၃. ပဌမအဂ္ဂိသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၄၆. တတိယေ အနုဍဟနဋ္ဌေနာတိ ကာမံ အာဟုနေယျဂ္ဂိအာဒယော တယော အဂ္ဂီ ဗြာဟ္မဏေဟိပိ ဣစ္ဆိတာ သန္တိ. တေ ပန တေဟိ ဣစ္ဆိတမတ္တာဝ၊ န သတ္တာနံ တာဒိသာ အတ္ထသာဓကာ. ယေ ပန သတ္တာနံ အတ္ထသာဓကာ၊ တေ ဒဿေတုံ ‘‘အာဟုနံ ဝုစ္စတီ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ အာနေတွာ ဟုနနံ ပူဇနံ ‘‘အာဟုန’’န္တိ ဝုတ္တံ၊ တံ အာဟုနံ အရဟန္တီ မာတာပိတရော. တေနာဟ ဘဂဝါ – ‘‘အာဟုနေယျာတိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ မာတာပိတူနံ ဧတံ အဓိဝစန’’န္တိ (ဣတိဝု. ၁၀၆). ယဒဂ္ဂေန စ တေ ပုတ္တာနံ ဗဟူပကာရတာယ အာဟုနေယျာတိ၊ တေသု သမ္မာပဋိပတ္တိ နေသံ ဟိတသုခါဝဟာ၊ တဒဂ္ဂေန တေသု မိစ္ဆာပဋိပတ္တိ အဟိတဒုက္ခာဝဟာတိ အာဟ ‘‘တေသု။ပေ။ နိဗ္ဗတ္တန္တီ’’တိ.

သွာယမတ္ထော (ဒီ. နိ. အဋ္ဌ. ၃.၃၀၅) မိတ္တဝိန္ဒကဝတ္ထုနာ ဝေဒိတဗ္ဗော. မိတ္တဝိန္ဒကော ဟိ မာတရာ၊ ‘‘တာတ၊ အဇ္ဇ ဥပေါသထိကော ဟုတွာ ဝိဟာရေ သဗ္ဗရတ္တိံ ဓမ္မဿဝနံ သုဏောဟိ၊ သဟဿံ တေ ဒဿာမီ’’တိ ဝုတ္တော ဓနလောဘေန ဥပေါသထံ သမာဒါယ ဝိဟာရံ ဂန္တွာ ‘‘ဣဒံ ဌာနံ အကုတောဘယ’’န္တိ သလ္လက္ခေတွာ ဓမ္မာသနဿ ဟေဋ္ဌာ နိပန္နော သဗ္ဗရတ္တိံ နိဒ္ဒါယိတွာ ဃရံ အဂမာသိ. မာတာ ပါတောဝ ယာဂုံ ပစိတွာ ဥပနာမေသိ. သော သဟဿံ ဂဟေတွာဝ ပိဝိ. အထဿ ဧတဒဟောသိ ‘‘ဓနံ သံဟရိဿာမီ’’တိ. သော နာဝါယ သမုဒ္ဒံ ပက္ခန္ဒိတုကာမော အဟောသိ. အထ နံ မာတာ၊ ‘‘တာတ၊ ဣမသ္မိံ ကုလေ စတ္တာလီသကောဋိဓနံ အတ္ထိ၊ အလံ ဂမနေနာ’’တိ နိဝါရေတိ. သော တဿာ ဝစနံ အနာဒိယိတွာ ဂစ္ဆတိ ဧဝ. သာ ပုရတော အဋ္ဌာသိ. အထ နံ ကုဇ္ဈိတွာ ‘‘အယံ မယှံ ပုရတော တိဋ္ဌတီ’’တိ ပါဒေန ပဟရိတွာ ပတိတံ အန္တရံ ကတွာ အဂမာသိ.

မာတာ ဥဋ္ဌဟိတွာ ‘‘မာဒိသာယ မာတရိ ဧဝရူပံ ကမ္မံ ကတွာ ဂတဿ တေ ဂတဋ္ဌာနေ သုခံ ဘဝိဿတီတိ ဧဝံသညီ နာမ တွံ ပုတ္တာ’’တိ အာဟ. တဿ နာဝံ အာရုယှ ဂစ္ဆတော သတ္တမေ ဒိဝသေ နာဝါ အဋ္ဌာသိ. အထ တေ မနုဿာ ‘‘အဒ္ဓါ ဧတ္ထ ပါပပုဂ္ဂလော အတ္ထိ၊ သလာကံ ဒေထာ’’တိ အာဟံသု. သလာကာ ဒီယမာနာ တဿေဝ တိက္ခတ္တုံ ပါပုဏိ. တေ တဿ ဥဠုမ္ပံ ဒတွာ တံ သမုဒ္ဒေ ပက္ခိပိံသု. သော ဧကံ ဒီပံ ဂန္တွာ ဝိမာနပေတီဟိ သဒ္ဓိံ သမ္ပတ္တိံ အနုဘဝန္တော တာဟိ ‘‘ပုရတော ပုရတော မာ အဂမာသီ’’တိ ဝုစ္စမာနောပိ တဒ္ဒိဂုဏံ တဒ္ဒိဂုဏံ သမ္ပတ္တိံ ပဿန္တော အနုပုဗ္ဗေန ခုရစက္ကဓရံ ဧကံ အဒ္ဒသ. တံ စက္ကံ ပဒုမပုပ္ဖံ ဝိယ ဥပဋ္ဌာသိ. သော တံ အာဟ၊ ‘‘အမ္ဘော၊ ဣဒံ တယာ ပိဠန္ဓိတံ ပဒုမံ မယှံ ဒေဟီ’’တိ. န ဣဒံ၊ သာမိ၊ ပဒုမံ၊ ခုရစက္ကံ ဧတန္တိ. သော ‘‘ဝဉ္စေသိ မံ တွံ၊ ကိံ မယာ ပဒုမံ န ဒိဋ္ဌပုဗ္ဗ’’န္တိ ဝတွာ ‘‘တွံ လောဟိတစန္ဒနံ ဝိလိမ္ပိတွာ ပိဠန္ဓနံ ပဒုမပုပ္ဖံ မယှံ န ဒါတုကာမော’’တိ အာဟ. သော စိန္တေသိ ‘‘အယမ္ပိ မယာ ကတသဒိသံ ကမ္မံ ကတွာ တဿ ဖလံ အနုဘဝိတုကာမော’’တိ. အထ နံ ‘‘ဂဏှ၊ ရေ’’တိ ဝတွာ တဿ မတ္ထကေ စက္ကံ ခိပိ. တေန ဝုတ္တံ –

‘‘စတုဗ္ဘိ အဋ္ဌဇ္ဈဂမာ၊ အဋ္ဌာဟိ ပိစ သောဠသ၊

သောဠသာဟိ စ ဗာတ္တိံသ၊ အတြိစ္ဆံ စက္ကမာသဒေါ၊

ဣစ္ဆာဟတဿ ပေါသဿ၊ စက္ကံ ဘမတိ မတ္ထကေ’’တိ. (ဇာ. ၁.၁.၁၀၄၊ ၁.၅.၁၀၃)၊

သောတိ ဂေဟသာမိကော ဘတ္တာ. ပုရိမနယေနေဝါတိ အနုဍဟနဿ ပစ္စယတာယ. တတြိဒံ ဝတ္ထု – ကဿပဗုဒ္ဓကာလေ သောတာပန္နဿ ဥပါသကဿ ဘရိယာ အတိစာရံ စရတိ. သော တံ ပစ္စက္ခတော ဒိသွာ ‘‘ကသ္မာ ဧဝံ ကရောသီ’’တိ အာဟ. သာ ‘‘သစာဟံ ဧဝရူပံ ကရောမိ၊ အယံ မေ သုနခေါ ဝိလုပ္ပမာနော ခါဒတူ’’တိ ဝတွာ ကာလကတာ ကဏ္ဏမုဏ္ဍကဒဟေ ဝေမာနိကပေတီ ဟုတွာ နိဗ္ဗတ္တာ ဒိဝါ သမ္ပတ္တိံ အနုဘဝတိ၊ ရတ္တိံ ဒုက္ခံ. တဒါ ဗာရာဏသိရာဇာ မိဂဝံ စရန္တော အရညံ ပဝိသိတွာ အနုပုဗ္ဗေန ကဏ္ဏမုဏ္ဍကဒဟံ သမ္ပတ္တော တာယ သဒ္ဓိံ သမ္ပတ္တိံ အနုဘဝတိ. သာ တံ ဝဉ္စေတွာ ရတ္တိံ ဒုက္ခံ အနုဘဝတိ. သော ဉတွာ ‘‘ကတ္ထ နု ခေါ ဂစ္ဆတီ’’တိ ပိဋ္ဌိတော ပိဋ္ဌိတော ဂန္တွာ အဝိဒူရေ ဌိတော ကဏ္ဏမုဏ္ဍကဒဟတော နိက္ခမိတွာ တံ ‘‘ပဋပဋ’’န္တိ ခါဒမာနံ ဧကံ သုနခံ ဒိသွာ အသိနာ ဒွိဓာ ဆိန္ဒိ၊ ဒွေ အဟေသုံ. ပုန ဆိန္နေ စတ္တာရော၊ ပုန ဆိန္နေ အဋ္ဌ၊ ပုန ဆိန္နေ သောဠသ အဟေသုံ. သာ ‘‘ကိံ ကရောသိ၊ သာမီ’’တိ အာဟ. သော ‘‘ကိံ ဣဒ’’န္တိ အာဟ. သာ ‘‘ဧဝံ အကတွာ ခေဠပိဏ္ဍံ ဘူမိယံ နိဋ္ဌုဘိတွာ ပါဒေန ဃံသာဟီ’’တိ အာဟ. သော တထာ အကာသိ. သုနခါ အန္တရဓာယိံသု. မုဋ္ဌိယောဂေါ ကိရာယံ တဿ သုနခန္တရဓာနဿ၊ ယဒိဒံ ခေဠပိဏ္ဍံ ဘူမိယံ နိဋ္ဌုဘိတွာ ပါဒေန ဃံသနံ၊ တံ ဒိဝသံ တဿာ ကမ္မံ ခီဏံ. ရာဇာ ဝိပ္ပဋိသာရီ ဟုတွာ ဂန္တုံ အာရဒ္ဓေါ. သာ ‘‘မယှံ၊ သာမိ၊ ကမ္မံ ခီဏံ၊ မာ အဂမာသီ’’တိ အာဟ. ရာဇာ အဿုတွာဝ ဂတော.

ဒက္ခိဏာတိ စတ္တာရော ပစ္စယာ ဒီယမာနာ ဒက္ခန္တိ ဧတေဟိ ဟိတသုခါနီတိ၊ တံ ဒက္ခိဏံ အရဟတီတိ ဒက္ခိဏေယျော၊ ဘိက္ခုသံဃော.

ပဌမအဂ္ဂိသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.