ကာမာဝစရကုသလံ

ကာယကမ္မဒွါရကထာဝဏ္ဏနာ

ဣမဿ ပနတ္ထဿာတိ ကမ္မဒွါရာနံ အညမညသ္မိံ အနိယတတာယ ‘‘ဒွါရေ စရန္တိ ကမ္မာနီ’’တိအာဒိနာ ပကာသနတ္ထံ. ပဉ္စ ဝိညာဏာနီတိ ဧတ္ထ ဆဋ္ဌဿ ဝိညာဏဿ တဿ စ ဒွါရဿ အနုဒ္ဒေသော ဒွါရဒွါရဝန္တာနံ သဟာဘာဝါ. နိယတရူပရူပဝသေန စတုသမုဋ္ဌာနိကကာယာ ဝုတ္တာတိ သဒ္ဒဿ ဝိကာရရူပါဒီနဉ္စ အသင်္ဂဟော.

ပဌမဇဝနသမုဋ္ဌိတာ ဝါယောဓာတု ယဒိပိ တသ္မိံ ခဏေ ရူပါနံ ဒေသန္တရုပ္ပတ္တိဟေတုဘာဝေန စာလေတုံ န သက္ကောတိ၊ တထာပိ ဝိညတ္တိဝိကာရသဟိတာဝ သာ ဝေဒိတဗ္ဗာ. ဒသသု ဟိ ဒိသာသု ယံ ဒိသံ ဂန္တုကာမော အင်္ဂပစ္စင်္ဂါနိ ဝါ ခိပိတုကာမော၊ တံဒိသာဘိမုခါနေဝ ရူပါနိ သာ သန္ထမ္ဘေတိ သန္ဓာရေတိ စာတိ တဒဘိမုခဘာဝဝိကာရဝတီ ဟောတိ၊ အဓိပ္ပါယသဟဘာဝီ စ ဝိကာရော ဝိညတ္တီတိ. ဧဝဉ္စ ကတွာ အာဝဇ္ဇနဿပိ ဝိညတ္တိသမုဋ္ဌာပကဘာဝေါ ယထာဓိပ္ပါယဝိကာရရူပုပ္ပါဒနေန ဥပပန္နော ဟောတိ၊ ယတော ဗာတ္တိံသ စိတ္တာနိ ရူပိရိယာပထဝိညတ္တိဇနကာနိ ဝုတ္တာနီတိ. ယောဇနံ ဂတော၊ ဒသယောဇနံ ဂတောတိ ဝတ္တဗ္ဗတံ အာပဇ္ဇာပေတိ အနေကသဟဿဝါရံ ဥပ္ပန္နာ.

ဝါယောဓာတုယာ။ပေ။ ပစ္စယော ဘဝိတုန္တိ ထမ္ဘနစလနေသု ဝါယောဓာတုယာ ပစ္စယော ဘဝိတုံ သမတ္ထော စိတ္တသမုဋ္ဌာနမဟာဘူတာနံ ဧကော အာကာရဝိသေသော အတ္ထိ၊ အယံ ဝိညတ္တိ နာမ. တေသဉှိ တဒါကာရတ္တာ ဝါယောဓာတု ထမ္ဘေတိ စာလေတိ စာတိ. န စိတ္တသမုဋ္ဌာနာတိ ဧတေန ပရမတ္ထတော အဘာဝံ ဒဿေတိ. န ဟိ ရူပံ အပ္ပစ္စယံ အတ္ထိ၊ န စ နိဗ္ဗာနဝဇ္ဇော အတ္ထော နိစ္စော အတ္ထီတိ. ဝိညတ္တိတာယာတိ ဝိညတ္တိဝိကာရတာယ. စိတ္တသမုဋ္ဌာနဘာဝေါ ဝိယ မဟာဘူတဝိကာရတာယ ဥပါဒါရူပဘာဝေါ စ အဓိပ္ပေတောတိ ဝေဒိတဗ္ဗော.

ကာယိကကရဏန္တိ ကာယဒွါရပ္ပဝတ္တံ စိတ္တကိရိယံ၊ အဓိပ္ပါယန္တိ အတ္ထော. ကာရေတိ မညေတိ ဧတေန ဝဏ္ဏဂ္ဂဟဏာနုသာရေန ဂဟိတာယ ဝိညတ္တိယာ ယံ ကရဏံ ဝိညာတဗ္ဗံ၊ တဿ ဝိဇာနနေန ဝိညတ္တိယာ ဝိညာတတ္တံ ဒဿေတိ. န ဟိ ဝိညတ္တိရဟိတေသု ရုက္ခစလနာဒီသု ‘‘ဣဒမေသ ကာရေတီ’’တိ ဝိဇာနနံ ဟောတီတိ. စက္ခုဝိညာဏဿ ဟိ ရူပေ အဘိနိပါတမတ္တံ ကိစ္စံ၊ န အဓိပ္ပါယသဟဘုနော စလနဝိကာရဿ ဂဟဏံ. စိတ္တဿ ပန လဟုပရိဝတ္တိတာယ စက္ခုဝိညာဏဝီထိယာ အနန္တရံ မနောဝိညာဏေန ဝိညာတမ္ပိ စလနံ စက္ခုနာ ဒိဋ္ဌံ ဝိယ မညန္တိ အဝိသေသဝိဒုနော၊ တသ္မာ ယထာ နီလာဘိနိပါတဝသပ္ပဝတ္တာယ စက္ခုဝိညာဏဝီထိယာ နီလန္တိ ပဝတ္တာယ မနောဝိညာဏဝီထိယာ စ အန္တရံ န ဝိညာယတိ၊ ဧဝံ အဝိညာယမာနန္တရေန မနောဒွါရဝိညာဏေန ဂဟိတေ တသ္မိံ စိတ္တေန သဟေဝ အနုပရိဝတ္တေ ကာယထမ္ဘနဝိကာရစောပနသင်္ခါတေ ‘‘ဣဒမေသ ကာရေတိ၊ အယမဿ အဓိပ္ပါယော’’တိ ဝိဇာနနံ ဟောတိ.

တာလပဏ္ဏာဒိရူပါနိ ဒိသွာ တဒနန္တရပ္ပဝတ္တာယ မနောဒွါရဝီထိယာ အဝိညာယမာနန္တရာယ တာလပဏ္ဏာဒီနံ ဥဒကာဒိသဟစာရိပ္ပကာရတံ သညာဏာကာရံ ဂဟေတွာ ဥဒကာဒိဂ္ဂဟဏံ ဝိယ. ဧတ္ထ ဥဒကံ ဘဝိဿတီတိအာဒိနာ စ ဥဒကာဒိသမ္ဗန္ဓနာကာရေန ရူပဂ္ဂဟဏာနုသာရဝိညာဏေန ယံ ဥဒကာဒိ ဝိညာတဗ္ဗံ၊ တဿ ဝိဇာနနေန တဒါကာရဿ ဝိညာတတာ ဝုတ္တာတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ. ဧတဿ ပန ကာယိကကရဏဂ္ဂဟဏဿ ဥဒကာဒိဂ္ဂဟဏဿ စ ပုရိမသိဒ္ဓသမ္ဗန္ဓဂ္ဂဟဏံ ဥပနိဿယော ဟောတီတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. အထ ပန နာလမ္ဗိတာပိ ဝိညတ္တိ ကာယိကကရဏဂ္ဂဟဏဿ စ ပစ္စယော ပုရိမသိဒ္ဓသမ္ဗန္ဓဂ္ဂဟဏောပနိဿယဝသေန သာဓိပ္ပါယဝိကာရဘူတဝဏ္ဏဂ္ဂဟဏာနန္တရံ ပဝတ္တမာနဿ အဓိပ္ပါယဂ္ဂဟဏဿ အဓိပ္ပါယသဟဘူဝိကာရာဘာဝေ အဘာဝတော၊ ဧဝံ သတိ ဝဏ္ဏဂ္ဂဟဏာနန္တရေန ဥဒကာဒိဂ္ဂဟဏေနေဝ တာလပဏ္ဏာဒိသညာဏာကာရော ဝိယ ဝဏ္ဏဂ္ဂဟဏာနန္တရေန အဓိပ္ပါယဂ္ဂဟဏေနေဝ ဝိညတ္တိ ပါကဋာ ဟောတီတိ ‘‘ဣဒဉ္စိဒဉ္စ ဧသ ကာရေတိ မညေ’’တိ အဓိပ္ပါယဝိဇာနနေနေဝ ဝိညတ္တိယာ ဝိညာတတာ ဝုတ္တာ.

အယံ နော ပဟရိတုကာမောတိ အဓိပ္ပါယဝိဇာနနေန ဝိညတ္တိယာ ပါကဋဘာဝံ ဒဿေတိ. န ဟိ တဒပါကဋဘာဝေ အဓိပ္ပါယဝိဇာနနံ ဟောတီတိ. သမ္မုခီ။ပေ။ ယေဝ နာမ ဟောတီတိ အသမ္မုခီဘူတတာယ အနာပါထဂတာနံ ရူပါဒီနံ စက္ခုဝိညေယျာဒိဘာဝေါ ဝိယ သဘာဝဘူတံ တံ ဒွိဓာ ဝိညတ္တိဘာဝံ သာဓေတိ. ပရံ ဗောဓေတုကာမတာယ ဝိနာပိ အဘိက္ကမနာဒိပ္ပဝတ္တနေန သော စိတ္တသဟဘူဝိကာရော အဓိပ္ပါယံ ဝိညာပေတိ၊ သယဉ္စ ဝိညာယတီတိ ဒွိဓာပိ ဝိညတ္တိယေဝါတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ.

တသ္မိံ ဒွါရေ သိဒ္ဓါတိ တေန ဒွါရေန ဝိညာတဗ္ဗဘာဝတော တေနေဝ ဒွါရေန နာမလာဘတော တသ္မိံ ဒွါရေ ပါကဋဘာဝဝသေန သိဒ္ဓါ. ကုသလံ ဝါ အကုသလံ ဝါတိ ဌပေတဗ္ဗံ. ကသ္မာ? ယသ္မာ ပရဝါဒိနော အဝိပါကဿ ကမ္မဘာဝေါ န သိဒ္ဓေါ၊ ဣတရဿ ပန သိဒ္ဓေါတိ ဝိညတ္တိသမုဋ္ဌာပကာနံ ဧကာဒသန္နံ ကိရိယစိတ္တာနံ ဝသေန တိကံ ပူရေတွာ ဌပေတဗ္ဗံ.

ဒွါရေ စရန္တိ ကမ္မာနီတိ ဧတ္ထ အယမဓိပ္ပါယော – ယဒိ ဒွါရာ ဒွါရန္တရစာရိနော ဟောန္တိ၊ ဒွါရသမ္ဘေဒါ ကမ္မသမ္ဘေဒေါပီတိ ကာယကမ္မံ ကာယကမ္မဒွါရန္တိ အညမညဝဝတ္ထာနံ န သိယာ၊ ကမ္မာနမ္ပိ ကမ္မန္တရစရဏေ ဧသေဝ နယော. ယဒိ ပန ဒွါရာနမ္ပိ ဒွါရဘာဝေန ကမ္မန္တရစရဏံ ကမ္မာနဉ္စ ဒွါရန္တရစရဏံ န သိယာ၊ သုဋ္ဌုတရံ ကမ္မဒွါရဝဝတ္ထာနံ သိယာ. န ပန ကမ္မာနံ ဒွါရန္တရေ အစရဏံ အတ္ထိ၊ ကိန္တု ဒွါရေ အညသ္မိဉ္စ စရန္တိ ကမ္မာနိ အညာနိပိ. ယသ္မာ ပန ဒွါရေ ဒွါရာနိ န စရန္တိ၊ တသ္မာ အဒွါရစာရီဟိ ဒွါရေဟိ ကာရဏဘူတေဟိ ကမ္မာနိ ဒွါရန္တရေ စရန္တာနိပိ ဝဝတ္ထိတာနိ. န ကေဝလံ ကမ္မာနေဝ၊ တေဟိ ပန ဒွါရာနိပီတိ ဧဝံ ကမ္မဒွါရာနိ အညမညံ ဝဝတ္ထိတာနိ ‘‘ယေဘုယျေနဝုတ္တိတာယ တဗ္ဗဟုလဝုတ္တိတာယ စာ’’တိ ဝုစ္စမာနာယ ဝဝတ္ထာနယုတ္တိယာ. တတ္ထ ဒွါရာပေက္ခတ္တာ ကမ္မာနံ ကာယကမ္မာဒိဘာဝဿ အဒွါရစာရီဟိ ဒွါရေဟိ ဝဝတ္ထာနံ ဟောတိ၊ န ပန ဒွါရန္တရစာရီဟိ ကမ္မေဟိ ဒွါရာနံ အဝဝတ္ထာနံ ကမ္မာနပေက္ခကာယဒွါရာဒိဘာဝေဟိ ဒွါရေဟိ ဝဝတ္ထိတာနံ ကာယကမ္မာဒီနံ ကာယကမ္မဒွါရာဒိဝဝတ္ထာနကရတ္တာ. အထ ဝါ ဒွါရန္တရေ စရန္တာနိပိ ကာယာဒီဟိ ဥပလက္ခိတာနေဝ စရန္တိ ပါဏာတိပါတာဒီနံ ဧဝံသဘာဝတ္တာ အာဏတ္တိဟတ္ထဝိကာရာဒီဟိ ဝုစ္စမာနဿပိ ကာယာဒီဟိ သာဓေတဗ္ဗသဘာဝါဝဗောဓတော၊ တသ္မာ န ကမ္မန္တရဿ အတ္တနိ စရန္တဿပိ ဒွါရန္တရံ သနာမံ ဒေတိ၊ နာပိ ကမ္မံ ဒွါရဿ၊ တံတံဒွါရမေဝ ပန ကမ္မဿ ကမ္မဉ္စ ဒွါရန္တရေ စရန္တမ္ပိ အတ္တနောယေဝ ဒွါရဿ နာမံ ဒေတီတိ သိဒ္ဓံ အညမညဝဝတ္ထာနံ. ပုဗ္ဗေ ပန ဒွါရေသု အနိဗဒ္ဓတာ ကမ္မာနံ ဒွါရန္တရစရဏမေဝ သန္ဓာယ ဝုတ္တာ၊ န ဧတံ ဝဝတ္ထာနန္တိ.

တတ္ထာတိ တေသု ဒွါရကမ္မေသု. ကာယကမ္မဿ ဥပ္ပဇ္ဇနဋ္ဌာနန္တိ တံသဟဇာတာ ဝိညတ္တိယေဝ ဝုစ္စတိ. ကိဉ္စာပိ ဟိ သာ တဿ ကေနစိ ပကာရေန ပစ္စယော န ဟောတိ၊ တထာပိ ကမ္မဿ ဝိသေသိကာ ဝိညတ္တိ တံသဟဇာတာ ဟောတီတိ တဿ ဥပ္ပတ္တိဋ္ဌာနဘာဝေန ဝုတ္တာ ယထာဝုတ္တနိယမေန အညဝိသေသနဿ ကမ္မဿ ဝိသေသနန္တရေ ဥပ္ပတ္တိအဘာဝါ. ကာယေန ပန ကတတ္တာတိ ကာယဝိညတ္တိံ ဇနေတွာ တာယ ဇီဝိတိန္ဒြိယုပစ္ဆေဒါဒိနိပ္ဖါဒနတော အတ္တနော နိပ္ဖတ္တိဝသေန ‘‘ကာယေန ကတံ ကမ္မ’’န္တိ ဝုတ္တံ. ကာရဏဘူတော ဟိ ပနေတ္ထ ကာယောတိ.

အညမညံ ဝဝတ္ထိတာတိ ဧတ္ထ ကမ္မုနာ ကာယော ကာယကမ္မဒွါရန္တိ ဧဝံ ဝဝတ္ထိတော၊ န ကာယော ဣစ္စေဝ. ယထာ သူစိကမ္မုနာ သူစိကမ္မကရဏန္တိ ဝဝတ္ထိတာ၊ န သူစိ ဣစ္စေဝ၊ တထာ ဣဒမ္ပိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. အညမညံ ဝဝတ္ထိတာတိ စ အညမညံ ဝိသေသိတာတိ အတ္ထော. ဧဝံ သန္တေတိ ယထာဝုတ္တံ ဝဝတ္ထာနနိယမံ အဂ္ဂဟေတွာ ‘‘ဒွါရေ စရန္တိ ကမ္မာနီ’’တိအာဒိဝစနမေဝ ဂဟေတွာ စောဒေတိ. တတ္ထ ဧဝံ သန္တေတိ ကမ္မာနံ ဒွါရစရဏေ အညမညေန စ ဝဝတ္ထာနေ နာမလာဘေ ဝိသေသနေ သတီတိ အတ္ထော.

ကာယကမ္မဒွါရကထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

ဝစီကမ္မဒွါရကထာဝဏ္ဏနာ

စတူဟိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အင်္ဂေဟိ သမန္နာဂတာတိ ဧတ္ထ သုဘာသိတဘာသနသင်္ခါတာ အပိသုဏဝါစာ၊ ဓမ္မဘာသနသင်္ခါတော အသမ္ဖပ္ပလာပေါ၊ ပိယဘာသနသင်္ခါတာ အဖရုသဝါစာ၊ သစ္စဘာသနသင်္ခါတော အမုသာဝါဒေါ စာတိ ဧတာ ဝါစာ တထာပဝတ္တာ စေတနာ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ. သဟသဒ္ဒါ ပနာတိ တဿ ဝိကာရဿ သဒ္ဒေန သဟ သမ္ဘူတတ္တာ ဝုတ္တံ. စိတ္တာနုပရိဝတ္တိတာယ ပန သော န ယာဝ သဒ္ဒဘာဝီတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗော၊ ဝိတက္ကဝိပ္ဖါရသဒ္ဒေါ န သောတဝိညေယျောတိ ပဝတ္တေန မဟာအဋ္ဌကထာဝါဒေန စိတ္တသမုဋ္ဌာနသဒ္ဒေါ ဝိနာပိ ဝိညတ္တိဃဋ္ဋနေန ဥပ္ပဇ္ဇတီတိ အာပဇ္ဇတိ. ‘‘ယာ တာယ ဝါစာယ ဝိညတ္တီ’’တိ (ဓ. သ. ၆၃၆) ဟိ ဝစနတော အသောတဝိညေယျသဒ္ဒေန သဟ ဝိညတ္တိယာ ဥပ္ပတ္တိ နတ္ထီတိ ဝိညာယတီတိ.

စိတ္တသမုဋ္ဌာနံ သဒ္ဒါယတနန္တိ ဧတ္ထ စ န ကောစိ စိတ္တသမုဋ္ဌာနော သဒ္ဒေါ အသင်္ဂဟိတော နာမ အတ္ထီတိ အဓိပ္ပါယေန မဟာအဋ္ဌကထာဝါဒံ ပဋိသေဓေတိ. ဆဗ္ဗိဓေန ရူပသင်္ဂဟာဒီသု ဟိ ‘‘သောတဝိညေယျ’’န္တိ ‘‘ဒိဋ္ဌံ သုတ’’န္တိ ဧတ္ထ ‘‘သုတ’’န္တိ စ န ကောစိ သဒ္ဒေါ န သင်္ဂယှတီတိ. မဟာအဋ္ဌကထာယံ ပန ဝိညတ္တိသဟဇမေဝ ဇိဝှါတာလုစလနာဒိကရဝိတက္ကသမုဋ္ဌိတံ သုခုမသဒ္ဒံ ‘‘ဒိဗ္ဗသောတေန သုတွာ အာဒိသတီ’’တိ သုတ္တေ ပဋ္ဌာနေ စ ဩဠာရိကသဒ္ဒံ သန္ဓာယ ‘‘သောတဝိညာဏဿ အာရမ္မဏပစ္စယေန ပစ္စယော’’တိ ဝုတ္တန္တိ ဣမိနာ အဓိပ္ပါယေန အသောတဝိညေယျတာ ဝုတ္တာ သိယာ. သဒ္ဒေါ စ အသောတဝိညေယျော စာတိ ဝိရုဒ္ဓမေတန္တိ ပန ပဋိက္ခေပေါ ဝေဒိတဗ္ဗော. ဝိညတ္တိပစ္စယာ ဃဋ္ဋနာ ဝိညတ္တိဃဋ္ဋနာ. ဝိညတ္တိ ဧဝ ဝါ. ဃဋ္ဋနာကာရပ္ပဝတ္တဘူတဝိကာရော ဟိ ‘‘ဃဋ္ဋနာ’’တိ ဝုတ္တော. သင်္ဃဋ္ဋနေန သဟေဝ သဒ္ဒေါ ဥပ္ပဇ္ဇတိ၊ န ပုဗ္ဗာပရဘာဝေန. ပထဝီဓာတုယာတိ ဣဒံ ဝါယောဓာတုယာ ဝိယ စာလနံ ပထဝီဓာတုယာ သင်္ဃဋ္ဋနံ ကိစ္စံ အဓိကန္တိ ကတွာ ဝုတ္တံ၊ ဝိကာရဿ စ တပ္ပစ္စယဘာဝေါ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗော. တဗ္ဗိကာရာနဉှိ ဘူတာနံ အညမညဿ ပစ္စယဘာဝေါတိ. အညမ္ပိ သဗ္ဗံ ဝိဓာနံ ကာယဝိညတ္တိယံ ဝိယ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

တိသမုဋ္ဌာနိကကာယံ။ပေ။ န လဗ္ဘတိ. န ဟိ စာလနံ ဥပါဒိန္နဃဋ္ဋနန္တိ. စာလနဉှိ ဒေသန္တရုပ္ပါဒနပရမ္ပရတာ၊ ဃဋ္ဋနံ ပစ္စယဝိသေသေန ဘူတကလာပါနံ အာသန္နတရုပ္ပါဒေါတိ. ဥပတ္ထမ္ဘနကိစ္စမ္ပိ နတ္ထီတိ ဥပတ္ထမ္ဘနေန ဝိနာ ပဌမစိတ္တသမုဋ္ဌာနာပိ ဃဋ္ဋနာကာရေန ပဝတ္တတီတိ ဃဋ္ဋနတ္ထံ ဥပတ္ထမ္ဘနေန ပယောဇနံ နတ္ထိ၊ လဒ္ဓါသေဝနေန စိတ္တေနေဝ ဃဋ္ဋနဿ ဗလဝဘာဝတော စာတိ အဓိပ္ပါယော. ဥပတ္ထမ္ဘနံ နတ္ထိ အတ္ထီတိ ဝိစာရေတွာ ဂဟေတဗ္ဗံ.

ဝစီကမ္မဒွါရကထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

မနောကမ္မဒွါရကထာဝဏ္ဏနာ

အယံ နာမ စေတနာ ကမ္မံ န ဟောတီတိ န ဝတ္တဗ္ဗာတိ ဣဒံ ယဿ ဒွါရံ မနော၊ တံဒဿနတ္ထံ ဝုတ္တံ. ကပ္ပေတီတိ ‘‘တွံ ဖုသနံ ကရောဟိ၊ တွံ ဝေဒယိတ’’န္တိ ဧဝံ ကပ္ပေန္တံ ဝိယ ပဝတ္တတီတိ အတ္ထော. ပကပ္ပနဉ္စ တဒေဝ. ကိံ ပိဏ္ဍံ ကရောတီတိ အာယူဟနတ္ထဝသေန ပုစ္ဆတိ. ဖဿာဒိဓမ္မေ ဟိ အဝိပ္ပကိဏ္ဏေ ကတွာ သကိစ္စေသု ပဝတ္တနံ အာယူဟနံ၊ တတ္ထေဝ ဗျာပါရဏံ စေတယနံ၊ တထာကရဏံ အဘိသင်္ခရဏန္တိ. တေဘူမကဿေဝ ဂဟဏံ လောကုတ္တရကမ္မဿ ကမ္မက္ခယကရတ္တာ.

မနောကမ္မဒွါရကထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

ကမ္မကထာဝဏ္ဏနာ

စေတယိတွာ ကမ္မံ ကရောတီတိ ဧတ္ထ ယသ္မာ ပုရိမစေတနာယ စေတယိတွာ သန္နိဋ္ဌာနကမ္မံ ကရောတိ၊ တသ္မာ စေတနာပုဗ္ဗကံ ကမ္မံ တံစေတနာသဘာဝမေဝါတိ စေတနံ အဟံ ကမ္မံ ဝဒါမီတိ အတ္ထော. အထ ဝါ သမာနကာလတ္တေပိ ကာရဏကိရိယာ ပုဗ္ဗကာလာ ဝိယ ဝတ္တုံ ယုတ္တာ၊ ဖလကိရိယာ စ အပရကာလာ ဝိယ. ယသ္မာ စ စေတနာယ စေတယိတွာ ကာယဝါစာဟိ စောပနကိရိယံ မနသာ စ အဘိဇ္ဈာဒိကိရိယံ ကရောတိ၊ တသ္မာ တဿာ ကိရိယာယ ကာရိကံ စေတနံ အဟံ ကမ္မံ ဝဒါမီတိ အတ္ထော. ကာယေ ဝါတိ ကာယဝိညတ္တိသင်္ခါတေ ကာယေ ဝါ. သတီတိ ဓရမာနေ၊ အနိရောဓိတေ ဝါ. ကာယသမုဋ္ဌာပိကာ စေတနာ ကာယသဉ္စေတနာ. ဧတ္ထ စ သုခဒုက္ခုပ္ပါဒကေန ကမ္မေန ဘဝိတဗ္ဗံ၊ စေတနာ စ သုခဒုက္ခုပ္ပါဒိကာ ဝုတ္တာတိ တဿာ ကမ္မဘာဝေါ သိဒ္ဓေါ ဟောတိ. သဉ္စေတနိယန္တိ သဉ္စေတနသဘာဝဝန္တံ. သမိဒ္ဓိတ္ထေရေန ‘‘သဉ္စေတနိယံ၊ အာဝုသော။ပေ။ မနသာ သုခံ သော ဝေဒယတီ’’တိ (မ. နိ. ၃.၃၀၀၊ ကထာ. ၅၃၉) အဝိဘဇိတွာ ဗျာကတော. သုခဝေဒနီယန္တိအာဒိနာ ပန ဝိဘဇိတွာ ဗျာကာတဗ္ဗော သော ပဉှော၊ တသ္မာ သမ္မာ ဗျာကတော နာမ န ဟောတိ. ဣတရဒွယေပိ ဧသေဝ နယော. ယထာ ပန သုတ္တာနိ ဌိတာနိ၊ တထာ စောပနကိရိယာနိဿယဘူတာ ကာယဝါစာ အဘိဇ္ဈာဒိကိရိယာနိဿယော စ မနောဒွါရာနိ၊ ယာယ ပန စေတနာယ တေဟိ ကာယာဒီဟိ ကရဏဘူတေဟိ စောပနာဘိဇ္ဈာဒိကိရိယံ ကရောန္တိ ဝါသိအာဒီဟိ ဝိယ ဆေဒနာဒိံ၊ သာ စေတနာ ကမ္မန္တိ ဒွါရပ္ပဝတ္တိယမ္ပိ ကမ္မဒွါရာဘေဒနဉ္စ ကမ္မဒွါရဝဝတ္ထာနဉ္စ ဒိဿတိ၊ ဧဝဉ္စ သတိ ‘‘ကာယေန စေ ကတံ ကမ္မ’’န္တိအာဒိဂါထာယော (ဓ. သ. အဋ္ဌ. ၁ ကာယကမ္မဒွါရ) အတိဝိယ ယုဇ္ဇန္တိ.

လောကုတ္တရမဂ္ဂေါ ဣဓ လောကိယကမ္မကထာယံ အနဓိပ္ပေတောပိ ဘဇာပိယမာနော တီဏိ ကမ္မာနိ ဘဇတိ. မနေန ဒုဿီလျန္တိ ကာယိကဝါစသိကဝီတိက္ကမဝဇ္ဇံ သဗ္ဗံ အကုသလံ သင်္ဂဏှာတိ၊ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိသင်္ကပ္ပဝါယာမသတိသမာဓိံ ဝါ. တမ္ပိ စေတံ ‘‘မနသာ သံဝရော သာဓူ’’တိ (သံ. နိ. ၁.၁၁၆၊ ဓ. ပ. ၃၆၁) ဝုတ္တဿ သံဝရဿ ပဋိပက္ခဝသေန ဝုတ္တံ၊ န သီလဝိပတ္တိဝသေန. န ဟိ သာ မာနသိကာ အတ္ထီတိ မဂ္ဂဿေဝ ဘဇာပနံ မဟာဝိသယတ္တာ. ဗောဇ္ဈင်္ဂါ ဟိ မနောကမ္မမေဝ ဘဇေယျုံ၊ န စ န သက္ကာ မဂ္ဂဘဇာပနေနေဝ တေသံ ဘဇာပနံ ဝိညာတုန္တိ.

ကမ္မပထံ အပ္ပတ္တာနမ္ပိ တံတံဒွါရေ သံသန္ဒနံ အဝရောဓနံ ဒွါရန္တရေ ကမ္မန္တရုပ္ပတ္တိယမ္ပိ ကမ္မဒွါရာဘေဒနဉ္စ ဒွါရသံသန္ဒနံ နာမ. ‘‘တိဝိဓာ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ကာယသဉ္စေတနာ အကုသလံ ကာယကမ္မ’’န္တိအာဒိနာ (ကထာ. ၅၃၉) ကမ္မပထပ္ပတ္တာဝ သန္နိဋ္ဌာပကစေတနာ ကမ္မန္တိ ဝုတ္တာတိ ပုရိမစေတနာ သဗ္ဗာ ကာယကမ္မံ န ဟောတီတိ ဝုတ္တံ. အာဏာပေတွာ။ပေ။ အလဘန္တဿာတိ အာဏတ္တေဟိ အမာရိတဘာဝံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ၊ ဝစီဒုစ္စရိတံ နာမ ဟောတိ အကမ္မပထဘာဝတောတိ အဓိပ္ပါယော. ‘‘ဣမေ သတ္တာ ဟညန္တူ’’တိ ပဝတ္တဗျာပါဒဝသေန စေတနာပက္ခိကာ ဝါ ဘဝန္တိ ကာယကမ္မဝေါဟာရလာဘာ. အဗ္ဗောဟာရိကာ ဝါ မနောကမ္မဝေါဟာရဝိရဟာ. သသမ္ဘာရပထဝီအာဒီသု အာပါဒယော ဧတ္ထ နိဒဿနံ.

ကုလုမ္ဗဿာတိ ဂဗ္ဘဿ၊ ကုလဿေဝ ဝါ. တိဿောပိ သင်္ဂီတိယော အာရုဠှတာယ အနနုဇာနနတော ‘‘တဝ သုတ္တဿာ’’တိ ဝုတ္တံ. ဒသဝိဓာ ဣဒ္ဓိ ပဋိသမ္ဘိဒါမဂ္ဂေ ဣဒ္ဓိကထာယ ဂဟေတဗ္ဗာ. ဘာဝနာမယန္တိ အဓိဋ္ဌာနိဒ္ဓိံ သန္ဓာယ ဝဒတိ. ဃဋဘေဒေါ ဝိယ ပရူပဃာတော၊ ဥဒကဝိနာသော ဝိယ ဣဒ္ဓိဝိနာသော စ ဟောတီတိ ဥပမာ သံသန္ဒတိ. တဝ ပဉှောတိ ဘာဝနာမယာယ ပရူပဃာတော ဟောတီတိ ဝုတ္တော ဉာပေတုံ ဣစ္ဆိတော အတ္ထော. အာထဗ္ဗဏိဒ္ဓိ ဝိဇ္ဇာမယိဒ္ဓိ ဟောတိ. သတ္တမေ ပဒေတိ မဏ္ဍလာဒိတော သတ္တမေ ပဒေ.

ဝစနန္တရေန ဂမေတဗ္ဗတ္ထံ နေယျတ္ထံ၊ သယမေဝ ဂမိတဗ္ဗတ္ထံ နီတတ္ထံ. ကိရိယတော သမုဋ္ဌာတိ၊ ဥဒါဟု အကိရိယတောတိ တေနာဓိပ္ပေတံ သမ္ပဇာနမုသာဝါဒံ သန္ဓာယ ပုစ္ဆတိ၊ န ဥပေါသထက္ခန္ဓကေ ဝုတ္တံ. တတ္ထ အဝုတ္တမေဝ ဟိ သော အနရိယဝေါဟာရံ ဝုတ္တန္တိ ဂဟေတွာ ဝေါဟရတီတိ. ဝါစာဂိရန္တိ ဝါစာသင်္ခါတံ ဂိရံ၊ ဝါစာနုစ္စာရဏံ ဝါ.

ခန္ဒသိဝါဒယော သေဋ္ဌာတိ ခန္ဒာတိ ကုမာရာ. သိဝါတိ မဟေဿရာ၊ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိယာ နိဒဿနတ္ထမိဒံ ဝုတ္တန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. နတ္ထိကဒိဋ္ဌာဒယော ဧဝ ဟိ ကမ္မပထပ္ပတ္တာ ကမ္မန္တိ. စေတနာ ပနေတ္ထ အဗ္ဗောဟာရိကာတိ ကာယဒွါရေ ဝစီဒွါရေ စ သမုဋ္ဌိတာပိ ကာယကမ္မံ ဝစီကမ္မန္တိ စ ဝေါဟာရံ န လဘတိ အဘိဇ္ဈာဒိပ္ပဓာနတ္တာ. ‘‘တိဝိဓာ၊ ဘိက္ခဝေ၊ မနောသဉ္စေတနာ အကုသလံ မနောကမ္မ’’န္တိ ပန ဝစနတော သဘာဝေနေဝ သာ မနောကမ္မံ၊ န အဘိဇ္ဈာဒိပက္ခိကတ္တာတိ ‘‘အဘိဇ္ဈာဒိပက္ခိကာဝါ’’တိ န ဝုတ္တံ. ဣမသ္မိံ ပန ဌာနေ ကာယင်္ဂဝါစင်္ဂါနိ အစောပေတွာ စိန္တနကာလေ စေတနာပိ စေတနာသမ္ပယုတ္တဓမ္မာပိ မနောဒွါရေ ဧဝ သမုဋ္ဌဟန္တိ၊ တသ္မာ စေတနာယ အဗ္ဗောဟာရိကဘာဝေါ ကထဉ္စိ နတ္ထီတိ အဓိပ္ပါယော.

‘‘တိဝိဓာ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ကာယသဉ္စေတနာ ကုသလံ ကာယကမ္မ’’န္တိအာဒိဝစနတော (ကထာ. ၅၃၉) ပါဏာတိပါတာဒိပဋိပက္ခဘူတာ တဗ္ဗိရတိဝိသိဋ္ဌာ စေတနာဝ ပါဏာတိပါတဝိရတိအာဒိကာ ဟောန္တီတိ ‘‘စေတနာပက္ခိကာ ဝါ’’တိ ဝုတ္တံ၊ န ‘‘ဝိရတိပက္ခိကာ’’တိ. ရက္ခတီတိ အဝိနာသေတွာ ကထေတိ. ဘိန္ဒတီတိ ဝိနာသေတွာ ကထေတိ.

ကမ္မကထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

စက္ခုဝိညာဏဒွါရန္တိ စက္ခုဝိညာဏဿ ဒွါရံ. စက္ခု စ တံ ဝိညာဏဒွါရဉ္စာတိ ဝါ စက္ခုဝိညာဏဒွါရံ. စက္ခု ဝိညာဏဒွါရန္တိ ဝါ အသမာသနိဒ္ဒေသော. တံ ပန စက္ခုမေဝ. ဧသ နယော သေသေသုပိ. ‘‘စက္ခုနာ သံဝရော သာဓူ’’တိအာဒိကာယ (ဓ. ပ. ၃၆၀) ဂါထာယ ပသာဒကာယစောပနကာယသံဝရေ ဧကဇ္ဈံ ကတွာ ကာယေန သံဝရော ဝုတ္တော၊ တံ ဣဓ ဘိန္ဒိတွာ အဋ္ဌ သံဝရာ၊ တပ္ပဋိပက္ခဘာဝေန အသံဝရာ အဋ္ဌ ကထိတာ. သီလသံဝရာဒယောပိ ပဉ္စေဝ သံဝရာ သဗ္ဗဒွါရေသု ဥပ္ပဇ္ဇမာနာပိ၊ တပ္ပဋိပက္ခဘာဝေန ဒုဿီလျာဒီနိ အသံဝရာတိ ဝုတ္တာနိ. တတ္ထ ဒုဿီလျံ ပါဏာတိပါတာဒိစေတနာ. မုဋ္ဌဿစ္စံ သတိပဋိပက္ခာ အကုသလာ ဓမ္မာ. ပမာဒန္တိ ကေစိ. သီတာဒီသု ပဋိဃော အက္ခန္တိ. ထိနမိဒ္ဓံ ကောသဇ္ဇံ.

ဝိနာ ဝစီဒွါရေန သုဒ္ဓံ ကာယဒွါရသင်္ခါတန္တိ ဣဒံ ဝစီဒွါရသလ္လက္ခိတဿ မုသာဝါဒါဒိနောပိ ကာယဒွါရေ ပဝတ္တိသဗ္ဘာဝါ အသုဒ္ဓတာ အတ္ထီတိ တံနိဝါရဏတ္ထံ ဝုတ္တံ. န ဟိ တံ ကာယကမ္မံ ဟောတိ. သုဒ္ဓဝစီဒွါရောပလက္ခိတံ ပန ဝစီကမ္မမေဝ ဟောတီတိ. ဧတ္ထ အသံဝရောတိ ဧတေန သုဒ္ဓကာယဒွါရေန ဥပလက္ခိတော အသံဝရော ဒွါရန္တရေ ဥပ္ပဇ္ဇမာနောပိ ဝုတ္တော. ဒွါရန္တရာနုပလက္ခိတံ သဗ္ဗံ တံဒွါရိကာကုသလဉ္စေတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ဧဝဉ္စ ကတွာ ကမ္မပထသံသန္ဒနေ ‘‘စောပနကာယအသံဝရဒွါရဝသေန ဥပ္ပဇ္ဇမာနော အသံဝရော အကုသလံ ကာယကမ္မမေဝ ဟောတီ’’တိအာဒိ ‘‘အကုသလံ ကာယကမ္မံ စောပနကာယအသံဝရဒွါရဝသေန ဝစီအသံဝရဝသေန စ ဥပ္ပဇ္ဇတီ’’တိအာဒိနာ သဟ အဝိရုဒ္ဓံ ဟောတိ. အသံဝရော ဟိ ဒွါရန္တရေ ဥပ္ပဇ္ဇမာနောပိ သဒွါရေ ဧဝါတိ ဝုစ္စတိ၊ သဒွါရဝသေန ဥပ္ပန္နောတိ စ၊ ကမ္မံ အညဒွါရေ အညဒွါရဝသေန စာတိ ဧဝံ အဝိရုဒ္ဓံ.

အထ ဝါ ဧတ္ထာတိ သုဒ္ဓံ အသုဒ္ဓန္တိ ဧတံ အဝိစာရေတွာ ဧတသ္မိံ စောပနေတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ဧဝံ သတိ ဒွါရန္တရောပလက္ခိတံ ကမ္မပထဘာဝပ္ပတ္တတာယ ဝစီမနောကမ္မံ စောပနကာယအသံဝရဒွါရေ ဥပ္ပန္နံ၊ သေသံ သဗ္ဗံ တံဒွါရုပ္ပန္နာကုသလံ ဝိယ ‘‘စောပနကာယအသံဝရော’’တိ ဝုစ္စတိ. ကမ္မပထဘာဝပ္ပတ္တိယာ ဒွါရန္တရုပ္ပန္နံ ကာယကမ္မဉ္စ တထာ န ဝုစ္စတီတိ ကမ္မပထသံသန္ဒနဝိရောဓော သိယာ၊ တဒဝိရောဓံ တတ္ထေဝ ဝက္ခာမ. သီလသံဝရာဒယော ပဉ္စ နိက္ခေပကဏ္ဍေ အာဝိ ဘဝိဿန္တိ. တတ္ထ ဉာဏသံဝရေ ပစ္စယသန္နိဿိတသီလဿ၊ ဝီရိယသံဝရေ စ အာဇီဝပါရိသုဒ္ဓိယာ အန္တောဂဓတာ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ.

အကုသလကမ္မပထကထာဝဏ္ဏနာ

သရသေနေဝ စ ပတနသဘာဝဿ ပါဏဿ အန္တရာ ဧဝ အတီဝ ပါတနံ အတိပါတော၊ သဏိကံ ပတိတုံ အဒတွာဝ သီဃံ ပါတနန္တိ အတ္ထော. အတိက္ကမ္မ ဝါ သတ္ထာဒီဟိ အဘိဘဝိတွာ ပါတနံ အတိပါတော. ပယောဂဝတ္ထုမဟန္တတာဒီဟိ မဟာသာဝဇ္ဇတာ တေဟိ ပစ္စယေဟိ ဥပ္ပဇ္ဇမာနာယ စေတနာယ ဗလဝဘာဝတော. ယထာဝုတ္တပစ္စယဝိပရိယာယေပိ တံတံပစ္စယေဟိ ဥပ္ပဇ္ဇမာနာယ စေတနာယ ဗလဝါဗလဝဝသေနေဝ အပ္ပသာဝဇ္ဇမဟာသာဝဇ္ဇတာ ဝေဒိတဗ္ဗာ. ဣဒ္ဓိမယော ကမ္မဝိပါကဇိဒ္ဓိမယော ဒါဌာကောဋိကာဒီနံ ဝိယ.

ဂေါတ္တရက္ခိတာ သဂေါတ္တေဟိ ရက္ခိတာ. ဓမ္မရက္ခိတာ သဟဓမ္မိကေဟိ ရက္ခိတာ. သသာမိကာ သာရက္ခာ. ယဿာ ဂမနေ ရညာ ဒဏ္ဍော ဌပိတော၊ သာ သပရိဒဏ္ဍာ. အတ္ထဘဉ္ဇကောတိ ကမ္မပထပ္ပတ္တံ ဝုတ္တံ. ကမ္မပထကထာ ဟေသာတိ. အတ္တနော သန္တကံ အဒါတုကာမတာယာတိအာဒိ မုသာဝါဒသာမညတော ဝုတ္တံ. ဟသာဓိပ္ပါယေန ဝိသံဝါဒနပုရေက္ခာရဿေဝ မုသာဝါဒေါ. သုညဘာဝန္တိ ပီတိဝိရဟိတတာယ ရိတ္တတံ. အတ္ထဝိပန္နတာယ န ဟဒယင်္ဂမာ. အဂ္ဂဏှန္တေတိ အသဒ္ဒဟန္တေ ကမ္မပထဘေဒေါ န ဟောတိ. ယော ကောစိ ပန သမ္ဖပ္ပလာပေါ ဒွီဟိ သမ္ဘာရေဟိ သိဇ္ဈတီတိ. အတ္တနော ပရိဏာမနံ စိတ္တေနေဝါတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. မိစ္ဆာ ပဿတီတိ ဝိတထံ ပဿတိ.

ကောဋ္ဌာသတောတိ ဖဿပဉ္စမကာဒီသု စိတ္တင်္ဂကောဋ္ဌာသေသု ယေ ကောဋ္ဌာသာ ဟောန္တိ၊ တတောတိ အတ္ထော. နနု စ စေတနာ ကမ္မပထေသု န ဝုတ္တာတိ ပဋိပါဋိယာ သတ္တန္နံ ကမ္မပထဘာဝေါ န ယုတ္တောတိ? န၊ အဝစနဿ အညဟေတုတ္တာ. န ဟိ စေတနာယ အကမ္မပထတ္တာ ကမ္မပထရာသိမှိ အဝစနံ၊ ကဒါစိ ပန ကမ္မပထော ဟောတိ၊ န သဗ္ဗဒါတိ ကမ္မပထဘာဝဿ အနိယတတ္တာ အဝစနံ. ယဒါ ပန ကမ္မပထော ဟောတိ၊ တဒါ ကမ္မပထရာသိသင်္ဂဟော န နိဝါရိတောတိ. ‘‘ပဉ္စ သိက္ခာပဒါ ပရိတ္တာရမ္မဏာ ဧဝါ’’တိ ဧတေန အဒိန္နာဒါနာဒီနံ သတ္တာရမ္မဏဘာဝဝိရောဓံ ‘‘သတ္တသင်္ခါတေ သင်္ခါရေ ဧဝ အာရဗ္ဘ ပဝတ္တိတော’’တိ သယမေဝ ပရိဟရိဿတိ. ‘‘နတ္ထိ သတ္တာ ဩပပါတိကာ’’တိ ပဝတ္တမာနာ ဒိဋ္ဌိ တေဘူမကဓမ္မဝိသယာဝါတိ သင်္ခါရာရမ္မဏတာ ဝုတ္တာ. ဝိပါကနိဿန္ဒဖလာနိ ယထာက္ကမံ နိရယာဒိဝိပါကဒုဂ္ဂတတာဒီနိ.

အကုသလကမ္မပထကထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

ကုသလကမ္မပထကထာဝဏ္ဏနာ

ပါဏာတိပါတာဒီဟိ ပန ဝိရတိယောတိ ဧတံ ယာဟိ ဝိရတီဟိ သမ္ပယုတ္တာ စေတနာ ‘‘ကာယဝစီကမ္မာနီ’’တိ ဝုစ္စန္တိ၊ တာသဉ္စ ကမ္မပထဘာဝေါ ယုတ္တောတိ ကတွာ ဝုတ္တံ. တထာ ဟိ ဝက္ခတိ ‘‘ပဋိပါဋိယာ သတ္တ စေတနာပိ ဝဋ္ဋန္တိ ဝိရတိယောပီ’’တိ. အလ္လသသမံသန္တိ ဇီဝမာနကသသမံသံ. ဝေါရောပေတာ ဟုတွာ နာဘိဇာနာမိ. ဒုဿီလျာဒါရမ္မဏာ တဒါရမ္မဏာ. ဇီဝိတိန္ဒြိယာဒိအာရမ္မဏာ ကထံ ဒုဿီလျာဒီနိ ပဇဟန္တီတိ တံ ဒဿေတုံ ‘‘ယထာ ပနာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. အနဘိဇ္ဈာ။ပေ။ ဝိရမန္တဿာတိ အဘိဇ္ဈံ ပဇဟန္တဿာတိ အတ္ထော. န ဟိ မနောဒုစ္စရိတာ ဝိရတိ အတ္ထိ အနဘိဇ္ဈာဒီဟေဝ တပ္ပဟာနတော.

ကမ္မပထသံသန္ဒနကထာဝဏ္ဏနာ

ကမ္မပထပ္ပတ္တာနံ ဒုဿီလျာဒီနံ အသံဝရာနံ တထာ ဒုစ္စရိတာနဉ္စ အကုသလကမ္မပထေဟိ ကမ္မပထပ္ပတ္တာနမေဝ စ သုသီလျာဒီနံ သံဝရာနံ တထာ သုစရိတာနဉ္စ ကုသလကမ္မပထေဟိ အတ္ထတော နာနတ္တာဘာဝဒဿနံ. အထ ဝါ တေသံ ဖဿဒွါရာဒီဟိ အဝိရောဓဘာဝေန ဒီပနံ ကမ္မပထသံသန္ဒနန္တိ ကေစိ ဝဒန္တိ၊ တဒေတံ ဝိစာရေတဗ္ဗံ. န ဟိ ပဉ္စဖဿဒွါရပဉ္စအသံဝရဒွါရပဉ္စသံဝရဒွါရေသု ဥပ္ပန္နာနံ အသံဝရာနံ သံဝရာနဉ္စ ကမ္မပထတာ အတ္ထိ ပါဏာတိပါတာဒီနံ ပရသန္တကဝတ္ထုလောဘပရသတ္တာရမ္မဏဗျာပါဒအဟေတုကဒိဋ္ဌိအာဒီနဉ္စ တေသု ဒွါရေသု အနုပ္ပတ္တိတော. တိဝိဓကအာယဒုစ္စရိတာဒီနိ စ ကမ္မပထာတိ ပါကဋာ ဧဝါတိ ကိံ တေသံ ကမ္မပထေဟိ နာနတ္တာဘာဝဒဿနေန၊ န စ ဒုစ္စရိတာနံ သုစရိတာနဉ္စ ဖဿဒွါရာဒိဝသေန ဥပ္ပတ္တိ ဒီပိတာ၊ နာပိ အသံဝရာနံ သံဝရာနဉ္စ ယတော တေသံ ဖဿဒွါရာဒီဟိ အဝိရောဓဘာဝေန ဒီပနာ သိယာ၊ ကေဝလံ ပန ဖဿဒွါရာဒိဝသေန ဥပ္ပန္နာနံ အသံဝရာနံ သံဝရာနဉ္စ ကာယကမ္မာဒိတာ ဒီပိတာ. ယဒိ စ ဧတ္တကံ ကမ္မပထသံသန္ဒနံ၊ ‘‘အကုသလံ ကာယကမ္မံ ပဉ္စဖဿဒွါရဝသေန နုပ္ပဇ္ဇတီ’’တိအာဒိ ကမ္မပထသံသန္ဒနံ န သိယာ. ဧသာပိ ဆဖဿဒွါရာဒီဟိ အဝိရောဓဒီပနာတိ စေ၊ ဝုတ္တမေဝ ပကာရန္တရေန ဒဿေတုံ ‘‘အထ ဝါ’’တိ န ဝတ္တဗ္ဗံ. သမုစ္စယတ္ထေ စ အထ ဝါ-သဒ္ဒေ ကမ္မပထပ္ပတ္တာနေဝ ဒုဿီလျာဒီနိ ကာယကမ္မာဒိနာမေဟိ ဝဒန္တေဟိ မနောကမ္မဿ ဆဖဿဒွါရဝသေန ဥပ္ပတ္တိ န ဝတ္တဗ္ဗာ. န ဟိ တံ စက္ခုဒွါရာဒိဝသေန ဥပ္ပဇ္ဇတီတိ. ယဒိ စ ကမ္မပထပ္ပတ္တာ ဧဝ အသံဝရာဒယော ဂဟိတာ၊ ဒုစ္စရိတေဟိ အညေသံ အသံဝရာနံ အဘာဝါ တေသဉ္စ တံတံကမ္မဘာဝဿ ဝုတ္တတ္တာ ‘‘စောပနကာယအသံဝရဒွါရဝသေန ဥပ္ပန္နော အသံဝရော အကုသလံ ကာယကမ္မမေဝ ဟောတီ’’တိအာဒိ န ဝတ္တဗ္ဗံ သိယာ. ဝုစ္စမာနေ ဟိ တသ္မိံ သင်္ကရော သိယာ၊ ဝစီမနောကမ္မာနိပိ ဟိ ကာယဒွါရေ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ၊ တထာ သေသဒွါရေသုပိ ကမ္မန္တရာနီတိ.

အထ ပန ဒွါရန္တရေ ဥပ္ပဇ္ဇမာနံ ကမ္မန္တရမ္ပိ တံဒွါရိကကမ္မမေဝ သိယာ၊ ‘‘တိဝိဓံ ကာယဒုစ္စရိတံ အကုသလံ ကာယကမ္မမေဝါ’’တိအာဒိ၊ ‘‘အကုသလံ ကာယကမ္မံ စောပနကာယအသံဝရဒွါရဝသေန ဝါစာအသံဝရဒွါရဝသေန စ ဥပ္ပဇ္ဇတီ’’တိအာဒိ စ ဝိရုဇ္ဈေယျ. ဒုစ္စရိတာနဉှိ အညဒွါရစရဏံ အတ္ထိ၊ န စဿ ဒွါရန္တရုပ္ပန္နံ ကမ္မန္တရံ ဟောတီတိ. တသ္မာ ဟေဋ္ဌာ ကမ္မပထပ္ပတ္တာနံ ဧဝ ကာယကမ္မာဒိဘာဝဿ ဝုတ္တတ္တာ သေသာနဉ္စ တံတံဒွါရုပ္ပန္နာနံ ကုသလာကုသလာနံ ဒွါရသံသန္ဒနေ တံတံဒွါရပက္ခိကဘာဝဿ ကတတ္တာ ဣဓ ကမ္မပထံ အပ္ပတ္တာနဉ္စ စေတနာဘာဝတော အကမ္မာနဉ္စ အသံဝရာနံ သံဝရာနဉ္စ ဘဇာပိယမာနာနံ ကမ္မပထာနံ ဝိယ ကာယကမ္မာဒိတာဒီပနံ၊ ကမ္မပထပ္ပတ္တာနံ တိဝိဓကာယဒုစ္စရိတာဒီနံ တိဝိဓကာယသုစရိတာဒီနဉ္စ ဒွါရန္တရစရဏေပိ ကာယကမ္မာဒိဘာဝါဝိဇဟနဒီပနံ၊ ယထာပကာသိတာနဉ္စ ကမ္မပထဘာဝံ ပတ္တာနံ အပတ္တာနဉ္စ အကုသလကာယကမ္မာဒီနဉ္စ ကုသလကာယကမ္မာဒီနဉ္စ ဖဿဒွါရာဒီဟိ ဥပ္ပတ္တိပကာသနဉ္စ ကမ္မပထသံသန္ဒနံ နာမ. ကသ္မာ? အကမ္မပထာနံ ကမ္မပထေသု ကမ္မပထာနဉ္စ အကမ္မပထေသု သမာနနာမတာဝသေန၊ ကမ္မပထာနံ ကမ္မပထေသု သာမညနာမာဝိဇဟနဝသေန၊ ဥဘယေသဉ္စ ဥပ္ပတ္တိဝသေန ဒွါရေသု ဧတ္ထ သံသန္ဒိတတ္တာ.

တတ္ထ တိဝိဓကမ္မဒွါရဝသေန ဥပ္ပန္နာနံ ကမ္မာနံ ဉာတကမ္မဘာဝတာယ တံတံကမ္မဘာဝဿ အဝစနီယတ္တာ ကမ္မဒွါရေသု တေသံ ဥပ္ပတ္တိယာ စ ဝုတ္တတ္တာ ပဉ္စဝိညာဏဒွါရဝသေန အသံဝရာဒီနံ ဥပ္ပတ္တိပရိယာယဝစနာဘာဝတော စ ကမ္မဒွါရဝိညာဏဒွါရာနိ ဝိရဇ္ဈိတွာ ‘‘ပဉ္စဖဿဒွါရဝသေန ဟိ ဥပ္ပန္နော’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. ‘‘ယမ္ပိဒံ စက္ခုသမ္ဖဿပစ္စယာ ဥပ္ပဇ္ဇတိ သုခံ ဝါ’’တိအာဒိနာ ‘‘စက္ခုသမ္ဖဿပစ္စယာ ဝေဒနာက္ခန္ဓော အတ္ထိ ကုသလော’’တိအာဒိနာ စ ပဉ္စဖဿဒွါရဝသေန အသံဝရာဒီနံ ဥပ္ပတ္တိပရိယာယော ဝုတ္တော၊ န စ ‘‘ယမိဒံ စက္ခုဝိညာဏပစ္စယာ’’တိအာဒိဝစနံ အတ္ထီတိ. ဝုတ္တမ္ပိ စေတံ ‘‘စက္ခုဝိညာဏသဟဇာတော ဟိ ဖဿော စက္ခုသမ္ဖဿော’’တိအာဒိ (ဓ. သ. ၁ ကမ္မကထာ၊ မဟာနိ. အဋ္ဌ. ၈၆). တေန ဟိ အသံဝရာနံ သံဝရာနဉ္စ စက္ခုသမ္ဖဿာဒီဟိ အသဟဇာတတ္တာ မနောသမ္ဖဿသဟဇာတာနဉ္စ စက္ခုသမ္ဖဿဒွါရာဒိဝသေန ဥပ္ပတ္တိ ဒီပိတာတိ. ‘‘သော ဟိ ကာယဒွါရေ စောပနံ ပတ္တော အကုသလံ ကာယကမ္မံ ဟောတီ’’တိအာဒိနာ ‘‘စောပနကာယအသံဝရဒွါရဝသေန ဥပ္ပန္နော အကုသလံ ကာယကမ္မမေဝ ဟောတီ’’တိအာဒိနာ စ ဝစီကမ္မာဒီနဉ္စ ကမ္မပထပ္ပတ္တာနံ အသံဝရဘူတာနံ ကာယကမ္မာဒိဘာဝေ အာပန္နေ ‘‘စတုဗ္ဗိဓံ ဝစီဒုစ္စရိတံ အကုသလံ ဝစီကမ္မမေဝ ဟောတီ’’တိအာဒိနာ အပဝါဒေန နိဝတ္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ. ဧဝဉ္စ ကတွာ ပုဗ္ဗေ ဒဿိတေသု အသံဝရဝိနိစ္ဆယေသု ဒုတိယဝိနိစ္ဆယေသု စ န ကောစိ ဝိရောဓော. န ဟိ ဝစီကမ္မာဒိဘူတော စောပနကာယအသံဝရော ကာယကမ္မာဒိ ဟောတီတိ.

အကုသလံ မနောကမ္မံ ပန ဆဖဿဒွါရဝသေန ဥပ္ပဇ္ဇတိ၊ တံ ကာယဝစီဒွါရေသု စောပနံ ပတ္တံ အကုသလံ ကာယဝစီကမ္မံ ဟောတီတိ ဧတ္ထ ကိံ တံ အကုသလံ မနောကမ္မံ နာမ၊ ဟေဋ္ဌာ ဒဿိတနယေန စ ကာယဝစီဒွါရေသု ဥပ္ပန္နံ တိဝိဓံ မနောဒုစ္စရိတံ စောပနံ အပ္ပတ္တံ သဗ္ဗာကုသလဉ္စ. ယဒိ ဧဝံ တဿ ကာယဝစီကမ္မဘာဝေါ နတ္ထီတိ ‘‘စောပနပ္ပတ္တံ ကာယဝစီကမ္မံ ဟောတီ’’တိ န ယုဇ္ဇတီတိ? နော န ယုဇ္ဇတိ စောပနပ္ပတ္တံ ကာယေ ဝါစာယ စ အကုသလံ ကမ္မံ ဟောတီတိ အတ္ထသိဒ္ဓိတော. ကမ္မံ ပန ဟောန္တံ ကိံ ကမ္မံ ဟောတီတိ? မနောကမ္မမေဝ ဟောတီတိ. ဣဒံ ဝုတ္တံ ဟောတိ – စောပနပ္ပတ္တံ အကုသလံ ကာယဒွါရေ ဝစီဒွါရေ စ မနောကမ္မံ ဟောတီတိ. အထ ဝါ တံ-သဒ္ဒဿ မနောကမ္မေန သမ္ဗန္ဓံ အကတွာ ဆဖဿဒွါရဝသေန ယံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ၊ တန္တိ ယထာဝုတ္တဥပ္ပါဒမတ္တပရိစ္ဆိန္နေန သမ္ဗန္ဓော ကာတဗ္ဗော. ကိံ ပန တန္တိ? ကမ္မကထာယ ပဝတ္တမာနတ္တာ ကမ္မန္တိ ဝိညာယတိ၊ တဉ္စ မနောသမ္ဖဿဒွါရေ ဥပ္ပဇ္ဇမာနမ္ပိ တိဝိဓံ ကမ္မံ ဟောတီတိ. ယထာ တံ ဟောတိ၊ တံ ဒဿေတုံ ‘‘ကာယဝစီဒွါရေသု စောပနံ ပတ္တ’’န္တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ နိယမဿ အကတတ္တာ စောပနပ္ပတ္တိ ဥပလက္ခဏဘာဝေန ကာယဝစီကမ္မနာမသာဓိကာဝ၊ န ပန သဗ္ဗမ္ပိ စောပနပ္ပတ္တံ ကာယဝစီကမ္မမေဝ၊ နာပိ ကုသလပက္ခေ စောပနံ အပ္ပတ္တံ ကာယဝစီကမ္မံ န ဟောတီတိ အယမတ္ထော သိဒ္ဓေါဝ ဟောတီတိ.

အထ ဝါ တန္တိ တံ ဆဖဿဒွါရဝသေန ဥပ္ပဇ္ဇမာနံ မနောကမ္မန္တိ သဗ္ဗံ မနသာပိ နိပ္ဖဇ္ဇမာနံ ကမ္မံ မနောကမ္မန္တိ စောဒကာဓိပ္ပါယေန ဂဟေတွာ ဝဒတိ၊ န ပုဗ္ဗေ ဒဿိတမနောကမ္မန္တိ. ယော ဟိ ပရဿ အဓိပ္ပါယော ‘‘မနသာ နိပ္ဖတ္တိတော သဗ္ဗေန မနောကမ္မေနေဝ ဘဝိတဗ္ဗံ၊ န ကာယဝစီကမ္မေနာ’’တိ၊ တံ နိဝတ္တေတွာ ကမ္မတ္တယနိယမံ ဒဿေတုံ ဣဒမာရဒ္ဓံ ‘‘တံ ကာယဝစီဒွါရေသု စောပနံ ပတ္တ’’န္တိအာဒိ. ဧတ္ထ စ သင်္ကရာဘာဝေါ ပုရိမနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗော. အထ ဝါ ကမ္မန္တိ အဝိသေသေန ကမ္မသဒ္ဒမတ္တေန သမ္ဗန္ဓံ ကတွာ ယထာဝုတ္တော ကမ္မပ္ပဘေဒေါ ယထာ ဟောတိ၊ တံ ပကာရံ ဒဿေတိ. အသင်္ကရော စ ဝုတ္တနယောဝ. ယံ ပန ဝဒန္တိ ‘‘ကာယဝစီကမ္မသဟဇာတာ အဘိဇ္ဈာဒယော ယဒါ စေတနာပက္ခိကာ ဟောန္တိ၊ တဒါ တာနိ မနောကမ္မာနိ ကာယဝစီကမ္မာနိ ဟောန္တီ’’တိ၊ တဉ္စ န၊ စေတနာပက္ခိကာနံ မနောကမ္မတ္တာဘာဝါ. အဗ္ဗောဟာရိကတ္တေ စ မနောကမ္မတာ သုဋ္ဌုတရံ နတ္ထိ. ဝုတ္တမ္ပိ စေတံ ‘‘အဗ္ဗောဟာရိကာ ဝါ’’တိ. တသ္မာ မနောကမ္မဿ ကာယဝစီကမ္မတာ န ဝတ္တဗ္ဗာ. အဘိဇ္ဈာဒိကိရိယာကာရိကာယ ဧဝ စေတနာယ သမ္ပယုတ္တာ အဘိဇ္ဈာဒယော မနောကမ္မံ၊ န ပါဏာတိပါတာဒိကာယဝစီကိရိယာကာရိကာယာတိ ဘိယျောပိ တေသံ မနောကမ္မတာတိ န တေသံ မနောကမ္မာနံ သတံ ကာယဝစီကမ္မတာ ဝတ္တဗ္ဗာတိ. ဧဝံ ကမ္မာနံ ဒွါရေသု ဒွါရာနဉ္စ ကမ္မေသု အနိယတတ္တာ ဒွါရနိဗန္ဓနံ န ကတံ. ဣဒါနိ အကတေပိ စ ဒွါရနိဗန္ဓနေ ယေသံ ဒွါရာနံ ဝသေန ဣဒံ စိတ္တံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ၊ တေသံ တံတံဒွါရကမ္မပထာနဉ္စ ဝသေန ဥပ္ပတ္တိယာ ယထာဘဋ္ဌပါဠိယာ ဝုတ္တာယ စ ဒီပနတ္ထံ ‘‘တတ္ထ ကာမာဝစရ’’န္တိအာဒိမာဟ. စိတ္တံ တိဝိဓကမ္မဒွါရဝသေန ဥပ္ပဇ္ဇတီတိ ဣဒံ မနောကမ္မဒွါရဘူတဿ တေန သဘာဝေန ဥပ္ပတ္တိံ ဂဟေတွာ ဝုတ္တံ. ယထာ ဝါ စိတ္တံ စိတ္တာဓိပတေယျန္တိ သမ္ပယုတ္တဝသေန ဝုစ္စတိ၊ ဧဝမိဓာပီတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. စောပနဒွယရဟိတဿ မနောပဗန္ဓဿ မနောကမ္မဒွါရဘာဝေ ပန ဝတ္တဗ္ဗမေဝ နတ္ထိ.

ကမ္မပထသံသန္ဒနကထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

ဒွါရကထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

အယံ ယောဇနာတိ ‘‘ရူပါရမ္မဏံ ဝါ။ပေ။ ဓမ္မာရမ္မဏံ ဝါ’’တိ ဧတေန သဟ ‘‘ယံ ယံ ဝါ ပနာ’’တိ ဧတဿ အယံ သမ္ဗန္ဓောတိ အတ္ထော. ကော ပနာယံ သမ္ဗန္ဓောတိ? ယေန ဝစနာနိ အညမညံ သမ္ဗဇ္ဈန္တိ၊ တံ ပုဗ္ဗာပရဝစနေ ပယောဇနံ သမ္ဗန္ဓော. ဣဓ စ သဗ္ဗာရမ္မဏတာဒိဒဿနံ ‘‘ရူပါရမ္မဏံ ဝါ။ပေ။ ဓမ္မာရမ္မဏံ ဝါ’’တိ ဧတဿ အနန္တရံ ‘‘ယံ ယံ ဝါ ပနာ’’တိ ဧတဿ ဝစနေ ပယောဇနံ ယောဇနာ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. တတ္ထ ‘‘ရူပါရမ္မဏံ ဝါ။ပေ။ ဓမ္မာရမ္မဏံ ဝါ အာရဗ္ဘာ’’တိ ဧတ္တကေန အာပန္နံ ဒေါသံ ဒဿေတွာ တန္နိဝတ္တနဝသေန ‘‘ယံ ယံ ဝါ ပနာ’’တိ ဧတဿ ပယောဇနံ ဒဿေတုံ ‘‘ဟေဋ္ဌာ’’တိအာဒိမာဟ. ဒုတိယေ အတ္ထဝိကပ္ပေ ‘‘ယံ ယံ ဝါပနာ’’တိ ဧတေန အပ္ပဓာနမ္ပိ ရူပါဒိံ အာကဍ္ဎတိ. န ဟိ ပဓာနဿ စိတ္တဿ အတ္တနောယေဝ အာရမ္မဏဘာဝေါ အတ္ထီတိ. ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တနယေနာတိ သဗ္ဗာရမ္မဏတာဒိနယေန. ‘‘ဟေဋ္ဌာ ဂဟိတမေဝ ဂဟိတန္တိ ဝတွာ တဿ ဝစနေ ပယောဇနံ ဒဿေတုံ ‘ရူပံ ဝါ။ပေ။ ဣဒံ ဝါ ဣဒံ ဝါ အာရဗ္ဘာ’တိ ကထေတုံ ဣဒံ ဝုတ္တ’’န္တိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ ဣဒံ ဝါ ဣဒံ ဝါတိ ဧတံ သဗ္ဗာရမ္မဏတာဒိံ သန္ဓာယ ကထိတန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ.