၁. မာတိကာဝဏ္ဏနာ

၁. ဓမ္မသင်္ဂဟေ တိကဒုကဝသေန သင်္ဂဟိတာနံ ဓမ္မာနံ ဝိဘင်္ဂေ ခန္ဓာဒိဝိဘာဂံ ဒဿေတွာ တထာသင်္ဂဟိတဝိဘတ္တာနံ ဓာတုကထာယ သင်္ဂဟာသင်္ဂဟာဒိပ္ပဘေဒံ ဝတွာ ယာယ ပညတ္တိယာ တေသံ သဘာဝတော ဥပါဒါယ စ ပညာပနံ ဟောတိ၊ တံ ပဘေဒတော ဒဿေတုံ ‘‘ဆ ပညတ္တိယော’’တိအာဒိနာ ပုဂ္ဂလပညတ္တိ အာရဒ္ဓါ. တတ္ထ ယေ ဓမ္မေ ပုဗ္ဗာပရိယဘာဝေန ပဝတ္တမာနေ အသဘာဝသမူဟဝသေန ဥပါဒါယ ‘‘ပုဂ္ဂလော၊ ဣတ္ထီ၊ ပုရိသော၊ ဒေဝေါ၊ မနုဿော’’တိအာဒိကာ ပုဂ္ဂလပညတ္တိ ဟောတိ၊ တေသံ အညေသဉ္စ ဗာဟိရရူပနိဗ္ဗာနာနံ သသဘာဝသမူဟသသဘာဝဘေဒဝသေန ပညာပနာ သဘာဝပညတ္တီတိ ခန္ဓပညတ္တိအာဒိကာ ပဉ္စဝိဓာ ဝေဒိတဗ္ဗာ. တာယ ဓမ္မသင်္ဂဟာဒီသု ဝိဘတ္တာ သဘာဝပညတ္တိ သဗ္ဗာပိ သင်္ဂဟိတာ ဟောတိ. ပုဂ္ဂလပညတ္တိ ပန အသဘာဝပညတ္တိ. တာယ စ သမယဝိမုတ္တာဒိပ္ပဘေဒါယ သတ္တသန္တာနဂတေ ပရိညေယျာဒိသဘာဝဓမ္မေ ဥပါဒါယ ပဝတ္တိတော ပဓာနာယ ‘‘ဝိဟာရော မဉ္စော’’တိအာဒိကာ စ သဗ္ဗာ အသဘာဝပညတ္တိ သင်္ဂဟိတာ ဟောတိ.

ဧတ္တာဝတာ စ ပညတ္တိ နာမ ဝိဇ္ဇမာနပညတ္တိ အဝိဇ္ဇမာနပညတ္တိ စ. တာ ဧဝ ဟိ ဝေါမိဿာ ဣတရာ စတဿောတိ. တသ္မာ တာသံ ဒဿနေန ဣမသ္မိံ ပကရဏေ သဗ္ဗာ ပညတ္တိယော ဒဿိတာတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ. ခန္ဓာဒိပညတ္တီသု ပန ဆသု အညတ္ထ အဒဿိတပ္ပဘေဒံ ဣဓေဝ စ ဒဿိတပ္ပဘေဒံ ပုဂ္ဂလပညတ္တိံ ဥပါဒါယ ဣမဿ ပကရဏဿ ပုဂ္ဂလပညတ္တီတိ နာမံ ဝုတ္တန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ယေ ဓမ္မေ ဣဓ ပညပေတုကာမောတိ ပညတ္တိယာ ဝတ္ထုဘာဝေန ဒဿေတုကာမောတိ အဓိပ္ပါယော. န ဟိ ဧတသ္မိံ ပကရဏေ ပညာပနံ ကရောတိ၊ ဝတ္ထူဟိ ပန ပညတ္တိယော ဒဿေတီတိ.

ခန္ဓာတိ ပညာပနာတိ ဣဒံ ခန္ဓာတိ ရူပံ ပထဝီတိအာဒိကာ သဗ္ဗာပိ သာမညပ္ပဘေဒပညာပနာ နာမ ဟောတိ၊ တံ သန္ဓာယ ဝုတ္တန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ပညာပနာတိ ဧတဿ ပန ဒဿနာ ဌပနာတိ ဧတေ ဒွေ အတ္ထာ၊ တေသံ ပကာသနာ နိက္ခိပနာတိ. တတ္ထ ‘‘ရူပက္ခန္ဓော။ပေ။ အညာတာဝိန္ဒြိယံ သမယဝိမုတ္တော’’တိအာဒိနာ ဣဒမေဝံနာမကံ ဣဒမေဝံနာမကန္တိ တံတံကောဋ္ဌာသိကကရဏံ ဗောဓနမေဝ နိက္ခိပနာ၊ န ပညပေတဗ္ဗာနံ မဉ္စာဒီနံ ဝိယ ဌာနသမ္ဗန္ဓကရဏံ. ယော ပနာယံ ‘‘နာမပညတ္တိ ဟိ ဒဿေတိ စ ဌပေတိ စာ’’တိ ကတ္တုနိဒ္ဒေသော ကတော၊ သော ဘာဝဘူတာယ ကရဏဘူတာယ ဝါ နာမပညတ္တိယာ တေသံ တေသံ ဓမ္မာနံ ဒိဋ္ဌတာယ ဌပိတတာယ စ တံနိမိတ္တတံ သန္ဓာယ ကတောတိ ဝေဒိတဗ္ဗော.

ဝိဇ္ဇမာနပညတ္တီတိအာဒိနာ ဝစနေန ပါဠိယံ အနာဂတတံ သန္ဓာယ ‘‘ပါဠိမုတ္တကေနာ’’တိအာဒိမာဟ. ကုသလာကုသလဿေဝါတိ ကုသလာကုသလဿ ဝိယ. ဝိဇ္ဇမာနဿာတိ ဧတဿ အတ္ထော သတောတိ၊ တဿ အတ္ထော သမ္ဘူတဿာတိ. ဝိဇ္ဇမာနဿ သတောတိ ဝါ ဝိဇ္ဇမာနဘူတဿာတိ အတ္ထော. တမေဝတ္ထံ ဒဿေန္တော အာဟ ‘‘သမ္ဘူတဿာ’’တိ. တေန အဝိဇ္ဇမာနဘာဝံ ပဋိက္ခိပတိ. တထာ အဝိဇ္ဇမာနဿာတိ ယထာ ကုသလာဒီနိ အကုသလာဒိသဘာဝတော၊ ဖဿာဒယော စ ဝေဒနာဒိသဘာဝတော ဝိနိဝတ္တသဘာဝါနိ ဝိဇ္ဇန္တိ၊ တထာ အဝိဇ္ဇမာနဿ ယေ ဓမ္မေ ဥပါဒါယ ‘‘ဣတ္ထီ၊ ပုရိသော’’တိ ဥပလဒ္ဓိ ဟောတိ၊ တေ အပနေတွာ တေဟိ ဝိနိဝတ္တဿ ဣတ္ထိအာဒိသဘာဝဿ အဘာဝတော အသမ္ဘူတဿာတိ အတ္ထော. ယံ ပနေတဿ ‘‘တေနာကာရေန အဝိဇ္ဇမာနဿ အညေနာကာရေန ဝိဇ္ဇမာနဿာ’’တိ အတ္ထံ ကေစိ ဝဒန္တိ၊ တတ္ထ ယံ ဝတ္တဗ္ဗံ၊ တံ ပညတ္တိဒုကေ ဝုတ္တမေဝ. အဝိဇ္ဇမာနေပိ သဘာဝေ လောကနိရုတ္တိံ အနုဂန္တွာ အနဘိနိဝေသေန စိတ္တေန ‘‘ဣတ္ထီ၊ ပုရိသော’’တိ ဂဟဏသဗ္ဘာဝါ ‘‘လောကနိရုတ္တိမတ္တသိဒ္ဓဿာ’’တိ အာဟ. သာဘိနိဝေသေန ပန စိတ္တေန ဂယှမာနံ ပဉ္စမသစ္စာဒိကံ န သဘာဝတော၊ နာပိ သင်္ကေတေန သိဒ္ဓန္တိ ‘‘သဗ္ဗာကာရေနပိ အနုပလဗ္ဘနေယျ’’န္တိ ဝုတ္တံ. တာသု ဣမသ္မိံ။ပေ။ လဗ္ဘန္တီတိ ဣမသ္မိံ ပကရဏေ သရူပတော တိဿန္နံ အာဂတတံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ.

ယထာဝုတ္တဿ ပန အဋ္ဌကထာနယဿ အဝိရောဓေန အာစရိယဝါဒါ ယောဇေတဗ္ဗာ၊ တသ္မာ ပညပေတဗ္ဗဋ္ဌေန စေသာ ပညတ္တီတိ ဧတဿ သဘာဝတော အဝိဇ္ဇမာနတ္တာ ပညပေတဗ္ဗမတ္တဋ္ဌေန ပညတ္တီတိ အတ္ထော. ပညပေတဗ္ဗမ္ပိ ဟိ သသဘာဝံ တဇ္ဇပရမတ္ထနာမလာဘတော န ပရတော လဘိတဗ္ဗံ ပညတ္တိနာမံ လဘတိ၊ နိသဘာဝံ ပန သဘာဝါဘာဝတော န အတ္တနော သဘာဝေန နာမံ လဘတီတိ. သတ္တောတိအာဒိကေန နာမေန ပညပိတဗ္ဗမတ္တဋ္ဌေန ပညတ္တီတိ နာမံ လဘတိ၊ နိသဘာဝါ စ သတ္တာဒယော. န ဟိ သသဘာဝဿ ရူပါဒီဟိ ဧကတ္တေန အညတ္တေန ဝါ အနုပလဗ္ဘသဘာဝတာ အတ္ထီတိ.

ကိရီဋံ မကုဋံ၊ တံ အဿ အတ္ထီတိ ကိရီဋီ. ဧတသ္မိဉ္စ အာစရိယဝါဒေ အနူနေန လက္ခဏေန ဘဝိတဗ္ဗန္တိ သဗ္ဗသမောရောဓော ကာတဗ္ဗော. ဒုတိယံ တတိယန္တိ ဧဝံပကာရာ ဟိ ဥပနိဓာပညတ္တိ ဥပနိက္ခိတ္တကပညတ္တိ စ သင်္ခါတဗ္ဗပ္ပဓာနတ္တာ ဆပိ ပညတ္တိယော ဘဇတီတိ ယုတ္တံ ဝတ္တုံ၊ ဣတရာ စ ယထာယောဂံ တံ တံ ပညတ္တိန္တိ. ဒုတိယံ တတိယံ ဒွေ တီဏီတိအာဒိ ပန သင်္ခါ နာမ ကာစိ နတ္ထီတိ တာသံ ဥပါဒါသန္တတိပညတ္တီနံ အဝိဇ္ဇမာနပညတ္တိဘာဝံ၊ ဣတရာသဉ္စ ဥပနိဓာပညတ္တီနံ ယထာနိဒဿိတာနံ အဝိဇ္ဇမာနေနအဝိဇ္ဇမာနပညတ္တိဘာဝံ မညမာနော အာဟ ‘‘သေသာ အဝိဇ္ဇမာနပက္ခဉ္စေဝ အဝိဇ္ဇမာနေနအဝိဇ္ဇမာနပက္ခဉ္စ ဘဇန္တီ’’တိ. ဒုတိယံ တတိယံ ဒွေ တီဏီတိအာဒီနံ ဥပနိဓာဥပနိက္ခိတ္တကပညတ္တီနံ အဝိဇ္ဇမာနေနအဝိဇ္ဇမာနပညတ္တိဘာဝမေဝ မညတိ. ယဉှိ ပဌမာဒိကံ အပေက္ခိတွာ ယဿ စေကာဒိကဿ ဥပနိက္ခိပိတွာ ပညာပီယတိ၊ တဉ္စ သင်္ခါနံ ကိဉ္စိ နတ္ထီတိ. တထာ သန္တတိပညတ္တိယာ စ. န ဟိ အသီတိ အာသီတိကော စ ဝိဇ္ဇမာနောတိ.

ဧကစ္စာ ဘူမိပညတ္တီတိ ကာမာဝစရာဒိပညတ္တိံ သန္ဓာယာဟ. ကာမာဝစရာဒီ ဟိ သဘာဝဓမ္မာတိ အဓိပ္ပါယော. ကာမောတိ ပန ဩကာသေ ဂဟိတေ အဝိဇ္ဇမာနေနဝိဇ္ဇမာနပညတ္တိ ဧသာ ဘဝိတုံ အရဟတိ၊ ကမ္မနိဗ္ဗတ္တက္ခန္ဓေသု ဂဟိတေသု ဝိဇ္ဇမာနေနဝိဇ္ဇမာနပညတ္တိ. ယထာ ပန ဝစနသင်္ခါတာယ ဝစနသမုဋ္ဌာပကစေတနာသင်္ခါတာယ ဝါ ကိရိယာယ ဘာဏကောတိ ပုဂ္ဂလဿ ပညတ္တိ ဝိဇ္ဇမာနေနအဝိဇ္ဇမာနပညတ္တိပက္ခံ ဘဇတိ၊ ဧဝံ ကိသော ထူလောတိ ရူပါယတနသင်္ခါတေန သဏ္ဌာနေန ပုဂ္ဂလာဒီနံ ပညာပနာ ဝိဇ္ဇမာနေနအဝိဇ္ဇမာနပညတ္တိ ဘဝိတုံ အရဟတိ. သဏ္ဌာနန္တိ ဝါ ရူပါယတနေ အဂ္ဂဟိတေ အဝိဇ္ဇမာနေနအဝိဇ္ဇမာနပညတ္တိ. ရူပံ ဖဿောတိအာဒိကာ ပန ဝိဇ္ဇမာနပညတ္တိ ရုပ္ပနာဒိကိစ္စဝသေန ကိစ္စပညတ္တိယံ၊ ပစ္စတ္တဓမ္မနာမဝသေန ပစ္စတ္တပညတ္တိယံ ဝါ အဝရောဓေတဗ္ဗာ. ဝိဇ္ဇမာနာဝိဇ္ဇမာနပညတ္တီသု စ ဝုတ္တာသု တာသံ ဝေါမိဿတာဝသေန ပဝတ္တာ ဣတရာပိ ဝုတ္တာယေဝ ဟောန္တီတိ အယမ္ပိ အာစရိယဝါဒေါ သဗ္ဗသင်္ဂါဟကောတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗော.

၂. ‘‘ယာဝတာ ပဉ္စက္ခန္ဓာ’’တိအာဒိကဿ အတ္ထံ ဒဿေန္တော ‘‘ယတ္တကေန ပညာပနေနာ’’တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ယာဝတာ ပဉ္စက္ခန္ဓာတိ ယာဝတာ ရူပက္ခန္ဓော။ပေ။ ဝိညာဏက္ခန္ဓောတိ ခန္ဓာနံ ခန္ဓပညတ္တိ၊ ဧတ္တာဝတာ ခန္ဓာနံ ခန္ဓပညတ္တိ၊ ဧဝံ ပါဠိယောဇနံ ကတွာ သင်္ခေပပ္ပဘေဒဝသေန အယံ အတ္ထော ဝုတ္တောတိ ဝေဒိတဗ္ဗော. ‘‘ယာဝတာ ပဉ္စက္ခန္ဓာ’’တိ၊ ‘‘ခန္ဓာနံ ခန္ဓပညတ္တီ’’တိ ဟိ ဣမဿ အတ္ထော ‘‘ယတ္တကေန ပညာပနေန သင်္ခေပတော ပဉ္စက္ခန္ဓာတိ ဝါ’’တိ ဧတေန ဒဿိတော၊ ‘‘ယာဝတာ ရူပက္ခန္ဓော’’တိအာဒိကဿ ပန ‘‘ပဘေဒတော ရူပက္ခန္ဓော’’တိအာဒိကေနာတိ. တတ္ထ ရူပက္ခန္ဓော။ပေ။ ဝိညာဏက္ခန္ဓောတိ ပဘေဒနိဒဿနမတ္တမေတံ. တေန အဝုတ္တောပိ သဗ္ဗော သင်္ဂဟိတော ဟောတီတိ ‘‘တတြာပိ ရူပက္ခန္ဓော ကာမာဝစရော’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. အယံ ဝါ ဧတ္ထ ပါဠိယာ အတ္ထယောဇနာ – ‘‘ယာဝတာ’’တိ ဣဒံ သဗ္ဗေဟိ ပဒေဟိ ယောဇေတွာ ယတ္တကာ ပဉ္စက္ခန္ဓာ၊ တတ္တကာ ခန္ဓာနံ ခန္ဓပညတ္တိ. ယတ္တကော ပဉ္စန္နံ ခန္ဓာနံ တပ္ပဘေဒါနဉ္စ ရူပက္ခန္ဓာဒီနံ ပဘေဒေါ၊ တတ္တကော ခန္ဓာနံ ခန္ဓပညတ္တိယာ ပဘေဒေါတိ ပကရဏန္တရေ ဝုတ္တေန ဝတ္ထုဘေဒေန ခန္ဓပညတ္တိယာ ပဘေဒံ ဒဿေတိ. ဧသ နယော ‘‘ယာဝတာ အာယတနာန’’န္တိအာဒီသုပိ.

၇. ဧကဒေသေနေဝါတိ ဥဒ္ဒေသမတ္တေနေဝါတိ အတ္ထော.

မာတိကာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.