတိဝု. ၉၀) သုတ္တေ အာဂတပညတ္တိံ သန္ဓာယ ‘‘တထာရူပါယ စ ပညတ္တိယာ အတ္ထိတာယာ’’တိ. ဝီတရာဂသဗ္ဘာဝတောတိ ကာမီဘာဝဿ အနေကန္တိကတ္တာ ကာမဓာတုယာ အာယတ္တတ္တာဘာဝတော စ ‘‘ကာမီ’’တိ န ဝတ္တဗ္ဗောတိ ပဋိက္ခိပတီတိ အဓိပ္ပါယော.

၆၇. ကာယာနုပဿနာယာတိ ကာရဏဝစနမေတံ၊ ကာယာနုပဿနာယ ကာရဏဘူတာယ ဧဝံလဒ္ဓိကတ္တာတိ အတ္ထော. အာဟစ္စ ဘာသိတန္တိ ‘‘အညံ ဇီဝံ အညံ သရီရန္တိ အဗျာကတမေတံ မယာ’’တိ (မ. နိ. ၂.၁၂၈) အာဟစ္စ ဘာသိတံ.

ပညတ္တာနုယောဂဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၁၁. ဂတိအနုယောဂဝဏ္ဏနာ

၆၉-၇၂. ‘‘ဒဿေန္တော ‘တေန ဟိ ပုဂ္ဂလော သန္ဓာဝတီ’တိအာဒိမာဟာ’’တိ ဝုတ္တံ၊ ‘‘ဒဿေန္တော ‘န ဝတ္တဗ္ဗံ ပုဂ္ဂလော သန္ဓာဝတီ’တိအာဒိမာဟာ’’တိ ပန ဘဝိတဗ္ဗံ၊ ဒဿေတွာတိ ဝါ ဝတ္တဗ္ဗံ.

၉၁. ယေန ရူပသင်္ခါတေန သရီရေန သဒ္ဓိံ ဂစ္ဆတီတိ ဧတ္ထ ‘‘ရူပေန သဒ္ဓိံ ဂစ္ဆတီ’’တိ ဝဒန္တေန ‘‘ရူပံ ပုဂ္ဂလော’’တိ အနနုညာတတ္တာ ယေနာကာရေန တံ ဇီဝံ တံ သရီရန္တိ ဣဒံ အာပဇ္ဇတိ၊ သော ဝတ္တဗ္ဗော. အသညူပပတ္တိံ သန္ဓာယာတိ နိရယူပဂဿ ပုဂ္ဂလဿ အသညူပဂဿ အရူပူပဂဿ စ အန္တရာဘဝံ န ဣစ္ဆတီတိ စုတိတော အနန္တရံ ဥပပတ္တိံ သန္ဓာယာတိ အတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗော. ယေ ပန စုတိကာလေ ဥပပတ္တိကာလေ စ အသညူပပတ္တိကာလေ စ အသညသတ္တေသု သညာ အတ္ထီတိ ဂဟေတွာ အသညူပဂဿ စ အန္တရာဘဝံ ဣစ္ဆေယျုံ၊ တေသံ အန္တရာဘဝဘာဝတော ‘‘အသညူပပတ္တိ အဝေဒနာ’’တိ န သက္ကာ ဝတ္တုန္တိ.

၉၂. အဝေဒနောတိအာဒီသု တဒညန္တိ သညဘဝတော အညံ အသညာနေဝသညာနာသညာယတနုပပတ္တိံ. နေဝသညာနာသညာယတနေပိ ဟိ န ဝတ္တဗ္ဗံ သညာ အတ္ထီတိ ဣစ္ဆန္တိ.

၉၃. ယသ္မာ ရူပါဒိဓမ္မေ ဝိနာ ပုဂ္ဂလော နတ္ထီတိ ဣန္ဓနုပါဒါနော အဂ္ဂိ ဝိယ ဣန္ဓနေန ရူပါဒိဥပါဒါနော ပုဂ္ဂလော ရူပါဒိနာ ဝိနာ နတ္ထီတိ လဒ္ဓိဝသေန ဝဒတိ.

ဂတိအနုယောဂဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၁၂. ဥပါဒါပညတ္တာနုယောဂဝဏ္ဏနာ

၉၇. နီလံ ရူပံ ဥပါဒါယ နီလောတိအာဒီသူတိ ‘‘နီလံ ရူပံ ဥပါဒါယ နီလကဿ ပုဂ္ဂလဿ ပညတ္တီ’’တိ ဧတ္ထ ယော ပုဋ္ဌော နီလံ ဥပါဒါယ နီလောတိ၊ တဒါဒီသူတိ အတ္ထော.

၉၈. ဆေကဋ္ဌံ သန္ဓာယာတိ ဆေကဋ္ဌံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ၊ န ကုသလပညတ္တိံ. ‘‘ကုသလံ ဝေဒနံ ဥပါဒါယာ’’တိ မညမာနော ပဋိဇာနာတီတိ အတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗော.

၁၁၂. ဣဒါနိ ။ပေ။ ဒဿေတုံ ‘‘ယထာ ရုက္ခ’’န္တိအာဒိမာဟာတိ ပုဗ္ဗပက္ခံ ဒဿေတွာ ဥတ္တရမာဟာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ.

၁၁၅. ‘‘ယဿ ရူပံ သော ရူပဝါ’’တိ ဥတ္တရပက္ခေ ဝုတ္တံ ဝစနံ ဥဒ္ဓရိတွာ ‘‘ယသ္မာ’’တိအာဒိမာဟ.

၁၁၆. စိတ္တာနုပဿနာဝသေနာတိ စိတ္တာနုပဿနာဝသေန ပရိဒီပိတဿ သရာဂါဒိစိတ္တယောဂဿ ဝသေနာတိ အဓိပ္ပါယော.

၁၁၈. ယေနာတိ စက္ခုန္တိ ‘‘ယေနာ’’တိ ဝုတ္တံ ကရဏံ စက္ခုန္တိ အတ္ထော. စက္ခုမေဝ ရူပံ ပဿတီတိ ဝိညာဏနိဿယဘာဝူပဂမနမေဝ စက္ခုဿ ဒဿနံ နာမ ဟောတီတိ သန္ဓာယ ဝဒတိ.

ဥပါဒါပညတ္တာနုယောဂဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၁၃. ပုရိသကာရာနုယောဂဝဏ္ဏနာ

၁၂၃. ကရဏမတ္တန္တိ ကမ္မာနံ နိပ္ဖါဒကပ္ပယောဇကဘာဝေန ပဝတ္တာ ခန္ဓာ.

၁၂၄. ပုရိမကမ္မေန ဝိနာ ပုဂ္ဂလဿ ဇာတိ၊ ဇာတဿ စ ဝိဇ္ဇဋ္ဌာနာဒီသု သမ္မာ မိစ္ဆာ ဝါ ပဝတ္တိ နတ္ထီတိ သန္ဓာယ ‘‘ပုရိမကမ္မမေဝ တဿာ’’တိအာဒိမာဟ.

၁၂၅. ကမ္မဝဋ္ဋဿာတိ ဧတ္ထ ကမ္မကာရကဿ ယော ကာရကော၊ တေနပိ အညံ ကမ္မံ ကာတဗ္ဗံ၊ တဿ ကာရကေနပိ အညန္တိ ဧဝံ ကမ္မဝဋ္ဋဿ အနုပစ္ဆေဒံ ဝဒန္တိ. ပုဂ္ဂလဿ ကာရကော ကမ္မဿ ကာရကော အာပဇ္ဇတီတိ ဝိစာရေတဗ္ဗမေတံ. မာတာပိတူဟိ ဇနိတတာဒိနာ တဿ ကာရကံ ဣစ္ဆန္တဿ ကမ္မကာရကာနံ ကာရကပရမ္ပရာ အာပဇ္ဇတီတိ ဣဒဉ္စ ဝိစာရေတဗ္ဗံ.

၁၇၀. သုတ္တဝိရောဓဘယေနာတိ ‘‘သော ကရောတိ သော ပဋိသံဝေဒယတီတိ ခေါ၊ ဗြာဟ္မဏ၊ အယမေကော အန္တော’’တိအာဒီဟိ (သံ. နိ. ၂.၄၆) ဝိရောဓဘယာ.

၁၇၁. ‘‘ဣဓ နန္ဒတိ ပေစ္စ နန္ဒတီ’’တိ (ဓ. ပ. ၁၈) ဝစနတော ကမ္မကရဏကာလေ ဝိပါကပဋိသံဝေဒနကာလေ စ သောယေဝါတိ ပဋိဇာနာတီတိ အဓိပ္ပါယော. သယံကတံ သုခဒုက္ခန္တိ စ ပုဋ္ဌော ‘‘ကိံ နု ခေါ၊ ဘော ဂေါတမ၊ သယံကတံ သုခံ ဒုက္ခန္တိ? မာ ဟေဝံ ကဿပါ’’တိအာဒိသုတ္တဝိရောဓာ (သံ. နိ. ၂.၁၈) ပဋိက္ခိပတိ.

၁၇၆. လဒ္ဓိမတ္တမေဝေတန္တိ သောယေဝေကော နေဝ သော ဟောတိ န အညောတိ ဣဒံ ပန နတ္ထေဝ၊ တသ္မာ ဧဝံဝါဒိနော အသယံကာရန္တိအာဒိ အာပဇ္ဇတီတိ အဓိပ္ပါယော. အပိစာတိအာဒိနာ ဣဒံ ဒဿေတိ – န ပရဿ ဣစ္ဆာဝသေနေဝ ‘‘သော ကရောတီ’’တိအာဒိ အနုယောဂေါ ဝုတ္တော၊ အထ ခေါ ‘‘သော ကရောတီ’’တိအာဒီသု ဧကံ အနိစ္ဆန္တဿ ဣတရံ၊ တဉ္စ အနိစ္ဆန္တဿ အညံ အာပန္နန္တိ ဧဝံ ကာရကဝေဒကိစ္ဆာယ ဌတွာ ‘‘သော ကရောတီ’’တိအာဒီသု တံ တံ အနိစ္ဆာယ အာပန္နဝသေနာပီတိ. အထ ဝါ န ကေဝလံ ‘‘သော ကရောတီ’’တိအာဒီနံ သဗ္ဗေသံ အာပန္နတ္တာ၊ အထ ခေါ ဧကေကဿေဝ စ အာပန္နတ္တာ အယံ အနုယောဂေါ ကတောတိ ဒဿေတိ. ပုရိမနယေနေဝါတိ ဧတေန ‘‘ဣဓ နန္ဒတီ’’တိအာဒိ သဗ္ဗံ ပဋိဇာနနာဒိကာရဏံ ဧကတော ယောဇေတဗ္ဗန္တိ ဒဿေတိ.

ပုရိသကာရာနုယောဂဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

ကလျာဏဝဂ္ဂေါ နိဋ္ဌိတော.

၁၄. အဘိညာနုယောဂဝဏ္ဏနာ

၁၉၃. အဘိညာနုယောဂါဒိဝသေန အရဟတ္တသာဓနာတိ ဧတ္ထ ‘‘နနု အတ္ထိ ကောစိ ဣဒ္ဓိံ ဝိကုဗ္ဗတီ’’တိ အဘိညာအနုယောဂေါ စ ‘‘ဟဉ္စိ အတ္ထိ ကောစိ ဣဒ္ဓိံ ဝိကုဗ္ဗတီ’’တိ ဌပနာ စ ‘‘တေန ဝတ ရေ’’တိအာဒိ ပါပနာ စ အာဒိသဒ္ဒသင်္ဂဟိတော အတ္ထောဝ ဒဋ္ဌဗ္ဗော. အာသဝက္ခယဉာဏံ ပနေတ္ထ အဘိညာ ဝုတ္တာတိ တဒဘိညာဝတော အရဟတော သာဓနံ ‘‘အရဟတ္တသာဓနာ’’တိ အာဟ. အရဟတော ဟိ သာဓနာ တဗ္ဘာဝဿ စ သာဓနာ ဟောတိယေဝါတိ.

အဘိညာနုယောဂဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၁၅-၁၈. ဉာတကာနုယောဂါဒိဝဏ္ဏနာ

၂၀၉. တထာရူပဿာတိ တတိယကောဋိဘူတဿ သစ္စိကဋ္ဌဿ အဘာဝါတိ အဓိပ္ပါယော. ဧဝံ ပန ပဋိက္ခိပန္တော အသစ္စိကဋ္ဌံ တတိယကောဋိဘူတံ ပုဂ္ဂလံ ဝဒေယျာတိ တာဒိသံ ပုဂ္ဂလံ ဣစ္ဆန္တော ဟိ သုတ္တေန နိဂ္ဂဟေတဗ္ဗော သိယာ. ကသ္မာ? တထာရူပဿ သစ္စိကဋ္ဌဿ အဘာဝတောတိ၊ တထာရူပဿ ကဿစိ သဘာဝဿ အဘာဝတော ပဋိက္ခေပါရဟတ္တာ အတ္တနော လဒ္ဓိံ နိဂူဟိတွာ ပဋိက္ခေပေါ ပရဝါဒိဿာတိ အယမတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗော.

ဉာတကာနုယောဂါဒိဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၁၉. ပဋိဝေဓာနုယောဂါဒိဝဏ္ဏနာ

၂၁၈. ပရိဂ္ဂဟိတဝေဒနောတိ ဝစနေန အပရိဂ္ဂဟိတဝေဒနဿ ‘‘သုခိတောသ္မိ၊ ဒုက္ခိတောသ္မီ’’တိ ဇာနနံ ပဇာနနံ နာမ န ဟောတီတိ ဒဿေတိ ယောဂါဝစရဿ သုခုမာနမ္ပိ ဝေဒနာနံ ပရိစ္ဆေဒနသမတ္ထတဉ္စ.

၂၂၈. လက္ခဏဝစနန္တိ ရူပဗ္ဘန္တရဂမနံ သဟရူပဘာဝေါ၊ ဗဟိဒ္ဓါ နိက္ခမနံ ဝိနာရူပဘာဝေါတိ အဓိပ္ပါယော.

၂၃၇. ဣမာ ခေါတိ ဩဠာရိကော အတ္တပဋိလာဘော မနောမယော အတ္တပဋိလာဘော အရူပေါ အတ္တပဋိလာဘောတိ ဣမာ လောကဿ သမညာ၊ ယာဟိ တထာဂတော ဝေါဟရတိ အပရာမသံ၊ ယော သစ္စော မောဃော ဝါ သိယာ၊ တသ္မိံ အနုပလဗ္ဘမာနေပိ အတ္တနိ တဒနုပလဗ္ဘတောယေဝ ပရာမာသံ အတ္တဒိဋ္ဌိံ အနုပ္ပါဒေန္တော လောကေ အတ္တပဋိလာဘောတိ ပဝတ္တဝေါဟာရဝသေနေဝ ဝေါဟရတီတိ အယမေတ္ထ အတ္ထော. ဧတ္ထ စ ပစ္စတ္တသာမညလက္ခဏဝသေန ပုဂ္ဂလဿ အတ္ထိတံ ပဋိက္ခိပိတွာ လောကဝေါဟာရေန အတ္ထိတံ ဝဒန္တေန ပုဂ္ဂလောတိ ကောစိ သဘာဝေါ နတ္ထီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. သတိ ဟိ တသ္မိံ အတ္တနော သဘာဝေနေဝ အတ္ထိတာ ဝတ္တဗ္ဗာ သိယာ၊ န လောကဝေါဟာရေနာတိ. ဣမိနာ ပန ယထာ သမေတိ၊ ယထာ စ ပရာမာသော န ဟောတိ၊ ဧဝံ ဣတော ပုရိမာ စ အတ္ထဝဏ္ဏနာ ယောဇေတဗ္ဗာ.

လောကသမ္မုတိကာရဏန္တိ ယသ္မာ လောကသမ္မုတိဝသေန ပဝတ္တံ၊ တသ္မာ သစ္စန္တိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. တထလက္ခဏန္တိ တထကာရဏံ. ယသ္မာ ဓမ္မာနံ တထတာယ ပဝတ္တံ၊ တသ္မာ သစ္စန္တိ ဒဿေတိ.

ပဋိဝေဓာနုယောဂါဒိဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

ပုဂ္ဂလကထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၂. ပရိဟာနိကထာ

၁. ဝါဒယုတ္တိပရိဟာနိကထာဝဏ္ဏနာ

၂၃၉. ‘‘ဒွေမေ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဓမ္မာ သေက္ခဿ ဘိက္ခုနော ပရိဟာနာယ သံဝတ္တန္တီ’’တိ (အ. နိ. ၂.၁၈၅) ဣဒံ သုတ္တံ အရဟတော ပရိဟာနိလဒ္ဓိယာ န နိဿယော၊ အထ ခေါ အနာဂါမိအာဒီနံ ပရိဟာနိလဒ္ဓိယာ၊ တသ္မာ အရဟတောပိ ပရိဟာနိံ ဣစ္ဆန္တီတိ ဧတ္ထ ပိ-သဒ္ဒေန အနာဂါမိဿပိ သကဒါဂါမိဿပီတိ ယောဇေတဗ္ဗံ.

‘‘တတိယသ္မိမ္ပိ မုဒိန္ဒြိယာဝ အဓိပ္ပေတာ. တေသဉှိ သဗ္ဗေသမ္ပိ ပရိဟာနိ န ဟောတီတိ တဿ လဒ္ဓီ’’တိ ပုရိမပါဌော၊ မုဒိန္ဒြိယေသွေဝ ပန အဓိပ္ပေတေသု ပရိက္ခေပေါ န ကာတဗ္ဗော သိယာ၊ ကတော စ၊ တသ္မာ ‘‘တတိယသ္မိမ္ပိ တိက္ခိန္ဒြိယာဝ အဓိပ္ပေတာ. တေသဉှိ သဗ္ဗေသမ္ပိ ပရိဟာနိ န ဟောတီတိ တဿ လဒ္ဓီ’’တိ ပဌန္တိ.

အယောနိသော အတ္ထံ ဂဟေတွာတိ သောတာပန္နောယေဝ နိယတောတိ ဝုတ္တောတိ သောယေဝ န ပရိဟာယတိ၊ န ဣတရေတိ အတ္ထံ ဂဟေတွာ. ‘‘ဥပရိမဂ္ဂတ္ထာယာ’’တိ ဝုတ္တံ အတ္ထံ အဂ္ဂဟေတွာ နိယတောတိ သောတာပတ္တိဖလာ န ပရိဟာယတီတိ ဧတမတ္ထံ ဂဏှီတိ ပန ဝဒန္တိ.

ဝါဒယုတ္တိပရိဟာနိကထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၂. အရိယပုဂ္ဂလသံသန္ဒနပရိဟာနိဝဏ္ဏနာ

၂၄၁. ယံ ပနေတ္ထာတိအာဒိမှိ ဒဿနမဂ္ဂဖလေ ဌိတဿ အနန္တရံ အရဟတ္တပ္ပတ္တိံ၊ တတော ပရိဟာယိတွာ တတ္ထ စ ဌာနံ ဣစ္ဆန္တော ပုန ဝါယာမေန တဒနန္တရံ အရဟတ္တပ္ပတ္တိံ န ဣစ္ဆတီတိ ဝိစာရေတဗ္ဗမေတံ.

၂၆၂. အဝသိပ္ပတ္တော ဈာနလာဘီတိ သေက္ခော ဝုတ္တောတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗော. ပုထုဇ္ဇနော ပန ဝသိပ္ပတ္တော အဝသိပ္ပတ္တော စ သမယဝိမုတ္တအသမယဝိမုတ္တတန္တိယာ အဂ္ဂဟိတော၊ ဘဇာပိယမာနော ပန သမာပတ္တိဝိက္ခမ္ဘိတာနံ ကိလေသာနံ ဝသေန သမယဝိမုတ္တဘာဝံ ဘဇေယျာတိ ဝုတ္တောတိ.

အရိယပုဂ္ဂလသံသန္ဒနပရိဟာနိဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၃. သုတ္တသာဓနပရိဟာနိဝဏ္ဏနာ

၂၆၅. ဥတ္တမဟီနဘေဒေါ ‘‘တတြ ယာယံ ပဋိပဒါ သုခါ ခိပ္ပါဘိညာ၊ သာ ဥဘယေနေဝ ပဏီတာ အက္ခာယတီ’’တိအာဒိသုတ္တဝသေန (ဒီ. နိ. ၃.၁၅၂) ဝုတ္တော. ‘‘ဒိဋ္ဌံ သုတံ မုတ’’န္တိ ဧတ္ထ ဝိယ မုတသဒ္ဒေါ ပတ္တဗ္ဗံ ဝဒတီတိ အာဟ ‘‘ဖုသနာရဟ’’န္တိ.

၂၆၇. အပ္ပတ္တပရိဟာနာယ စေဝ သံဝတ္တန္တိ ယထာကတသန္နိဋ္ဌာနဿ သမယဝိမုတ္တဿာတိ အဓိပ္ပါယော.

သုတ္တသာဓနပရိဟာနိဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

ပရိဟာနိကထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၃. ဗြဟ္မစရိယကထာ

၁. သုဒ္ဓဗြဟ္မစရိယကထာဝဏ္ဏနာ

၂၆၉. ‘‘ပရနိမ္မိတဝသဝတ္တိဒေဝေ ဥပါဒါယ တဒုပရီ’’တိ ဝုတ္တံ၊ ‘‘တီဟိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဌာနေဟီ’’တိ (အ. နိ. ၉.၂၁) ပန သုတ္တဿ ဝစနေန ဟေဋ္ဌာပိ မဂ္ဂဘာဝနမ္ပိ န ဣစ္ဆန္တီတိ ဝိညာယတိ.

၂၇၀. ‘‘ဂိဟီနဉ္စေဝ ဧကစ္စာနဉ္စ ဒေဝါနံ မဂ္ဂပဋိလာဘံ သန္ဓာယ ပဋိက္ခေပေါ တဿေဝါ’’တိ ဝုတ္တံ၊ ‘‘ယတ္ထ နတ္ထီ’’တိ ပန ဩကာသဝသေန ပုဋ္ဌော ပုဂ္ဂလဝသေန တဿ ပဋိက္ခေပေါ န ယုတ္တော. ယဒိ စ တဿာယံ အဓိပ္ပါယော၊ သကဝါဒိနာ သမာနာဓိပ္ပါယတ္တာ န နိဂ္ဂဟေတဗ္ဗော.

၂၇၁. ဧကန္တရိကပဉှာတိ ပရဝါဒီသကဝါဒီနံ အညမညံ ပဉှန္တရိကာ ပဉှာ.

သုဒ္ဓဗြဟ္မစရိယကထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၂. သံသန္ဒနဗြဟ္မစရိယကထာဝဏ္ဏနာ

၂၇၃. ရူပါဝစရမဂ္ဂေန ဟိ သော ဣဓဝိဟာယနိဋ္ဌော နာမ ဇာတောတိ ဣဒံ ‘‘ဣဓ ဘာဝိတမဂ္ဂေါ ဟိ အနာဂါမီ ဣဓဝိဟာယနိဋ္ဌော နာမ ဟောတီ’’တိအာဒိကေန လဒ္ဓိကိတ္တနေန ကထံ သမေတီတိ ဝိစာရေတဗ္ဗံ. ပုဗ္ဗေ ပန အနာဂါမီ ဧဝ အနာဂါမီတိ ဝုတ္တော၊ ဣဓ ဈာနာနာဂါမိသောတာပန္နာဒိကောတိ အဓိပ္ပါယော. ဣဓ အရဟတ္တမဂ္ဂံ ဘာဝေတွာ ဣဓေဝ ဖလံ သစ္ဆိကရောန္တံ ‘‘ဣဓပရိနိဗ္ဗာယီ’’တိ ဝဒတိ၊ ဣဓ ပန မဂ္ဂံ ဘာဝေတွာ တတ္ထ ဖလံ သစ္ဆိကရောန္တံ ‘‘တတ္ထပရိနိဗ္ဗာယီ အရဟာ’’တိ.

သံသန္ဒနဗြဟ္မစရိယကထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

ဗြဟ္မစရိယကထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၄. ဩဓိသောကထာဝဏ္ဏနာ

၂၇၄. ဩဓိသော ဩဓိသောတိ ဧတဿ အတ္ထံ ဒဿေန္တော ‘‘ဧကဒေသေန ဧကဒေသေနာ’’တိ အာဟ.

ဩဓိသောကထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၄. ဇဟတိကထာဝဏ္ဏနာ

၁. နသုတ္တာဟရဏကထာဝဏ္ဏနာ

၂၈၀. ကိစ္စသဗ္ဘာဝန္တိ တီဟိ ပဟာတဗ္ဗဿ ပဟီနတံ. တံ ပန ကိစ္စံ ယဒိ တေနေဝ မဂ္ဂေန သိဇ္ဈတီတိ လဒ္ဓိ၊ ပုထုဇ္ဇနကာလေ ဧဝ ကာမရာဂဗျာပါဒါ ပဟီနာတိ လဒ္ဓီတိ ဧတံ န သမေတိ၊ တသ္မာ ပုထုဇ္ဇနကာလေ ပဟီနာနမ္ပိ ဒဿနမဂ္ဂေ ဥပ္ပန္နေ ပုန ကဒါစိ အနုပ္ပတ္တိတော တိဏ္ဏံ မဂ္ဂါနံ ကိစ္စံ သမ္ဘဝတီတိ အဓိပ္ပါယော.

နသုတ္တာဟရဏကထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

ဇဟတိကထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၅. သဗ္ဗမတ္ထီတိကထာ

၁. ဝါဒယုတ္တိဝဏ္ဏနာ

၂၈၂. သဗ္ဗသ္မိံ သရီရေ သဗ္ဗန္တိ သိရသိ ပါဒါ ပစ္ဆတော စက္ခူနီတိ ဧဝံ သဗ္ဗံ သဗ္ဗတ္ထ အတ္ထီတိ အတ္ထော. သဗ္ဗသ္မိံ ကာလေတိ ဗာလကာလေ ယုဝတာ၊ ဝုဍ္ဎကာလေ ဗာလတာ၊ ဧဝံ သဗ္ဗသ္မိံ ကာလေ သဗ္ဗံ. သဗ္ဗေနာကာရေနာတိ နီလာကာရေန ပီတံ၊ ပီတာကာရေန လောဟိတန္တိ ဧဝံ. သဗ္ဗေသု ဓမ္မေသူတိ စက္ခုသ္မိံ သောတံ၊ သောတသ္မိံ ဃာနန္တိ ဧဝံ. အယုတ္တန္တိ ယောဂရဟိတံ ဝဒတိ၊ တံ ပန ဧကသဘာဝံ. ကထံ ပန ဧကသဘာဝဿ ယောဂရဟိတတာတိ တံ ဒဿေန္တော ‘‘နာနာသဘာဝါနဉှီ’’တိအာဒိမာဟ. ဒွိန္နဉှိ နာနာသဘာဝါနံ အင်္ဂုလီနံ မေဏ္ဍကာနံ ဝါ အညမညယောဂေါ ဟောတိ၊ န ဧကဿေဝ သတော၊ တသ္မာ ယော နာနာသဘာဝေသု ဟောတိ ယောဂေါ၊ တေန ရဟိတံ ဧကသဘာဝံ အယောဂန္တိ ဝုတ္တံ. ဣဒံ ပုစ္ဆတီတိ ပရဝါဒီဒိဋ္ဌိယာ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိဘာဝံ ဂဟေတွာ ဥပ္ပန္နာယ အတ္တနော ဒိဋ္ဌိယာ သမ္မာဒိဋ္ဌိဘာဝေါ အတ္ထီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ.

ဝါဒယုတ္တိဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၂. ကာလသံသန္ဒနဝဏ္ဏနာ

၂၈၅. အတီတာနာဂတံ ပဟာယ ပစ္စုပ္ပန္နရူပမေဝ အပ္ပိယံ အဝိဘဇိတဗ္ဗံ ကရိတွာတိ ပစ္စုပ္ပန္နသဒ္ဒေန ရူပသဒ္ဒေန စာတိ ဥဘောဟိပိ ပစ္စုပ္ပန္နရူပမေဝ ဝတ္တဗ္ဗံ ကတွာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ပညတ္တိယာ အဝိဂတတ္တာတိ ဧတေန ဣဒံ ဝိညာယတိ ‘‘န ရူပပညတ္တိ ဝိယ ဝတ္ထပညတ္တိ သဘာဝပရိစ္ဆိန္နေ ပဝတ္တာ ဝိဇ္ဇမာနပညတ္တိ၊ အထ ခေါ ပုဗ္ဗာပရိယဝသေန ပဝတ္တမာနံ ရူပသမူဟံ ဥပါဒါယ ပဝတ္တာ အဝိဇ္ဇမာနပညတ္တိ၊ တသ္မာ ဝတ္ထဘာဝဿ ဩဒါတဘာဝဝိဂမေ ဝိဂမာဝတ္တဗ္ဗတာ ယုတ္တာ၊ န ပန ရူပဘာဝဿ ပစ္စုပ္ပန္နဘာဝဝိဂမေ’’တိ.

ကာလသံသန္ဒနဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

ဝစနသောဓနဝဏ္ဏနာ

၂၈၈. အနာဂတံ ဝါ ပစ္စုပ္ပန္နံ ဝါ ဟုတွာ ဟောတီတိ ဝုတ္တန္တိ ဧတ္ထ အနာဂတံ အနာဂတံ ဟုတွာ ပုန ပစ္စုပ္ပန္နံ ဟောန္တံ ဟုတွာ ဟောတီတိ၊ တထာ ပစ္စုပ္ပန္နံ ပစ္စုပ္ပန္နံ ဟောန္တံ ပုဗ္ဗေ အနာဂတံ ဟုတွာ ပစ္စုပ္ပန္နံ ဟောတီတိ ဟုတွာ ဟောတီတိ ဝုတ္တန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ကိံ တေ တမ္ပိ ဟုတွာ ဟောတီတိ တဗ္ဘာဝါဝိဂမတော ဟုတွာဟောတိဘာဝါနုပရမံ အနုပစ္ဆေဒံ ပုစ္ဆတီတိ အဓိပ္ပါယော ယုတ္တော. ဟုတွာ ဘူတဿ ပုန ဟုတွာ အဘာဝတောတိ အနာဂတံ ဟုတွာ ပစ္စုပ္ပန္နဘူတဿ ပုန အနာဂတံ ဟုတွာ ပစ္စုပ္ပန္နာဘာဝတော.

ယသ္မာ တန္တိ တံ ဟုတွာ ဘူတံ ပစ္စုပ္ပန္နံ ယသ္မာ အနာဂတံ ဟုတွာ ပစ္စုပ္ပန္နံ ဟောန္တံ ‘‘ဟုတွာ ဟောတီ’’တိ သင်္ချံ ဂတံ၊ တသ္မာ ဒုတိယမ္ပိ ‘‘ဟုတွာ ဟောတီ’’တိ ဝစနံ အရဟတီတိ ပဋိဇာနာတီတိ အဓိပ္ပါယော. ဧဝံ ပန ဓမ္မေ ဟုတွာဟောတိဘာဝါနုပရမံ ဝဒန္တဿ အဓမ္မေ သသဝိသာဏေ နဟုတွာန ဟောတိဘာဝါနုပရမော အာပဇ္ဇတီတိ အဓိပ္ပါယေန ‘‘အထ န’’န္တိအာဒိမာဟ.

ပဋိက္ခိတ္တနယေနာတိ ကာလနာနတ္တေန. ပဋိညာတနယေနာတိ အတ္ထာနာနတ္တေန. အတ္ထာနာနတ္တံ ဣစ္ဆန္တောပိ ပန အနာဂတဿ ပစ္စုပ္ပန္နေ ဝုတ္တံ ဟောတိဘာဝံ၊ ပစ္စုပ္ပန္နဿ စ အနာဂတေ ဝုတ္တံ ဟုတွာဘာဝံ ကထံ ပဋိဇာနာတီတိ ဝိစာရေတဗ္ဗံ. အတ္ထာနာနတ္တမေဝ ဟိ တေန အနုညာယတိ၊ န အနာဂတေ ပစ္စုပ္ပန္နဘာဝေါ၊ ပစ္စုပ္ပန္နေ ဝါ အနာဂတဘာဝေါတိ. ပုရိမံ ပဋိက္ခိတ္တပဉှံ ပရိဝတ္တိတွာတိ အနုညာတပဉှဿ ဟုတွာ ဟောတိ ဟုတွာ ဟောတီတိ ဒေါသော ဝုတ္တောတိ အဝုတ္တဒေါသံ အတိက္ကမ္မ ပဋိက္ခိတ္တပဉှံ ပုန ဂဟေတွာ တေန စောဒေတီတိ အတ္ထော. ဧတ္ထ စ အတ္ထာနာနတ္တေန ဟုတွာဟောတီတိ အနုဇာနန္တဿ ဒေါသော ကာလနာနတ္တာယေဝ အနာဂတံ ပစ္စုပ္ပန္နန္တိ ပဋိက္ခေပေန ကထံ ဟောတီတိ? တဿေဝ အနုဇာနနပဋိက္ခေပတောတိ အဓိပ္ပါယော.

ဧကေကန္တိ အနာဂတမ္ပိ န ဟုတွာ န ဟောတိ ပစ္စုပ္ပန္နမ္ပီတိ တဒုဘယံ ဂဟေတွာ ‘‘ဧကေကံ န ဟုတွာ န ဟောတိ န ဟုတွာ န ဟောတီ’’တိ ဝုတ္တံ၊ န ဧကေကမေဝ န ဟုတွာ န ဟောတိ န ဟုတွာ န ဟောတီတိ. ဧသ နယော ပုရိမသ္မိံ ‘‘ဧကေကံ ဟုတွာ ဟောတိ ဟုတွာ ဟောတီ’’တိ ဝစနေပိ. အနာဂတဿ ဟိ ‘‘ဟုတွာ ဟောတီ’’တိ နာမံ ပစ္စုပ္ပန္နဿ စာတိ ဒွေပိ နာမာနိ သင်္ဂဟေတွာ ‘‘ဟုတွာ ဟောတိ ဟုတွာ ဟောတီ’’တိ စောဒိတံ၊ တထာ ‘‘န ဟုတွာ န ဟောတိ န ဟုတွာ န ဟောတီ’’တိ စာတိ အဓိပ္ပါယော. သဗ္ဗတော အန္ဓကာရေန ပရိယောနဒ္ဓေါ ဝိယာတိ ဧတေန အပရိယောနဒ္ဓေန ပဋိဇာနိတဗ္ဗံ သိယာတိ ဒဿေတိ. ဧတ္ထ စ ပုရိမနယေ ဟုတွာ ဘူတဿ ပုန ဟုတွာဟောတိဘာဝေါ စောဒိတော၊ ဒုတိယနယေ အနာဂတာဒီသု ဧကေကဿ ဟုတွာဟောတိနာမတာတိ အယံ ဝိသေသော.

ဝစနသောဓနဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

အတီတဉာဏာဒိကထာဝဏ္ဏနာ

၂၉၀. ပုန ပုဋ္ဌော။ပေ။ အတ္ထိတာယ ပဋိဇာနာတီတိ ဧတ္ထ ပစ္စုပ္ပန္နံ ဉာဏံ တေနာတိ ဧတေန အနုဝတ္တမာနာပေက္ခနဝစနေန ကထံ ဝုစ္စတီတိ ဝိစာရေတဗ္ဗံ.

အတီတဉာဏာဒိကထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

အရဟန္တာဒိကထာဝဏ္ဏနာ

၂၉၁. ယုတ္တိဝိရောဓော အရဟတော သရာဂါဒိဘာဝေ ပုထုဇ္ဇနေန အနာနတ္တံ ဗြဟ္မစရိယဝါသဿ အဖလတာတိ ဧဝမာဒိကော ဒဋ္ဌဗ္ဗော.

အရဟန္တာဒိကထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

ပဒသောဓနကထာဝဏ္ဏနာ

၂၉၅. တေန ကာရဏေနာတိ အတီတအတ္ထိသဒ္ဒါနံ ဧကတ္ထတ္တာ အတ္ထိသဒ္ဒတ္ထဿ စ နွာတီတဘာဝတော ‘‘အတီတံ နွာတီတံ၊ နွာတီတဉ္စ အတီတံ ဟောတီ’’တိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ဧတ္ထ ပန အတီတာဒီနံ အတ္ထိတံ ဝဒန္တဿ ပရဝါဒိဿေဝါယံ ဒေါသော ယထာ အာပဇ္ဇတိ၊ န ပန ‘‘နိဗ္ဗာနံ အတ္ထီ’’တိ ဝဒန္တဿ သကဝါဒိဿ၊ တထာ ပဋိပါဒေတဗ္ဗံ.

ပဒသောဓနကထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

သဗ္ဗမတ္ထီတိကထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၇. ဧကစ္စံအတ္ထီတိကထာ

၁. အတီတာဒိဧကစ္စကထာဝဏ္ဏနာ

၂၉၉. တိဏ္ဏံ ရာသီနန္တိ အဝိပက္ကဝိပါကဝိပက္ကဝိပါကအဝိပါကာနံ. ဝေါဟာရဝသေန အဝိပက္ကဝိပါကာနံ အတ္ထိတံ ဝဒန္တော ကထံ စောဒေတဗ္ဗောတိ ဝိစာရေတိ ‘‘ကမ္မုပစယံ စိတ္တဝိပ္ပယုတ္တံ သင်္ခါရံ ဣစ္ဆန္တီ’’တိ.

ဧကစ္စံအတ္ထီတိကထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၈. သတိပဋ္ဌာနကထာဝဏ္ဏနာ

၃၀၁. လောကုတ္တရဘာဝံ ပုစ္ဆနတ္ထာယာတိ လောကိယလောကုတ္တရာယ သမ္မာသတိယာ သတိပဋ္ဌာနတ္တာ၊ လောကုတ္တရာယယေဝ ဝါ ပရမတ္ထသတိပဋ္ဌာနတ္တာ တဿာ ဝသေန လောကုတ္တရဘာဝံ ပုစ္ဆနတ္ထာယာတိ အတ္ထော. ပဘေဒပုစ္ဆာဝသေနာတိ လောကိယလောကုတ္တရသတိပဋ္ဌာနသမုဒါယဘူတဿ သတိပဋ္ဌာနဿ ပဘေဒါနံ ပုစ္ဆာဝသေန.

သတိပဋ္ဌာနကထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.